Recent Updates Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Бид 11:18 pm on 2018.10.17 Permalink | Reply  

    Хэн нь хэнийг хэрхэн төлөөлдөг вэ? 

    Нэг.

    Ижил цагаан малгайгаар гоёсон гурван мянган эмэгтэйг цуглуулсан Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны тавдугаар чуулганыг тойрсон бөөн маргаан, төрийн дэд сайдыг хүртэл оруулаагүй тухай мэдэгдэл, Интернэтээр шаагисан live-уудыг анзаарваас бүх монголчуудын биш юмаа гэхэд лав тавин хувийнх нь хувь заяа шийдэгдэж байгаа мэт түгшүүртэй хоёр өдөр өнгөрөв. Ашгүй, хуучин нь тамга тэмдгээ бултуулж барихгүйгээр шинэ Ерөнхийлөгчдөө ажлаа хүлээлгэн өгснөөр манай эхнэр хүүхнүүд аврагдах шиг болов.

    Эмэгтэйчүүдийн эрх ашгийг одоо л жинхэнээсээ хамгаалахаар шийдсэнээ зарлав. Ялангуяа хүчирхийлэлтэй зад тэмцэх ажээ. Хожимдсон ухаарал! 1924 онд байгуулагдсан энэ холбоо 94 жилээр хоцорсон байна. Шинэ үеийн эмэгтэйчүүдийн байгууллагууд бүр хорин хэдэн жилийн өмнөөс тэмцэж эхэлсэн билээ. Миний мэдэхээр Ч.Сосормаа, Д.Энхжаргал нар зүтгүүлснээр Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг 2004 онд гаргуулж, тэгснээ дутуудсан байна гэж үзээд 2016 онд шинэчлэн батлуулснаар авгайдаа гар хүрсэн нөхрүүд шууд л ачигддаг болсон билээ. (Чухам ийм нөхдөөс болж биднийг дээрхэн үе “хар хүн” гэж дажгүй дууддаг байсан одоо шууд л “хар юм”: Нөгөө “хар юм чинь” согтуу ирээд … гэх мэт). Бас арав гаруй жилийн өмнө агсан, согтуу, харгис нөхрүүд, аав нараас хамгаалах байрыг Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төв дэргэдээ анх байгуулж тэр нь удалгүй улс даяар дэлгэрсэн. МЭХ одооноос хүч нэмэхээр зориглосон нь юутай завшаан.

    Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо гэхлээр УИХ-ын эрхэм гишүүн хатагтай нараас эхлээд бүх аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн эмэгтэйчүүдийг нэгтгэсэн лут дүр зураг нүдэнд харагдана. Үнэн хэрэгтээ МЭХ нь эмэгтэйчүүдийн 70 шахам байгууллагын дээвэр юм байна. Энэ утгаараа гишүүнчлэлтэй ч юм шиг. Тэгсэн хэрнээ хувь эмэгтэйчүүд элсдэггүй учраас эмэгтэйчүүдийн байгууллагуудын холбоо гэвэл илүү зохилтой. Нарийн яривал, дээрх далаад байгууллага бас л хувь гишүүнчлэлгүй, нийгэмд үйлчилдэг гэсэн статустай, тус бүрийнх нь цаана үүсгэн байгуулагч цөөхөн хүн бий. Нэмээд үзвэл хэдхэн зуун эмэгтэйн байгууллага юм. Дээрх 3000 төлөөлөгчөөс зөвхөн 160 нь санал өгөх эрхтэй байсан нь ийм учиртай.

    Төстэй хувиралтын өөр нэг жишээ бол Монголын залуучуудын холбоо. 1991 он гэхэд 300 гаруй мянган гишүүнтэй, хүүхэд залуучууд тангараг тавьж элсдэг байснаа больсон тул үлдсэн гишүүдийн нас хэтэрсээр яваандаа тэднээс салж чаджээ. Одоо аймгууд дахь залуучуудын холбоо нэртэй (тэд бас гишүүн элсүүлдэггүй) байгууллагуудын холбоо юм. “Гишүүдээ цуглуулж чуулганаа хийнэ”, “гишүүд сонгоно” гэх мэтээр ам бардам ярьж явдаг.  Магадгүй Ч.Сайханбилэг, С.Баярцогт нарын нэр дээр бүртгэлтэй байж ч мэднэ.

    Төрийн бус байгууллагууд юугаа хийх, хийхгүй нь бусдад падгүй боловч ганц асуултанд бүгд хариулах хэрэгтэй. Тэд Монголын … мөн үү? Хятадын биш, оросын биш, монголынх гэдэг нь ойлгомжтой ч зарим нь монголын нэрийг урдаа зүүдэг, бусад нь тэгдэггүйн учир юу вэ? Хэдэн аймаг, сум, байгууллага, хүнээс төлөөлөлтэй байж Монголын … байх тухайд ямар нэгэн босго, шалгуур алга. Арваад жилийн өмнө хуулийн этгээдийн нэр авахаар очиход Монголын …, Үндэсний … гэсэн үг оруулж болохгүй гэсэн.  Тэгтэл араас Монгол нэртэй телевиз, сонин, компани (ганц жишээ: Монголын санхүүгийн групп), холбоо гэсэн хуулийн этгээдүүд эцэс төгсгөлгүй цувахлаар тухайн үед сайн хөөцөлдөж, арга барагдвал тулж ажиллах хэрэгтэй байснаа хожим ойлгосон.

    Та өнөөдөр Монголын гэж эхэлсэн …. явган зорчигчдын холбоо, ер нь юуг ч хамаагүй байгуулахад хорихгүй байх. Хамаг Монголын байсан ч яахав. Эзэнт гүрний театр хүртэл сонсогдсон. Таны амбицийн хэмжээ мэдэх хэрэг. Сүүлийн үед байн байн хурал цуглаан хийсэн Монголын худалдаачдын холбоонд Баян-Өлгий юм уу, Дорнод аймгийн төлөөлөл лав ороогүй. Гэхдээ цаадуул нь Монголын казах худалдаачдын юм уу Дорнод Монголын худалдаачдын холбоо, бүр томоор сэтгэвэл “Монголын худалдаачдын нэгдсэн төв холбоо”-г санаачлах чөлөөтэй. Цаашилбал, нэрээ тодотгох чөлөөт, хараат бус, шинэ, 21-р зууны, залуучуудын, мэргэжлийн, эсэхүл төгсгөлд нь зүүх нийгэмлэг, ассоциаци, эвлэл, төв, хөдөлгөөн гээд боломж хязгааргүй. Харин спортын болон нарийн мэргэжлийн холбоодын тухайд хүмүүс нь тодорхой учраас асуудал үүсдэггүй байх.

    Хоёр.

    Одоо биднийг албан ёсоор төлөөлдөг хэсэг хүмүүсийн талаар бичье. Үйлийн үртэй 76, бүр дээр заларсан нэг нөхрийг биш, харин орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийг хэлж байна. Саяхны мэдээгээр Монгол Улсын 21 аймаг, 330 сум, нийслэл, түүний 9 дүүргийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр 8066 хүн сонгогдон ажиллаж байна. Би сонгогчдоо төлөөлөх эрхтэй гэж хэлэх бүрэн эрхтэй хүмүүс, тэд. Эрх нь тус тусын орон нутгаар хязгаарлагддаг хэдий ч тэндээ яах аргагүй эрхтэй. Нэгэн дүүргийн ИТХ-ын хэдэн төлөөлөгч бааранд согтож эрүүлжигдсэнийхээ маргааш дүүргийнхээ цагдаагийн даргыг “танай цагдаа нар төлөөлөгчөө таньдаггүй, хүндэтгэлтэй хандах ёстой байсан” хэмээн загнасныг санав. Тэд орон нутгийнхаа төсвийг хэлэлцэж баталдаг, хамгийн гол нь ямар ч Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, сайд дарга нарт байдаггүй – газар олгох эрхтэй Засаг даргыг томилох эрхтэй хүмүүс. Газар бол улсын үндэс гэсэн шүү. Бас  нэг дүүргийн төлөөлөгчид хуралдаанаараа Төв аймгийн Баянчандмань сумын нутагт өөрсөддөө зориулж газар авах тухайгаа ярилцаж байсан. “Төлөөлөгчдийнхөө нийгмийн асуудлыг шийдэх” гэсэн томъёоллоор.  Хоёр засаг даргаар дамжуулж тохиролцлоо гэж ойлгогдсон.

    Мартсанаас, Монгол Улсын засаг захиргааны анхан шатны нэгжүүдэд бас Иргэдийн нийтийн хурлын тэргүүлэгч гэж тус бүрт нь 5 хүн сонгогддог. Орон нутгийн 1615 баг, нийслэлийн 152 хорооны тоогоор үржүүлбэл дахиад 8835 иргэдийн төлөөлөгч бидэнд байна.

    Барагтай улс ийм ардчилсан байж чаддаггүй биз. Саяхан америк судлаачийн ярьснаар бол, тэндхийн хот, хөдөө нь засаг захиргааны нэгжүүдэд хуваагддаг хэдий ч намуудаас өрсөлдөн сонгуульдсан том том хурал гэж үгүй. Хот, дүүрэг, тосгоны зөвлөл нь голдуу тав, арван хүнээс хэтэрдэггүй цомхон. Хуульч, бизнес эрхлэгч, эмэгтэй.. тэгэсхийгээд гүйцдэг гэнэ.

    Хэрвээ үнэхээр тийм бол орон нутагт төлөөллийн ардчиллаар манайх Америкийг хол ардаа орхижээ. Даанч ид шидийг нь үзэж чадахгүй юм. Нийслэлд газрын маргаан дэгдэхэд, хөдөөд малчид нутаг усаа хамгаалж тэмцэхэд сонгосон төлөөлөгчид үзэгдэх нь өдрийн од шиг. Ноднин Битлз-ийн хөшөөтэй Цэрэндоржийн гудамжийг хавь ойрын оршин суугчид барилгын компаниудад алдах шахсан тэр өдрүүдэд УИХ-ын гишүүн байтугай (том даргад жижигдсэн асуудал гэж бодьё) нийслэл, дүүргийн ИТХ-д суугаа төлөөлөгчид, бүр хорооны нийтийн хурлын төлөөлөгчдөөс ч үзэгдээгүй. Номоороо бол, хаа хамаагүй идэвхтэнүүд, дараачийн сонгуулиа хүлээж суугаа сөрөг хүчнийхэн, Даяар Монгол энэ тэр биш, яг тэндээс сонгогдсон нөхдүүд өөрсдөө ирчихсэн, “яахуу?” гээд зогсож байх учиртайсан.

    Ажиглаад байхад тэд сонгогдсоныхоо дараа төрөл арилжиж, иргэдийнхээ төлөөлөл байхаа больж, дарга нарын талд гараад суучихаж байна.

    Нийслэлийн ИТХ-ын цахим сайт руу шагайв. Тэргүүлэгчдээс гэхэд Д.Мөнхжаргал сургуулийн захирал байснаа 2016 онд төлөөлөгчөөр сонгогдоод удалгүй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөр төслийн дэд зохицуулагч, МАН-ын улс төрийн ажилтан байсан Н.Батсүмбэрэл “Монгол наадам” цогцолбор ОНӨТҮГ-ын даргаар очжээ. Бас “Нарантуул” захын дэд захирал байсан С.Эрдэнэтуул Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн даргаар томилогдож, намын судлаач байсан Ц.Байгальмаа нь АХБ-ЕХОБ- УБ-ын гурвалсан санхүүжилттэй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөрийн дэд зохицуулагч болжээ. Бусад төлөөлөгчдийн дундаас Хот тохижилтын газрын дарга, Зорчигч тээврийн нэгтгэлийн захирал, Нийслэлийн ЖДҮД-ийн төвийн дарга, нийслэлийн ОСНААУГ-ын дарга,  Авто худалдааны цогцолбор ОНӨААТҮГ-ын дарга, нийслэлийн Геодези, усны барилга байгууламж НӨААТҮГ-ийн дарга, УСУГ-ын дарга, бүр нийслэлийн Засаг даргын орлогч хүртэл мэндэлсэн байх юм. Сонгогчид өөрсдийгөө төлөөлүүлж, дарга нарыг хянуулах гэж илгээгээд байхад шүү! Бас тэдний нийслэлийн албан байгууллага, нийслэлийн өмчит компаниудын зөвлөл, ТУЗ-д орсон нь тоймгүй. Давхар дээлийн орон нутгийн хувилбар нэг иймэрхүү.

    Нутгийн өөрөө удирдах ёс гэж сайхан юм бий. Харин үүнийг тэд юу гэж ойлгож ирсний нэг жишээг хэлье. Өнөөдөр орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчид өөрсөддөө урамшууллын мөнгө баталж авцгаадаг нь хавтгайрч тоо нь өссөөр. Зарим жил нийслэлийн ИТХ-ийн төлөөлөгч тус бүр 80 саяыг авсан удаатай. Нэг нь түүнийгээ халааслаад Азийн 3, 4 орноор зугаалаад ирсэн байдаг. Ер нь огт тайлагнадаггүй учраас бусад нь юунд зарцуулсныг хэн ч үл мэднэ. Дүүрэгт бол арай даруу, гэхдээ зарим газарт 20 сая хүрдэг болжээ. Зугуухан ахиж л байна. Хааяа нэг хуралддаг хэрнээ байнгын ажиллагаатай парламент болох УИХ-ийн гишүүдтэй барьцаж байгаа хэрэг.

    Бичээд байх уу? Бичихгүй ээ. Яагаад гэвэл барагдахгүй. Уудлаад байвал их юм гарна шүү. Нийслэлд иргэд, оршин суугчдөө төлөөлөх эрхээ ингэж эдэлдэг хүмүүсийн дээр нийслэлийн утаатай тэнгэр биш, сонгосон иргэд нь байх ёстой юм шиг байгаа юм.

    Аймгуудад ч ялгаагүй.

    Advertisements
     
  • Бид 5:46 pm on 2018.07.16 Permalink | Reply  

    Улсын наадам 

    Наадмын өдөр. Гэнэт стадионы урд талын хашаа пирхийн нурж үерийн ус мурилзан орж ирлээ. Хүмүүс хашгирч үймэлдэхэд авга ах Бямбаа намайг шүүрэн авч хойшоо зүглэн Төв цэнгэлдэхийн баруугаар эгнэсэн жижиг цагаан мухлагуудын хажуугаар, өвдгөөр татсан усыг туучсаар Энх тайвны гүүрэн дээр гарч билээ. Ийнхүү миний санах анхны наадам, 1966 оны гамшигт үер хоёр нэг дурсамж болж үлдсэн юм. Стадион гэж Төв цэнгэлдэхийг биш, харин түүний баруун урд, өнөөгийн Олимпийн хорооны хавийг багтаасан модон стадионыг хэлж байна. Гадуураа гоёмсог хаалга бүхий модон хашаатай. “Хүний мөр” кинон дээр хэсэгхэн зуур харагдаад өнгөрдөг. Өвөл нь мотоциклийн мөсөн замын уралдаан болж, зун нь эргэн тойрны модон байшингуудад дээлтэй, дээлгүй хүмүүс цугларч шагай харвадагсан. Үер буусан тэр өдөр Төв цэнгэлдэхэд маргааш нь Мөнхбат аварга түрүүлсэн бөх барилдаж, харин энэхүү Бага цэнгэлдэхэд янз бүрийн тэмцээн уралдаан болж байсан болов уу.

    Би түүнээс хойш Улаанбаатартаа ихэнх, 1991 оноос хойшхи бүх наадмыг алгасалгүй үзэж, Төв цэнгэлдэхийг нар зөв тойрон хуушуурдаж, наадмын нээлт ба тавын даваанаас хойшхийг ядахдаа зурагтаар, заримдаа дэргэдээс үзэж, сурын талбай, шагайн асруудаар шагайж, бас Хүй долоон худгийг зүглэн соёолонгийн биш юмаа гэхэд хавь ойрын тоосонд даруулсаар өдий хүрсэн байна. Уяачдын наадмыг сонирхдог ч үгүй. Харин хөдөөний наадам нэгийг ч үзээгүй шүү.

    Ийм арвин туршлагатай улсын наадамчны хувьд хэлэхэд наадмаа шинэчлэх юмсан. Начны найраа, сэрвээний өндөр сэлт миний мэдэх асуудал биш, шөвгийн дөрөв, үзүүр түрүү, айргийн тав, баян ходоод тэртэй тэргүй сайхан, гэхдээ эмх цэгц, зохион байгуулалт нь үнэхээр тааруу. Хэзээ хаана юу хэн ямар тухай мэдээлэл, зар үндсэндээ байхгүй.  Телевиз, гар утас, дэлгэц хөгжөөд хэд дахин гоёор, мэдээлэл тайлбартай үзүүлж байхад нөгөө багадаад байгаа, жуулчдад тасалбар олддоггүй Төв цэнгэлдэхэд хоосон суудал есийн даваагаар ч зөндөө болжээ. Төрийн наадам юм бол нээлт нь хатуу дэг жаяг бүхий ёслол баймаар санагдана. Төрийн есөн хөлт цагаан тугийг Төв цэнгэлдэх рүү хүндэтгэсэн шиг хүндэтгэж залах. Түүнээс биш хэн дуртай нь дагаж гүйлдэх биш. Наадмын нээлт хэмээх концертыг гоё болгох гэж оролдох тусам тансаг хэдий ч ядаргаатай шоу болон хувирч байна. Үүний оронд начин, харцага, заан, гарьд, арслан, аварга, тэр дундаа далай, даян, дархан аваргуудыг Төв цэнгэлдэхийн ногоон зүлгийг (жинхэнэ зүлэг болгомоор) дүүргэж танилцуулах, хүндэтгэх. Сүүлийн жилүүдэд бөхийн өргөөнд бөх болгоны нэрийг бүтэн дуудаж танилцуулдаг болсон, 2011 онд 6002 бөхийг жагсааж Гиннесийн номонд бичүүлсэн нь Р.Нямдорж тэргүүнтэй Үндэсний бөхийн холбооны хийсэн хоёр сайн зүйл билээ. Гэтэл өнөөдөр наадмын нээлтээр Хорлоогийн Баянмөнх тэргүүтэй аваргууд дарга нарын өмнүүр зүгээр явж өнгөрөх нь даанч жол. Харин индрийн эсрэг талын цахим дэлгэц дээр барилдааны дүрс, бусад мэдээллийг гаргаж харуулдаг болсон, энд тэндгүй дэлгэц зоож байгаа нь маш сайн. Гэхдээ хангалтгүй. Наадмаа яаж шинэчлэх талаар яриа хөөрөө эхлэх цаг болсон байна.

    Гол асуудал бол Төв цэнгэлдэх өөрөө. Тэртээ 1959 онд баригдсанаас хойш огт шинэчлэгдээгүй. Саяын наадмаар буюу 59 жилийн дараа таваас есийн давааг яг шпротны загас шиг нягтралтай сууж үзлээ. Орж гарах нь бүхэл бүтэн даваа. Ноднин уржнан төв замаас харагддаг байсан Төв цэнгэлдэх энэ жил өндөр барилгуудаар бүрэн таглагдаж хорооллын дундах тоглоомын талбайн зиндаа руу дөхөж байна. Эргэн тойрон ундуй сундуй. Тэр өдрүүдэд хөл бөмбөгийн аварга стадионуудын үзэж тансагласан бидний хувьд арай дэндүү…

    Шинэ стадион хэрэгтэй! Төв цэнгэлдэх нэгэнт өнгөрсөн, ийм учраас хаа нэгтээ шинийг, бүр томыг барихаас өөр аргагүй гэж бүгд ярьж байна. Гэхдээ ойрын жилүүдэд бүтэхгүй, бүтээд ч нэмэргүй. Ямар сайндаа хятадууд нисэхийн дэнж дээр тийм сайхан Спортын ордон барьж бэлэглээд байхад бүгд хуучнаасаа холдож өгөхгүй, бушуухан буулгаж шинийг барих тухай хэрүүлтэй байхав.

    Ойрын тав, арван жил эндээ наадах нь гарцаагүй учраас одоо, дараа жил юу хийхээ бодох цаг. Төв цэнгэлдэхийг өөд нь татахгүй байгаагаа нийслэлийн дарга нар 51 хувийг нь Нямдаваа гэдэг хувь хүн эзэмшдэгээр тайлбарладаг. Үнэхээр тийм. Цаадах нь наадам бүрийн өмнө төсвөөс бага сага мөнгө нэхэж будаг түрхэж жижиг сажиг засвар үйлчилгээ хийлгэдэг. Төв цэнгэлдэх бол зөвхөн ганц стадион биш,  түүнээс хэд дахин том эргэн тойрны талбай байсан. Хөрөнгө оруулж гадагш нь өндөрлөн тэлж хэд дахин том болгоход хүрэлцэх тэр орон зай хаачсан бэ? Нийслэл өөрөө, Нямдаваа хоёр ээлжлэн барилгын компаниудад сэмхэн өгч (мэдээж зарсан байж таарна) орон сууц бариулаад барж буйн гэрчүүд нь наадамчин олон бид юм. Одоо сул харагдаж байгаа газрууд дараа жилийн наадмаар очиход байх уу? Хэрвээ манайд жинхэнэ төр засаг, сайн хот байсан бол Төрийн наадам  хийдэг Төв цэнгэлдэхийнхээ 51 хувийг алдчихаад дөрлүүлж явахгүй байсан.

    Уг нь хамгийн сайхан наадмын талбай бол Яармагийн дэнж. Төв цэнгэлдэх баригдах хүртэл буюу бүр 1930-аад оноос 1960-аад оныг тултал Төрийн наадам энд болдог байжээ. Хотод ойрхон, хүүхэд хөгшидгүй хүрээд очиж чадахаар цэлийсэн сайхан энгэр. Хэдэн ч цэнгэлдэх багтана. Жилдээ нэг удаа наадмынхаа ёслолыг хийгээд бусад цагт нь амралт зугаалга, өвөл нь цана чарга. Ердөө хоёрхон жилийн өмнө ингэж болох байсан. Гэтэл одоо үй түмэн барилгаар дүүргэж байна. Дархан цаазаас нь гаргаагүй байж шүү! Дээр үеийн барилгуудаас хуучирсан, сүйтгэсэн хэдэн балгас, бас голд нь нэгэн хөшөө үлдсэн. Түүнийг 1946 онд Ардын хувьсгалын 25 жилийн ойгоор ёслол төгөлдөр нээсэн ажээ. Оройд таван хошуу нь байсан нь алга. Баруун тийш харсан энгэрт нь  Лувсаншарав гуайн дурссанаар ийм шүлэг бичсэн байж. Одоо бүрэн баларчээ.

    Үрийн үрээс эрх чөлөөг хүсээд

    Үеийн үеэс тэмцсэн ардын тэмцэлд

    Ачит Ленин, Сталин дэмжиж туслаад

    Ардын төртэй Монгол улс тогтов оо.

    Түүнээс хойш яг 72 жил өнгөрчээ. Ленин, Сталин яахав ээ. Муу, сайн ч гэсэн Төрийн наадам болж байсан газар.

     
  • Бид 3:44 pm on 2018.05.16 Permalink | Reply  

    Монгол сэтгүүлч, англи сэтгүүлч 

    Нэг. Монгол сэтгүүлч.

    Туулын эрэг дээр барьж буй нөгөө барилгын эзэн, нийслэлийн ИТХ-ын дарга С.Амарсайхан “25-р суваг телевизийн “Ам нээвэл …” нэвтрүүлэгт орсныг сонсоод хотын энэ улс төрчийн карьер ерөнхийдөө дууслаа гэж бодсон шүү. Гэтэл…

    Уг нь Г.Мөнхтуул сайн сэтгүүлч. Даанч энэ удаагийн ярилцлагын асуултууд Туулын эрэгт ганц барилга арайхийж буулгасан тухай өгүүлбэрээсээ эхлээд буруу зөрүү, байн байн хариулт дэвсэж өгсөн, бүгд мэддэг баримтуудыг шууд асууж зүрхлээгүй, нэг ч тоо, нэр, га, огноо нэхээгүй. Хэрвээ сэдвээ судалсан бол Зайсан толгойн энгэрийг “Оюуны ундраа” хэрхэн хэдийд авсан, яагаад шүүх зарга болсон, тэр барилгууд нь хуулийн аль заалтаар зөвшөөрөгдсөнөөс эхлээд 2016 онд нийслэлийн ИТХ-аас тогтоол гаргаж Туул голын хамгаалалтыг бүсийг өөрчлөхдөө С.Амарсайханы барилгын урдуур байсныг хөдөлгөж араар болгосноор барилга барьж буйгаа зөвтгөх нэг боломжийг олгосон, одоо яагаад хууль зөрчиж барьсаар байгааг асууж тодруулах байсан юм. Нэгэнт тэгэж чадаагүйгээс хойш цаадах нь өөрийгөө хууль, шударга ёсны билэг тэмдэг, авлигын эсрэг тэмцлийн манлайд өргөмжилж, дундуур нь баахан барьцаа, шантааж шургуулсан төдийгүй хууль бус барилгыг нь бараг баталгаажуулсан ярилцлага болчихов.

    Тэрүүхэн хэсгийг сийрүүлбэл,

    Сэтгүүлч: Туул голын  бургасыг бас тайраад л одоо барилга бариад эхэллээ гэдэг асуудал бас яригдаад л байсан. Хамгийн сүүлд гэхэд л Туул голын эрэг дээр барьсан барилгыг  цагдаатайгаа нийлээд нураах гэж нэлээн бараг УИХ-ын түвшинд ярьж байж арай гэж нэг юм эхлэх шиг болсон. Тэхээр энэ асуудал дээр цаашдаа ер нь Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр Хотын захиргаа яаж анхаарах юм?

    С.Амарсайхан: Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр тал талаас нь анхаарах ёстой бодлого шийдвэрийг нь нэгтгэх ёстой.  Овоо босгоогүй бол шаазгай хаанаас суухав гэдэг үг байдаг. Анхнаасаа энийг  бодлоготой төлөвлөгөөтэй зохион байгуулалттай

    Сэтгүүлч: Газрын нь хууль бусаар олгосон юмаа даа, янз нь

    С.Амарсайхан: Хууль бусаар олгосон гэж би хувьдаа бол ойлгохгүй байгаа. Иргэд хууль бусаар олгоно гэхээр  нэг бол хулгайлаад авахыг, эсвэл хууль зөрчөөд  булаагаад  авахыг хэлдэг байх.

    Сэтгүүлч: Тодорхой албан тушаалтан бас эрх мэдлээ хэтрүүлээд, одоо өгөх ёсгүй газар …

    С.Амарсайхан: Би өөрийн чинь асуултыг бас ерөнхийд нь гадарлаж байна. Над руу чиглүүлсэн асуулт  байх шиг байна. (Сэтгүүлч инээв). Би албан тушаалаа аваад Иргэдийн Хурлын дарга болоод энэ хувийн компанитай холбоотой газартай холбоотой, нийслэлтэй, Туулын голтой холбоотой ямар ч асуудалд  орооцолдоогүй, оролцоогүй

    Сэтгүүлч: Газар олгох зөвшөөрөл өгөөгүй …

    С.Амарсайхан: Зөвшөөрөл өгдөг хүн нь ч би биш, өгсөн ч би авахгүй.

    Сэтгүүлч: Тийм л дээ.

    С.Амарсайхан: Тэр битгий хэл манай олон газруудыг одоо байдаг энэ тэр гээд гүтгээд доромжлоод явж байгаа зүйлүүд зөндөө бий.

    Сэтгүүлч: Таныг  ч бас энэ Туул голын эрэг дээр бас нэг барилга барьсан, барих гэж байгаа асуудал хэл ам яриад л байх шиг байна л даа.

    С.Амарсайхан: Зайсанд барилга барилаа, Туулын голын бутыг хугаллаа, сүйтгэлээ гээд л байгаа.  Тэр асуудал дээр жаахан бодитой мэдээлэлтэй, тэгээд  үндэслэлтэй тодорхой зүйлүүдийг гаргаж яривал уг нь зүгээр байгаа юм.  Миний хувьд бол  бизнес хийгээд явж байсан хүний хувьд хотод нэг ч гэсэн хүнд хэрэгтэй, нийгэмд хэрэгтэй  нийгмийн бүтээн байгуулалт хийчихий гэж  манай компани үндсэндээ Зайсан хавийн энэ хөрөнгө оруулалтыг хийгээд, үнэхээр амиа бодсон хувиа бодсон бол энэ архины  пиво тэгээд  хуушуурны хогонд дарагдчан байсан  Зайсанг бол  орон сууц бариад  зараад явчихуул  бусдын адил  зараад явчих боломж нь байж л байсан

    Сэтгүүлч: Та газрын зөвшөөрлийг яг ном журмын дагуу авсан уу. Яаж авсан?

    С.Амарсайхан: Ном журмынх нь дагуу, ер нь Байгаль орчны яам чинь  газраа  олгохдоо  байгаль орчны үнэлгээ хийлгэдэг.

    Сэтгүүлч: Зөвхөн аялал жуулчлалын чиглэлээр?

    С.Амарсайхан: Аялал жуулчлалын чиглэлээр. Тэгээд зөвшөөрлийг нь өгөөгүй байхад  хэн нэг нь очоод тэнд булаагаад нэг сайдынх нь гарыг барьж байгаад  зуруулаад  авсан, эсвэл  Хотын захирагчийнх  нь толгой дээр буу тулгаад авсан юм байхгүй гэж бодож байна.

    Сэтгүүлч: Эсвэл мөнгөөр цохиод авсан ч юм уу тээ …?

    С.Амарсайхан: Эсвэл мөнгөөр худалдаад авсан юм байхгүй гэж бодож байгаа. Буулгана гэвэл Улаанбаатар хотын Туул голын дагуу байгаа  River garden –аас  эхлээд энэ Villa Vista  гээд бүгдийг нь буулгах хэрэг гарах байх

    Сэтгүүлч:  Богдхан уулын орчимд уул нь  аялал жуулчлалын зориулалтаар газар  авчихаад бүхэл бүтэн орон сууцны хороолол барьчихаад тэгээд хэн ч  ямар ч хариуцлага тооцохгүй, тооцуулах ч үгүй гээд сүүлдээ бүр Богд уулыг дархан цаазат  тусгай хамгаалалтын бүсийг  болиулъё,  суурьшлын бүс болгоё гээд ийм асуудал хүртэл яригдаад эхэллээ л дээ

    С.Амарсайхан: Одоо суурьшлын бүс  угаасаа болцон ш дээ. Богд уулын энэ …

    Сэтгүүлч:  Уул нь дархан цаазат газар биз дээ.  Яагаад?

    С.Амарсайхан: Яагаад гэдгийг  анхнаасаа тэр бодлого шийдвэрийг газар өмчлүүлсэн, эзэмшлүүлсэн, хяналт тавьсан гар хөлийн үсэг зурсан нөхдүүдтэй нь эхэлж асуудал ярих. Тэд нараас нь тодруулбал надаас илүү оновчтой хариулт өгөх байх гэж бодож байна. Одоо жишээ нь  Богд уулын орчимд  40 гаруй мянган, бараг  50-иад мянган  иргэд оршин суурьшдаг юм билээ. Орон сууцаа барьчихсан  энэ олон бизнес эрхэлж   байгаа  энэ олон  барилга байшин барьсан ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүсийг бүгдийг нь гэмт хэрэгтэн гээд дуудах гэж  байгаа юм уу. Бүгдийг нь хууль цаазын байгууллагуудаар аваачиж шийтгэж  яллах ёстой гэж яриад  байгаа юм уу, би бол энийг ойлгохгүй байгаа.  Мэдээж Туул голоо  хамгаалах асуудал гэдэг дээр бид хамгаалах  ёстой.  Хамгаалах ажлуудыг хийх ёстой, хийж ч байгаа гэж ойлгож байгаа. Бодитой шийдлээ гаргаад хийсэн ажилгүй, дэмий улстөржүүлж хийрхээд эцэст нь ямар ч үр дүн байхгүйгээр албан тушаалтнууд нь  авилгачид нь улс төрөө хийгээд хожоод явдаг тэгээд их шударга царайлаад  улс төрийн оноо аваад явдаг, ард нь хохирдог хүмүүс нь  аж  ахуйн нэгжүүд, иргэд байдаг ийм дүр зурагтай бид нар  хорин жил, гучин жил явж ирсэн ш дээ.

    Сэтгүүлч: Магадгүй би бас таныг Зайсан орчимд том барилга бариад явчихлаа, энийг  магадгүй  цаашдаа аялал жуулчлалын зориулалтаар биш өөр зориулалтаар ашиглаад  томоохон ашиг сонирхлын үүднээс өөрчлөөд явчихвий гэсэн хардлага байна?

    С.Амарсайхан: Уг нь бол би төрийн алба хашиж байгаа хүн.  Хувийн компанийн талаар өөрийн ч бай, хүний ч бай хүний юм яриад байх тийм шаардлага сонирхол ч байхгүй гэж бодож байгаа. Гэхдээ  нэгэнт яриа энэ тал руугаа орчихсон учраас  хувийн компанитай холбоотой, “Оюуны Ундраа” компанитай холбоотой  төсөл хөтөлбөр бүтээн байгууллалтын … Зайсан хийлгээд  байна  .. Зайсан  Square гээд бий  энэ бол яг л  одоо зориулалтынхаа дагуу үзвэр үйлчилгээ аялал жуулчлалын, тэгээд энэ гадаад дотоодын зочин гийчин  ирээд бас ороод аяга кофе уучихдаг, алжаалаа тайлчихдаг  энд элдэв янзын орон сууц яриад бариад эсвэл  болох бүтэхгүй зүйл хийгээд тавьсан  бол эцэст нь зүгээр  хэлэхэд яг зориулалтаар нь энэ газрыг  ашиглаж байгаа ганц  компани л бий… Бусад нь  эргэн тойрон одоо  бүгд орон сууц  байгааг та хэд ер нь харж байгаа.

    Хоёр. Англи сэтгүүлч

    2018 оны 5-р сарын 30-нд Их Британийн ITV телевизийн Good Morning Britain хөтөлбөрийн сэтгүүлч Ричард Мэдили тухайн өдөр Африкт айлчилж байсан (цаана нь заанууд харагдаж байна) Батлан хамгаалахын сайд Гэвин Уильямсонтой холбогдохдоо өнгөрсөн гуравдугаар сард ОХУ-ын экс тагнуулч Сергей Скрипалийг Английн Солсбери хотод хордуулсны дараа тэр сайд ОХУ-д хандаж “Амаа хамхиад зайлах хэрэгтэй” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу гэсэн асуулт тавьжээ.

    Хариулт, асуулт, хариулт хэрхэн үргэлжлэв?

    -Гайхалтай сайн ажилласан эмнэлгийн ажилтнуудыг зүй ёсоор үнэлэх ёстой …

    -Үгүй, үгүй, уучлаарай, та асуултанд хариулах уу? Та тэдэнд талархлаа илэрхийлсэн гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Ноён Уильямсон, би танд тодорхой асуулт тавьсан. Бид эмнэлгийн ажилтнуудыг талархах талаар минутын дараа ярьж болно. Та ийм бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэсэндээ харамсаж байна уу? Үүнийг л асууж байна. Та хариулж чадах уу?

    -Британийн нутаг дэвсгэр дээр аймшигт халдлага үйлдэгдэж, Британийн иргэн болон түүний охинд халдсаныг бид харлаа. Тэгээд бидний хариу арга хэмжээнүүд дэлхий нийт Британийн талд байгааг нотоллоо. Бид Орост юуг харуулсан бэ гэвэл …

    -Та харамсаж байна уу? Та Оросыг “Амаа хамхиад зайлах хэрэгтэй” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу? Ноён Уильямсон та энэ асуултад хариулна уу. Ноён Уильямсон та асуултанд хариулахгүй байна. Ноён Уильямсон би өөрийнхөө өмнөөс биш, үзэгчдийнхээ өмнөөс асууж байна. Ингэхээр та манай үзэгчдэд зориулан дараах асуултанд хариулж чадах уу? Нэг улсыг “амаа хамхиад зайлаад өг” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу?. Арай бүдүүлэг байсан гэж бодохгүй байна уу? Та энэ асуултанд хариулахгүй юм уу?

    -Бидний харсан зүйл бол энд, Нэгдсэн Вант улсад, манай иргэд, хотын оршин суугчдын эсрэг Оросын хийсэн үйлдэл гэж би үзэж байна…

    -Та бидний аль хэдийнэ мэдэх зүйлийг яриад байна. Солсберид юу болсныг бид мэднэ. Энэ хичнээн аймаар байсан, энэ хүмүүс амь насаа алдахад хичнээн ойрхон байсныг мэднэ. Гэхдээ ийм асуултаа дахиж тавья: Та “Амаа хамхиад зайл” гэж бүдүүлэг үг хэллэгийг Трамп маягаар ашигласандаа харамсаж байна уу? Тэнд юу болсныг ярихгүй байхыг хүсье, яагаад гэвэл бид юу болсныг мэднэ. Та тийм үг хэллэг хэрэглэсэндээ харамсаж байна уу? Үүнийг л асуух гэсэн юм.

    -Бидний хийсэн зөв зүйл бол холбоотнуудтайгаа нийлж Орост маш тодорхой ойлгуулсан явдал юм. Ингэх нь зөв байсан….

    -За за, Та асуултанд хариулахгүй байгаа тул ярилцлагыг өндөрлөе. Африкийн зааны төсөлд амжилт хүсье. Гэхдээ та тодорхой асуултанд тодорхой хариулсан бол бид таныг үнэлэх байлаа.

    Үүнээс хойш сайд Гэвин Уильямсон бүдүүлэг байтугай худлаа ярихаас болгоомжилдог болно. Яагаад гэвэл Их Британийн сэтгүүлчид асууж, тэгээд хоосон чалчиж худлаа нээрээ хариулбал амыг нь хамхиулж чаддаг юм байна.

     
  • Бид 10:59 pm on 2018.05.15 Permalink | Reply  

    Дархан цаазат Богдхан уул ба Туул голыг Байгаль орчны яамнаас хамгаалах нь 

    Энэ хэвээр үргэлжилбэл Богдхан уулын амууд Зайсангаас эхлээд шавааралдсан барилга, харин нийслэлийн урдуурх Туулын эрэг амралт зугаалгын бүс биш компаниудын хашаа болох гээд байна

    Өнгөрсөн хаврын хэвлэл мэдээллийн том сэдэв Их тэнгэрийн эсрэг талд Туулын усанд умбуулах шахам барьж буй орон сууцны хотхон байлаа. Хууль зөрчсөнийг нь Монгол Улсын Их хурлын гишүүд танхимдаа хилэгнэн шүүмжилж, дараа нь газар дээр нь очиж барилгачдыг зад загнахдаа хэвлэл мэдээллийн десант буулгасан ч зогсоож дийлсэнгүй. Улаанбаатарын төвийн урдуур буюу Баянзүрхийн гүүрнээс Яармагийн гүүр хүртэлх хэсэгт гэхэд хашааныхаа хаалгаар огцом гарвал шууд шумбаж мэдэхээр тийм ойрхон амины орон сууцууд, эрэг дагуу хэдэн зуун метр, километрээр нь өмчилсөн хашаа, барилгуудаар дүүрч байна. “Сөөг моддын нэгийг түшээд” биш, өрөөнийхөө цонхоор Туулын урсах чимээг чагнаж суух азтай эрхмүүд аль хэдийнэ төвхнөжээ.

    Төстэй, гэхдээ багавтар дуулиан бол Богдхан уулын Зайсан толгойн барилгуудын дундуур шургалахыг оролдсон нэгэн төмөр каркас, түүнийг хэд хэдэн оролдлогоор арайхийн буулгасан явдал юм. Тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй. Дархан цаазат Богдхан уулын Зайсангийн амны тэр олон барилга бүгд хууль бус. Өөрөөр хэлбэл, Зайсан бол Монгол Улсын байгаль орчны хууль журам, дүрэм хэрхэн дампуурч ирсний хамгийн том дурсгалын цогцолбор. Бүр Үндсэн хуулийн цэц нь тэнд бууриа хатгаж хамгаалалтандаа авсан гэж байгаа…

    Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар, дархан цаазат газарт зөвхөн аялагч, зөвшөөрөл бүхий бусад хүн түр буудаллах, отоглох, ажиглалт, судалгаа шинжилгээ хийх зориулалтаар зохих журмын дагуу барьсан орон байрыг ашиглах гэж цагаан дээр хараар бичжээ.  Тэгээд Зайсангийн амыг дахин нэг эргүүлж тойруулан харцгаая. Манайхан аялал жуулчлал, судалгаа шинжилгээг үнэхээр агуу хийдэг болсон байна. Түр буудаллах Сарнайх хотхон, Viva, Royal отог гээд л … Бүгд аялал жуулчлалын зориулалтаар авсан газар дээр баригдсан. Тэгвэл Монгол улсын “Жуулчны баазын үйлчилгээний чанарын зэрэглэл, үндсэн шаардлага” MNS-4934-2002  стандартаар баазуудын хоорондын зай 10 км байхаар заажээ. Зайсангийн аманд нэг л багтах учиртай.

    Гэхдээ энэ бүхэн өнгөрсөөн. Голын хамгаалалын бүс, дархан цаазат уулын нэг ч барилгыг буулгахгүй. Саяхан 28 газар эзэмших эрхийг цуцалсан нь зөвхөн шинээр баригдах барилгуудад хамаарах биз. Гуравдугаар сард Засгийн газраас ажлын хэсэг гаргаж Зайсангийн тусгай хамгаалалттай газрын хилийн цэсийг нь өөрчлөхөөр бэлтгэж байна. Өнөөдөр Яармагийн урд дэнж тэр чигээрээ барилгын талбай болжээ. Уг нь дархан цаазтай хэвээрээ юмсан.

    Ийм учраас хууль зөрчсөн барилгын эздийн хөх инээд нь хүрч байгаа. Өнгөрсөн долоо хоногоос сөрөг довтолгоонд орж тэдний дуу хоолой нь хэвлэл мэдээлэл болжээ. “Зайсан, Туул голд зөвшөөрөл өгсөн албан тушаалтнууд буруутай”, “Туул голыг хамгаалах нэрийн цаана ямар эрх ашиг нуугдана вэ?”  гарчгуудын цаана “Байшин барих зөвшөөрлийг нь төр засгийн байгууллагаас өгчихөөд, тэр дагуу бизнес эрхлэгчид хөрөнгө оруулалтаа хийгээд, ажлаа эхлүүлээд явж байхад нь хэн дуртай нь очоод хувийн хэвшлийнхэнийг дарамталж, сүрдүүлдэг энэ байдал хэдий болтол үргэлжлэх вэ?” гэх мэтээр. Тэгээд буулгах бол бүгдийг нь буулгаарай, ганц нэгийг битгий онилоорой, бүгдэд нь нөхөн төлбөр өгөөрэй гэж даапаалж байна.

    Хууль зөрчсөн гэдгийг өөрсдөө мэдэхийн дээдээр мэдэж буй барилгын эзэд, компаниуд яагаад ингэж пээдийнэ вэ гэвэл тэд  бүгд үнэхээр албан ёсны зөвшөөрөлтэй. Энд л хэргийн учир байгаа юм. Энэхүү “зөвшөөрөл” бол байгаль орчны яамнаас эхлээд нийслэл, дүүрэг, ерөнхий төлөвлөгөө, газрын алба, мэргэжлийн хяналт, байгаль орчны газар, сав газрын ба хамгаалалтын захиргааны хамтын бүтээл юм. Гэхдээ яам тэргүүлнэ. Хялбархнаар зураглавал,

    Хамгийн эхлээд Байгаль орчны сайд зөвхөн газрыг нь олгосон. Алгын чинээ газар. Богдхан ууланд хүмүүс амарч зугаалахад тусалж буян үйлдэх маягийн тайлбартайгаар. Эсвэл байгаль хамгаалахыг сурталчлах түр ТҮЦ барих зориулалтаар. Хожим тайлбарлахдаа: Би аялал жуулчлалын зориулалтаар жоохон газар олгосон, цаашаа юу болсныг мэдэхгүй ээ …

    Дараачийн сайд, эсвэл албан тушаалтан өмнө олгосон газрын хэмжээг нэмдэг. Хожим: Би газар олгоогүй ээ.  Газар нь юм хийхэд хүрэхгүй байна гэхээр нь жаахан нэмж өгсөн. Бүтээн байгуулалтыг дэмжсэн…

    Гуравдахь албан тушаалтан газар ашиглах хугацааг сунгадаг. Дархан цаазат газрыг газрыг 5 жилийн хугацаагаар ашиглуулдаг. Хууль зөрчвөл сунгахгүй байх эрхтэй ч хэзээ ч тэгдэггүй. Хожим: Би газар олгоогүй, зөвхөн хугацааг нь сунгаж өгсөн.  Анх олгосон хүмүүсээс нь асуухгүй юу?!…

    Өөр нэг албан тушаалтан зураг төслийг нь баталж өгнө. Байгаль хамгаалах 100 хаустай хотхон, “түр зориулалт”-ын 10 давхар цамхагийн зураг байсан ч падгүй. Хожим: Тэр хүн өөрийн эзэмшлийн газар дээр юу барих нь надад хамаагүй…

    Дараачийн дарга барилгын ажил эхлэх зөвшөөрөлд гарын үсгээ зурна. Бусад албан тушаалтан зураг төслөө зөрчсөнийг, эсвэл өөрчилснийг зүгээр өнгөрөөж, шугам сүлжээ, эрчим хүчинд холбох зөвшөөрлийг баталж өгдөг. Хожмийн тайлбар: Дээрхтэй адил.

    Гэх мэтээр үргэлжилнэ.

    Ашиглалтанд хүлээж авдаг нь хэзээд бэлхэн. Хожим: Нэгэнт барьчихсан юм чинь гэнэ. Эцэст нь өөр нэгэн дарга үл хөдлөх хөрөнгөд бүртгэж авна. Хожим: Яах аргагүй хөдлөхгүй хөрөнгө байна ш дээ…

    Энэ бүхэн мөсөн чихрийг долоосоор байгаад, эсвэл хиамыг нимгэхэн зүссээр байгаад дуусгадаг шиг. Хуулийг “зөөлөн хүч”-ний аргаар эд бад хийдэг юм байна. Уг нь мэргэжлийн хяналт гэж хараат бус хүмүүс ажлаа хийх ёстой. Гэтэл тэднийг аажмаар шахаж, ТҮЦ-ны барааны хадгалах хугацаа, хуушуурны махны үнэр шалгахаас өөр үүрэггүй болгожээ. Одоо ямар ч барилгыг ашиглалтанд хүлээж авахад байгаль орчны байцаагчийг оролцуулахаа больжээ. Бизнест саад дарамт үүсгэхгүйн тулд гэнэ. Гэхдээ ямар бизнест?

    Ингээд хууль зөрчсөн тухай ямар ч яриаг “зөвшөөрөлтэй” гэсэн ганц үгээр нам дарна. Буулгах гэвэл “Хувийн өмч!”.

    Энэхүү зөвшөөрлийн сүлжээний толгойд Байгаль орчны яам, бүр тодруулбал сайд өөрөө суудаг. Тухайлбал, Богдхан уулын бүх газрыг аль 2001 оны “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглах зөвшөөрөл олгох түр журам”-аар олгосон, одоо ч олгож байгаа гэдэгт та итгэх үү? 2003 онд “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглаж байгаа иргэн,  аж ахуйн  нэгж,  байгууллага байгаль хамгаалах, нөхөн сэргээх чиглэлээр урт хугацааны хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулан ажиллаж  болно. Гэрээг Байгаль орчны сайд батална” өгүүлбэрийг оруулснаас хойш огт гар хүрэхгүйгээр нандигнан ашиглаж байгаа. Хуулиас давсан энэ заалтыг ашиглан компаниудад ашиглах талбайн хажуугаар түүнээс хэдэн арав дахин газрыг хариуцан хамгаалах талбай нэрээр өгч урт хугацааны хөрөнгө оруулалт хийхийг зөвшөөрч, үүнийгээ хамгаалалтын захиргаа болон орон нутгийн газрын албатай байгуулах гурвалсан гэрээ гэгчээр далдлаад үзүүрийг олдохгүй болгожээ. Бас 2002 онд  Тусгай хамгаалалттай газар нутагт аялал жуулчлал явуулах дээрх журмыг, араас нь “Богдхан уулын ДЦГ-ын Зайсангийн амыг 2015 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөө” гэдгийг баталж тэнд газар ашиглах зөвшөөрлийг Байгаль орчны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга батлахаар зааж өгөв. Тэр нь туйлж өгсөн дөө. Аялал жуулчлалын цогцолбор нэрээр зөвшөөрөл авсан хотхонууд тэр үеэс эхэлсэн.

    Яг эхлүүлсэн хүн нь 2000-2006 онуудад сайдаар ажилласан У.Барсболд бол дараачийн сайдууд шийрийг нь сайн хатаасан. Миний санаж буйгаар И.Эрдэнэбаатар (2006-2007), Г.Шийлэгдамба (2007-2008), А.Гансүх (2008-2012), С.Оюун (2012.07 – 2014.12), Д.Цогтбаатар (2013)  Д.Оюунхорол (2014.12 – 2015.09), Н.Батцэрэг (2015.09 – 2016.07), Д.Оюунхорол (2016.07-2017.11). Харин Н.Цэрэнбат 2017 оны 10-р сараас. Тэгээд хуулинд байхгүй, хуулийг зөрчсөн, давсан журмуудыг монголын бүх нам хүчний угшилтай сайдуудын хэн нь ч засаагүй. Иймээс Богдхан уул, Туулын яг хаана хэнд ямар газар олгосон жагсаалт бол Байгаль орчны яамны хамгийн том нууц.

    -Та яагаад ийм зөвшөөрөл олгосон юм бэ?

    -Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон

    -Тэгвэл яагаад орон сууц босчихов оо?

    -Дараачийн сайдаас уу? Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон.

    -Тэгвэл та өмнөх сайдуудын аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон газарт орон сууц баригдахыг зогсоогоогүй юм бэ?

    Хариулт байхгүй. Нөгөө тахиа өндөг хоёрын үлгэр. Ийм учраас л Монгол Улсын байгаль орчныг Монгол Улсын Байгаль орчны яамнаас хамгаалах тухай яриад байгаа юм. Татан буулгадаггүй юмаа гэхэд нэрийг нь Байгаль ашиглалтын яам хэмээн солиуштай. Эсвэл барилгын яамны харъяа агентлаг болгох. Уухайн тас, нээрээ тэгье, ашиглаж  байж хамгаална гэх биз, тэгвэл монголын байгалиас юм үлдэх үү?

    Хууль зөрчсөн ч бай нэгэнт баригдсан бол гүйцээ. Нэг сая гурван зуун мянган хүнтэй хот байхад Туул гол, Богдхан уул дахиж хэзээ ч 100 байтугай 50, 10 жилийн өмнөх шигээ байхгүй. Гэхдээ дархан цаазат ууланд халдах, Туулын эрэгт ухах бол ядахдаа хуулиа өөрчилсний дараа тэгдэг  байх. Өнөөдрийн үйл явц хэвээр үргэлжилбэл Богдхан уулын амууд Зайсангаасаа эхлээд Улаанбаатарын төв шиг шавааралдсан барилгууд, харин нийслэлийн урдуурх Туулын иргэдийн амралт зугаалгын бүс биш компаниудын хашаа, хашаан доторх барилгууд болж дууслаа.

    Төгсгөлийн оронд.

    Туулын эрэг дээр барьж буй нөгөө барилгын эзэн, нийслэлийн ИТХ-ын дарга С.Амарсайхан “25-р суваг телевизийн “Ам нээвэл …” нэвтрүүлэгт орсныг сонсоод хотын энэ улс төрчийн карьер ерөнхийдөө дууслаа гэж бодсон шүү. Гэтэл…

    Уг нь Г.Мөнхтуул сайн сэтгүүлч. Даанч энэ удаагийн ярилцлагын асуултууд Туулын эрэгт ганц барилга арайхийж буулгасан тухай өгүүлбэрээсээ эхлээд буруу зөрүү, байн байн хариулт дэвсэж өгсөн, бүгд мэддэг баримтуудыг шууд асууж зүрхлээгүй, нэг ч тоо, нэр, га, огноо нэхээгүй. Хэрвээ сэдвээ судалсан бол Зайсан толгойн энгэрийг “Оюуны ундраа” хэрхэн хэдийд авсан, яагаад шүүх зарга болсон, тэр барилгууд нь хуулийн аль заалтаар зөвшөөрөгдсөнөөс эхлээд 2016 онд нийслэлийн ИТХ-аас тогтоол гаргаж Туул голын хамгаалалтыг бүсийг өөрчлөхдөө С.Амарсайханы барилгын урдуур байсныг хөдөлгөж араар болгосноор барилга барьж буйгаа зөвтгөх нэг боломжийг олгосон, одоо яагаад хууль зөрчиж барьсаар байгааг асууж тодруулах байсан юм. Нэгэнт тэгэж чадаагүйгээс хойш цаадах нь өөрийгөө хууль, шударга ёсны билэг тэмдэг, авлигын эсрэг тэмцлийн манлайд өргөмжилж, дундуур нь баахан барьцаа, шантааж шургуулсан төдийгүй хууль бус барилгыг нь бараг баталгаажуулсан ярилцлага болчихов.

    Тэрүүхэн хэсгийг сийрүүлбэл,

    Сэтгүүлч: Туул голын  бургасыг бас тайраад л одоо барилга бариад эхэллээ гэдэг асуудал бас яригдаад л байсан. Хамгийн сүүлд гэхэд л Туул голын эрэг дээр барьсан барилгыг  цагдаатайгаа нийлээд нураах гэж нэлээн бараг УИХ-ын түвшинд ярьж байж арай гэж нэг юм эхлэх шиг болсон. Тэхээр энэ асуудал дээр цаашдаа ер нь Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр Хотын захиргаа яаж анхаарах юм?

    С.Амарсайхан: Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр тал талаас нь анхаарах ёстой бодлого шийдвэрийг нь нэгтгэх ёстой.  Овоо босгоогүй бол шаазгай хаанаас суухав гэдэг үг байдаг. Анхнаасаа энийг  бодлоготой төлөвлөгөөтэй зохион байгуулалттай

    Сэтгүүлч: Газрын нь хууль бусаар олгосон юмаа даа, янз нь

    С.Амарсайхан: Хууль бусаар олгосон гэж би хувьдаа бол ойлгохгүй байгаа. Иргэд хууль бусаар олгоно гэхээр  нэг бол хулгайлаад авахыг, эсвэл хууль зөрчөөд  булаагаад  авахыг хэлдэг байх.

    Сэтгүүлч: Тодорхой албан тушаалтан бас эрх мэдлээ хэтрүүлээд, одоо өгөх ёсгүй газар …

    С.Амарсайхан: Би өөрийн чинь асуултыг бас ерөнхийд нь гадарлаж байна. Над руу чиглүүлсэн асуулт  байх шиг байна. (Сэтгүүлч инээв). Би албан тушаалаа аваад Иргэдийн Хурлын дарга болоод энэ хувийн компанитай холбоотой газартай холбоотой, нийслэлтэй, Туулын голтой холбоотой ямар ч асуудалд  орооцолдоогүй, оролцоогүй

    Сэтгүүлч: Газар олгох зөвшөөрөл өгөөгүй …

    С.Амарсайхан: Зөвшөөрөл өгдөг хүн нь ч би биш, өгсөн ч би авахгүй.

    Сэтгүүлч: Тийм л дээ.

    С.Амарсайхан: Тэр битгий хэл манай олон газруудыг одоо байдаг энэ тэр гээд гүтгээд доромжлоод явж байгаа зүйлүүд зөндөө бий.

    Сэтгүүлч: Таныг  ч бас энэ Туул голын эрэг дээр бас нэг барилга барьсан, барих гэж байгаа асуудал хэл ам яриад л байх шиг байна л даа.

    С.Амарсайхан: Зайсанд барилга барилаа, Туулын голын бутыг хугаллаа, сүйтгэлээ гээд л байгаа.  Тэр асуудал дээр жаахан бодитой мэдээлэлтэй, тэгээд  үндэслэлтэй тодорхой зүйлүүдийг гаргаж яривал уг нь зүгээр байгаа юм.  Миний хувьд бол  бизнес хийгээд явж байсан хүний хувьд хотод нэг ч гэсэн хүнд хэрэгтэй, нийгэмд хэрэгтэй  нийгмийн бүтээн байгуулалт хийчихий гэж  манай компани үндсэндээ Зайсан хавийн энэ хөрөнгө оруулалтыг хийгээд, үнэхээр амиа бодсон хувиа бодсон бол энэ архины  пиво тэгээд  хуушуурны хогонд дарагдчан байсан  Зайсанг бол  орон сууц бариад  зараад явчихуул  бусдын адил  зараад явчих боломж нь байж л байсан

    Сэтгүүлч: Та газрын зөвшөөрлийг яг ном журмын дагуу авсан уу. Яаж авсан?

    С.Амарсайхан: Ном журмынх нь дагуу, ер нь Байгаль орчны яам чинь  газраа  олгохдоо  байгаль орчны үнэлгээ хийлгэдэг.

    Сэтгүүлч: Зөвхөн аялал жуулчлалын чиглэлээр?

    С.Амарсайхан: Аялал жуулчлалын чиглэлээр. Тэгээд зөвшөөрлийг нь өгөөгүй байхад  хэн нэг нь очоод тэнд булаагаад нэг сайдынх нь гарыг барьж байгаад  зуруулаад  авсан, эсвэл  Хотын захирагчийнх  нь толгой дээр буу тулгаад авсан юм байхгүй гэж бодож байна.

    Сэтгүүлч: Эсвэл мөнгөөр цохиод авсан ч юм уу тээ …?

    С.Амарсайхан: Эсвэл мөнгөөр худалдаад авсан юм байхгүй гэж бодож байгаа. Буулгана гэвэл Улаанбаатар хотын Туул голын дагуу байгаа  River garden –аас  эхлээд энэ Villa Vista  гээд бүгдийг нь буулгах хэрэг гарах байх

    Сэтгүүлч:  Богдхан уулын орчимд уул нь  аялал жуулчлалын зориулалтаар газар  авчихаад бүхэл бүтэн орон сууцны хороолол барьчихаад тэгээд хэн ч  ямар ч хариуцлага тооцохгүй, тооцуулах ч үгүй гээд сүүлдээ бүр Богд уулыг дархан цаазат  тусгай хамгаалалтын бүсийг  болиулъё,  суурьшлын бүс болгоё гээд ийм асуудал хүртэл яригдаад эхэллээ л дээ

    С.Амарсайхан: Одоо суурьшлын бүс  угаасаа болцон ш дээ. Богд уулын энэ …

    Сэтгүүлч:  Уул нь дархан цаазат газар биз дээ.  Яагаад?

    С.Амарсайхан: Яагаад гэдгийг  анхнаасаа тэр бодлого шийдвэрийг газар өмчлүүлсэн, эзэмшлүүлсэн, хяналт тавьсан гар хөлийн үсэг зурсан нөхдүүдтэй нь эхэлж асуудал ярих. Тэд нараас нь тодруулбал надаас илүү оновчтой хариулт өгөх байх гэж бодож байна. Одоо жишээ нь  Богд уулын орчимд  40 гаруй мянган, бараг  50-иад мянган  иргэд оршин суурьшдаг юм билээ. Орон сууцаа барьчихсан  энэ олон бизнес эрхэлж   байгаа  энэ олон  барилга байшин барьсан ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүсийг бүгдийг нь гэмт хэрэгтэн гээд дуудах гэж  байгаа юм уу. Бүгдийг нь хууль цаазын байгууллагуудаар аваачиж шийтгэж  яллах ёстой гэж яриад  байгаа юм уу, би бол энийг ойлгохгүй байгаа.  Мэдээж Туул голоо  хамгаалах асуудал гэдэг дээр бид хамгаалах  ёстой.  Хамгаалах ажлуудыг хийх ёстой, хийж ч байгаа гэж ойлгож байгаа. Бодитой шийдлээ гаргаад хийсэн ажилгүй, дэмий улстөржүүлж хийрхээд эцэст нь ямар ч үр дүн байхгүйгээр албан тушаалтнууд нь  авилгачид нь улс төрөө хийгээд хожоод явдаг тэгээд их шударга царайлаад  улс төрийн оноо аваад явдаг, ард нь хохирдог хүмүүс нь  аж  ахуйн нэгжүүд, иргэд байдаг ийм дүр зурагтай бид нар  хорин жил, гучин жил явж ирсэн ш дээ.

    Сэтгүүлч: Магадгүй би бас таныг Зайсан орчимд том барилга бариад явчихлаа, энийг  магадгүй  цаашдаа аялал жуулчлалын зориулалтаар биш өөр зориулалтаар ашиглаад  томоохон ашиг сонирхлын үүднээс өөрчлөөд явчихвий гэсэн хардлага байна?

    С.Амарсайхан: Уг нь бол би төрийн алба хашиж байгаа хүн.  Хувийн компанийн талаар өөрийн ч бай, хүний ч бай хүний юм яриад байх тийм шаардлага сонирхол ч байхгүй гэж бодож байгаа. Гэхдээ  нэгэнт яриа энэ тал руугаа орчихсон учраас  хувийн компанитай холбоотой, “Оюуны Ундраа” компанитай холбоотой  төсөл хөтөлбөр бүтээн байгууллалтын … Зайсан хийлгээд  байна  .. Зайсан  Square гээд бий  энэ бол яг л  одоо зориулалтынхаа дагуу үзвэр үйлчилгээ аялал жуулчлалын, тэгээд энэ гадаад дотоодын зочин гийчин  ирээд бас ороод аяга кофе уучихдаг, алжаалаа тайлчихдаг  энд элдэв янзын орон сууц яриад бариад эсвэл  болох бүтэхгүй зүйл хийгээд тавьсан  бол эцэст нь зүгээр  хэлэхэд яг зориулалтаар нь энэ газрыг  ашиглаж байгаа ганц  компани л бий… Бусад нь  эргэн тойрон одоо  бүгд орон сууц  байгааг та хэд ер нь харж байгаа.

     
  • Бид 9:52 pm on 2018.05.09 Permalink | Reply  

    Яг мэдэх 

    Гадуур ширүүн юм болоод өнгөрчээ. Монголоос гадуур гэсэн утгаар хэлэв. Оросын тагнуулын ажилтан байгаад урвасан нэгэн хурандааг өнгөрсөн гуравдугаар сард Солсбери хотод охинтой нь хамт хордуулсны буруутнаар Их Британийн Ерөнхий сайд Тереза Мэй шууд ОХУ-ыг нэрлээд хэсэг дипломатчийг нь хөөснийг барууны бусад орнууд дэмжин нэмж хөөж, оросууд хариу хөөж хэсэг бужигнав. Урьд нь АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оросууд нөлөөлөхийг оролдсон гэж зарласны дараа төстэй явдал болсон билээ. Дөрөвдүгээр сард Сирийн Засгийн газрын цэргийг Дума хотод энгийн иргэдийн эсрэг химийн зэвсэг хэрэглэсэн гэж буруутгасан Англи, Америк, Франц гурван улс бөөн пуужин харваж шийтгэлээ.

    Гэтэл тэр тагнуулчийг оросууд хордуулсны нотолгоо байхгүй, Сирид хордуулсан нь шал худлаа болж таарав. Одоо барууны хэвлэл мэдээлэл худалч улс төрчдөө балбах нь гэтэл тэгсэнгүй. Хордсон хүүхдүүдийг усаар шүршин аварч байна гэсэн бичлэгийг CNN, BBC-гээр зогсоо зайгүй үзүүлж, зургийг нь сонинууд тэргүүн нүүрэндээ нийтэлж улс төрчдийг хөөргөсөн хэрнээ тэр явдал жүжиг байсныг илчилсэн бичлэг гарч ирэхэд таг дуугүй өнгөрч байх юм. Ерэн оноос хойш бидэнд хараат бус байдал, гурваас доошгүй эх сурвалж, гарцаагүй баримт нотолгоог заасан багш улсууд яав аа?

    Манайхны тавьдаг “энэ олон телевизийн аль нь үнэн, аль нь худлыг мэдэх юм алга” гэсэн гомдлыг “энэ хэдэн улсуудын аль нь үнэн …” гэж өөрчлөхөд хүрлээ. Монголын нэг, хоёр, гуравдугаар хөршүүд болох том гүрнүүд хоорондоо муудалцаад байхад бид аль нэг талд орж цод цод хийхгүй, дуугүй байгаа.

    Телевиз үзэхэд даян дэлхийд энх тайван биш fake news – хуурамч мэдээ мандаж байна. Тийм мэдээг илчилдэг тусгай нэвтрүүлэг, сайтууд гарчээ. Тэр нь бас хуурамч мэдээгээр дүүрэн. Өнөө цагт ямар ч мэдээ секундын дараа дэлхийг бүрхдэг, мэдээгээр хүний толгойг эргүүлэх арга ухаан дээд цэгтээ хүрсэн учраас дайн дэгдэж, дайныг дэгдээж ч мэдэхээр байна. Манайхны хувьд худлаа нээрээ ярих нь ихсэж багасгаагүй хэвэндээ л байгаа. Гэхдээ бусдыг хэлэлтгүй, дотроо болж буй элдэв явдлыг бид яг мэдэж, үнэн мэдээлж чадаж байна уу? Хуурамч гэхийн оронд шууд худлаа мэдээ гэвэл илүү ойлгомжтой байна.

    Эрдэнэтийн 49 хувийн талаар хоёр жил шуугилаа. Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд ээлжит төлбөртэй нэвтрүүлэг бүх том сувгаар цацагдав. УИХ-аас асуух ёстой юмыг Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг дур мэдээд хувь хүмүүст аваад өгчихсөн хэрэг билээ. Улс дамнасан ер бусын хувьчлал учраас эсвэл эдийн засаг, бизнесийн сурах бичигт орох үлгэр жишээ, эсвэл XXI зууны шилдэг луйвар. (XX зууных бас Эрдэнэтийнх байжээ). Одоо УИХ, Засгийн газар ба компанийн тал шүүхдэлцэж байна. Үнэн олдох уу? Шүүх бол аливаа хэргийг хуулийн заалттай тулгаж үздэг байгууллага учраас хуулинд харыг цагаан, цагааныг хар гээд бичсэн бол түүгээр шийднэ. цоорхой байвал түүгээр гоожуулна. Энэ хооронд эрх мэдэл ба их мөнгө бие биенээ он жилээр гацаана, эцэстээ “улс орны эрх ашгийн төлөө” талууд буулт хийж хувь процент дээр тохиролцоод салах, биш ээ нийлэх байх. Мөрдөн шалгалт (хэрвээ явж байгаа бол) хүрсэн тэр цэгтээ зогсоно.

    Эрдэнэт үйлдвэрийн манай талын 51 хувийг цэнхэр тасалбараар түгээх, бас хувьчлах тухай яригддаг байсан. Харин Оросын 49 хувийг очоод авах санаа үнэхээр хосгүй учраас нэгээс илүүгүй хүний толгойд орсон байж таарна. Тэгээд хоёр, магадгүй гурван хүн маш нууц уулзалт болсон. Тагнуулын ерөнхий газрын даргыг дуудаж үүрэг өгсөн… Ажлаа хуваарилж бизнесийн тал мөнгөө яаж босгохоо, Ерөнхий сайд УИХ-ын “садаа”-нуудыг яаж аргалахаа хариуцсан. Хэлэх хэлэхгүй, итгэлтэй итгэлгүй хүмүүсийн жагсаалт гаргасан… Энэ бүх үйл явдал тов тодорхой овог нэр, ажил, албан тушаал, он сар өдөр, минут секунд, амнаас гарсан үг, албан бичгийн өгүүлбэр, гарын үсэг, үнийн дүнтэй. Гагцхүү энэ түүхийг бид мэдэхгүй өнгөрнө.

    Нэн шинэ түүхийн олон үйл явдлын жинхэнэ түүх нь бичигдээгүй байна. Хэрвээ цагдаа шүүхээр орсон, гэрч оролцогч нь сонин хэвлэлд ярьж амжсан бол тэр хэмжээндээ үлдсэн. Яахав, зарим нэг нь уран сайхны кино болсон. 90 саяын Гансүхийн хэргээр “Бодлын хулгайч”-ийг хийсэн. Бас 2007 оны Ми-8-ын ослын мөрөөр “Ми-15” (амиа алдсан аврагчдын тоогоор) нэртэй кино гарчээ.

    1991 оны алдарт 20-р тогтоолын нууц задарсан, 1993 онд Ми-8-ыг хил зөрчиж оруулаад улсад шахсан, 1993-1994 оны Айбекс-Молам-аар тэнгэрээ зарах шахсан эсэх, 1995 онд ажил хаясан багш нарыг тагнасан, Гүнтийн буудалцаан, төрийн өмчийн хачирхалтай хувьчлалууд (өөрөө өөртэйгээ өрсөлдөж ялсан тендер, шөнийн 02 цагт гарсан шийдвэр, эгзэгтэй мөчид тог тасарсан, танд арай үнэтэй заржээ гээд тал мөнгийг буцаасан гэх мэт), 1997-1998 онд нам даруулсан казино, 2002 оны Центрпойнтын зодоон, 2003 онд монголын тагнуулчид Европоос иргэнээ хулгайлсан, 2004-2006 онд Хадгаламжийн банкны 14 тэрбумаар казинодож чадсан, 2007 онд Симба Батаа дахиад нэг нисдэг тэрэг унагасан гээд дуулиант хэрэг явдлуудыг бид ерөнхийд нь сонссон, гэхдээ яг мэдэхгүй. Зарим дурсамж ба захиалгат дурсамжууд бүтэн үнэнийг хэзээ хэлэхгүй. “Арван долоон чингэлэгийн нууцыг тайлахуй” мэтийн жинхэнэ бестселлер номнууд зохиогчоо хүлээсээр. Цаг нь хараахан болоогүй байж магадгүй, гэхдээ 20,30 жил тийм ч бага хугацаа биш.

    Санжаасүрэнгийн Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг 17-18 жил  мөрдөсний эцэст хэдэн хүнийг баривчилж шүүхээр оруулж ял сонсгосон ч яг юу болсныг бид мэдэхгүй. Хүн амины иймэрхүү хэргээс бид юу мэдэж авдаг вэ гэвэл тэр өдрийн төдөн цагт гэрт нь очсон, тэнд тийм хүмүүс байсан, хутга шөвгө гаргасан, амь насанд хүрсэн, гараад зугатсан. Ердөө л энэ. Хэдхэн өгүүлбэр. Гэтэл хамгийн дуулиантай энэ хэрэг дээр байхгүй. Гүйцэтгэх ажлын нууц гэнэ. Уг хэргийг илрүүлэхийн тулд тагнаж чагнасан нууцыг хэн ч нэхээгүй, зөвхөн аллага хүртэл юу болсныг товчхоон дурдахыг хүлээж байгаа.

    2008 оны 7-р сарын 1-ны түүх огт бичигдээгүй. Таван хүний амийг хөнөөсөн, бөөнөөр баривчилсан, тэдэнд ус өгөхгүй зовоосон, дараа нь өршөөсөн бүхэн 7-р сарын 2-ны 00.00 цаг буюу Онц байдал тогтоосны дараа болсон хэрэг.  Яг долдугаар сарын нэгний түүх байхгүй. Улс төрчдийн намтар хагас дутуу, бүр худлаа учраас нүглээ наманчилж Ганданд насаараа суух ёстой хүн нам төр толгойлоод манаргаад явж байх шиг.

    Сүүлийн өдрүүдэд Их тэнгэрийн амны эсрэг талд, Туулын эрэг дээр “Зүүнбаян рефайнери” компани хууль зөрчин барьж байгаа орон сууцны хотхон анхаарлын төвд байна. Ноднин газрын эрхийг нь цуцалсан ч барьсаар байгаа. Байгаль хамгаалагчид байтугай сайд, сайд байтугай УИХ-ын гишүүн очоод зогсоож чадаагүй. Бас 2016 онд нийслэлийн ИТХ-аас тогтоол гаргаж энэ барилгыг голын хамгаалалтын бүсээс гаргасан байна. Ямар мундаг эрх мэдэл, далдын хүч вэ? Хаяг нь “Оюуны ундраа” групп, нэр нь нийслэлийн ИТХ-ын дарга С.Амарсайхан,  бас УИХ-ын гишүүн асан, хамгийн сүүлд Эрчим хүчний зохицуулах хорооны дарга байсан С.Отгонбаяр нар гэж бүгд мэднэ. Монголын нэг, хоёр, гуравдахь засаглал яаж ч чадахгүй байна. Дөрөвдэх засаглал? Бусад орны жишгээр ийм эрхмүүдийг ажлаасаа, гэрээсээ гарахад нь камер, аппарат, диктофоноо агсаад хүлээж баймаар.

    Уг нь манай сэтгүүлчид эгзэг нь таарвал улс төрчдөөс сүрхий асуудаг. Иймэрхүүгээр.

    -Энэ тендерийг авсан компанийн ард таныг бий, урьд орой нь үнэлгээний хорооны даргатай таныг уулзсан гээд байх юм?

    Одоо хэдэн секундын пауз авч хариугаа хүлээх хэрэгтэй. Гэтэл чухал эрхмийг эвгүй байдалд оруулахаас санаа зовдог уу, бүү мэд, залгуулаад,

    -Та олон жил бизнес эрхэлсэн үү? Тантай холбоотой иймэрхүү яриа гарахад хэрхэн хүлээж авдаг вэ?

    Улс төрч маань аврагдах нь тэр. Хэнгэнэтэл санаа алдаад бүх амьдралаа базаж,

    -Тийм ээ, олон жил чөмгөө дундартал зүтгэлээ. Яахав, миний үүсгэн байгуулсан компанийг ах дүү нар маань авч яваа. Тэд ямар тендерт оролцож байгааг би ямар мэдэх биш. Улс төрд орсноосоо хойш элдвээр хэлүүлж явна. Миний эсрэг яриа гаргасан хүнийг мэднэ, одоохондоо нэрийг нь хэлэхгүй

    Ам нь халбал,

    онголын төр өөртөө зүтгэсэн хүндээ халтай гэж үнэн шүү.

    Бүр халбал,

    -1937 оны хэлмэгдүүлэлт битгий эргэж ирээсэй … 

    Уг нь жижигхэн баримт асуусан юм шүү дээ. Бид юу ч мэдэж авсангүй. Уул шугамандаа мэднэ, тэр тусмаа яг мэднэ гэдэг бол мянган үгний таглаа.

     
  • Бид 11:33 pm on 2018.05.05 Permalink | Reply  

    Түүхийг бүтээхүй 

    Бид түүхээ шинээр бүтээж байна. Цаг хугацааг туулж, байгуулж, тэмцэж, алдаж оносны араас бичиж бүтээхийг хэлж байгаа санаатай. Хэвлэн нийтлэх хялбар болсноор ураг удам, сум нэгдэл, төгссөн сургуулийнхаа түүх, хувийн дурсамжаа бичих хөдөлгөөн өрнөжээ. “Манай захирлаар Дондог гэж цэрэг ногоон хувцастай залуу ирж билээ” гээд л. Тэдний ачаар монголын шинэ түүх мөр мөрөөр бичигдэж байна.

    Миний үеийнхэнд хол ойрын түүхийг хамгийн сайн мэдүүлсэн нь романууд. “Тунгалаг тамир”, “Их нүүдэл”, “Спартак”, “Сүүлчийн могикан”, Яны “Чингэс хаан” гэх мэт. Халх голын тухай “Зам” роман. Зарим нь шал худлаа байж таарсан. Зарим нь гайгүй. Бас кино. “Цогт тайж”-аар хүмүүжсэн бид өөр хувилбарыг хүлээж аваагүй биз. Би сурагч байхдаа 1913 онд Монголын цэрэг Өвөр Монгол руу таван замаар нэвтэрч хар хятадуудтай байлдсаныг сурах бичгээс биш, С.Дашдэндэвийн “Улаан наран” романд бүдэг бадаг бичсэнээс анх мэдэж бахархсан шүү. Урдаас улаан хамгаалагчид дайрч магадгүй санагддаг байсан тэр цаг. Түүхийн номнууд цөөхөн байжээ. Ц.Дамдинсүрэнгийн буулгасан “Монголын нууц товчоо”-гийн дөчөөд оны эхний хэвлэлийг (хар бараан хавтастай санагдана) хэн нэгэн олж ирээд ангиараа дамжуулан уншицгаасан. Нандигнаж, зарим нь цаасан хавтас зүүгээд дараачийн хүнд өгч байсан. Далаад он хүртэл дахиж хэвлээгүй байжээ. Партизан Ж.Дамдины “Үймээний жил” дурдатгал тэр үед гайхалтай санагдаж байлаа. Тэрбээр 1921 онд Нийслэл хүрээнээс Хиагт хүртэл өртөөлөхдөө гамингуудын харгислалыг үзэж харснаа заримдаа сэрдхиймээр дүрсэлсэн байдаг.

    Өнөөдөр түүхэн роман, кино асар олноор гарч байна. Гэхдээ хааны царай барайж дуугаа хураахад гэрт нам гүм болов. Гадаа тэртээ хол морь малын чимээ … гэж уншихад зохиогч маань тэр гэрт Sony камераар зэвсэглээд (муу камераар яасан ч тэгэж ялгахгүй) сууж байснаас зайлахгүй. Хүн дотроо юу бодсоныг протоколдсон зохиол ч зөндөө. Уран зохиол гэж юу байдгийг би нэг муу юм мэднэ, гэхдээ л … Сүүлийн үед Их эзний хэлсэн үгний ишлэл  тоймоо алдлаа. Бидний мэдэх ихэнх зүйр цэцэн үгс түүнийх болжээ. Удахгүй Чингэсийн 1-р боть хэвлэгдэх байх.

    Хажуугаар нь жинхэнэ түүхийн номнуудыг сайн унших хэрэгтэй. Сүүлийн жилүүдэд хангалттай олон гарчээ. XX зууны  эхээр Монголоор явсан гадаадынхны бичсэн номнууд олон орчуулагдав. Баримт жишээ, бичиж тэмдэглэх соёл гэж тэдэнд байна аа байна.

     
  • Бид 12:47 pm on 2018.05.03 Permalink | Reply  

    Тэнцвэржүүлсэн мэдээ 

    Тавдугаар сарын 2-ны “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөрөөр гарсан хоёр сурвалжлагыг онцолж байна. Нэг нь муу, нөгөө нь сайн. Эхнийх нь Туул голын хамгаалалтын бүсэд хууль ноцтой зөрчсөн барилгын тухай. УИХ-ны гишүүн, сайд дарга нар очиж үзээд хүч мөхөсдөн толгой сэгсрээд буцаж байна. Хоёрдахь нь сайн мэдээ гэнэ. “Туул голын сайн жишээг дурдая” гэсэн оршилтой. Үзэхэд, Туулын эрэгт биш, Зайсан толгойн өвөрт машины зогсоол нээгдсэн тухай ажээ. Олон машин багтана, харуул манаатай. Улс даяар алдарших хувьтай азтай зогсоол.

    Гэхдээ жинхэнэ алдарших ёстой нь “Оюуны ундраа” групп. Яагаад гэвэл энэ барилга, зогсоол хоёулаа түүнийх. Зайсангийн энгэрт үйлчилгээний цогцолбор байгуулаад урдах талбайнуудыг зогсоол болгож эзэмшжээ. Олон нийтийн телевиз шүүмжилсэндээ санаа зовж (яг үнэндээ УИХ-ын гишүүний амаар хэлүүлсэн, бас “Оюуны ундраа”-г нэрлээ ч үгүй)  зогсоолыг хайж олоод магтжээ.

    Олон нийтийн телевизийн тэнцвэртэй мэдээ гэж нэг иймэрхүү.

     
  • Бид 8:27 am on 2018.04.19 Permalink | Reply  

    Телевизийн мэдээний товч түүх 

    Би 1967 оны 9-р сарын 1-нд нэгдүгээр ангид элсэж орсон бол Монгол телевиз надаас хорь гаруй хоног хоцорч 9-р сарын 27-нд албан ёсоор нэвтрүүлгээ эхэлсэн байдаг. Зурагт радио гээчийг аавыгаа даган айлд очихдоо бүтээлэгтэй байхад нь анх харж билээ. Эхний хэдэн жил манайх, бас хөршүүд маань зурагтгүй байсан тул хааяа айлд үздэгсэн. Гэхдээ зөвхөн киног. Нэгэн орой хэдэн хашааны цаадах айлд очиж өөр шигээ баахан жаалуудын хамт гэрийнх нь гаднаас чагнаж байгаад мэдээ дуусмагц гэрт нь пирхийн орцгоосноос болж хөөгдөх шахсанаа өрөвдүүлж, хэний хүүхдэв, дуу гарч болохгүй, нусаа чанга татахгүй шүү мэтийн болзолтойгоор үүдэнд нь цаг гучин минут яг зогсож киногоо үзээд дуу шуутай харьцгааж билээ. Өнөөдрийнхөөр бол Корпорэйт-ийн VIP тоглолтын дараа юм уу даа. Дүү нар сайндаа л радиогоор үлгэр сонсоод унтсан байж таарна.

    Даанч айлууд өдөр болгон оруулахгүй, тэгээд ч манайхан явуулахгүй тул хэдийд үзээд алдахаа сонгох хэрэгтэй. Ингээд би ээжийнхээ захиалсан нам, засгийн төв хэвлэл – “Үнэн” сониныг уншдаг болов. Гэхдээ зөвхөн Мягмар гаригийн дугаарыг. Бас зөвхөн арын нүүрний доод хэсгийг. Тэнд зурагтын долоо хоногийн мэдээ гардаг учраас. (Даваа гаригт Монгол телевиз ба “Үнэн” хоёулаа амардаг байсан санагдана). Харамсалтай нь киноны тайлбар байхгүй тул нэрэнд нь хайр майр орсон байвал (гэнэт үнсэлцээд эхэлбэл хүүхдүүд байтугай томчууд улалзана) тэрүүхэндээ хаширлаж алгасна. Хэрвээ залуу, хөрш, уул, зам, дуудлага гэсэн нэр харагдвал юун тухайг тааж ядна, “Хоёр байлдагч”, “Тусгай даалгавар” юмуу “Тагнуулчийн дууль” байвал … зурагттай айлын хүүхэдтэй тоглохдоо худлаа хожигдох, бөглөөгөөр хахуульдах мэтийн аргууд байдагсан.

    Харин 1970-1971 оны үед манайх “Темп” нэртэй зурагтыг УИД-ээс 1900 төгрөгөөр авч, би сониноос “Телевизорын дэлгэцнээ” гарчигтай мэдээг хайчилж дээр нь хүндэтгэлтэйгээр залдаг болов. Хаалга онгойход сэвүүлж хийсгэхгүйн тулд гэрийнхээ үнэт эдлэл – гуулин (байх аа) бурхнаар даруулаад л. Бурхнаар шүү. Ингээд хичээлийн хуваарийг эс тооцвол тусдаа долоо хоногийн төлөвлөгөөтэй болж байгаа юм. Хагас сайнд байлдаантай кино үзнэ гээд л. Улс орныг намын программ залж байх тэр үед над шиг нөхдийг телевизийн программ!

    1990 онд хүртэл Монголд зурагтын мэдээтэй сонин гэвэл “Үнэн”-ээс гадна “Хөдөлмөр”, “Залуучуудын үнэн” байжээ. Харин дараа нь “Ардын эрх”, “Засгийн газрын мэдээ” нийтэлдэг болов. Хувийн, “чөлөөт” хэвлэлүүд олноор гарч эхэлсний дунд том хавтгай цаасан дээр палийтал хэвлэсэн телевизийн мэдээнүүд ч үзэгдлээ. Хичнээн өнгө зүсгүй ч маш сайн борлогдож буйг мэдсэн монгол телевизийнхэн “Цэнхэр дэлгэц”, дараа “Долгион” нэртэй өөрийн сониныг эрхлэв. Өрсөлдөгчдөөсөө мэдээгээ харамлана, мөнгө нэхнэ. Нөгөөдүүл нь ардчилсан нийгэмд телевизүүд нь мэдээгээ том сонинууддаа үнэгүй өгдөгийг нотолж ичээхийг оролдоно.

    1990-ээд оны дундуур UBS, 25-р суваг, кабелийн телевизүүд гарч ирснээр зурагтын мэдээний алтан үе эхлэв. Цагаан шаргүй бүгд нүүр нүүрээр нь нийтэлнэ. Зарын сонинууд нэг хэсэг телевизийн мэдээтэй байлаа. Дараачийн Цэнхэр дэлгэц, Долгион, Дэлгэц, ТВ суваг, Кабель ТВ, Сансар, ТВ зар сурталчилгаа, ТВ долоо хоног, ТВ ертөнц, ТВ суваг,  ТВ хөтөч, ТВ …TV … гээд цувж өгсөн дөө. “Өнөөдөр” сонин гэхэд телевизийн мэдээний дагуултай байв. Эдгээрээс хамгийн томорсон нь Г.Баярсайханы  “Цэнхэр дэлгэц” бөгөөд хувь ширхгээрээ шар сонинуудтай ч өрсөлдөж, хэрвээ би андуураагүй бол зарим дугаар нь 100 мянгыг давсан. Өөдөөс нь Монгол телевиз өөрийн сониныг бүтэлтэй бүтэлгүй гаргаж өрсөлдөхийн зэрэгцээ хөтөлбөрөө нэг зарж, нэг больсоор хоёр зууныг дамнан үзэлцсэн түүхтэй. “Цэнхэр дэлгэц” сонин гэрээний дагуу төлбөрөө олон сарын турш хийгээгүй учраас” гэрээгээ цуцалсан тухай  зарлана, эсхүл “МТВ-гийн хөтөлбөрийг зөвхөн манай сонин нийтэлнэ”, “Хэрвээ телевизийн хөтөлбөрийг хууль бусаар нийтэлбэл тухайн дугаарыг орлогын 70 хувьтай тэнцэх төлбөр оногдуулна”, Телевизийн мэдээ бол МРТХЭГ, “Телевизийн мэдээ” сонины өмч мөн”. “Хэрэв МТВ-ийн хөтөлбөрүүдийг хуулбарлан авч нийтэлбэл нийт хэвлэгдсэн тоо ширхэгийн хагастай тэнцэх мөнгөн торгууль ноогдуулна” гэх мэтээр анхааруулна.

    Шинэ зууны эхээр “Цэнхэр дэлгэц” сонин яагаад ч юм өр зээлэнд орж, эзэн нь сонгуульд нэр дэвшсэний дараа өөрөө хаагдсан бол TV9, TV5, NTV, SBN ар араасаа мэндэлснээр Монгол телевиз монополь биш больж, “TV & R хөтөлбөр” сониноо ч бас зогсоов. Энэ үеэс телевизийн “зуугийн мэдээ” гэсэн бараг брэнд бий болов. Цаасны хэмжээ А3, нүүрний тоо 4, заримдаа нэмэлт хуудас хавчуулна, төдөлгүй бүгд 8 нүүртэй. 100-хан төгрөг учраас хэн ч авч чадна. Жинхэнэ ардын сонинууд. Монголд гарч буй дотоод, гадаад, кабелийн бүх сувгийн долоо хоногийн хөтөлбөрийг нүд эрээлжилтэл жагсааж, завсар зайг нь зар, чимэглэл, онигоо, үгийн сүлжээгээр сайн чигжинэ. Тэр ихийг багтаах гэж үсэг нь жижгэрсээр, томруулдаг шил дагалдуулж зарвал яасан юм гэсэн саналыг дэвшүүлж байлаа, би. Тэдгээр сонинуудын нэг нь 80 мянган хувь хэвлэгдэж байв. УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшигчид өөрийнхөө сайхан зураг, агуу намтрыг байршуулсан тусгай дугаарыг мөн ч их захиалж хэвлүүлж тараасан. Айлын гэрт бүтэн долоо хоногийн турш нэгэн эрхмийг сурталчлаад хэвтэх хугацаанд өрхийн томчууд ба багачууд өдөртөө нэг биш удаа гартаа авч нэр дэвшигчтэйгээ уулзаж учирна…

    Явсаар 2010-аад оноос телевизийн мэдээнүүд долоо хоног тутмын сэтгүүл болж хувирав. TV 7 хоног, Инфо ТВ, UBS телевизийн арай далбагар TV Zone, бас сүүлдээ “Соронз”-ын загварт шилжсэн Like гэх мэт. Цаас нь зузаан, шохойтой, өнгө будаг, зураг чимэглэл бол тансаг. Барууны сэтгүүлүүд хажууд нь бүрсгэрдүү харагдана.

    Гэтэл … Саяхан анзаарсан чинь энэ мундаг сэтгүүлүүд байтугай зуугийн мэдээнүүд хаана ч алга. Утсаар захиалж болдог ноён пиццаг дагаж ирдэг Инфо ТВ хүртэл тэр пиццатайгаа хамт сураг тасарчээ. UBS телевизийн “Цай юу, кофе юу?” нэвтрүүлгийн төгсгөлд зочиддоо TV Zone сэтгүүлээ бэлэглэхээ больсон байна. Харамлаагүй, зүгээр л хаагджээ. Одоо зөвхөн сэтгүүлч М.Энхээгийн “TV 7 хоног”  хэмээх “зургаан зуугийн мэдээ” (инфляци!) тэсч үлдсэн ба нөгөө алтан үеийнхтэй харьцуулахад хамаагүй цөөн хувиар гарч байна.

    Юу болов? Зөвхөн дотоодынх гэхэд тоо нь 50-60 хүрсэн олон суваг байхад зурагтын мэдээ бүр цэцэглэмээр. Юнивижн дээр гэхэд сувгууд хөтөлбөртэйгээ цуг байдаг ч элдэв сонин нэр бүхий үй олон нэвтрүүлэг, киноны агуулгыг ганц өгүүлбэрээр ч болов хэлээд өгвөл яав ч илүүдэхгүй. Одоо гарч байгаа туркийн олон ангит “Хулгайлагдсан хүү”, японы “Гэгээн мөрөөдөл”, солонгосын хэт олон ангит элдэв “Жумун” дээр өнөө орой хэн хэнтэйгээ юу яахыг хэлж өгөөд хорхойг нь дарчихвал, эмэгтэйчүүд голдуу үзэгчдийн цаг зав түм бумаар хэмнэгдэж улс орны хөгжил хурдсахгүй биз? Нээрээ хэт их мэдээлэл цаасан дээр багтахгүй байж магадгүй. Тэгвэл цахимаар? Zuragt.mn гэсэн сайт байдаг ч тэнд зөвхөн хөтөлбөр харагдлаа.

    Өнөөдөр телевиз их өөр болжээ. Үзэгчдийн хувьд сувгууд, IPTV, DDISH, ухраах, видео сан энэ тэр нь Интернэт, фэйсбүүктэй холилдоод эх захгүй орон зай, эцэс төгсгөлгүй урсгал. Их найрагчийнхаар бол, хүн бүр дэлгэц ширтэж, гар утсаа шагайсаар мянга мянган өдөр өчүүхэн ч чөлөө завгүй. Шал дэмий юм байвал товчлуур дараад хаяж орхино, үнэхээр хэрэгтэй гэвэл youtube дээрээс ч юм уу олно. Дараа дараачийн нэвтрүүлэг, кинонууд цунами мэт үргэлжилнэ. Телевиз өөрөө хөтөлбөр, хөтөлбөр өөрөө телевиз болсон байна. Телевизийн цаасан мэдээний үе өнгөрчээ.

    Алсыг харья. АНУ-д TV Guide нэртэй телевизийн мэдээний авсаархан сэтгүүл 1970-аад онд хориод сая хувиар хэвлэгдэж Гиннесийн номонд бичигдсэн байдаг. Сая сонирхвол, хаагдаагүй, гэхдээ ердөө 1,8 саяар гардаг аж.

     
  • Бид 11:37 pm on 2018.04.07 Permalink | Reply  

    Өнөөдөр Сэлбийн гол олдохгүй байна. 

    2018.04.07-ны өдөр Энх тайвны гүүрэн дээрээс Сэлбийн голыг хайж авсан зураг

    1956 онд Сэлбийн гол үерлэдэг байжээ

     
  • Бид 11:50 pm on 2018.04.04 Permalink | Reply  

    Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Энх тайвны өргөн чөлөөний гүүр 

    Хэдэн жилийн өмнө би яг энэ сэдвээр бичиж байжээ. “Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Цагаан хаалга”. Бас “Сүйтгэн байгуулалт“. Одоо үргэлжлүүлэхээс.

    Хавар ирлээ, Улаанбаатарчууд аа. Утаагүй тэнгэр, дулаахан өдрүүд. Удахгүй зүлэг мод ногоорно. Бас нөгөө алдарт “газрын маргаан” эхэлж байна. УИД-ийн өмнөх Цэрэндоржийн гудамжнаа Битлз-тэй хөшөөтэй талбайн дор үйлчилгээний төв байгуулах барилгын компаниуд ба эсэргүүцсэн иргэд хоёр талаасаа бэлтгэлээ  базаажээ. Хажууханд нь машин өнгөрөх замыг таглаж “Зан интернэйшнл” компани барилга барихаар завдахад оршин суугчид жижиг гэр бариад тэмцээд эхэллээ.

    Нөгөө пэрээзэрийн төмөр гүүрийг хамгаалах кампанит сурталчилгаа дэгдээд байна. Ийм гүүргүйгээр нийслэл хот сөнөх юм байна. Бүтээн байгуулалтаа үг дуугүй дэмжих, ухамсраараа жил хагас тэсэх хөдөлгөөн ч өрнөлөө. Энэ тэнэг шийдэлд 42 сая долларыг зээлдээд авчихсан, буцах аргагүй тул гүрийхээс өөр яахав.  Залгуулаад 2018 онд хийгдэх дэд бүтэц, бүтээн байгуулалтыг тэнгэрээс харуулсан 6 минутын бичлэгийг баруун солгойгүй цацлаа. Үзэхэд юу байсан гээч!  Автомашинд зориулсан гүүрэн замыг Офицеруудын ордон, Баруун дөрвөн зам, Нарантуул, Дүнжингарав, Бөхийн өргөө,  Арслантай гүүр, Багшийн дээд, Гадаад харилцааны яамны уулзвар дээр угсруулан босгохоор төлөвлөжээ. Бусад нь дүүрч, гэхдээ Энх тайвны өргөн чөлөө гүүрэн замаар хэдэнтээ хэрчигдэх нь. За бүр Энхтайваны өргөн чөлөө дүүрч. Гадаад яамны уулзварын гүүр арай ч дээ. Сүхбаатарын талбай маань дэргэдээ автомашины гүүртэй болох нь. Ажил энэ онд эхлэнэ. Тийм ээ, энэ бол эхлэл, гэхдээ нийслэл Улаанбаатар хотын XX зууны түүхэн дүр төрхийн жинхэнэ төгсгөлийн эхлэл.

    Хотын удирдлага нэг гараараа түгжрэлийн эсрэг замаа өргөтгөж, автомашиныг ээлжээр явуулж, одоо төмөр гүүр, гарцаар үргэлжлүүлж байна. Харин нөгөө гараараа өчүүхэн төдий завсар зайг ч хамаагүй барилгаар чигжсээр байна. Орон зай огт үлдээгүй харагдавч эрх мэдэлтнүүд яаж ийгээд олоод байдаг нь гайхалтай. Эхэндээ зайчилдаг байсан бол сүүлдээ шуудхан таглаж, дээгүүр доогуур шургаж, одоо бол зүв зүгээр байшин барилгыг элдвээр цоллож нураагаад оронд нь хэд дахин том өндрийг босгож байна. Жишээлэхэд гал командын барилгыг нурааж  Онцгой байдлын ерөнхий газрын тансаг офисыг барихаар болсон. Төв шуудангийн баруун талд Макс-ийн ээлжит, паркийн бөөрөнд Наранхүүгийн 100 давхар цамхаг босно. Урьд нь зуун офис, мянган айл байсан газарт өнөөдөр мянган офис, түмэн айл төвхнөлөө. Ажиллаж амьдардаг, ирж очдог хүмүүсийн тоо, дагаад автомашины тоо төдийчинээ нэмэгдэнэ. Арга алга гээд дараачийн хязгаарлалт, дахиад гарц, гүүр. Өөр юу бодож олохыг таашгүй.  “Крантны усыг нээх тусам их л ус гардаг юмдаа, өшөө зам, өшөө машин, өшөө түгжрэл” гэж нэгэн уншигч бичжээ.  

    Дэлхийн ямар нийслэл төв гудамжаа автомашинд зориулан тасчиж, хоёр давхарлаж, төв талбайдаа автомашины зогсоол барьдаг байна аа? Уг нь Улаанбаатар бол зөв эхэлсэн хот. Цэлгэр гудамж талбай, эмх цэгцтэй мянгатууд, хорооллууд, хэдэн арван жил хүрэлцэж буй эрчим хүч, шугам сүлжээг бид өнгөрсөн зуунаас өвлөж авсан. Нийслэлийн хамгийн сайхан газар бол Сүхбаатарын талбай. Бид азаар Зөвлөлт, тэдний цаанаа Европыг дууриаж төв талбайтай хоцорчээ. (21 аймгийн төвийн хамгийн сайхан газар нь бас л төв талбайнууд) Гэтэл үүнийгээ хороох гэж янз янзаар үзэж буй. 2003 онд Сүхбаатарын талбайд шинээр хучилт хийхдээ урд хэсгийг нь үлдээсэн. Тэнд ямар нэгэн юм босгож ашиглах санаа байнга цухалздаг. Одоогоор машины зогсоол. Дасгаж байгаад хийж л таарна. Талбайн өмнөх цэцэрлэгийн газрыг авсан компанийн шунал нь ихдээд юу ч барьж амжилгүй хураалгасан. Тэрхүү цэцэрлэгийг сэргээсэн нь сайшаалтай боловч нэгэн гамшиг тохиолдсон нь АСЕМ-ын хөшөө.  Далайн гүнээс тэмтрүүлээ сарвагнуулан өндийж буй аймшгийн ногоон наймаалж. Арван таван толгойтой атгаалжин хар мангас хамаагүй дээр байсан юм. Өнөөдөр тэр хурлыг хэн ч санахгүй (худлаа, санах юм байна, хэдэн зуун тэрбумыг үгүй хийсэн гэж). Даанч хэдэн арван жилийн турш жирийн хүмүүс цугларч буу халдаг, шатарддаг түүхийн гэрч болсон гэм зэмгүй тэр саравч устсан.

    Нийслэлийн түүхэн дүр төрх, ой санамжийг хадгалсан хэдхэн барилгыг хэрхэн гоочилж (яг үнэндээ барилгыг биш, түүхийг) буйн ганц нэг жишээ.

    Зуун жилийн түүхтэй, хэрэндээ л хийцтэй хэвлэх үйлдвэрийн хоёр давхар барилга авлигачдын гар дээр хэсэг саатаад хувьд очлоо. Уг нь хамгийн багаар бодоход л Улаанбаатар хотын төгс музей байхсан.  Төрийн ордны барилга. Ноднин УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны хуралдаанаар “Төрийн ордны барилгын өнөөгийн төлөв байдлын дүгнэлт, чанар, аюулгүй байдлын шаардлагыг хангах зарим арга хэмжээний талаар” Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын мэдээллийг сонсоод хэсэгчлэн буулгаж шинэчлэх шийдвэр гаргасан. Парламентийн ордонтой болох байж ингэх шаардлагагүй бус уу?

    Маргаашаас нэг их хэтрэхгүйгээр нурж монголын түүхийн сан хөмрөгийг ажилтнуудтай нь дарж мэднэ гэсээр Үндэсний төв архивыг Яармагын дэнж рүү нүүлгэснээс хойш хоёр  жил өнгөрчээ. Монголын түүх аврагдсан нь сайн хэрэг. Хачирхалтай нь архивын барилга өнгө зүс ороод гялалзаж байна гээч. Одоо тэнд худалдаа үйлчилгээ, тоглоомын газар гээд оюутан залуучууд пижигнэж, нурах сураг ч сонсогдохоо больжээ.

    Ноднин спортын төв ордны барилга 60 нас хүрлээ, яг нурлаа, авраарай, яаралтай буулгаж шинийг баръя гэж хэсэг  шуугисан. Телевизүүдийг дуудаж таазнаас гоожсон борооны дусал бүрийг баримтжуулсан. “Ямар сайхан мэдээ вэ? Бушуухан бариасай” гэж нэгэн эрхэм уулга алдсаныг санаж байна. Одоо тэр барилга бодлоо өөрчилсөн бололтой. Төр засаг мөнгө муутайг мэдээд ухамсраараа тэгсэн биз ээ.

    Нийслэлийн хэт ачааллыг багасгахын тулд их, дээд  сургуулиудыг нүүлгэнэ гэж дээр доргүй шийджээ. Чадахгүй л байгаа болохоос биш. Гэхдээ МУИС, ШУТИС, АУИС ХААИС бол тус тусын барилга байшинтайгаа Монгол Улсын нийслэлийн салшгүй хэсэг юм. Тийм учраас Улаанбаатар хот боловсролтой, соёлтой яваа, эсрэгээрээ анх Улаанбаатарт байгуулагдсан, одоо Улаанбаатарынх учраас тэд манлайд явдаг.

    Үргэлжлүүлэх үү, яах уу? Нэмэргүй биз. Улаанбаатар хотын түүхэн дүр төрх аажим аажмаар баларч байна. 50,100 жилийн өмнөх үйл явдлын кино зургийг шууд авч болдог эсэхээр нь тухайн хотыг дүгнэдэг гэсэн. Гэтэл гучаадхан жилийн өмнөхийг харуулсан Ж.Батмөнхийн тухай “Бүү март” киноны хотын төвийн хэсэг тэр чигээрээ компьютер график. Одоо XX зууны гудамж байтугай барилга ч үлдэхгүй нь. Сүхбаатарын талбайг тойрсон Дуурийн театр гээд ганц хоёр, урагшаа Драмын театр сүүлчийн бэхлэлт торойно. Төв номын сан хоёр талаасаа хавчуулаад чанх урдаасаа л бүтэн харагддаг болов. Тэртээ урд Богдын ордон музей эргэн тойрны хамаг газраа алдсаар хагас бүслэгджээ. Захирал нь хааны нэрийг барьж тэмцээд ч бараагүй гэсэн.

     
  • Бид 3:15 pm on 2018.03.20 Permalink | Reply  

    Би Соном өвгөнийг харсан 

    Саявтар “Аман хуур” киноны Сономын охин Бадамын дүрд тоглосон Ц.Эрдэнэчимэг нас барсан гэж сонслоо. 1963 оны энэ кино бол түүний тоглосон бараг цорын кино. Бараг хэмээсний учир бол өөр нэг киноны жижигхэн дүрийн зурганд орсон, тэгээд болоо. Ганц дүрээрээ 1960-аад оны хотын залуу эмэгтэйчүүдийн билэг тэмдэг болж үлдсэн, тэгээд насаараа 1-р арван жилд багшилсан даруухан эмэгтэй байжээ. Бадамгарав (Дарь авгай) гуай ч урт насалсныг мэднэ.

    Соном өвгөнд тоглосон жүжигчин Т.Цэрэнлхүндэвийг би яг харсан. 1970-аад оны эхээр хичээлдээ явахаар “500 айлын” автобусанд суутал кондуктор нь тэр байсан. Би мэл гайхаж бараг хөшөөд зогсож байтал “хүү минь, билетээ ав” гээд кинон дээрх шигээ жогтой харж билээ. Сургууль дээрээ очоод ангийнхандаа хэлэхэд надад итгээгүй. Тэр үеийн хүүхдүүд хичээлийн завсарлагаар өчигдөр орой Монгол телевизийн “Цаг үе, үйл явдал”-ын дараа 21 цагаас, эсвэл Орбитаар гарсан киног үг үйлдэл болгоноор мөлжиж ярьдаг байсан. “Ганс Клос буугаа гаргаад …” гээд л.

    Харин жүжигчин Цэрэнлхүндэв кондуктор хийж байсан эсэхийг хэн нэгнээс асуухсан. Яах аргагүй мөн байсан даа.

     
  • Бид 12:29 pm on 2018.03.20 Permalink | Reply  

    Кино шиг “бүтээн байгуулалт” 

    Нийслэл Улаанбаатар хотын XX зууны бүтээн байгуулалтын нэгээхэн зурвас үеийг харуулсан ер бусын сайхан кино бол “Аман хуур” билээ. Дөч, тавин мянгатыг барихын тулд айлуудыг хөөж хашаа байшинг нь нураахдаа юун нөхөн төлбөр, ядахдаа газар зааж буулгаагүй явдлыг зохиолч Д.Дожоодорж, найруулагч Б.Жамсран нар шүүмжлээгүй, зүгээр л харуулсан. Гэрийн эзэн Соном дуулгавартай, охин Бадам ухамсартай ч Дарь авгай тэр хоёртоо байтугай жанжин. Өнөө цагт бол зад тулаад “суух байтугай хэвтээд ч байж дөнгөх” нэгэн. Даанч ганц хүн дийлдэж л таарна. Жаахан хэтрүүлбэл цензуурдуулж мэдэх байсан ийм эгзэгийн жин панг тааруулж чадсан кино. Хамгийн хурц нь Дарь авгай “хот тохижуулах газар биш, хот бусниулах газар” гэж тасхийгээд гэмших битгий хэл “яадгийм”. Цаашаагаа үг болгон нь зүйр цэцэн монгол эмэгтэйн яриа. Хашаа байшингаа алдаж Хүрхрээгийн зусланд зуныг өнгөрүүлээд хот руу буцаж нүүхээр ачаалах үеэр Соном өвгөн намрын шувуудыг хараад сэтгэл хөдөлж залуугийн явдал бодогдсоныг хэлэхэд Дарь “Шувуу буцна уу, буцахгүй ч бай, бидэнд ямар хамаа байна… Чи бид хоёрын залуугийн явдал өнгөрсөн байх аа” хэмээн сэхээ оруулж тэнгэрээс буулгах.

    Ингээд тэднийх Газ-51-ээр хөдөлж явсаар төмөр замын гарц өнгөрөөд зогслоо. Бид үүнийг олон жил пэрээзэр (зарим нь фрезер)-ээр нэрлэж ирсэн. Уг нь переезд хэмээх орос үг.

    Харин хоёр хөгшин үзэлцсээр.
    -Соном оо, Дамдингийн хашаанд буух болж байна уу?
    -Өөрөө л мэдэхгүй юу дээ.
    -Чи юу ярьж байна аа, өглөөхөн хоршооллын хороонд бууна гээгүй юу.
    -Чи өөрөө албан газрын хашаанд буугаад хөл үймээн ихтэй дэмий гээгүй юу.
    -Тэгээд хаа буух юм бэ?
    -Өөрөө л мэдэхгүй юу. Надад ямар хамаатай юм.
    Ард машинууд овоорч сигналдаж гарлаа. Галт тэрэг ч түчигнэн орж ирнэ.
    Жолооч арга буюу “Одоо тэгээд яах болж байна. Хот орвол чигээрээ явлаа. Хоршооллын хороо бол зам саллаа”


    -Сономоо, үгүй ээ хө чи минь амьд байна уу?
    -Амьсгаатай л байна.
    -Тэгвэл дуугараач ээ дуугараач. Хоршооллын хороонд буух уу? хот руу орох уу?
    -Би таньд саналаа хэлсэн шүү дээ.
    -Санал гэнэ шүү пээ мөн дүүрчихсэн өвгөн шүү ямар их лай ланчгаар би ийм амьтантай учрав аа.
    Жолооч “За авгай минь, одоо тэгээд яаж шийдэхэв”.
    -Яв яв
    -Хаашаа?
    -Хаашаа ч хамаагүй
    -Тойргоор уу? чигээрээ юу?
    -Хамаагүй ээ хамаагүй…

    Ингээд машин зүүн эргэж Энхтайвны гүүрийг зүглэв.  Хотын нүүдэлчин бас нэг монгол айл бууриа сэлгэж хоршооллын хорооны ямар нэгэн Дамдингийн хашаанд ханаа хатгахаар хөдлөх нь тэр.

    Гэхдээ би зөвхөн кино биш, харин тэр пэрээзэрийн хувь заяаг ярих гэсэн юм. 1963 онд яг ийм байсныг “Аман хуур”-аас олж буулгав. Замын хажуугийн тэмдгүүд бүрэн. Цаана нь Зайсан толгой бүдэгхэн дүнсийнэ.

    Харин яг 55 жилийн дараа буюу өнөөдөр ийм байна.

    Кинонд үлдсэн алдарт пэрээзэр маань ерөнхийдөө хэвээрээ. Гэхдээ тун удахгүй. Төмөр замын хоёр талаар орон сууцнууд битүү баригдаж мянга мянган машин өдөр шөнөгүй урагш хойш зорчиход түгжрэл дэндүү болсон учраас хотын дарга нар удаж удаж нэг юм шийджээ. Тэр нь төмөр гүүрэн гарц.

    Үүнийг 42 сая доллараар барина. Бараг 100 тэрбум төгрөг. Мөнгө БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээл. Ноднин хавар шав тавьсны дараа тэд хоёр талаар нь хашаалаад бүтэн жил ямар нэгэн юм хийж байгаа.

    Надад нийслэл хотын төв зам дээгүүр тавьж байгаа төмөр гүүрүүд огт таалагддаггүй. Ялангуяа 120 мянгатын автобусны буудлын хажуудах гамшгийг харах бүртээ гутдаг. Эхлээд дэлгүүр, дараа нь “Их хуралдай” болсон, ил захидалд хүртэл орсон дугуй барилгыг нураагаад тэс хөндлөн босгосон Сономпилийн барилгатай нийлээд Чингэсийн өргөн чөлөөг ганц багалзуурдсан даа.

    Одоо “Замын цагдаагийн газрын ойролцоох гүүрэн гарц” хэмээх боловсон нэртэй, дөрвөн талаас ирэх урсгалыг өнгөрүүлэх гэж хоёр давхарлаж орооцолдсон төмөр могой нэмэгдэх нь. Энэ хавийн зам, хөдөлгөөнийг жил хагас хааж наагуур цаагуур өнгөрүүлэх эх адаггүй ажил, маргаан хэрүүл эхэлж байна.

    Тэгвэл “Гудамж” төслийнхөн ийм хувилбар дэвшүүлсэн байх юм. Хятадын төсөлтэй харьцуулж зураг харуулжээ. Тайлбар хэрэггүй юм биш үү!? (Харин “Гудамж” төсөл тарсан, захирал байсан Батболдын утас олдоогүй тул ярьж амжсангүй)

    Уг нь пэрээзэр давсан энэ замыг хоёр тийш тэлж өргөтгөөд 2,4 байтугай 8,12 эгнээ замыг Богдхан уул хүртэл тавих боломж байсан ч 15 жилийн өмнө М.Энхболдын үед цэвэр усны хамгаалалтын бүсээс гаргаж байгаад алсын хараагүй, сувьдаг сэтгэлтэй хотын дарга нарын гарын үсгээр хоёр талаас нь барилгаар шахаж, сүүлд яг голд нь нэг зантгар барилга (Home Plaza  гэсэн) босгож хаагаад гүйцээж хорлосон байгаа юм. Дарь авгай тэгэж хэлж чадсан байхад би “яадгийм”.

    Уржнан Төв шуудангийн өмнөх Монгол Улсын төв уулзвар дээгүүр төмөр гүүр барьж явган зорчигчид шатаар авирч гараад битүү хоолойгоор явж замын нөгөө талд гардаг болох зураг төсөл гаргаж жигтэйхэн сурталчлаад байсан. Удалгүй баруун, зүүн дөрвөн замыг бас төмрөөр торлох сураг бий. Хэрвээ иймэрхүүгээр үргэлжлүүлээд байвал хотын захиргаа, ялангуяа хот төлөвлөлтийнхөн Яармаг руу биш, харин бүр зүүн тийшээ, Да хүрээ захаас дахиад зүүн тийшээ, нэгэн эмнэлэг рүү дөхөж буувал өлзийтэй.

    Гэхдээ нэг сайн юм байна. Пэрээзэрийн төмөр гүүрийн ачаар Монголын кино урлагт бяцхан эргэлт гарч магадгүй. Манай киночид гоё байшин, тансаг ресторан, галзуу машинаас эхлээд үйлдвэрийн балгаст зураг авах талаараа Холливудыг бараг гүйцсэн. Харин энэ л дутаад байжээ. Санаж байна уу? Муу хүмүүс ийм төмөр гүүрний дор хамаг ажлаа амжуулдаг. Хоёр талаас хар машинууд ирж дотроос нь хар шилтэй баахан шкафууд гарч бие биенээ анаж зогсох ба хоёр босс өөд өөдөөсөө гарч нижгээд дипломатыг нээхэд нэгэнд нь цагаан өнгөтэй хар тамхи, нөгөөд нь бөөн доллар. Уутыг цоолж амтална, харин долларыг имэрч шажигнуулна. Тэгээд буудалцахгүй болж салж одно…

    2018.03.20

     

     
  • Бид 3:52 pm on 2018.03.13 Permalink | Reply  

    Олон нийтийн телевизийн мэдрэмжийн асуудалд 

    Их Британийн BBC телевиз болон Данийн THE WHY байгууллагын бэлтгэсэн “Дэлхийн түүхүүд” баримтат киноны төслийг Монголын үндэсний олон нийтийн телевиз эхлүүлжээ. Бүтэн жилийн турш долоо хоногийн Даваа гариг бүр нийт 54 киног үзүүлнэ. Ихэнхдээ хөгжиж буй улс орнуудын охид, эмэгтэйчүүд болон зовж зүдэрсэн хүмүүсийн сэтгэл шимшрэм амьдралыг харуулсан шилдэг бүтээлүүд.

    Харин 3,4-р сарын эфирийн төлөвлөгөөг харахад тоон дотор үсэг цохиж явна гэдэг шиг “Путины үнсэлт” нэр содон харагдав. Гол баатар нь 19 настай Маша бүсгүй. Танилцуулгад бичсэнээр “Оросын залуучуудын байгууллагын гишүүн, үндсэрхэг үзэлтэн. Гэвч түүнд үзэл бодлын эрх чөлөөг мэдрүүлэх нэгэн хүн гарч ирдэг. Машагийн үзэл бодол, итгэл үнэмшилд хуучнаараа үлдэх үү? шинэ замыг сонгох уу?, өмнөхөө хамгаалах уу? ирээдүйгээ өөрчлөх үү? гэдэг сонголт тулгарна” гэжээ. Интернэтээр үргэлжлүүлж судлахад, Маша буюу Мария Дрокова нь ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн тамгын газраас санаачилж байгуулсан “Наши” хөдөлгөөний комиссар байсан ба 2009 онд нэгэн арга хэмжээн дээр Путиныг хараад хөөрсөн сэтгэлээ барьж дийлэлгүй очиж үнссэн (Яг үнэндээ “Путиныг үнсэгч”!), нэг удаа Путинд хөшөө босгох санал дэвшүүлсэн, сүүлдээ комиссарын сонгуульд дахин өрсөлдөөд ялагдсаныхаа дараа буруу замаар тууж явснаа ухаарч сөрөг хүчинд шилжсэн аж.

    Товчхондоо, Путиныг дэмждэг байсан, гэхдээ аль 2013 онд татан буугдсан оросын “Манайхан” (Наши) хөдөлгөөнийг сөргөөр харуулсан ийм киног манайхан одоо, 3-р сарын 18-нд болох ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн маргааш буюу Путин ялсныг (тэгэх биз) зарлах үдшийн ид оргил цагаар олон нийтийн телевизээр үзүүлэх юм байна. Хугацааг сүрхий сонгож. Гагцхүү энэ агуу мэдрэмж манайхны юу, эсвэл цуврал киногоо зүгээр шахам өгсөн тэднийх үү? Юутай ч барууныхны Оросыг хардаг өнцөг энэ үдэш биднийх байх нь.

    Хуучин социалист орнуудын дундаас Югославын тасархай Сербийг эс тооцвол Оросыг хамгийн бага муулдаг нь манайх. Зүүн Европын, ялангуяа Зөвлөлтийн бүгд найрамдах байсан улсууд эргээд хэрхэн давшилж буйтай харьцуулахад манай найрамдал хэвээрээ. Яахав, бид түүхээ өөрийнхөөрөө бичдэг болсноор XX зуунд Монголын тусгаар тогтнолыг Богд эхлүүлж, Ардын (Хувьсгалт) Нам гартаа авч, ардчилагчид жинхлүүлсэн, харин улаан оросууд зөвхөн саад хийсэн болж таарч байх шиг. Буруу зөв ч бай хамтдаа явсны билэг тэмдгүүд бүдгэрсээр байна. Сталины хөшөөг аль эрт, Ленинийг түрүүхэн буулгасан. “Хувьсгалт Монгол” танк  120 мянгатаас хөөгдөж, нэг мэдэхэд Зайсан толгойн энгэрийг булаан эзэлсэн соёл-амралтын цогцолборын харуулд зогссон бол Зөвлөлтийн дайчдын хөшөө толгойн чимэг нь болжээ. Их зохиолчийн хэлснээр, хүний явдал их хувирсан байна.

    Харин уг цогцолбор дахь Ялалтын баяраар ч асахаа больж мөнхөрсөн мөнхийн гал дээр монголын неонацистууд гэж харагдах хэсэг залуучууд гишгэлж зогсоод “Хайль Хитлер” маягаар гараа сунгаж авахуулсан зургийг саяхан олж харлаа.

    Оросын “манайхны” нэг хүүхний залуу насны элдэв дэмийрлийг зорилготойгоор дэвэргэснийг даган баясаж цагаа үрэхийн (киноны эхэнд ба төгсгөлд студийн, бас Интернэтийн live хэлэлцүүлэгтэй гэж байгаа)  оронд өөрсдийн “манайхны” хүмүүжилд санаа тавих ямар нэгэн мэдрэмж төрдөггүй юм байх даа, Монголын олон нийтийн телевизэд.

    Уг кино 2012 оных юм байна. Өнөө цагийн хурдаар бол дэвэн галавын явдал. Одоо Маша аль хэдийнэ Америкт гарсан, саяхан “ногоон карт”-ны эзэн болсон гэнэ. Тийм учраас МҮОНТ санаа амарч болно.

    2018.03.14.

     
  • Бид 3:27 pm on 2018.02.01 Permalink | Reply  

    Их хурлаас их хуралд 

    Хэдхэн өдрийн дараа Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэл (МСНЭ)-ийн ээлжит их хуралтай. Улс төрийн сонгуулиар төр, ерөнхийлөгч хоёр солигдчихоод байхад энд бас даган баясах нигууртай. Сэтгүүлчдийн байгууллагын толгойд хэн хэзээ гарч, хичнээн сууж, хэзээ бууж, хаашаа дэвшиж, хэнээс цол хэргэм хүртсэн түүхийг санахад л ойлгомжтой. Гэхдээ одоо улс төр холион бантан учраас 2-р сарын 8-нд бас тийм байх биз. МАН, АН-ын зүүн баруун жигүүрээс Өмнөговь аймгийн МАН-ын хорооны дэд дарга (бас “Зиндаа” сэтгүүл, сайтын эрхлэгчийн ажлыг хавсардаг) Мандахбаяр, Бат-Үүлийн үеийн нийслэлийн хэвлэл мэдээллийн албаны дарга Түвшинтөгс гээд нэрс дэвж, хажуугаар нь гүйчих санаатай нөхдүүд ч дуулдана.

    1990 он хүртэл монголын бүх сонин сэтгүүл, нэг радио, ганц телевиз, эрхлэгч, сэтгүүлч, идэвхтэн бичигч, найруулагч, операторуудыгхамт багтааж ирсэн Сэтгүүлчдийн холбоо 1990 оноос хойш хуваагдаж, буцаад нэгдэж, нэрээ хэд сольсоор өдий хүрчээ.

    Өнөөдөр 2018 он. Ардчилсан, олон ургальч, хувийн өмчтэй нийгэмд хэвлэл мэдээллийнхэн аль хэдийнэ тус тусын эрх ашгаа хөөсөн. Эзэд гэхэд бүр хориод жилийн өмнөөс сонины холбоо, телевизүүдийн холбоо, өдөр тутмын сонины холбоо гэхчлэн зиндаархаад салж оджээ. Бүр дэргэдээ өөрийн сэтгүүлчдийн холбоог байгуулсан. Чөлөөт сонинуудын холбоо, чөлөөт сэтгүүлчдийн холбоо гэж дуулддагсан, одоо сураг тасарчээ. Монголын радио телевизийн академи, Монголын сэтгүүл зүйн академи, эмэгтэй сэтгүүлчдийн “Даймонд” клуб гэж үе үе цухуйдаг.

    Өнөөдөр цахим сайтууд тоогоороо тэнгэрийн ододтой мөчөөрхдөг болсныг дагаж мэндэлсэн холбоодыг нэг амьсгаагаар нэрлэе. 1. Монголын сайтын холбоо. 2. Монголын мэдээллийн сайтуудын холбоо, 3. Монголын тэргүүлэх сайтуудын холбоо, 4. Монголын үндэсний сайтуудын хөгжлийн нэгдсэн холбоо, 5. Монголын мэргэжлийн сэтгүүлчдийн сайтын холбоо. Нээрээ шүү! Бүгд Ерөнхийлөгч, дэд, удирдах зөвлөл, гүйцэтгэх захирлын иж бүрдэлтэй. Саяхан Ерөнхийлөгчийн мэндчилгээ гэсэн гарчиг хараад зогтуссан чинь сайтын холбооны Ерөнхийлөгчийнх байсан. (Дашрамд хэлэхэд, сайтынхан ингэж ард түмэндээ хандах тун дуртай). Харилцаа, хамтын ажиллагааг дэмжигч сэтгүүлчдийн холбоо фэйсбүүкт ул мөрөө үлдээсэн харагдана. Спортын сэтгүүлчдийн холбоо, Парламентын сэтгүүлчдийн холбоо аль эртнийх бол Залуу сэтгүүлчдийн холбоо, ялангуяа Шинэ үеийн залуу сэтгүүлчдийн холбоо дөнгөж өчигдөр мэндэлсэн байж таарна. Өнгөрсөн ням гаригт Нийслэлийн сэтгүүлчдийн холбоо үүсгэн байгуулах хурлаа хийж дахиад нэг Ерөнхийлөгчийг төрүүлэв.

    Ингээд салаад явчихлаар сэтгүүлчид, сэтгүүл зүй нь тунаж үлдээд жинхэнэ ариун мөрийн замд ороход хангалттай хугацаа өнгөрсөн ч МСНЭ өнөөдөр өөрийгөө олж чадаагүй. Нөгөө л эзэд, дарга, эрхлэгч нар. Юун хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөө, хараат бус байдал. Сургахыг Хэвлэлийн хүрээлэн, судлахыг бас Хэвлэлийн хүрээлэн, нийтлэл нэвтрүүлгийг бүртгэж тоолохыг Максима, ёс зүй сахиулахыг Хэвлэлийн зөвлөл, халамжлахыг компаниуд, сонгуулийн үеэр бол намууд, нэр дэвшигчид, харин шагнахыг холбоод өөрсдөө хийдэг болсон тул МСНЭ дахиад хэдэн өргөмжлөл нэмэх, ой тэмдэглэх, элдэв арга хэмжээнд нэрээ хавчуулахаас хэтрэхээ больжээ. Харин сүүлийн хэдэн жил Хятад, Өвөр Монгол руу олон удаа айлчилж чадсан байна. Ядахдаа нэг ч гэсэн ажлыг сайн хийсэн нь яамай даа.

    Мэдээж хэн нэг нь Ерөнхийлөгч болно. Дараа нь манай дөрөвдэх засаглалын хамгийн том холбоонд юу өөрчлөгдөх бол? 2016 оны сонгуулиас сар гаруйн өмнө “Сайн мэдээний аян” гэгчийг зарлаж хэвлэл мэдээллийн салбараа бүтнээр нь зарчихаж байсан тийм л газар. Уг аяны болзолд “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-иас санаачилсан нийт сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дунд өрнүүлэх “Нийгэмд тустай сайн мэдээ түгээх аян”-ыг Монголын Сэтгүүлчдийн Нэгдсэн Эвлэл хариуцан ажиллана. Хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд түгээсэн сайн мэдээ бүрийнхээ тоогоор эдийн засгийн дэмжлэг авна” гэж байсан. Илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй. Хугацааны хувьд Эрдэнэтын 49 хувийн нууц хувьчлалтай яасан сайхан таарав аа. Захиалсан юм шиг…

    Миний бие хамгийн сүүлд 2011 онд сэтгүүлчдийн их хуралд суусан ба социализмын үеийн МАХН-ын их хурал ба ардчилсан сонгуулийн мөчлөгийг дагасан дөрвөн жилийн их хурлыг жил тутмын чуулганаар солих саналтай байсан ч сонсгож чадаагүй.

    Ийм учиртай. “Эрх барих дээд байгууллага” нь жил бүр эрхээ барьдаг бол цаг үе, өөрчлөлтөөс хоцрохгүй, тулгарсан асуудлыг шийдэх гэж дөрвөн жил хүлээхгүй, алдаж эндсэн бол жилдээ багтаан залруулна. Ганцхан жилийн дараа ажлаа дүгнүүлэх Ерөнхийлөгч зүтгэхгүй хаачихав. Чадаагүй бол баярлалаа, баяртай. ”Бид юу хийчихэв ээ?” “Хаашаа яваад байна?” “Яахуу?” мэтийн том том асуултыг дөрвөн жилд ганц биш, жил болгон өөрсөддөө тавьж хариулт хайна … Тэгэж байгаад будилж бариад ч хамаагүй учраа ололцохыг хэн байг гэхэв.

    Хорин нэгэн аймгаас олон зуун хүнийг жил бүр цуглуулах хэцүү, зардал чирэгдэл барагдахгүй гэж цааргалах биз. Өнөөдөр орон нутагт амьдардаг жирийн сэтгүүлчийн зиндааны хүн ядахдаа Нарантуулаар орох, хүүхдээ сургуульд хүргэх, семинарт суух гээд жилдээ 2-3-аас доошгүй удаа хот орж ирдэг. Энэ тоо нэгээр л нэмэгдэнэ биз. Ямар ч асуудалгүй.

    Харамсалтай нь одоо МСНЭ-ийн Ерөнхийлөгч хэн болохоос өөр чимээ сонсогдохгүй байна. Харин ганц тайвшрах юм гэвэл бид ганцаараа асуудалтай биш. МҮЭ, МЗХ, МЭХ, МЭТНБХ, БХТН гээд жагсаалт байна. Бүгд дөрвөн жилд ганц их хуралддаг.

    Монголын үйлдвэрчийн эвлэлүүдийн холбооны удирдлагад дөрөв, найман жилээр хадагдсан нөхдүүд өмч хөрөнгө, газраараа хэрхэн туйлсан нь хагас дутуу ил болсныг хүртэл ноднин ээлжит их хурлаа хаалттай хийж байгаад амжилттай нам дарсан. Тэр хүмүүс дахиад дөрвөн жил үргэлжлүүлнэ.

    Зөвхөн ордонтой учраас Монголын залуучуудын холбоо оршин тогтнодог. 1990-ээд оны эхээр МХЗЭ задрахад лав 300 мянган гишүүнтэйбайсан энэ байгууллагыг тавхан хүн өмч хөрөнгөтэй нь хувьчлаад авчихсан билээ. МЗХ-ны их хурал гэгчид хэн суудаг бол, харах юмсан.

    Харин байр байшингүй учраас л Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо сураг алдарсан байх. Хуралддаг уу?

    Байртай байсан хэрнээ Улсыг батлан хамгаалахад туслах нийгэмлэг түүгээрээ орлого олж амьдрахын оронд дархлагдсан удирдлагууд улсын төсвөөс санхүүжилт авсаар, улам баримжаагаа алдан даварч хувийн ТББ руугаа гулгуулж залгихаар санаархаж, одоо төртэй заргалдаж байна. Газрыг нь хэдийнэ хувийн болгож амжсан гэдэг. Лав их хурлаараа шийдээгүй, тийм хурал болоо ч үгүй.

    1990-ээд оны эхээр Энх тайван, найрамдлын байгууллагуудын холбоо гэж 20-30 гишүүнтэй, бүхэл бүтэн ордонтой байгууллага байснаа нэг мэдэхэд Энх тайван, найрамдлын байгууллага нэртэй болж (ялгааг анзаарав уу?) хувьчлагдсан байх юм. Эхлээд урдах талбайгаа, дараа нь барилгаа зараад, эцэст нь зарсан газар дээр нь босгосон өндөр цамхагийн нэгэн давхарт тухалжээ. Одоо газар байхгүй, ордон байхгүй, харин хэдхэн хүн подхийгээд явчихсан. Солигддоггүй, бүтэн арван жилд ганц хоёр удаа хагас дутуу хуралдсан нэр хэмээсэн Ерөнхийлөгч, ерөнхий нарийн бичгийн дарга нарынх нь хийсэн ажил.

    Сүүлийн үед тэдний шийрийг хатааж буй шинэ үеийн байгууллага хэд хэд бий. Нэг нь Сууц өмчлөгчдийн холбоодын дээд зөвлөл. Хэдэн зуун СӨХ-ийг албан ёсоор гишүүнээр элсүүлж татвар хураадаг том газар. Ерөнхийлөгчөөр нь 2012-2016 онд УИХ-ын гишүүн Д.Арвин ажилласан бол 2016 оны сонгуулийн дараа УИХ-ын гишүүн Б.Саранчимэг халааг нь авчээ. Манай СӨХ-үүд намаа дагаад намирдаг уу гэвэл үгүй, тэднээс асуудаггүй юм байна. Энэхүү дээд зөвлөл бол ердөө хэдхэн хүний үүсгэсэн хувийн байгууллага. Тэр чигээрээ явахын оронд СӨХ-үүдийн нэр барьж толгой дээр нь гарахын хэрэг юун.

    Гагцхүү тэд их хурлаа яаж аргалдаг бол?

    Дараачийнх лав 2020 оноос наашгүй.

     
  • Бид 9:43 am on 2017.12.27 Permalink | Reply  

    Манай сэтгүүлүүд 

    Сэтгүүлч гэдэг үг бол сэтгэдэг барьдаг гэсэн лаг утгатай биш, зүгээр л өртөө хооронд довтолгодог хурдан тэмээ буюу сэтгүүл тэмээний нэрнээс гаралтайг доктор Л.Норовсамбуу судлаад тогтоосон бий.  Яваандаа тийм тэмээг унаж мэдээ занги хүргэдэг хүнийг заадаг, сүүлдээ манай мэргэжлийн нэр болсон хэрэг. Гэхдээ сэтгүүл тэмээ нь улаа нэхэхэд тохирсон ер бусын урт хөлтэй учраас хэвтэхэд таваг нь гэдэсний голд тэвхдэж биеийг тулж хэвлий доогуур гэрэл сэтгэж харагддаг учраас тэгэж нэрлэсэн, харин сэтгэх гэдэг үг нь бөглөрсөн юмыг сэтгэх (гаансны толгой гэх мэт), ухаж гаргах, цаашилбал аливааг нээх, ургуулж тунгаан бодох гэхлээр бас ч хоосонгүй мэргэжил бололтой.

    Одоо сэтгүүлийн тухай.

    Аль нэг улсын хөгжил цэцэглэлтийн дүр зураг болгож тэнгэр өөд сэтгэсэн өндөр барилгуудыг харуулдаг. Минийхээр бол хэвлэлийн лангуу, тавиур дээр дөрвөлжилсэн үй олон сэтгүүлийг нэмэх хэрэгтэй. Урьд цагт улс орон тэнцвэрээ алдаж бужигнахлаар цаг үеийн шуурхай талруугаа сонин, ухуулдаг хуудсууд давамгайлдаг бол цэгцэрч урагшлахын хэрээр сэтгүүлүүд урагшаа гарч ирдэг байсан. Өнөөдөр хамаг мэдээлэл цахимжиж цаасан хэвлэл шахагдсаар нэг улсад, ганц хотод ийм олон гардаг юмуу хэмээн гайхашруулсан өдөр тутмын сонинууд ганц хоёроор хорогдож, шар гэгдэх сонинууд бол нэлээн шингэрчээ. Харин сэтгүүлүүд нэг хэсэг оволзсон нь цаг хугацааны хувьд Монгол Улс мөнгөтэй болсон 2010-аад онтой таарч, одоо намжаад буй. Хямрал, хямрал, хямрал. Манайд сэтгүүлүүд рекламан дор оршин тогтнох учраас тэр.

    Сэтгүүл бол төрөлжилт. Өмнөх нийгмийн үед ч мөн адил. “Намын амьдрал” хүртэл дарга нарт, “Ухуулагчийн өврийн дэвтэр” намын үүрийн дарга, идэвхтэнүүдэд, “Сурган хүмүүжүүлэгч”, “Шинжлэх ухаан, амьдрал”, “Залуу зохион бүтээгч” гээд бүгд тус тусын уншигчтай байв. Сэтгүүл бол сонголт. Хүний хэрэгцээг дагаад сэтгүүлүүд түмэн янз болжээ. “Монгол шуудан” компанийн хэвлэлийн захиалганд орсон зуу шахам сэтгүүлээс гадна нийтэд зориулаагүй учраас тэнд жагсдаггүй, салбар, мэргэжил, эвсэл холбоо, эрдэм шинжилгээ,  төсөл, хөтөлбөрийн болон сурталчилгаа, бүр байгууллагын гээд дахиад зуугаад сэтгүүл лав байна. Энд тэндгүй нарийн мэргэжлийн сэтгүүл. Элэг, бөөрний эмч нарын бүү хэл шүдний эмчийн сэтгүүл байна гээд бод доо.  Хүмүүс ямар ажил хийнэ, юуг сонирхоно, түүгээр сэтгүүл гаргаж байна. Гурван жилийн өмнө Hair World гэж англи нэртэй, гэхдээ яах аргагүй монгол, “Эрэгтэй, эмэгтэй үсний” гэж тодотгосон сэтгүүл гарсан. Нэг дугаараас хэтрээгүй ч сонин жишээ. Ер нь 7,14 хоног, сар, улирал тутмын жижиг сажиг сонин бичиг, сонингуудын дийлэнх нь үнэн хэрэгтээ сэтгүүл болох бяр дутсан хэвлэлүүд юм

    Аливаа улс орнуудын сэтгүүлүүдийн манлайд улс төрийн нийтлэг сэтгүүлүүд байдаг. Дотоодын ба дэлхийн үйл явдлыг долоо хоногоор тоймолдог Америкт бол  Time, Германд Stern, Spiegel, Их Британид Economist, хойт хөршид Огонек гэх мэт. Энэ орон зай нэг хэсэг эзэнгүй байснаа 2010 онд “Үндэстний тойм” мэндэлж, хорвоод аливаа юм хос байдаг зарчмаар “Титэм” гэрэг” сэтгүүлийг дагуулсан ч эхнийх нь ноднингоос хойш гарахаа больж сонгуулийн сурталчилгаанд оролцохоос хэтрэхгүй байснаа энэ намар сэргэсэн бол нөгөөдөх нь цахим хэлбэрт бүрэн шилжсэн. Хааяа цаасан дугаар хэвлүүлдэг гэсэн шүү.

    Хавтсан дээрээ юуг гаргаж тавьсан нь сэтгүүлийн тавин хувь. Санаанд үлдэж хоцрохын хувьд бараг 100 хувь. Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын эхний 76 хоногийн тухай “Ерөнхийлөгч я.ав? (л үсэг нь мултраад унаж буй) гэж асуусан “Үндэстний тойм”-ын хавтсыг харсан хэн ч мартахгүй биз. Гэхдээ манайд болж буй үйл явдлууд дэндүү марзан бөгөөд хурдан, иймээс намба заасан сэтгүүлүүд дагахад хэцүү учраас улс төрийг тоймлох үүргийг телевиз, цахим сайтуудад алдчих шиг боллоо. Харин мөнгөө дагаад бизнесийн, тэр дундаа уул уурхайн гайгүй явж буй хэдэн сэтгүүл бий.

    “Эх орондоо оруулж ирлээ”. Барууны бараа, үйлчилгээг Монголд авчирдаг тэр хөдөлгөөн сүүлийн жилүүдэд сэтгүүлийн зах зээлд өрнөсөн. Ерөөсөө сэтгүүл гэдэг бол тэдний бүтээл учраас төгс болтлоо зүгширсэн загвар, бүтэц, бизнесийн загвар, үг хэллэгийг хүртэл бэлнээр авдаг. Тод жишээ бол Forbes Mongolia. Уг сэтгүүлийн алдартай жагсаалтууд манай бизнес манлайлагчдыг дэлхийн жишгээр өргөмжилж байгаа юм. “Газрын тосны мятаршгүй магнат” (Ж.Оюунгэрэл), “Нугаршгүй хатан зүрхтэн” (Ц.Гарамжав), “UBS – энтертэйнмент бизнесийн вант улс” (Ц.Балхжав), “Монос”-ын Хүрэлбаатар – Монголын Томас Эдисон”, “Хүнд үйлдвэрлэлийн магнат” (Б.Нямтайшир), “Худалдааны хаан” (Ш.Баярсайхан), “Мөнгөний хаан” (О.Орхон) гэсэн хавтаснуудыг харахад дотор нь юу бичсэнийг унших ч шаардлагагүй мэт ойлгомжтой. “40 хүртэлх 40 манайлагчид”-ийн жагсаалтанд орсон монгол залуучууд зүгээр нэг баярын бичиг, өргөмжлөлтөнгүүдээс хамаагүй дээгүүр.

    Гэхдээ гаднын угшилтэй сэтгүүлүүд бүгд амжилттай биш. National Geographic тэгэсхийгээд зогссон. Playboy явсангүй. Харин Cosmopolitаn найм дахь жилдээ оршин тогтнож 70 гаруй дугаар гарчихаад байна. Гоё сайхан, гоо сайхны амтыг хүүхнүүд нэгэнт мэдэрсэн, тэд хүсч байгаа бол хямрал мямрал юу ч биш.

    Тэгвэл хэдийнэ есөн нас хүрч, одоо хоёр долоо хоног тутам, нийт 176 дугаар гаргаж амжсан “Соронз” өөрсдийгөө папараци гэж тодорхойлдог хэсэг сэтгүүлийн манлай нь.  Элдэв эрхмүүдийн хувийн амьдралыг “хичнээн удаан  ганц бие явахав, ханьтай болсон байна, ашгүй дээ” гэж байгаад зураг хөрөгтэйгээр дэлгэдэг төстэй сэтгүүлүүд гэвэл “Гранд” (саяхан 100 дахь дугаараа гаргажээ), Like, People of Mongolia гээд үргэлжилнэ.  Хоорондоо төстэй, заримдаа сэтгүүлийн нэрнээс өөр ялгаа олдохгүй.

    Энэ олон сэтгүүлийг тоймлох ч арга алга, гэхдээ нэгийг онцлоё. Энэ бол “Зиндаа”. Монголын хамгийн зузаан, бас хамгийн үнэтэй (50 мянган төгрөг) сэтгүүл. Ноднин мэндэлсэн хэрнээ жилийн дотор тус бүр хэдэн зуун хуудастай 7 дугаар гаргажээ. Арвин агуулгатай, зузаан боть шиг  уншаад байх сэтгүүл.

    Боть гэснээс заримдаа сэтгүүлийн сайн өгүүлэл бүхэл бүтэн номноос дутахгүй. Ингэж ном болгох, арайхийж хэдхэн ширхэгийг хэвлүүлэх, тэгээд борлуулах гэж зовохын оронд холбогдох сэтгүүлд өгүүлэл болгоод биччихээсэй гэж бодох мөч бий. Жижигхэн товхимол баймаар бичвэрийг хүртэл сунгаж, шохойтой цаасан хэвлүүлж, зузаан хавтсанд оруулаад “номон хөшөө босгов” байх юм. Бүх ном тоосго шиг хүндэрснээс болж шог зураач С.Цогтбаярын номын сангийн тавиур гэнэт хугарч аюул болсон бол С.Дулам докторын номнуудыг харсан бэр нь “За аав минь, байшин барилга гэдэг чинь даацын хэмжээтэй. Таны номын сан нэг мэдэхэд доод айл руу буучих вий” гэж ноцтой анхааруулсан гэдэг. Гэхдээ энэ хоёр эрхэм дэндүү олон номтой учраас тэр биз. (Дашрамд сонирхуулахад, миний цуглуулсан сэтгүүлүүдийн жин нэлээд хэдэн зуун кг-д хүрсэн байх өө. Ажил руугаа цөлж санаа амарсан шүү)

    Ном бол нэг удаагийнх. Цуврал ном байлаа ч нэг нэг удаагийн. Харин сэтгүүл бол үргэлжилсэн цаг хугацаа: анхны дугаар, хоёр дахь дугаар, гуравдахь дугаар… Дэлхий дээр зуу насалсан, одоо ч амьд сэтгүүл зөндөө бий. Даанч манайд социализмын үеэс тэсч үлдсэн сэтгүүл нэг ч алга. “Шинжлэх ухаан амьдрал”, “Эрүүл мэнд”, “Залуу үе”, ялангуяа “Залуу зохион бүтээгч”-ийг сэргээхийг хэдэн ч удаа оролдов, бүгд бүтээгүй. Саяхан “Төрийн мэдээлэл” сэтгүүлийн 26 жилийн ойг тэмдэглэснийг зарласан ч  тэр бол үнэн хэрэгтээ сэтгүүл биш. Одоо цагийн сэтгүүлийн дундаж нас дэндүү богинохон.  Сэтгүүлчид юу чаддагаа харуулах гэж, янз бүрийн ажил мэргэжлийнхэн өөрсдөд нь хэрэгтэй учраас, оргилуун залуучууд гадаадын гоё хавтсуудыг харж зоригжин тус тусын сэтгүүлийг эхлүүлж анхны дугаараа №01, эсвэл №001 хэмээн дугаарлаж бүр 999-ыг гаргахыг хүсдэг  ч ихэнх нь сураг алдардаг. Гэхдээ энэ хооронд хэвлүүлж амжсан хэдхэн дугаар тухайн тэрхүү он, сар, өдрүүдийн гэрч, харин хавтас нь бэлгэ тэмдэг болж үлдсэн байж таарна.

    Миний хувьд ирэх 2018 онд сэтгүүлийн зах зээлд юу болж байгааг анхааралтай ажиглах санаа байна. Магадгүй,  технологи бүгдийг залгиж сэтгүүл гэж айпад шиг цахим хавтан болох зүгт яваа байж мэднэ. Интернэтэд залгаад шинэ дугаарыг юүлээд авдаг ч юм уу…  Юу ч болсон тийм сэтгүүлийн дугаар бүр хавтаснаас эхлэнэ гэж найдья.

     
  • Бид 3:35 pm on 2017.12.11 Permalink | Reply  

    2017 оны онцлох гурван хүн минийхээр 

    “Үндэстний тойм” сэтгүүл асуулга явуулж байна. Сайн муу гээгүй, зүгээр л “онцлох” хүмүүс гэж асуулаа. Миний хариулт: 1.Монголчуудад татгалзахааргүй санал тавьж Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож чадсан Х.Баттулга, 2.Миний дуустал үзсэн цорын ганц нэвтрүүлэг – Shark Tank-ийн эзэн – “Гацуурт”-ын Л.Чинбат, 3.Тагнуулын ерөнхий газрын даргаас сүр дуулиантай буусан Б.Хурц гурав.

     
  • Бид 9:08 pm on 2017.08.11 Permalink | Reply  

    Миний төрсөн байшин, гудамж, талбай 

    Монгол хүнд унасан газар угаасан ус гэж нэг юм байна.  Хөдөө төрсөн хүмүүс эхийн хэвлийгээс ойчсон гэрийн буурь, өвөлжөө бууц, уулын энгэрийг нандигнан дурсдаг, заримдаа хэдэн зуу, мянган километрийг туулан хүрч тэрийн унаад хөрвөөдөг, айл гэр болж тоглож өссөн хэдэн чулуу нь бараг хэвээрээ торойхыг хараад самсаа сархирч нулимс унагадаг гэж байгаа.

    Тэгвэл хотод төрж өссөн бид? Мэдээж нэг юмуу хоёрдугаар төрөхийн цагаан ханыг налаад уярч зогсдоггүй. Бидний хувьд төрсөн нутаг бол бага насны ой тойноос үлдсэн тэр хавийн барилгууд, он жил хичнээн өнгөрөвч нэр нь салж өгдөггүй Хүүхдийн парк, Ленин клуб, Багшийн дээд, хүнсний нэг, дөчин мянгат, бүр заналтайгаар нураасан  Цагаан хаалга, тэнгэр тулсан барилгуудад бүслэгдсэн Сүхбаатарын тэргүүтэй хэдэн талбай, ийш тийш хөөгдөж туугдсан хэдэн хөшөө болно. Даанч арилж баларсаар дуусах тийшээ ханджээ.

     
  • Бид 9:19 pm on 2017.08.10 Permalink | Reply  

    Албан ёсны мафи 

    Зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэл буюу мафийг их Наран улсад якуза гэдэг. Ямар ямар бүлгүүд байдгийг япончууд байтугай бид мэддэг болсон байх. Гагцхүү тэднийг японы цагдаа нар шоронд байршуулалгүй тэвчээд байдгийг ойлгоход бэрх. Энэ бүлгийн якуза нар цуглаад тэрийг толгойлогчоо болгов, эсвэл хоорондоо муудалцаад алалцаж байна гэхчлэн дэлхийгээр нэг цацаад байхад шүү. Би бага сага уншаад юу ойлгов гэвэл тэдний хэн нь хэн болох, хаагуур ямар юмаа хийгээд яваад байгааг мэдэж байхын тулд тэвчдэг юм шиг байна. Нэг ёсондоо, үргээдэггүй. Хар шилээ зүүж, шивж эрээлсэн бие хаагаа цухуйлгаад явж л байг. Харин даварвал шууд бариад авна. Мэдэж байгаа юм чинь.

    Тэгвэл манайд тийм “сайн эрчүүд” байна уу? Хаантай бол хаантай, харцтай бол харцтай улс юм хойно байж л таараа. Дээрхэн хэд гурваараа нийлж зодоон, хулгай дээрэм хийдэг байсан бол зах зээлийн эхээр дэл сул юмыг үгсээд сэмхэн туучихдаг, харин одоо татгалзахааргүй санал тавьдаг, тэгээд чаддаг хэсэг бүлэг хүмүүс яах аргагүй байна. Гэхдээ тэд гудамжинд алга. Утасны үзүүрийг хайхлаар явсаар байгаад дээшээ хөврөөд харагдахаа больсон байх юм.

    Ерээд онд Өмнөговь аймаг дахь “Таван толгой” хувьцаат компанийн хувьцаагаар тараасан 49 хувийн ихэнхийг бөөн зарга заальхайн дунд цуглуулсан, дараа нь Өмнөговь аймгийн Засаг даргын зөвлөх болж орон нутгийн мэдлийн 51 хувийн өмнөөс төлөөлөн удирдах зөвлөлд орж дарга нь болсон, тэрбумын татвараас зугтсан зэрэг олон дуулианы эзэн эрхэм 2012 оны сонгуулийн дараа Батлан хамгаалахын сайдаар томилогдсоныг сонсоод Монгол улсын зэвсэгт хүчний генерал, офицер, байлдагчид түүний өмнө тэвхийтэл ёсолж зогсоно гэж бодоход сонин санагдаж билээ.

    Одоо сонин биш болжээ. Мэдсээр байж “мэргэн сонголт” хийцгээж байна. Монгол жижиг улс болоод тэр үү үргээчихсэн бололтой. Тэд далд ороод гоё хувцсаа өмсөөд боловсон дүрээр гарч ирсэн байна.

    Урьд нь тэд буруу зөрүү юм хийж амжаагүй байхдаа өндөр албан тушаалд очоод дараа нь задардаг байсан бол одоо амжуулчихаад очиж байна. Саяхан нийслэлийн ИТХ-ын даргаар С.Амарсайхан сонгогдов. Түүний эзэмшдэг “Оюуны ундраа” компани тусгай хамгаалалттай дархан цаазат Богдхан уулын Зайсан толгойг таллан эмтэлж аваад “Хувьсгалт Монгол” танк, Зөвлөлийн дайчдын хөшөөг цэнгээний газрынхаа манаач томилсон билээ. Тэрбээр одоо өндөр суудалд очоод ариун мөрийн замд орох болов уу? Бараг үгүй биз. Ийм хүмүүс урьд нь хууль зөрчөөд хийж байсан үйлдлээ өнөөдөр тушаал, захирамж, тогтоол, бүр хууль болгож байгаад хийж чадна. Албан ёсны мафи гэмээр санагдаад явчихлаа.

     
  • Бид 2:08 am on 2017.06.23 Permalink | Reply  

    Шөнө, гудамж, дэнлүү … 

    Уг нь Александр Блокийн энэ шүлгийг 2012 оны 10-р сарын 10-ны өдөр, бичсэнээс нь хойш яг зуун жилийн дараа дурсъя гэж бодож байгаад мартсан байв. За яахав гээд 2017.10.10 болгон хойшлуулж дахин товлосон ч дөнгөж өчигдөр, 2017.06.22-ны хамгийн богино шөнө цонхоороо гудамж руу харангуутаа гэнэт саналаа.

    Ночь, улица, фонарь, аптека,

    Бессмысленный и тусклый свет.

    Живи ещё хоть четверть века —

    Всё будет так. Исхода нет.

    Умрёшь — начнёшь опять сначала

    И повторится всё, как встарь:

    Ночь, ледяная рябь канала,

    Аптека, улица, фонарь.

    10 октября 1912

    (Шөнө, гудамж, дэнлүү, аптек

    Бүдэгхэн, утгагүй гэрэл

    Хорин таван жил дахиад амьдар, хамаагүй

    Бүх юм яг хэвээрээ. Арга алга

    Үхсэн ч, бүр шинээр эхэлсэн ч

    Бүх юм хуучнаараа давтагдана

    Шөнө, мөстөж мяралзсан сувгийн ус,

    Аптека, гудамж, дэнлүү.

    1912 оны 10-р сарын 10)

    Намайг Ленинградад сурч байхад яг 1982 оны 10-р сарын 10-нд өрөөний маань орос шүлгийн төгсгөлд нь дурайлгасан “10 октября 1912” огноог үзүүлэхэд яг далан жилийн өмнө гэж бодоход ер бусын мэдрэмж төрж билээ. Дараа нь Петроградын хуучны төрхийг хэвээр хадгалсан саарал гудамжуудаар нааш цааш өнгөрөхдөө тэрхүү шөнө, гудамж, дэнлүү-г байн байн төсөөлдөгсөн.

     
  • Бид 10:32 pm on 2017.06.22 Permalink | Reply  

    Баримт, баримт, баримт … 

    Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгаа улангасч оргилдоо хүрлэээ. Орой бүр нэр дэвшигч гурав ямар адгийн новш болохыг илчилсэн шинэ шинэ баримт, эсвэл өмнөх баримтыг дэлгэрүүлсэн бичлэг, нэвтрүүлгүүд мэндэлж байна. Хажуугаар нь тэдгээр баримтыг дүрсэлсэн зурагт хуудсууд. Гэхдээ цаасан дээр хэвлээгүй, цахим зурагт хуудсууд нийгмийн сүлжээгээр. Гудамжинд сурталчилгааны хөлтэй самбар хааяа нэг тааралдана. Жинхэнэ тулаан дэлгэцэн дээр, цахим фронт дээр өрнөж байна.
    Энэ удаагийн сонгууль бол баримт фактын сонгууль. Хамгийн том 60 тэрбумаас эхлээд төмөр зам, тэрбумын офшор, 50 сая вон хүртэл цул баримт. Ийм учраас аль ч тал нэг ч баримтыг няцаасангүй. Оронд нь “өөрөө муухай” гэсэн ээлжит шинэ баримтаар хариу барьж байна. Сонгуулийн дарааа олон сар жил ярих, судлах, бас мөрдөн шалгах баримтууд.
    Ямар азаар хэдхэн хоног үлдэв ээ. Бусад телевизээр бүтээгүй халз мэтгэлцээн Олон нийтийн телевизээр явахаар болжээ. Үзэгч сонгогчдоос ирсэн асуулт гэж байгаад хөтлөгчид байдгаараа “соёлтой” асуулт тавина, харин нэр дэвшигчид бэлтгэсэн захирагдах юу л бол. Чи би-дээ тулах бол зүгээр л нөхөрсөг яриа. Х.Баттулгын зүгээс дараачийн элдэв фактыг гаргаж үхэр буугаа тавихад М.Энхболд нүүрний ямар ч хувиралгүйгээр няцаана. Гэхдээ хараал ерөөлдөө хүрэхгүй болов уу. С.Ганбаатар (өнөө маргааш нэрсийн жагсаалтаас хасагдахгүй бол) хажуунаас нь хэсэг лоозогнох биз. Сүртэй юм болохгүй.
    Жинхэнэ сүртэй юм санал хураалтын маргаашнаас болж магадгүй. Миний хувьд түгшиж л байна…

     
  • Бид 7:24 pm on 2017.06.14 Permalink | Reply  

    Маргаашийн Ерөнхийлөгчийн хүмүүжил 

    2017 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хувь заяаг зөвхөн гурван нэр дэвшигчийн халз мэтгэлцээн шийднэ гэсэн хүлээлт бий болжээ. Хэнээр хөтлүүлэх гээд бөөн шалгаруулалт. Урьд нь МҮОНТ онцгой эрхээр тасралтгүй зохион байгуулаад олигтой чаддаггүй байсан бол энэ удаад арилжааны телевизүүд холбоогоороо нийлээд гурван удаа явуулахаар зарласан ч өнгөрөгч Бямба гаригийн үдэш товлосон эхний мэтгэлцээн цуцлагдлаа. Зарим улсад одоо тэр албыг хашдаг, эсвэл илүү рейтингтэй нэр дэвшигч мэтгэлцээнд ирэхгүйгээр томордог тактик бий. Жишээлбэл, Путин хэзээ ч оролцдоггүй. Харин манай гурвын хоёр нь ойролцоо яваа байх, гэхдээ Х.Баттулга М.Энхболдтой нүүр тулахад арай эрт гэж үзсэн. Магадгүй зайнаас балбасаар байгаад мэтгэлцэхгүй дуусгана. Бас нэг тактик.

    Хэрвээ мэтгэлцээн болбол ямар байх вэ? Соёлтой, дайрч давшлаагүй, тэгээд хамгийн гол нь бодлогын мэтгэлцээн байх ёстой гэчихжээ. Бусад улс оронд хөтлөгчийг алгасаад өөр хоорондоо хэрэлдэх бол юу ч биш, үүнийг зурагтаар зөндөө харлаа. Манайх шиг, Ерөнхийлөгч болбол юу хийх вэ гэсэн асуултанд ээлжилж хариулсан үлбэгэр яриа байдаггүй. Ер нь мөрийн хөтөлбөр шиг худал хуурмагаар дүүрсэн хоосон цаас байдаггүй билээ. Манай гэрт хамгийн түрүүнд оруулж өгсөн М.Энхболд, Х.Баттулга хоёрын сурталчилгаа, мөрийн хөтөлбөрийн гарчгууд (“Үндэсний эв нэгдлийг эрхэмлэн бүтээнэ”, “”Иргэдэд чиглэсэн нийгмийн хамгааллын бодлогыг дэмжинэ”, “Ажлын байрыг ахицтай нэмнэ”, “Олон улсын идэвхтэй хамтын ажиллагаа”), тэдгээрийн цаана буй “Иргэдийн. Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах Үндсэн хуулиар олгогдсон эрхийг баталгаажуулж…” гэх мэт өгүүлбэрийн аль нь хэнийх болохыг шууд хэлэх хүн байна уу? Хамгийн сүүлд авсан С.Ганбаатарын мөрийн хөтөлбөр “Есөн хүсэл, есөн зорилт” нэртэй бөгөөд цаашаагаа “Хариуцлагатай засаглалыг буй болгож, ажилгүйдэл ба ядуурлыг арилгана” гэхчлэн үргэлжлэв. Энэ гурваас уйгагүй хайвал, цэргүүдээр ажил хийлгэх зэрэг ганц хоёр содон санаа олдож магадгүй. Ерөнхийдөө, УИХ-ын сонгуулийн үеийн намуудын мөрийн хөтөлбөрөөс ялгаа алга.

    Ер нь манайд Ерөнхийлөгч гэж хэн бэ? Юу хийх ёстой, бас юу хийх ёсгүй бэ? Парламентийн засаглалтай Монгол Улсад энэ хүний хамгийн сайн хийх ёстой зүйл бол – УИХ нь, хууль шүүх нь, Засгийн газар нь хийх ёстой ажлаа хийх, харин ард иргэд амьдралаа өөрсдөө аваад явахад саад болохгүй байх явдал мөн. Зөвлөхөөрөө юмуу тамгын газартаа ажилд авах гээгүй юм бол “Ажлын байрыг ахицтай нэмэх” нь түүний үүрэг яавч биш. Дайн байлдаан, их цэрэг хөдөлгөх гээд онцгой юм тохиолдохгүй бол цэмбийгээд, Үндсэн хуулинд бичээд өгсөн билэг тэмдэг болоод сууж байх. Овоо тахиж, одон тараавал тараасхийгээд. Өмнөх ерөнхийлөгч шиг бүх юманд хөл, гар, хүзүүгээ шургуулж, жонхуу хутгахгүй, гарт таарснаа ийш тийш авч давхихгүй байх. Тогтуун, бат бэх, тайван байх. Дураараа дургидаггүй, хуульд захирагддаг байх.

    Нэр дэвшигчийн өөрсдийнх нь сурталчилгааг үзэх юм бол төгс гурван хүмүүн ажээ. Харин бие биенийхээ муу муухайг дэлгэсэн, эргүүлээд хариу барьсан гурвалжин дөрвөлжин хэрүүлийг үзэх юм бол жинхэнэ авлигач, хулгайч, худалч гурав нэр дэвшжээ. Төсөл сонгон шалгаруулж, эсвэл дуудлагаар худалдах учиртай нийслэлийн газрыг тэгэхгүйгээр баруун солгойгүй зарсан, хэдэн зуун тэрбумыг урсгасан төмөр зам, аж үйлдвэрийн цогцолбор баригдаагүй, ардын намынхны 60 тэрбумын яриа, өчигдөр уржигдар илэрсэн офшор хөрөнгө… Баримттай юм уу? АН-аас нэр дэвшигч “Женко” Х.Баттулга анхныхаа компанийн нэрийг олж авсан гэгдэх “Загалмайлсан эцэг” киноны гол дүрийн жүжигчин Аль Пачино “Хүний үйлдэл нь үгнээс нь үргэлж чухал байдаг. Зарим хүн чам руу хоёр цаг хашгичсан хэрнээ тусалдаг. Зарим хүн чамтай хоёр жил нялуурчихаад урвадаг” гэсэн бий. Өөр нэгэн суутан “Үг ярианд хэзээ ч бүү итгэ. Зөвхөн үйлдлийг нь хар. Тэгвэл бүх юм тодорхой болно” гэжээ. Сурталчилгааны сүүлийн өдрүүдэд улам ихээр цацагдаж буй эдгээр болон бусад “хар пиар”, “гүтгэлэг”, “хов жив”-үүдийн цаана гарцаагүй баримтууд байна. “Үнэний хувь” гэж ойлголт бий. Энэ хувь хэд болох тоон дээр маргаж болно, гэхдээ хараал ерөөл, гуйвуулга, хачрыг хассан ч дан баримтууд.

    Ямар ч хүн нэгэн сайхан өглөө босоод гэнэтхэн авлигач, худалч, хулгайч болдоггүй. Манай гурвын намтрыг сөхөх юм бол үүнд олон жилийг зарцуулж түүхэнд ул мөрөө үлдээжээ. Зах зухаас нь санаж байна. 1999 онд Миеэгомбын Энхболд нийслэлийн дарга болмогцоо хэдэн телевиз дагуулан хоттойгоо танилцах зуураа Хан-Уул дүүрэгт боксын холбооны нэрээр барьсан Сайхансамбуугийн SS клуб гэгдэх барилгууд илт хууль зөрчсөнийг хараад ихэд хилэгнэн шууд буулгах үүрэг өгч, түүний шударгыг дээр доргүй шагшсан билээ. Даанч буулгаагүй, тэр үеэс л эхэлсэн байх даа. Халтмаагийн Баттулга 17 чингэлэг спирт оруулж, Максимпекс, Баянгол, Талх чихэр-ийг хувьчилж авсан хэдэн сар. Сайнхүүгийн Ганбаатар гэдэг залуу “Би Англид банкинд дэд захирлаар дэндүү өндөр цалинтай ажилласаар залхлаа” гэсээр онгоцноос буусан тэр мөч. Энэ гурвыг манай энхрий хайрт намууд сонгогч бидэнд өргөн барьжээ. Уг нь иймэрхүү нөхдөд шүүлтүүр болж, тэртээ доохнуур тогтоож байхын тулд нам гээч юм баймаарсан. Гутармаар, гэхдээ азаар зөвхөн нэг нь Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоно. Харин үлдсэн авлигач ба хулгайч, эсвэл хулгайч ба худалч, эсвэл авлигач ба худалч хоёулаа ялагдана гэж тайвширсугай.

    Насанд хүрсэн хүнийг, тэр тусмаа улс төрчийг өөрчилж болно, үгүй бол өөрсдөө засарна гэдэгт би итгэхгүй. Эхлээд нэг худлаа ярьсан бол бол түүнийгээ далдлахын тулд дараа дараачийн худлааг хэлсэн, тэгээд шулуудсан байж таарна. Нэг урвасан бол дахиад урвана гэж үзээд толгойг нь авдаг байсан өвөг дээдэс бидэнд юуг захиж үлдээсэн гэвэл – сурсан юмыг сураар боож болдоггүй. Манай хэвлэл мэдээлэл аль ерээд оноос “Ирээдүйн ерөнхийлөгчийг хүмүүжүүлнэ” хэмээн амалж тун цовоо эхэлсэн ч барсангүй. Ядахдаа зарим нэг булчирхайг нь олигтой хөгжүүлж чадсангүй. Манайд улаан цайм баримтууд ямар ч үр дагаваргүй замхраад байх юм. Улс төрчид сонин хэвлэл, радио, телевизээс айхаа больжээ. Очиж очиж нэр дэвшигчид өөрсдөө баримт дэлгэж, сэтгүүлчдэд захиалга өгөн бусдыгаа илчилж, харин сонин хэвлэл, радио, телевизүүд зүгээр нэг дамжуулагч суваг төдий болжээ. Тэгтэл нийгмийн цахим сүлжээ гарч ирээд гүйцээчихэв..

    Харин энэ сонгуулиар телевизүүд ганц тусгаар ажил хийж магадгүй болсон нь мэтгэлцээн. Гэхдээ бодлогын биш баримтын мэтгэлцээн байвал зүгээр ч юм уу…

     
  • Бид 2:35 pm on 2017.04.21 Permalink | Reply  

    Заамарчуудын “Ардын үг”-ийг боож унагав 

    Хэд хоногийн өмнө Төв аймгийн Заамар сумын хэсэг иргэд Улаанбаатарт ирж хэвлэлийн хурал хийлгэв. Нутгийнх нь дахиад 21 мянган га-д хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгохоор Ашигт малтмал, газрын тосны газраас мэдэгдэл ирүүлснийг багийн иргэд, сумын Иргэдийн төлөөлөгчид хуралдаж хэлэлцээд 100 хувь “зөвшөөрөхгүй” гэсэн санал өгч буцаасан ч дээгүүрээ хэдийнэ эсрэгээр шийдээд тэнд ухах сонгон шалгаруулалт зарлажээ. Компаниудын саналыг 5-р сарын 8 хүртэл хүлээж аваад ялалтын баярын өдөр задалж шалгаруулна.

    Заамарчууд дахиад ялагдав. Амьгүй сарны гадаргууг нүдээр үзье гэвэл пуужин муужин гэлтгүйгээр тэндхийн Хайлааст багийг зүглэн Туулын хоёр эргийг хэрхэн устай нь хутгаж онгичсоныг харахад болно. 1990-ээд оны “Алт-1” хөтөлбөрийн дагуу энэ нутгаас 140 тонн алтыг гаргаж авсан тоо байна. Чухам эндээс “Алтан Дорнод Монгол”, “МАК”, “Монполимет”, “Шижир алт” (“Монголросцветмет”), “Эрэл” гээд том том компаниуд оройд нь хүршгүй жаргалыг эдэлсэн ч сумын төв гэхэд тэртээ 1968 онд ах нарын барьж өгсөн хэвээрээ. Засмал зам нэг метр ч алга. Манайх монголын хамгийн хоцрогдсон сум гэж үглэх хүн хаа сайгүй. Хандив тусламж зөндөө сонсогддог ч урсаад өнгөрсөн. “Орон нутагт орсон хөрөнгө оруулалт, үр өгөөж битгий хэл сүйдсэн байгаль, ажилгүй иргэдтэй л сум болж үлдлээ… Алт олборлохоор хөндөгдсөн талбайгаас өнөөдөр нөхөн сэргээлт хийгдэж бэлчээрийн хэлбэрт шилжүүлсэн нэг ч га талбай байхгүй… Туул голын Заамар дахь хэсэг бүрэн сүйдсэн” гэж тэдний хэвлэлийн мэдээнд дурджээ. Ийм “үйл хэрэг”-ийг өнөөдөр нийтдээ 100 гаруй лицензтэй хэдэн арван компани, араас нь хууль бус олборлогчид үргэлжлүүлэн, түйвээж өгч байгаа. Ноднин УИХ-ын сонгуулийн өмнөхөн Засгийн газрын тогтоолоор сумынханд огт мэдэгдэхгүйгээр 5000 га-г “Монголросцветмет”-д сэмхэн өгсөн нь “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг дагуулсан нэг ёсны инж байсан биз.
    Хамаг газраа уул уурхайд эзлэгдэх шинжтэй болсон тул 2015 онд сумын Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар үлдсэн бүх нутгаа буюу гол горхи, булаг шанд, өвс бэлчээр, хөшөө дурсгал, тахилга, усны эх, ойн сан гээд бүгдийг орон нутгийн тусгай хамгаалалтанд авчээ. Дахиж ухуулахгүй гэсэн баталгаа. Гэтэл энэ удаад очиж очиж сумын бүх малын тэн хагас жилийн дөрвөн улиралд нутагладаг, бэлчээр ашиглалтын гэрээтэй 48 өвөлжөө, хаваржаатай хэсгийг Төв аймгийн удирдлага ба Ашигт малтмалын газар нийлж хулхидаад уул уурхайд өгчихсөн байгаа юм.

    Яаж гэдгийг сонирхох уу? Хуулинд, ашигт малтмалын газраас хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох талаар тухайн аймаг, нийслэлийн Засаг даргад бичгээр мэдэгдэх бөгөөд тэд сум, дүүргийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын болон аймаг, нийслэлийн ИТХ-ын Тэргүүлэгчдийн саналыг авч 30 хоногийн дотор хариу өгөх бөгөөд энэ хугацаанд хариу өгөөгүй бол тухайн саналыг зөвшөөрсөн гэж үзнэ гэж заадаг. Тэгвэл Ашигт малтмал, газрын тосны газраас Заамарын Түмэнгийн дөрөлжид 5638 га, Өвөр наймганы ам нэртэй газар 15541 га талбайд хайгуулын тусгай зөвшөөрөл олгох тухай мэдэгдлийг Төв аймгийн Засаг дарга Ж.Батжаргалд 2017 оны 2-р сарын 24-ны Баасан гаригт ирүүлжээ. Маргааш нь амралтын өдөр, тэгээд битүүн, 27-нд шинийн нэгэн, золголтын өдрүүд, дахиад амралт гээд арваад хоног будаа. Аймгийн газрын албанаас Заамар сумын саналыг авах хоёр албан бичгийг 3-р сарын 6-нд үйлджээ. Гэхдээ эхний 5600 га-гийн бичгийг тэр дор нь явуулсан хэрнээ түүнээс гурав дахин газрын бичгийг дахиад долоо хоног саатуулж байгаад дөнгөж 13-ны орой ирүүлсэн байх юм. Хөдөөгүүр нэг тарсан багийн иргэд цугларч амжихгүй, сумын төлөөлөгчид сөхөө авч хуралдаж завдахгүй гэж тооцоолсон юм болов уу? Заамарынхан дургүй нь хүрсэн биз, түргэн авч 15-ны өдөр аль аль нь хуралдаж чадсан төдийгүй хуулийн зүйл заалтуудыг ишэлж байгаад “зөвшөөрөхгүй” гэсэн албан бичгийг маргааш нь буюу 16-ны өдөр аймагт, бас баталгаатайг бодож шууд Улаанбаатар руу, АМГТГ-т яаран хүргүүлжээ.

    Гэхдээ албан ёсны хариуг аймгийн удирдлага өгөх ёстой. Харамсалтай нь аймгийн ИТХ-ын тэргүүлэгчид энэ асуудлыг дараа, ИТХ-аар шийдье, хойшлуулж өгнө үү гэсэн тогтоол гарган явуулсан нь өнгөц харахад зөвшөөрөөгүй гэсэн хэрнээ хойшлуулах тухай заалт хуулинд байхгүй, тэгвэл зөвшөөрсөнд тооцогдоно гэдгийг мэдсээр байж нохойтсон хэрэг юм.

    Харин яг үүнийг АМГТГ хүлээж байсан. “Хуулиа л дагадаг байх даа” гэж даапаалсан байж таарна.
    Ингээд Заамарын хамгийн сайн бэлчээр, гол ус, булаг шанд, түүх соёлын дурсгалт газруудыг булааж уул уурхайд өгөх операци үндсэндээ өндөрлөв. Төрийн албан тушаалтнууд шат дамжлага болгондоо жижиг жижгээр хулхидсаар, нутгийн иргэд зөвшөөрөхгүй албан бичгийг харсаар байж эсрэгээр шийджээ. Буруу эхэлсний гинжин урвал юунд хүргэх вэ гэвэл “манайх зөвшөөрөлтэй” гэж дайрсан компаниуд дураараа дургина, нутгийнхан эсэргүүцэж малчид компанийн ажилчид, хамгаалагчидтай тэмцэлдэнэ, нэг мэдэхэд орвонгоороо эргэсэн хөрс, үлдэгдэл дээр нь найрласан нинжа, бичил уурхай, тэгээд хэдэн жилийн дараа эзэн хаяггүй бас нэг сарны гадаргуу… Тосон Заамар биш Саран Заамар болно!

    Алт-2 хөтөлбөргүйгээр, тэр тусмаа Заамарт ухахгүйгээр Монгол Улс сөнөчих гээд байгаа бол нутгийн иргэдэд яагаад хүний ёсоор хандсангүй вэ? Эрх баригчид юуг таалж, таалахгүй байгааг МҮОНТ харуулдаг. Заамарын иргэдийн хэвлэлийн хурлыг “Монголын мэдээ”, “Цагийн хүрд” таг дуугүй гүрийв. Тэр өдрүүдэд Ардын намын нарийн бичгийн дарга Ц.Бат-Энхийн Орхон, Өвөрхангай аймгуудад хийсэн албан ёсны найрсаг айлчлалыг сурвалжлаад сөхөөгүй байв.

    Энэ хаваржин “Eagle” телевизээр “Ардын үг” гэж мундаг юм явлаа. Бид тэндээс Монгол Улсын гадаад харилцаа, монгол хэл, түүх соёл, ялангуяа хууль ёсыг хэн ганцаараа нуруун дээрээ үүрч явааг мэдэж авсан. Одоо тэр агуу эрхэм, албан тушаалтан та нар иргэдээсээ асуу, заавал асуу, би асуулгадаг болсон гэж найман жил цамнаснаа шалгуулж дараачийн “ардын үг”-ийг Заамарт, бүр хатан Туулын эрэг дээр үлгэр жишээ сонсоод үзвэл ямар бол? Иргэдийг энд тэндээс түүвэрлэх шаардлагагүй, бүгд тэсч ядан хүлээж суугаа.

    Ер нь заамарчууд Ерөнхийлөгчдөө хандах ганц арга үлджээ.

     
  • Бид 9:48 am on 2017.02.02 Permalink | Reply
    Tags:   

    Ердөө энэ үү?  

    Өнөөдөр буюу хоёрдугаар сарын 2-нд төрсөн өдрөө тэмдэглэж байх учиртай Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч Пак Кын Хе-г албан тушаалаас нь түдгэлзүүлсэн, төдөлгүй бүрмөсөн огцорч мэдэхээр болоод буйн шалтгааныг сонсоход хачирхмаар. Тэрбээр далаад онд ээж, аавыгаа алуулсан, нөхөргүй, тэгээд бөө удган талын нэг сайн найз хүүхэнтэй, тэрэнтэйгээ хамаа намаагүй юм ярьдаг, Ерөнхийлөгч болсноосоо хойш төрийн хэрэг явдлаас хуваалцаж, заримдаа хэлэх үг, илтгэл, бичиг цаасаа үзүүлж зөвлөгөө авдаг байснаас буруутжээ. Бас солонгосын том компаниудаас найзынхаа мэдлийн хоёр санд мөнгө хандивлуулж байсан ч гэх шиг.

    Бидний жишгээр бол “ердөө л энэ гэж үү?” Манайд алба ажлынхаа талаар журмын нөхөр, ангийн анд, нутгийн дүүтэйгээ ярьж зөвлөдөггүй төрийн өндөр нам албан тушаалтан байдаг болов уу. Бүр шууд л дуудаж авчраад зөвлөхөөр томилчихож байгаа юм чинь. Харин Пак Кын Хе тэгээгүй. (Ерээд онд манай анхны Ерөнхийлөгч жинхэнээсээ үзмэрчтэй байсныг гэнэт санав). Нөгөө мөнгө төгрөгний асуудал бол ноцтой. Гэхдээ өөртөө ширхэг ч вон унагаагүй, бас найздаа мөнгө хандивлахыг үүрэгдсэн баримт хараахан олдоогүй. Бодвол, цаадуул нь нэгдүгээр хүний найз гэдгийг мэдээд “ухамсраараа” өгсөн биз. Тэгвэл Монгол Улсын 3 дахь Ерөнхийлөгч найзынхаа компанид “ахиухан туслаарай” гэж Эрдэнэт рүү өөрөө утасдсан, одоогийн Ерөнхийлөгчийн эхнэрийн мэдлийн санд хандив цуглуулах арга хэмжээг Рио Тинто компани бүр АНУ-д очиж зохион байгуулж өгсөн баримт, тоо, зураг хөрөг байж л байдаг. Мөн Оюутолгой компаниас байр сууц авсан, эрх бүхий байгууллага нь шалгаж эхлээ ч үгүй байхад Ерөнхийлөгч өөрөө Эрдэнэтийг сэм хувьчилж авсан нөхдийг өмөөрч цамнаад байсан гээд л…

     
  • Бид 9:40 am on 2017.02.02 Permalink | Reply
    Tags:   

    Олон нийтийн телевизийн үнэ ханш  

    Манай томчууд голдуу зүв зүгээр өнгөрөөд байдаг, солонгосын жишгээр бол мянга мянган хүн Сүхбаатарын талбай дээр гарчихсан нүргэлж байдаггүйн том шалтгаан бол сөрөг сурталчилгаа явуулж аажмаар цайруулдаг арга буюу хаалтын гэрээ, захиалга төлбөртэй нийтлэл, нэвтрүүлэг сэлт юм. Хамгийн том цахим сайт, сонин, телевизууд … дугаар ерөнхийлөгч тэргүүтний атганд байхад өөр аргагүй. Бүр олон нийтийн телевиз хүртэл шүү. Үндэсний зөвлөлийг нь улс төрчид олон нийтийн биш өөрийн төлөөний хүмүүсээр улаан цайм бүрдүүлж, тэд цаашаагаа урьдчилан томилж ирүүлсэн бэлэн захирлыг сонгон шалгаруулж өгдөг хэвээрээ. (Эцсийн сонгон шалгаруулалтанд орсон Л.Нинжжамц, Б.Цондовдорж, Б.Ундраа гурвын мөрийн хөтөлбөрийг үзэх юмсан) Олон нийтийн радио, телевизийн хууль батлагдаж 12 жил өнгөрөөд байхад шүү! Үр дүнд нь юу ч өөрчлөгдсөнгүй.

    Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хуулинд ийм заалт байдаг.

    13.1. Олон нийтийн радио, телевизээр арилжааны болон далд зар сурталчилгаа нэвтрүүлэхийг хориглоно.

    13.3. Олон нийтийн радио, телевизээр нэвтрүүлэх зар сурталчилгааны нийт хугацаа тухайн өдрийн нэвтрүүлгийн цагийн хоёр хувиас хэтрэхгүй байна.

    Хоёр хувиас хэтрэхгүй! Гэтэл Харилцаа, холбооны зохицуулах хорооны сар тутмын мониторингийн тайланд зар сурталчилгааны хэтрэлт байхгүй гэж гардаг. Амар юм болжээ. УИХ-ын чуулганы тойм, Нээлттэй засаг, яам, агентлагын мэдлийн хөтөлбөрөөс эхлээд банкнуудын хонжворын тохирол, саяхны сум дүүргийн ИТХ-ын сонгуулийн тухай, автодилерийн үйлчилгээ, “Хөгжил шийдэл” нэртэй нэвтрүүлгүүд ядахдаа далд сурталчилгаа биш юм гэнэ. “Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд”, “харилцагч байгууллагын ирүүлсэн”, “олон нийтэд хүргэх арга хэмжээ”, “үндэсний брэндийн танилцуулга” ч гэх шиг халхавчуудыг сөхөж үзээсэй. “Зааны торны гадна үхэр гэж бичсэн байвал бүү итгэ” гэж үг байдагсан.

    13.2.2. улс орны болон дэлхий дахины амьдралын цаг үеийн шинжтэй үйл явдлын талаархи тогтмол мэдээллийн хөтөлбөрийн дундуур зар сурталчилгаа нэвтрүүлэхгүй байх, мөн ийм мэдээллийн нэвтрүүлэгч зар сурталчилгаа бэлтгэх, бүтээх, дамжуулахад оролцохгүй байх;

    13.2.5. 20 минутаас дээшгүй үргэлжлэх нэвтрүүлгийн дундуур зар сурталчилгаа нэвтрүүлэхгүй байх.

    Олон нийтийн телевиз дээрх заалтуудыг алхам тутамдаа дэвсэлж, улмаар өөрийгөө хэдийнэ арилжаалсны нотолгоо бол “МҮОНРТ-ийн ажил, үйлчилгээний үнэ тариф” юм. Бодвол, захирлын тушаалаар баталсан. Ингээд нэвтрүүлгүүд, тэр дундаа дээд зэргээр хараат бус байх ёстой мэдээ, сурвалжлагуудаа лангуун дээр тавиад зарж байгаа оргил цагийн зарим үнийг түүвэрлэв:

    Сурвалжлага, 1 минут – 1,000,000 төг

    Бэлэн нэвтрүүлэг эфирт цацах, 1 минут – 200,000 төг

    Нэвтрүүлэг бэлтгэж эфирт цацах, 1 минут – 250,000 төг

    MM today нэвтрүүлэг 1 удаа – 150,000 төг

    Шууд нэвтрүүлэг, ярилцлага, 1 минут – 250,000 төг

    “Өглөө” нэвтрүүлэгт зочноор оролцох – 350,000

    “Цагийн хүрд” нэвтрүүлэгт зочноор оролцох, 1 удаа – 2,000,000

    Та минь ээ, олон нийтийн телевизийн ямар ч мэдээ, сурвалжлага тэр чигээрээ цаад эзний захиалгаар дуугарч, мөнгөөрөө зодсон зочин хүртэл заларч байж мэдэх нь. Арилжааны биш олон нийтийн телевиз ийм болно гэж зүүдэлсэн ч үгүй.

    Үнэ тарифаа үргэлжлүүлж ивээн тэтгэлгийн багц гэгчийг гаргажээ. Компаниуд 30 сая төгрөгөөс дээш гэрээ хийвэл “Цагийн хүрд”-ээр төлбөртэй мэдээ өгөх эрх үүснэ, 50 саяас дээш бол дуртай үедээ болно. Төрийн байгууллагууд бас тарифтай бөгөөд дураараа дургих босго нь 30 сая төгрөг. Товчхондоо, “мөнгөө төлөөд надаар юу дуртайгаа хийлгэ”. Олон нийтийн телевиз яагаад биш болсон, юуны учир энэ олон худал хуурмаг, хулгай дээрмийг зөөлөн гараараа илээд өнгөрч буйн хариулт эндээс олдоно.

    Бас болоогүй, титр урсгах, хөтлөгчөөр дамжуулан амаар хэлүүлэх, логотой хувцас өмсгөх гээд санаанд оромгүй уран аргуудтай болжээ. Тэр чигээрээ сурталчилгааны сайхан далим болсон цэнгээнт нэвтрүүлэгт оролцоход гурван сая (мөнгө муутай байгууллага, хамт олонд хүртээлгүй гэсэн үг), зүгээр баярын мэндчилгээ дэвшүүлэхэд минут нь хоёр сая төгрөг. Иймээс шинэ жилээр баахан элчин, захирлууд тансаглан мэндчилсэн юм байна.

    Тэгвэл их мөнгөгүй бусад нь яах вэ? Дээрх үнэ тарифийн төгсгөлд “төрийн ба төрийн бус байгууллагууд гэрээтэй эсэхээс үл хамааран төлбөрөө урьдчилан төлж мэдээ явуулах боломжтой” гэсэн тайлбар зүүжээ. Ямар сайхан боломж вэ! Олон нийтийн телевиздээ баярлалаа!

     
  • Бид 10:27 pm on 2017.01.12 Permalink | Reply
    Tags:   

    Иргэд ээ, хорооныхоо сонгуульд оролцогтун! 

    Энэ удаад сонгууль гэж хэдхэн сарын дараа нүргэлэх Ерөнхийлөгчийн биш, харин хэдхэн хоногийн дараачаас сэмээрхэн эхлэх, тэгсэн хэрнээ хожим сонсоход бөөн будлиантай шуураад өнгөрсөн байдаг нийслэлийн хороодын иргэдийн нийтийн хурлуудыг хэллээ. Хурал нэртэй ч түүгээр хорооны иргэдийн нийтийн хурлын тэргүүлэгч таван хүнийг сонгож, бас хорооны Засаг даргад нэр дэвшүүлдэг учиртай. Хорооны ардчилал ингэсхийгээд дуусах бөлгөө. Дараачийн дөрвөн жилд бүртгэл, шилжүүлэг энэ тэр гэж хуруу дарам удаа ороод гардгийг эс тооцвол хороо хорин бидэнд нэг их падлийгүй. Аа тийм, орон нутгийн хөгжлийн сангийн хэлэлцүүлэг гэж сүр дуулиантай эхэлсэн, сүүл рүүгээ замхарч буй нэг ажил буй.

    Хорооны хурлыг намууд өрөөсөн нүдээрээ ч тоож хардаггүй мэт харагддаг хэдий ч цаагуураа бол булаацалдаад үзэж тарсан байдаг. Тэр хавиас сонгогдсон УИХ-ын гишүүд, нийслэлийн дүүргийн хурлын төлөөлөгч, Засаг дарга нарт өөрийн талын хорооны Засаг дарга тун хэрэгтэй байдаг бололтой. Уг нь Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуульд баг, хорооны иргэдийн нийтийн хуралд намууд оролцох, нэр дэвшүүлэх тухай үсэг ч байхгүй. Харин бодит байдал дээр хорооны засгийн эрхийн төлөө жинхэнэ улс төрийн сонгууль болдог тул жирийн иргэд дайжиж анхнаасаа маш муу оролцож ирсэн. Арга бараад 20-30 өрх тутмаас нэг хүн ирсэн тохиолдолд хүчинтэйд тооцно гэж хуулинд оруулаад орхисон билээ. Нийслэлийн 152 хороо тус бүр дунджаар 8000-9000 хүн, барагцаалбал 2000-аад өрхтэй гэж үзвэл зуу хүрэхгүй хүн цуглахад хүчин төгөлдөр болчихож байгаа. Бас хэн ямар өрхийг төлөөлж ирснийг бүртгэдэггүй, давхардсан эсэхийг тоолдоггүй эмх замбараагүй цугларалт болж өнгөрдөг.  Тэгээд завааруулж өгнө дөө.

    Урьд жилүүдийн иргэдийн нийтийн хурал тойрсон адал явдлуудаас зарим нэгийг тоймолбол:

    • Иргэдийн нийтийн хурлын зарыг урьд өдрийн орой, хүмүүс гэртээ орсон хойно наадаг. Маргааш өглөө нь ажил, сургуульдаа яарсан оршин суугчид олж хардаггүй, харсан ч ажлаа зохицуулаагүй тул амжихгүй. Тэр тусмаа голдуу ажлын өдөр байдаг. “Оршин суугчид өөрсдөө идэвхгүй, голдуу ахмадууд оролцдог” гэдгийн үндсэн шалтгаан энэ.
    • Ирц хүрсэн, зааланд багтахгүй нэрээр нэмж ирсэн хүмүүсийг оруулдаггүй. Би орох ёстой гэж зөрүүдлэвэл хорооны байцаагч хэв журам сахиулаад бэлэн зогсож байх. Хуулинд “хорооны Хурлын хуралдааныг хэсэгчлэн зохион байгуулж болно” гэж байдаг ч хэзээ ч тэгдэггүй.
    • Хорооны нийтийн хуралд нийслэл, дүүргийн төлөөлөгчид ирээд сүр бараагаа харуулж, бас үг хэлж чиглүүлдэг, тэр байтугай намууд хурлын тэргүүлэгчид, Засаг даргад албан ёсоор хүмүүсээ дэвшүүлж санал хураалгадаг.
    • Тухайн хороон дахь МАНАН-гийн хоёр үүр тус тусын намын гишүүдийг олонхи байлгахын тулд есөн шидийн арга хэрэглэнэ. Өөрийн намын үүрийн гишүүдэд ширхэгчлэн зарлаж тэднээр ирц бүрдүүлээд хуралддаг. Эсвэл тулгаж байгаад хурлын байр, цагаа өөрчлөхөд нөгөөдүүл нь мэдэж амждаггүй, амжсан ч олуулаа ирж чадахгүй. Намын үүрийн хурал гэж эхлээд түүнийгээ иргэдийн нийтийн хурал болгож хувиргадаг. Зарим иргэн сэжиглээд хүрч ирвэл намын үүр хуралдаж байна гээд буцаана. Ням гаригийн өглөө эрт Иргэдийн нийтийн хурлыг гэнэдүүлж хуралдуулсныг нөгөө намынхан мэдэлгүй гэртээ унтаж байгаад чадуулсан өрөвдөлтэй түүх бий. Нэгэн удаа 300-аад хүн цугларч зааланд багтахгүй байсан тул хойшлуулахаар шийдээд тараасны дараа нэгэн намын үүрийнхэн сэм тохирч үлдээд хуралдсан гэх мэт.

    Иймэрхүү тохиолдолд тамга атгаж суугаа нь дийлэх талдаа, гэхдээ дүүргийн Засаг дарга нөгөө намынх бол хорооны Засаг даргыг батламжлахгүй, ажлаа өгөхийг шахна, гэнэт халагдсаны 10 саяар даллаж өргөдөл бичүүлнэ, үүрэг гүйцэтгэгч томилно гээд арга мундахгүй.

    Монгол улсын хуулинд баг, хороо гэж цугтаа бичигддэг. Хөдөөний ба аймгийн төвийн багийн иргэдийн нийтийн хурлуудын талаар элдэв сураг дуулддаг, гэхдээ сайн мэдэхгүй учраас орхисугай.

    Үйлдвэрчний эвлэл бол коммунизмын сургууль гэж ярьдагсан. Тэгвэл өнөө цагт баг, хороо (бас Сууц өмчлөгчдийн холбоо) ардчиллын сургууль баймаар санагдана. Харамсалтай нь тэгэж өгөхгүй байна. Харин энэ удаагийн хорооны иргэдийн нийтийн хурлууд яах бол? Маргааш, нөгөөдөр буюу энэ амралтын өдрүүдэд энд тэндгүй эхэлж байгаа даа…

    Төгсгөлд нь зураг үзүүлье. Швейцарийн иргэд хуралдаж саналаа өгч байгаа нь гэнэ ээ.

    swiss-democracy

     
  • Бид 8:53 pm on 2017.01.01 Permalink | Reply  

    Олон Нийтийн Радио, Телевиз: 2005 – 2017 ? 

    Шинэ жилээр телевизүүд оны тойм, онцлох, шилдэг, концерт, цэнгүүн гээд мянган нэвтрүүлэг үзүүлдэг ч бүгдээрээ “телевизийн удирдлагын мэргэжил”-тэй болсон монголчуудын хувьд хамгийн хүсэн хүлээдэг нь хошин шог. Бараг арваад жилийн турш Х-ТҮЦ-ийнхэн UBS-ээр бүхэл бүтэн инээдмийн хөтөлбөр үзүүлж, ингэхдээ голдуу телевизийн өөрийнх нь мэдээ, сурвалжлага, дуу хөгжмийг элэглэдэг жишиг тогтоосныг бусад нь олон сувгаар тасралтгүй дууриасан ч давж чадаагүй. Харин энэ жил Х-ТҮЦ-ийн “Өвлийн инээмсэглэл”-ийг Юнивижн-ээр төлбөртэй үзүүлэв. Тэднээс Аглуу салж одсон ч могой гурав тасравч гүрвэлийн дайтайг сануулж “Монгол туургатны нэг эрхэм”, “80 саяын уналт”-ын хэсгүүд элэг хөшөөлөө. Гэсэн ч энэ удаад хамгийн сайн нь МонголHD-гийн “Гацуурхан” уран сайхны кино байж, ааш муутай хадам ээж төвтэй (тэгээд дан эрэгтэй жүжигчин тоглохыг яана) тайзны хошин шогоос телевизийнх өөр байх ёстойг харуулав. Харин UBS-ээр үзүүлсэн “Мөнгөн шөнийн инээмсэглэл” бүтсэнгүй ээ. Төгсөхдөө Аглуу, Бооёо, Лхагвасүрэн гурван гавьяат, дахиад л хадам ээжид хувирсан бүдүүн залуугийн хамт нэг оронд ээлжлэн орж сэжиг хүрмээр марзагнав. Цул авьяасаар нэвтрүүлэг хийдэг цаг өнгөрсөн байна.

    Эд бүгд арилжааны телевизүүд. Монголд хоёрхон төрлийн телевиз байдаг, даанч нөгөө нь болох олон нийтийн телевизэд 2000-аад оны “Цэнхэр дэлгэц”-ээс хойш сэтгэлд үлдэж хоцрох шинэ жилийн нэвтрүүлэг энэ удаад бас л олдож өгсөнгүй.

    Монгол Улсад олон нийтийн радио, телевиз нэрээр арваад жил үргэлжилсэн ажил явдал бүтэлгүйтэх тийшээ хандав бололтой. Мордохын хазгай юм болов уу, 1998 оны 8-р сард УИХ-аар баталсан Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай хуулиар төрийн байгууллага мэдээллийн хэрэгсэлтэй байхыг хориглосны дараа Монголын радио, телевизийг олон нийтийн болгох ажил бүтэн зургаан жилээр сунжирч 2005 онд арайхийж нэг хуультай болсны дараа шинэ нэрээ зүүсэн билээ. Ингээд радио, телевизийн бүтэн цогцолбор, пиг дүүргэсэн хэдэн зуун хүн, хамгийн шилдэг сэтгүүлчид, дөчөөд жилийн сан хөмрөгийг элдэв төлбөр ялгүйгээр шууд өвлөн мэндэлж, жилийн жилд төсвийн олон тэрбумаар тэжээлгэж, дээрээс нь сурталчилгаа, төлбөрт нэвтрүүлгээр тансагласны эцэст юунд хүрэв?

    Өнөөдөр юутай ч өнгө зүстэй, бас тансаг болжээ. Тэр үүд хаалганы сүртэйг яана. Ажилтнууд нь “үзэгнээс” өөр зөндөө юмтай болж, бүр хажуудаа орон сууцнуудаа босгоод авсан. Хаа нэгтээ амралтын газартай байсан, хэвээрээ биз. Захирлаасаа эхлээд цалин пүнлүүгээрээ шүүгч нартай ана мана үзэлцэж, заримдаа дийлдэг болсон гэнэ. Байр сав илүүдэж, бас мөнгөө барж ядсаных юмуу, Event Hall хэмээх бужигнааны газрыг дотроо нээжээ. Хамгийн гол нь хоёр суваг, нэг долгионыг бүхий л сэдэв, төрлийн нэвтрүүлгээр яаж ийгээд дүүргэж байгаа. Даанч ганцхан юм дутдаг. Тэр юу вэ гэвэл олон нийтийнх болж чадсангүй. Дэлгэцээрээ “үндэсний, олон нийтийн” гэж шившлэг мэт уншивч хуулинд заасан “гагцхүү олон нийтийн эрх ашигт үйлчилдэг, тэдний өмнө хариуцлага хүлээж, хяналт дор нь үйл ажиллагаагаа явуулдаг ашгийн төлөө бус хуулийн этгээд” яавч биш. Далдалсан далдлаагүй мөнгөний нэвтрүүлгүүд дэндүү олон. 2008 оны УИХ-ын сонгуулийг далимдуулсан үймээн самуунаас эхлээд 2012, 2016 оны сонгуулийн амлалт, биелэлт, Таван толгой, нүүрсний төмөр зам, Хөгжлийн банк, бонд, хямрал, ханш уналт, өр зээлийн намаг, төрийн толгойд авирч гарсан авлига, офшор, Улаанбаатарын утаа, Эрдэнэтийн сэм хувьчлал гээд эгзэгтэй үйл явдал, цаг мөчүүдэд МҮОНРТ юугаараа арилжааны телевизүүдээс илүү, олон нийтийнх байж гийгүүлэв ээ?

    Уг нь өөрсдөө чимээ гаргаагүйсэн бол монгол үзэгчид “Авъяаслаг монголчууд” юмуу “Ийгл”-ийн мэдээ үзэж, Алтантүрүүтэй хамт айлаар хонох зуураа суваг эргүүлэхэд олон нийтийн телевиз тааралдвал “гарч л байна даа” гэсээр дахиад хэдэн жилийг үдэх байсан. Даанч сар гаруйн өмнө “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр Ерөнхий захирлынхаа сүүлийн хоёр жилийн нүглийг сорчлон тоочсон бичлэгийг хулгайгаар цацсанаар амар жимэр байдлаа өөрсдөө баллав. Олон нийтийн телевиз дотор ээлжит бослого маягийн юм гарсан хэрэг. Өмнөх нь 2013-2014 оныг дамнаж ерөнхий захирал М.Наранбаатар нь Ч.Даваабаяр дэдийгээ халж шүүхдэлцсэн дажин. Харин Наранбаатарыг УИХ-ын дарга З.Энхболд шүүх цагдаагаар далайлган халуулж оронд нь намын илгээлтээр Ц.Оюундарийг явуулж сольсноос хойш хэсэг намжаад байсан юм. Давтамж нь ойртсоор байх шиг. Одоо удирдлагыг нь шинэ эрх баригчид бүрэн өөрийн болгохоос нааш тайвшрахгүй, гэтэл Үндэсний зөвлөл дэх АН-ын олонхийн хугацаа нь дуусаагүй, энэ завсарт эрх баригчид халдлаа гэж цамнасан Ерөнхий захирал хэмээх хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний нэгэн од гялтганаж салахгүй нь ээ гэж бодтол ашгүй өөрөө ажлаа өгчээ.

    Ажиглаад байхад, олон нийтийн радио, телевиз болоогүйн гол буруутан нь төсөв, төлөвлөгөөг баталж удирдлагыг томилдог мэдэлтэй хэрнээ хуулийг өглөө оройгүй зөрчүүлж, хаалттай (төсвөөс хэдхэн саяыг авдаг жижигхэн цэцэрлэг шилэн дансаа хөтөлж байхад тэрбумаар хүртдэг МҮОНРТ огт үгүй), үзэгчдийн зүгээс ямар ч хяналтгүй болгосон Үндэсний зөвлөл хэмээх 15 хүн. Ихэнхдээ хэн ч мэдэхгүй, үл үзэгдэгч төрийн бус байгууллагын нэрээр орж ирсэн эдгээр огцорсон дарга, үзэл суртлын ажилтан, дагуул, сахиул, туслах, том албан тушаал хүлээх зуур энэ хавьд саатагч, зарим чухал хүний гэр бүл, бас Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэл болоод Монголын хэвлэл мэдээллийн ажилтны үйлдвэрчний эвлэлийн холбооны ерөнхийлөгч зэрэг эрхмүүд аль нам, хэний хүн болохыг анзаарвал МҮОНРТ маань эрх баригч намууд заримдаа ээлжилж, заримдаа хувааж хэрэглэдэг юу ч болов бүү мэд. Урьд нь үндэсний зөвлөлийн дарга байсан Х.Чилаажав гэж лут нөхрийг саяхан дахин олж томилсон нь Ардын нам хүнээ нэг нэгээр зугуухан нэмж буй хэрэг. Саяын хэрүүлийн дараа УИХ-аас ажлын хэсэг байгуулан шалгаад тайланг нь хэлэлцэж буйг үзэхэд, өөрсдөө Үндэсний зөвлөлийг томилдог нөхдүүд МҮОНРТ ард түмэнд үйлчлэх ёстой, даанч хараат бус биш байна, бас тэд утсаа авахгүй байна гэхчлэн матрын нулимсыг хувин хувингаар асгаж харагдав.

    Олон нийтийн радио, телевизийн хууль дампуурсны нэг нотолгоо бол “хэний ч биш ийм өмчийг хувьчлах”-аас эхлээд Засгийн мэдэлд буцаагаад авах тухай яриа юм. Таван жилийн өмнө ингэж хэлбэл бүгд цочих байсан бол өнөөдөр дэмжих талдаа болжээ. Өмнөх эрх баригчид МҮОНРТ-ийн нэвтрүүлгийг соортолж тараасан хоёр сувгийн нэгийг нь хувьчлах зүгт явж байтал сонгуулийн дүн эсрэгээр гарч гацчихсан билээ. Гэхдээ “Халтар царайт”, “Авъяаслаг монголчууд”, солонгосын олон ангит драм мэтийн нэвтрүүлэг, кино хот хөдөөгүй ханаруулж чадах манайх шиг жижиг улсад, тэр тусмаа цахим орчин, нийгмийн сүлжээ харах нүдийг орлож, бас хаа сайгүй ухуулга, сурталчилгааны дайн болж байхад нийтийн мэдээллийн орон зайг хадгалах хэрэгтэй. Одоохондоо өргөн нэвтрүүлгээс өөр хувилбар харагдахгүй байна. Үүний тулд эрхэм гишүүн С.Жавхлангийн хэлснээр, эрхэм гишүүд жүжгээ завсарлаж, эхлээд одоо байгаа хуулийн үг үсгийг ягштал мөрдүүлэх, мөрдүүлж чадаагүй арван тавыг хөөж явуулах эрх тэдэнд бий. Манайд олон талын оролцоотой хамтын удирдлагын механизмууд ерөөсөө явахгүй юм. Хамгийн том жишээ бол нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөл. Дараачийнх энэ зөвлөл.

     
  • Бид 8:56 pm on 2016.11.28 Permalink | Reply  

    Бид агуу …. 

    Бид агуу. Хүний түүхийг хэсэг зуур манлайлсан болоод тэр үү, өнөөдөр хоёр гүрний завсарт хавчуулаастай хэрнээ хүзүү сунган шоволзож, юм л бол монгол хүний генээс эхлээд дуучныхаа хоолойг дэлхийд зарлаж, Гиннесийн ном, Дэлхийн банк, стратегийн ордоос доош, их наядаас бага, 2030, 2040 оноос нааш юм ярихаа больжээ. Дээдсийн захиснаар мориноосоо буугаад тогтож хайрлахын оронд сав л хийвэл буцаж мордсоор өдий хүрлээ.

    Бид том үйлтэй улс байж магад. Ер нь зорьсон хэрэг өчүүхэн аваас юу хүлээхэв. Их ашиг том наймаанаас л унах нь гарцаагүй. Оготнын нүх сахивал оготно л гарч ирнэ гэж үг бий. Даанч монголын том, их, агууг дандаа жижигхэн юмаар баллачихаад байна. (Англиар The devil is in the detail, оросууд “Дьявол в деталях” гэдэг, харин манайхны орчуулснаар “Чөтгөр жижиг юмны цаана нуугддаг” гэж яг үнэн) Тэр жижигхээн юм бол ердөө л ганц хүн, өчүүхэн санаа, бяцхан худал хуурмаг сэлт байх юм.

    Бид агуу юм чинь дээрээс эхлэе. 2016 оны УИХ-ын сонгуулиар хэдэн зуун мянган хүний санал гээгдэж нэг нам хэт давамгайлсны шалтгааныг сонгуулийн тогтолцоо гэж бүгд оношлоод байна. Хуулиа эхний удаад батлахдаа сонгуулиас өмнөх 6 сарын дотор өөрчилж болохгүй тухай заалтыг А.Бакей нэртэй ганц гишүүн далд санаагаар сэмхэн хасч мэдэн будлиагүйсэн бол хавар нь УИХ-ын дарга З.Энхболд бүх суудлыг сөрөг хүчиндээ амсуулалгүйгээр хамах ховдог тооцоогоор шургуулсан өөрчлөлтүүд орохгүй, улмаар өөрсдөө онхолдохгүй байсан. “Болохгүй” гэсэн хуулийн ганцхан өгүүлбэрийн үнэ цэнэ!

    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Риогийн олимпын чөлөөт бөхийн 65 кг-ын төгсгөлийн хэдхэн секундэд хөөрцөглөж байж медальгүй хоцорсон Мандахнаранг шүүгчид шийдчихээд байхад эсэргүүцэн хувцсаа тайлж шидэлсэн хоёр дасгалжуулагчийг зад өмөөрсөн билээ. Ерөнхийлөгчийнхөөр бол, тэд эх орноо нүцгэн цээжээрээ хамгаалсан баатрууд. Золтой л улсын баатрын тэмдэг зүүсэнгүй. Гэхдээ барилдаан яавч 5 мин 41 секунд биш, бүр 5 минут 56 секунд ч биш, яг 06 минут 00 секунд үргэлжилдэг дүрэмтэйг хааш нь хийх вэ? Дөрөвхөн секунд!

    Наймдугаар сарын 30-нд Хөвсгөл нууранд 26 настай залуу хамгийн бага нь зургаан настай дөрвөн жаалыг суулган зугаалж явсан моторт завь хөмөрч бүгд амиа алдсан билээ. Ослын мөрөөр телевизийн хэлэлцүүлэг болов. Хянаж шалгадаг хүмүүсийн тоо цөөддөг хэмээн арай баримжаатай эхэлснээ завины дүрмийг монголоор орчуулья, эрх зүйн орчин дутуу байна, нуурын эргээрх жуулчны баазуудыг холдуулах хэрэгтэй гэхчлэн дээш хөөрсөөр Хөвсгөл нуурын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх Азийн хөгжлийн банкны гурван том төсөл хэрэгжүүлэхийг зарласнаар өндөрлөв. Завинд суусан хүн бүр аврах хантаазийг гэрээсээ гарахдаа гутлаа угладаг шигээ заавал өмсөх, бас өмсүүлж байх аргыг банк манкнаас өмнө олох ёстой байсан биш биз? Нөгөө осолдсон хүүхдүүдийн хэн ч тийм хантааз өмсөөгүй, гэтэл завины урд хайрцагнаас хүүхдийн 4, том хүний 5 хантааз гарч ирсэн гэж тэнд очсон сэтгүүлчид ярьжээ. Азийн хөгжлийн банк уу, аврах хантааз уу? (Найзыгаа уснаас аварсан сурагч хүүгийн нэгэн түүх. Багш нь ангийнхний нь өмнө баатарлаг явдлыг магтахын хажуугаар, ийм сайн хүү хичээлээ давтдаг, үймүүлдэггүй байх ёстой гэх мэтээр далимдуулахад бяцхан гомдсон хүү тэсгэлгүй хэлсэн нь: усанд сайн сэлдэг байхад болохгүй юм уу?)

    Өнгөрсөн наймдугаар сарын сүүлчийн хэдэн өдөр хэвлэл мэдээллээр замын хөдөлгөөний шинэ хууль журам 9-р сарын 1-нээс хэрэгжинэ, зөрчвөл хатуу шийтгэдэг болох тухай шуугисан билээ. Нэг нь эхлүүлж бусад нь давалгаалуулсан хэрэг. Хайлтын системд үлдэж хоцорсон зарим мэдээний гарчгийг огноотой нь дурдваас:
    “Aug 30, 2016 – Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай шинэ хууль нөгөөдрөөс буюу 9-р сарын 1-нээс эхлэн хэрэгжинэ. Шинээр хэрэгжиж эхлэх энэхүү хуулиудтай …”
    “Sep 1, 2016 – Замын хөдөлгөөнд оролцохдоо гар утас хэрэглэхийг хориглосон. 9-р сарын 1-нээс мөрдөгдөх Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн …”
    Aug 4, 2016 – Есөн сарын 1-нээс мөрдөгдөх Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай Aug 30, 2016 – 9 сарын 1-нээс ЖОЛООЧ таны баримтлах 24 дүрмийг танилцуулж байна
    2016 оны 08-р сарын 30. Есдүгээр сарын нэгнээс Замын хөдөлгөөний дүрмийн хатуу чанга 24 заалт … 1. … Гэрэлтүүлэг бүрэн бус хөдөлгөөнд оролцвол 48.000 төгрөгөөр торгоно…
    Замын цагдаагийн газраас арга буюу залруулга гаргаж Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль нь 2015 оны 9-р сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд 2016 оны 9-р сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхлэх ямар нэгэн шинэ хууль, дүрэм байхгүйг анхааруулсан. Хүчин төгөлдөр болоод бүтэн жил өнгөрсөн хуулийг бидний нэг хэсэг огт мэдээгүй тууж явсан байна. Юун хэрэгжүүлэх…

    “Хэн нэгнийг буруутгахдаа биш, гол нь тогтолцоог өөрчлөх хэрэгтэй” гэж гоё тайлбар биднийг эзэмджээ. Ингээд хамаг улсаараа бодлого, хөтөлбөр, стратеги, хууль ярих ажилтай. Шинэ хууль батлангуут боловсронгуй биш, цоорхойтой тухай дуугарч эхлэнэ. Яг хэрэгжүүлэх болохоороо өөрчилж орхино. Эцэстээ гол буруутанг олж тогтоогоод давшилж буй нь Үндсэн хууль гуай. Нэгэнт тогтолцооны буруу юм чинь хэн ч хариуцлага хүлээхгүй. Нам дамнасан олигархууд гэж том цоллодог ч нэрлэдэггүй. Эрдэнэт үйлдвэрт 10 жилийн цаас шахсан, шахуулсан нөхдийг зарлахад л бүх асуудал шийдэгдэх байтал “хэн нэгнийг буруутгаад яахав”. Элдэв эрхмүүд зурагтаар “энэ хэний шидсэн чулуу болохыг мэднэ” гэж даналзах авч төдөлгүй мэдэхээ байчихна.

    Нийслэлд барилга байшин чихэлдэж зам бөглөрсөн явдал 30-40 жилийн өмнө зөвлөлтүүд Улаанбаатарыг 600 мянган хүн амьдрахаар тооцоолсноос болсон гэж гомдоллодог монгол заншил дэлгэрчээ. (Нээрээ яагаад 1,3 сая хүний орон сууцыг барьж бэлтгээд түлхүүрийг нь хүлээлгэж өгөөд яваагүй юм бол? Бүр машины зогсоолтой нь!) Ингэж хэлмэгц 1990 оноос хойшхи нийслэлийн бүх Засаг дарга нар хөөрхий хохирогч болцгоож байгаа юм. Газрын мафи гэж байх ч үгүй. Уг нь газар, барилгын зөвшөөрөл тус бүрийн дор гарын үсгээ тавьдаг албан тушаалтнуудаас ядахдаа цор ганц нь хууль, журам, норм стандартын хэдхэн тоог ягштал бариад “үгүй” гэсэнсэн бол нийслэлийн бүх орон сууцны тоглоомын талбай бүтэн, тухайлбал, Зайсангийн ам чигжигдэхгүй байсан. Хуулиараа бол тэндхийн барилга, байгууламж аялал жуулчлалын зориулалтаар олгогдсон учраас хоорондоо 5 км-ийн зайтай байх ёстой, гэхдээ өнөөдөр ядахдаа 5 метрийн зайтай баригдсан нь яамай даа. Бас Туул голын хамгаалалтын бүс дотор хайрга олборлохгүй байсан. Өнөөдөр эксковатораар ус самардах нь холгүй ухаж байгаа. Саяхан УИХ-аас байгуулсан ажлын хэсэг түүгээр үүгээр явж үзээд голын сав газар, түүний ойр орчимд элс хайрга олборлохыг зогсоох хэрэгтэй гэжээ. Агуу нээлт хийсэн байна шүү! Анх зөвшөөрөл хүсэхэд нь Ашигт малтмалын юмуу байгаль орчны хэн нэгэн албан тушаалтан “болохгүй ээ, хууль зөрчинө” гээд зогсоож болох байсан. Хувь хүний түүхэнд гүйцэтгэх үүрэг гэж энэ. Заавал эзэн хаан юмуу жанжин байх албагүй.

    Саяын сонгуулиар нэр дэвшигчид Монгол Улсыг хямралаас аврах аргыг уралдан хэлж өгсөн билээ. Тэр арга бол: НАМАЙГ СОНГОЧИХ. Даанч УИХ-ын орон тоо ердөө 76 тул бусдыг нь унагаад үлдээсэн хэд маань сонгуулийн дараа олигтой мэдэхгүй болж таарлаа. Чухам мэдэхгүй байгаа учраас хаа сайгүй нэвтрүүлэг, чуулган, уулзалт, клуб, өглөө оройны цай ундаар энэ асуудлыг хэлэлцэж, хөрөнгө оруулалт татах, зээлийн хүүг бууруулах талаар уралдаан тэмцээн хүртэл зарладаг болов. Юу хийх ёстойг бүгд хэлж байна, гагцхүү чадах уу? Өнгөрөгч есдүгээр сард нэгэн арга хэмжээн дээр германы элчин сайд Монгол Улс “гайхамшгийг бүтээх” гэхийн оронд “гэрийн даалгавраа сайн хийхэд л хангалттай хөгжинө” хэмээн зөвлөжээ. Учиртай хэлсэн байна. Хууль, дүрэм, журмын яг заалт, түс тас овог нэр, алгасаагүй бүртгэл, хөдөлшгүй тоо цифр, минут, секунд мэтийн “жижиг сажиг” асуудал Монголыг аврах болж байх шиг …

    Бидний агуу арай хэтрээд байна.

     
  • Бид 6:49 pm on 2016.06.29 Permalink | Reply  

    Мэтгэлцэх шахав 

    Сонгуулийн сурталчилгааны оргил бол мэтгэлцээн. Тэр тусмаа нэр дэвшигч намууд социализмын ялалт амжилт, бүтээн байгуулалт маягийн ухуулгаар сонгогчдыг булж, завсраар нь бие бие рүүгээ хөлсний сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийг хулгайгаар илгээж өрсөлддөг манайд ганц үзүүштэй юм байж болохсон. Нүүр нүүрээ харж суугаад (эсвэл зогсоод) үзэлцэнэ гэдэг бол шударга. 2016 оны Улсын Их Хурлын сонгуулийн сурталчилгаа өндөрлөх мөчийг угтуулан МҮОНТ парламентад суудалтай намуудын дарга нарыг зэрэгцүүлж суулгасан нь болжээ. Нэгэн бичил намын дарга VIP хэмээн гомдонгуй цоллосон дөрвөл буюу АН, МАН, МАХН ба ИЗНН-ын даргын яриаг хөтлөгч нь мэтгэлцээн гэж хэлчихэж чадахгүй бөөрөнхийлж “мөрийн хөтөлбөр, бодлого зорилтондоо юу тусгасан талаар олон нийтэд мэдээлэл өгөх” гэж зарласан нь жол сонсдов.

    “Түрүүлж дуугарсан хөхөөний ам хөлдөнө”. Дараа дараачийн хүн мэдэж аваад хариу барих учраас тэр. Улс төрийн намын дээд шүүхэд бүртгүүлсэн дараалал саналын хуудсан дээр бичигдэхэд давуу тал хэдий ч мэтгэлцээнд эсрэгээр ажээ. Энэ орой тэр дарааллаар сөөлжүүлэхэд таван удаагийн хоёрт нь ууган намын дарга түрүүлж дуугарахад хүрэв.

    Эхний асуулт. Уул уурхайн салбар улс орноо хөгжүүлэх цорын ганц хүчин зүйл биш, иймд улс орноо хөгжүүлэх талаар танай намын зорилт юу вэ?

    М.Энхболд – З.Энхболд – Ц.Ганхуяг – Н.Энхбаяр гэсэн дарааллаар хариулав.

    Дээрх асуултыг дарга нарт урьдчилж өгсөн эсэхийг мэдэхгүй, гэхдээ З.Энхболд уул уурхай ба бусад салбарыг харуулсан хоёр өнгийн дүрс авчирчээ. Сонирхолтой…

    Хоёрдахь асуулт: Засгийн эрхэнд байсан намууд хийсэн ажлуудаа яг таг, баримттай хэл.

    З.Энхболд – Ц.Ганхуяг – Н.Энхбаяр – М.Энхболд

    Бүгд л УИХ-д зэрэгцэн сууж, бас Засагт орж хөөгдөж гартлаа урт богино хугацаагаар эрхэлсэн учраас “их ч идсэн өмхий, бага ч идсэн өмхий” болоод явчихав.

    Гуравдахь асуулт: “Олон нийтийн дунд ихээхэн хүлээлт үүсгээд байгаа монгол хүн бүр 15 сая төгрөгийн өртэй гэдэг талаар. Өр үү, зээл үү?

    Ц.Ганхуяг – Н.Энхбаяр – М.Энхболд – З.Энхболд

    Хамгийн сүүлд хариулсан З.Энхболд ноутбукийн дэлгэцэн дээр диаграм гарган харуулаад өмнөх гурвын шүүмжлэлийг няцаав. Бараг өргүй юм байна.

    Дөрөвдэх асуулт: Сүүлийн үед  иргэдийн хариулт хүсч байгаа … төрийн албан хаагчдыг сольж 60 тэрбум төгрөг авах тухай …

    Н.Энхбаяр – М.Энхболд – З.Энхболд – Ц.Ганхуяг

    Эхний гурван асуулт том, “бодлогын” байсан бол энэ илт МАН-ын эсрэг байж Н.Энхбаяр, З.Энхболд хоёр ам нийлүүлэн МАН-ыг балбаж өглөө.

    Төгсгөлд нь намын дарга нараар дүгнэлт хэлүүлсэн дараалал нь М.Энхболд, З.Энхболд, Ц.Ганхуяг, Н.Энхбаяр.

    МҮОНТ арайхийж зохион байгуулсан энэхүү “мэдээлэл өгөх ярилцлага”-аа гүтгэж доромжлохгүй, яриаг нь таслахгүй гэхчлэн хайрцаглаж, хөтлөгч нь асуултуудаа бүтэн хэлж чадахгүй бувтнаж, тэр байтугай нэг удаагийн хариултыг АН-ын даргаар эхлүүлсэн хэрнээ түүгээр дуусгах шахаж будилсан ч З.Энхболд, Н.Энхбаяр хоёр М.Энхболд руу байн байн дайрч (гуравдахь ерөнхийлөгч маань бас дөрөвдэхийгөө чимхээд амжив), нөгөөдөх нь няцаахыг оролдсоноор бага сага мэтгэлцэх шинж орсон. Гүтгэж доромжлохгүй тухай зааврыг Н.Энхбаяр сүүлд нь “Би хэн нэгнийг дайрч шүүмжлэхийг бодсонгүй, харин буруу үйлдлийг шууд хэлж сурах хэрэгтэй” гээд нясалчихаж байгаа юм. Манай улс төрчид мэтгэлцэх түвшинд хүрсэн атал олон нийтийн телевиз гэж бөөн садаа …

    Сурталчилгааны хугацаанд олон нийтийн телевизээр гаргасанн УИХ-ын сонгуулийн нэр дэвшигчдийн “мэтгэлцээн” нэртэй ярианууд өөр өөр тойрогт нэрээ дэвшүүлсэн, хоорондоо өрсөлдөөгүй эрээвэр хураавар нөхдийг (мөнгө төлснөөр нь юм болов уу) цуглуулж ээлжлэн яриулсан нь ямар юмны мэтгэлцээн байхав. Хэрвээ 60-р тойрогт нэр дэвшсэн Х.Тэмүүжин, Ц.Мөнх-Оргил, эсвэл 61-р тойргийн С.Батболд, М.Батчимэг хоёрыг гэх мэтээр зэрэгцүүлж зогсоогоод (эсвэл суулгаад) үзэлцүүлсэн бол өөр хэрэг. Гаднын сонгуулийг ажиглахад, том намын юм уу өндөр рейтингтэй улс төрчид доошоо орж холилдох ашиггүй учраас мэтгэлцээнд ирэхгүй байх магадлалтай ч тойргийн бусад нэр дэвшигчид бүгд хүрээд ирнэ, ингээд ядахдаа гуравдагч нөхдийг хэн нь хэн болохыг сонгогчид харьцуулж харах байсан.

    Хэзээ нэг манай олон нийтийн телевиз мэтгэлцээн зохион байгуулж сурах юм бол? Дахиад нэг дөрвөн жилийг алджээ.

     
  • Бид 1:41 pm on 2016.06.24 Permalink  

    Eagle хэнтэй явав? 

    This content is password protected. To view it please enter your password below:

     
  • Бид 6:39 pm on 2016.05.29 Permalink | Reply  

    Юун хөөрөг … 

    Хэдэн жилийн өмнө Сүхбаатар аймгийн орон нутгийн музейд дарьгангын урчуудын бүтээлийг үзэж билээ. Мужаан цех, дархны газрыг төсөөлөхөд бэрх ийм хөдөө хээр яаж чадсан юм бол доо гэмээр ер бусын гоё сийлбэртэй мөнгөн хэт, хутга, эмээл хазаарын тоног, бүр модон оёдлын машин хүртэл байсан шүү. Тийм ээ, бидний ээжүүдийн торжигнуулдаг байсан Kohler, Singer шиг машин шүү! Бас мэдээж элдэв хөөрөгнүүд Би шагшраад гарч билээ. Хөөрөг гэснээс дотрыг ухаад гадрыг бага сага чимсэн энэ чулуу манайд хүний гараар бүтсэн урлагийн хосгүй бүтээлд тооцогддог. Саяхан телевизийн нэгэн сувгаар зарах гэж арван хэдэн саяас дуудаж харагдсан.

    Тэгвэл би өнөөдөр швейцарь цагны энэ механизмын зургийг олж хараад “үүнийг гайхамшиг гэхгүй юм бол, өөр юуг гайхамшиг гэх юм бол доо” гэж дуу алдлаа. Хэдэн зуу, магадгүй хэдэн мянгаар тоологдох өчүүхэн хүрд, араа, пүрш, холбоосуудыг бодож олоод, аль хүрдний шүднүүд нөгөө хүрднийхтэй хэрхэн уулзаж холбогдохыг ширхэгчлэн тооцоолж, дараа нь хэрчим төмөр (байлгүй дээ)-ийг тасчин миллиметрийн арав, зууны нэгний нарийвчлалтайгаар хайлуулж юмуу зорж бэлтгээд, эцэст нь нэгд нэгэнгүй эвлүүлж угсарч чадсан нь шагшмаар. Бэлэн болонгуут баадууг үл мэдэг чангалах төдийд энэ олон хэлхээтэй төмөр амь орж хөдлөхдөө хорвоогийн өдөр, шөнө, өглөө, оройг цаг, минут, секундээр “швейцарь цаг” шиг хэмжиж эхэлдэг швейцарь цагийг юу ч гэхэв дээ. Би урьд нь швейцарь цаг гэнгүүт автоматаар магтдаг байсан бол энэ удаад жинхэнээсээ! Та энэ зургийг тогтож ажиглаарай. Төгс!

    Watch. Grandmaster Chime

    Өнөөдөр бүх юм цахимжаад цагийг гэхэд нүдэнд үл хөдлөх чипээр хөдөлгөдөг болжээ. Урдаас харахад зүүнүүд тойрч даялаад байдаг, харин задлахад амьгүй хэдэн схем, чип. Тоон нүүртэй бол бүр гуниг. 1980-аад оны сүүлчээр алганд багтах сэтгүүлчийн жижиг диктофоныг анх хараад дотор нь багтсан хэрнээ хуурцаг эргүүлж чаддаг ямар мундаг мотор байдаг бол доо хэмээн төсөөлөхийг оролдож байлаа. Харин өнөөдөр бүх диктофон дижитал болжээ. Задлаад үзэхэд шал урамгүй. Иймээс саяхан хуучны диктофон тааралдангуут ум хумгүй худалдаж авлаа.

     
  • Бид 1:18 am on 2016.04.24 Permalink | Reply
    Tags:   

    Асуух эрхгүй ярилцлага 

    Дөрөвдүгээр сарын 23-нд TV5 телевизийн “Амжилтын төлөө” нэвтрүүлгээр Сүхбаатар дүүргийн нэгдсэн эмнэлгийн дарга М.Чимгээ оролцож байх юм. Сонгуулийн сурталчилгаа байж таарна. Нэгэнт нэр дэвших юм чинь хачин сайхан юм олныг ярьж таарна. Нэг юм бүр гайхаш төрүүллээ.

    2016.04.23. SBD M.Chimgee

    -Дөрвөн жил хөөцөлдөж байж эмнэлгийн ажилчдын орон сууц бариулж хүссэн хүн болгоныг орууллаа. Нийт 44 хүнийг оруулсан. Эмнэлгийн ажилчдын цалин бага, том байр авч чадахгүй учраас айл бүрийг хоёр өрөө байх төсөл зохиосон… Одоо эмнэлгийн шинэ байр барьж байна. Герман технологиор. Улсаас нэг ч мөнгө авахгүй. Өмч нь орон нутгийнх байна. Хийж байгаа хүмүүс нь хувийн…”

    Гайхалтай. Үүнийг сонссон адгийн  сэтгүүлчийн толгойд ч “Юу?! Улсын эмнэлгийн дарга шинэ эмнэлэг үнэгүй барьж өгөөд бэлэглэх хэрэг үү?” гэсэн асуулт орж ирэх байсан. Байгууллагаа менежментийн гэрээгээр удирдаж байгаа сураг дуулддаг энэ эмэгтэй өөрт хариуцуулсан эмнэлгийн эзэмшлийн газар дээр өөрийн дүү болон найз нартайгаа нийлэн “Ананд тауэр” гэх компани байгуулж 168 айлын хоёр орон сууц сүндэрлүүлж хориодыг ажилчиддаа хямд бишээр хүртээгээд, бусад нь шүлсээ залгиад өнгөрсөн, үлдсэн байруудыг зах зээлд зарж амжсан талаар мэргэжил нэгт нөхөд нь бичээд байгааг уншаагүй юм болов уу? Яагаад гэж хэдхэн асуулт тавьсан бол бүр илүү хачин сониныг үзэгчиддээ сонсгох байсан. Даанч сэтгүүлч Отгонбаатарт энэ талаар асуух эрх үгүй. Сонгуулийн нэвтрүүлэг гэж энэ. Асуулт тавих эрхээ зарчихсан. Нэртэйгээр нь микрофоноо зураглаачдаа өгөөд явуулчихгүй дээ…

     
  • Бид 1:55 am on 2016.03.07 Permalink | Reply
    Tags:   

    Tиви Тав Тогоо 

    Эд нар бол тавилгын дэлгүүрийн худалдагчид юмуу офисынх нь үүдэнд суудаг охид хөвгүүд биш, TV5 телевизийн мэдээний “Цаг” хөтөлбөрийн хөтлөгчид гэнэ ээ.  Монголын телевизийн мэдээний худалдаа буюу “Бизнес мэдээ”-ний анхдагч TV5 өнөөдөр нэг иймэрхүү.

    2016.03.07. TV5. Хөтлөгч-борлуулагч

    P1360404

     
  • Бид 9:12 pm on 2016.02.07 Permalink | Reply
    Tags: ,   

    Сонгуулийн өмнө хэвлэл мэдээлэлд онц байдал тогтооно 

    2016 оны сонгуулиар хамгийн чухал мэдээллийн хэрэгсэл болсон телевизүүд зөвхөн Сонгуулийн ерөнхий хорооны хуваариар дуугарах үүрэгтэй. Эрхтэй биш үүрэгтэй! Тэндээс зангахад амаа нээж дахиад зангахад амаа хамхина. Биш ээ, тэдний ам нээгдэхгүй8 зөвхөн нам, нэр дэвшигчдийг яриулна, өгсөн нэвтрүүлгийг гаргана. Сэтгүүлчид өөрсдөө юу ч хийж болохгүй. Тэр тусмаа байр сууриа илэрхийлэх, шүүмжлэх, эрэн сурвалжлах тас хориотой. Энэ бүхэн 2008 оны 7-р сарын 1-ны дараах Онц байдлын дөрөв хоногт МҮОНТ цагдаагийн ерөнхий газрын мэдэлд очсоноос огт өөрцгүй юм. Энэ удаад ялгаа гэвэл бусад телевизийг хаахгүйгээр бүгдийг Сонгуулийн ерөнхий хороо мэдэлдээ авна.

    Өмнөх сонгуулиар Интернэтийн сайтыг яаж хянахаа учраа олохгүй зүгээр орхисон бол энэ удаад нийгмийн сүлжээг хүртэл хаахад бэлэн. “Хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, цахим орон зай, мессеж ашиглан улс төрийн чансаа тогтоох зорилго бүхий аливаа хэлбэрийн шалгаруулалт зохион байгуулах, бусдыг гүтгэн доромжлох, хуурамч мэдээлэл тараах”-ыг хориглосон байна. Ямар мэдээлэл бодьгүй, хуурамч гэдгийг Шударга өрсөлдөөн, хэрэглэгчийн төлөө газар тогтооход Харилцаа холбооны зохицуулах хороо хааж өгнө.

    Нэг л өдөр, тэр тусмаа ганц энэ сонгуулийн хуулиар ийм болчихоогүй. Эрх баригчид сонгууль болгоны өмнө хуулиа өөрчлөхдөө барьцаа чангаруулсаар явсаар ийм болов. 1990-ээд онд сонгуулийн сурталчилгаа хэдэн сараар үргэлжлэхэд хэвлэл мэдээлэл нэр дэвшигчдийг зоргоороо магтдаг, гэхдээ бас айж ичихгүй балбадаг, тэгээд алдаж оноод явдагсан.

     
  • Бид 1:37 am on 2016.02.02 Permalink | Reply
    Tags: Элдэв   

    Бидний жаран 

    Монголын нэн шинэ түүхийн эргэлтийн цэг бол гарцаагүй 1990 он. Түүнээс хойш даруй хорин таван жил өнгөрчээ. Хорин зургаа ч юм уу. Дахиад дөрөв, таван жил өнгөрөхөд гучин жил болно.

    Тэгвэл 1990 оноос урагш бас гучийг тоолбол 1960 он! Малыг нь малчдаас хурааж дуусахад монголчуудын бүхэл бүтэн үе Улаанбаатарыг бараадаж улмаар орчин үеийн хот суурин, барилга, үйлдвэрлэл, соёл боловсрол цэцэглэсэн эхлэлийн цэг. Ингээд 25 жил өнгөрч 1985 он гарахад Монгол орон танигдахын аргагүй өөрчлөгдсөн хэрнээ дахиад таван жил өнгөрч 1990 он гарахад хямрал, дампуурлын ирмэгт тулсан байлаа. Ингээд гучин жилийн дараа нийгмээ солив.

    Яг тэр жил манай анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат Монгол улс Азийн бар болох тухай хээ шаагүй зарлахад монголчууд хоёр мянганы заагаар баримжаалсан санагдана. Нэг мэдэхэд 2000 он өөрөө түүх болж 25 жил өнгөрч Монгол улс дахиад танигдахааргүй өөр болсон хэрнээ биднийг гадна, дотноос хэн ч арслан бараар цоллохгүй байна.

    Миний үеийнхний үзэж өнгөрүүлж буй хоёр зууныг дамнасан 1960-аас 2020 оны хоорондох жаран жил дундаасаа яг хоёр тэнцүү тоонд хуваагдах болж байна. Тэр нь хоёр өөр нийгэм байж таарлаа. Одоо хэдхэн жил хүлээгээд гуч хүргэвэл … үгүй ээ, нийгэм солигдохгүй, гэхдээ Азийн бар болохгүй нь лавтай. 2020 гэсэн тоог бичихэд зарим зүйл санаанд орлоо. Өнгөрсөн сонгуулиар Ардчилсан намаас дэвшүүлээд сонгогдсон “Монгол хүн – 2020” хөтөлбөр бүрэн биелж долларын ханш 2020 хүрнэ гэх мэт. Тэр үед тав, ерэн ес, 888 гэх зэргээр тоо цифрийн утга учрыг тайлдаг нөхдүүд нэг юм хэлэх биз.

     
  • Бид 12:35 am on 2016.01.26 Permalink | Reply
    Tags:   

    МҮОНРТ-ийн шилэн данс харагдана уу? 

    Төсвөөс тэрбум тэрбумаар авдаг Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Радио Телевиз шилэн дансаа хөтлөхгүй байгааг хэн нэгэн бүр ноднин шүүмжилж байжээ. Гэхдээ би биш. Нээрээ яагаад хөтөлдөггүй юм бол? Сонирхож үзвэл, олон нийтийн өмнөөс хянах үүрэгтэй Үндэсний зөвлөл нь Ерөнхий захиралдаа хууртаад, эсвэл үгсээд хөтлөхгүй байхыг зөвшөөрчээ. Итгэхгүй байвал МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөлийн 2015 оны 10-р сарын 13-ны хуралдааны албан ёсны мэдээг үзэх хэрэгтэй.

    Энэ удаагийн Үндэсний зөвлөлийн хуралдаан бусад асуудлынхаа хүрээнд Үндэсний зөвлөлийн даргаас өгсөн үүргийн дагуу Ерөнхий захиралаас шилэн данс xөтлөxгүй байгаа туxай шүүмжлэлд бэлдсэн тайлбарыг сонсов. Ерөнхий захирал тайлбартаа Шилэн дансны тухай хуулийн хамрагдах хүрээнд Олон нийтийн өмчит байгууллага ороогүй байгааг цохон тэмдэглэв. Тухайлбал хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1 дэх хэсэгт “энэ хуулийн 3.1.1, 3.1.2-т заасан байгууллага, албан тушаалтан дараахь мэдээллийг тогтмол мэдээлнэ” гэж заасан нь төрийн болон орон нутгийн өмчит хуулийн этгээд, төрийн өмчит үйлдвэрийн газарт хамаарагдаж байна … Гэтэл шүүмжлэгчдийн зүгээс манай байгууллагыг шилэн дансны хуулийн 3.1.4-т хамаарна гэж үзэж байгаа ч, уг заалт нь “…улс, орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр хөрөнгө оруулалт, төсөл, хөтөлбөр, арга хэмжээ, ажил, үйлчилгээ гүйцэтгэж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллага”-д хамаарах бөгөөд уг хууль батлагдан хэрэгжиж эхэлснээс хойш МҮОНРТ нь улсын төсвийн хөрөнгөөр хөрөнгө оруулалт, төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлээгүй байна.

    За яахав. 2015 онд МҮОНРТ улсын төсвөөр хөрөнгө оруулалт буюу худалдан авалт, төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлээгүй гэдэг эргэлзээтэй ч тиймд тооцъё. Гэтэл Ерөнхий захирал хуулийн заалтыг уншихдаа “арга хэмжээ, ажил үйлчилгээ” гэсэн дөрвөн үгийг сэмхэн хасаад тайлбарласныг анзаарав уу? Тэгвэл МҮОНРТ-ийн хийдэг ажил нь тэрбум тэрбумаар төсөв батлуулж аваад түүгээр явуулдаг “арга хэмжээ, үйл ажиллагаа” юм. Бас өөрийн албан ёсны төсвийн хажуугаар төрийн яам, агентлаг, банк, төрийн өмчит компани, байгууллага болгонтой гэрээ байгуулан төсвийн мөнгийг давхар давхар цохиж байгаа. Ингээд Монгол Улсын хуулийг Дээд шүүх биш, харин байгууллагын захирал тааваараа ойлгодог, ойлгуулдаг цаг иржээ. Бодвол, МҮОНРТ-ийн шилэн дансыг бүхэл бүтэн есөн сарын турш хөтлөхгүй байгааг Үндэсний зөвлөлийн гишүүд зүгээр харж сууснаа шаардлага тавихын оронд ямар нэгэн арга бодож олохыг даалгахад цаадах нь хуулийн цоорхойг ашиглаж, биш ээ хуулийг зориудаар цоолж, энд тэндээс нь тасчин гардуулахад Үндэсний зөвлөл алга хавсран залгиж орхисон байна.

    Хэрвээ тэд цаашаагаа даруухан загнасан бол МҮОНРТ шилэн дансны залиланг хэн ч анзааралгүй өнгөрөх байлаа. Гэтэл сагсуурч гарав. Уг нь Шилэн дансны тухай хуулийг Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж 2013 оны 6-р сард санаачлан зарлиг гаргаж 2014 оны 7-р сарын 1-нд УИХ-аар батлагдаж, 2015 оны 1-р сарын 1-нээс эхлэн хэрэгжиж эхэлсэн түүхтэй. Гэтэл Монгол Улсад ганцхан байгууллага үүнийг есөн жилийн өмнөөс ер бусын мэдрэмжээр зөгнөн харсан төдийгүй тэр дороо хэрэгжүүлээд эхэлсэн гэнэ. Дахиад итгэхгүй байгаа бол нөгөө албан мэдээг гарчгаас нь эхлээд уншихад хангалттай.

    “МҮОНРТ ШИЛЭН ДАНСНЫ ХУУЛЬ ХЭРЭГЖИЖ ЭХЛЭХЭЭС ДАРУЙ 9 ЖИЛИЙН ӨМНӨ “ШИЛЭН” БОЛСОН

    ОНРТ-ийн тухай хууль нь бие даасан тусгайлсан хууль бөгөөд уг хуулийн дагуу манай байгууллага шилэн дансны хууль хэрэгжиж эхлэхээс даруй 9 жилийн өмнө “шилэн” болж, хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1 дэх заалтын дагуу жил бүр үйл ажиллагааныхаа дэлгэрэнгүй тайлан, аудитаар баталгаажсан санхүүгийн жилийн тайланг өдөр тутмын сонинууд, mnb.mn цахим хуудсаараа дамжуулан олон нийтэд жил бүр тасралтгүй мэдээлсээр ирсэн. Шилэн дансны хууль энэ жилээс хэрэгжиж эхэлсний дараагаас уг хуулийн үзэл санааг дэмжиж, олон нийтэд үлгэрлэх үүднээс өөрийн бие даасан хуулиар хүлээсэн санхүүгийн тайлангаа олон нийтэд жил бүр мэдээлэхээс гадна өөрийн цахим хуудас болох mnb.mn нүүр хуудасны Шилэн данс цэсэнд сар бүрийн төсвийн гүйцэтгэлийг батлагдсан төсвийн төлөвлөгөөтэй харьцуулсан харьцуулалтыг байршуулж хэвшээд байна. 

    Харамсалтай нь, http://www.mnb.mn сайт руу орж үзвэл “Шилэн данс” гэж гайхуулаад буй зүйл бол ердөө л сарын орлого зарлагын нэгдсэн дүн юм. Үүнийг захын байгууллага ес байтугай ерэн жилийн өмнөөс гаргаж ирсэн, хэн ч сонирхдоггүй ганц хүснэгт. Бас санхүүгийн тайлан нэртэй бүхлээс бүхэл тоотой хэдэн өгүүлбэр хавчуулсан жилийн тайланг байршуулжээ. Ингээд гүйцээ. Шилэн дансны гадар, хавтас төдий байна. Тун тааруу үлгэрлэсэн байна шүү.

    Бас болоогүй, 2015 онд батлагдсан улсын төсвийн дэмжлэг нь байгууллагын жилийн цалингийн сангийн 59 хувьтай тэнцэхүйц хэмжээтэй байна гэж гомдоллоод авчээ.  Тэр тусмаа. Төсвөөс ийм их санхүүжилт авдаг газрын төсвийн зарцуулалт хаалттай байвал нөгөө сайн засаглал, ухаалаг төр (гол шинж нь ил тод, нээлттэй байдал юм гэсэн) баларлаа. Тагнуулын ерөнхий газар юмуу Зэвсэгт хүчний жанжин штаб бол бас яахав. Эргээд санахад, 2011 оны “Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай хууль”-иас эхлээд “Шилэн дансны тухай хууль”-ийг огт хэрэгжүүлэхгүй өдий хүрсэн “тэрбумтан” байгууллага бол ганц МҮОНРТ. Төсвөөс гадна зөндөө мөнгө олдог учраас маньд хамаагүй гэх. Тэгвэл Татварын ерөнхий газар, Гаалийн ерөнхий газар, Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар, Ашигт малтмалын газар, газрын алба гээд төлбөр хураамж татдаг байгууллагууд МҮОНРТ шиг аашилбал юу болох вэ? Эсвэл шилэн дансны тухай хуулийн 3.4-т “Төрийн нууцад хамаарахаас бусад төсвийн төлөвлөлт, гүйцэтгэл, хэрэгжилт, тайлагналыг байгууллагын нууцад хамааруулан нийтэд мэдээлэхээс зайлсхийхийг хориглоно” гэж заасныг эд нар хуралдаад цуцалчихсан юм уу?

    2015 оны туршид Монгол Улсын шилэн дансны цахим сайтад төсвөөс мөнгө авдаг бүх байгууллага, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас эхлээд жижигхэн цэцэрлэг, өрхийн эмнэлэг хүртэл дутуу хагас ч гэсэн мэдээллээ байршуулж ирсэн. Уг нь шилэн данс бол сүртэй эд биш. Хүмүүсийн цалин хөлс тэртээ тэргүй нууц. 5 сая төгрөгөөс доош үнийн дүнтэй но-той, но-гүй орлого зарлагыг мэдээлэхгүй. Тэгэхлээр 5 сая төгрөгөөс дээш томоохон орлого зарлагын гүйлгээ, худалдан авалтыг л ил тод болгохыг шаарддаг. Хэцүү юм байхгүй.

    Өнөөдөр МҮОНРТ жинхэнээсээ “шилэн”, зөвхөн олон нийтэд үйлчилдэг, эрх мэдэл, мөнгө төгрөгөнд захирагдаагүй энэ тэрийгээ дэлгэцээр хоосон үгээр гайхуулаад байх бус, нотолж эхлэх цаг хэдийнэ болжээ. Тэр тусмаа 2016 оны сонгуулийн өмнө. Үүнийг олон нийт лав есөн жилийн өмнөөс хий дэмий хүлээж суугаа болно.

     
  • Бид 9:02 pm on 2016.01.24 Permalink | Reply
    Tags: ,   

    Сонгуулийн сурталчилгааны зургаан сар 

    Хуулиараа бол 2016 оны cонгуулийн сурталчилгаа тэртээ зургадугаар сард 17-хон хоног явагдаад дуусах ёстой юм гэсэн. Гэтэл 2014 оны төгсгөлөөр хууль батлагдмагц сурталчилгаа шууд эхэлж өнөөдөр ид буцалж байх юм. Тооцоолж үзэхэд, албан ёсны сурталчилгаанаас бараг 10 дахин урт хугацаанд үргэлжлэхээр байна. Энэ бол ноднин эрх баригчид сонгогчдын төлөө гэнэт санаа зовж тэдний саналыг мөнгөөр худалдаж авахаа болъё, сонгуулийн зардал дэндлээ гэх мэтээр үгсээр халхавчилж байгаад санасандаа хүрснийх. Эрх барилцагчид (сөрөг хүчин) бас дуртай байгаа тул татгалзсангүй.

    Өнөөдөр төрийн бүх ажил сонгуулийн сурталчилгааны горимд шилжлээ. Энэ олон мэдээ, сурвалжлага, ярилцлага, захиалгат, төлбөртэй нийтлэл, нэвтрүүлгээр гаргаж байгаа магтаал тайлан, амлалтууд албан ёсоор сурталчилгаанд хамаарахгүй хэрнээ эрх баригчид, албан тушаалтнуудын гоё сайхан, мэргэн ухаан, халамж хайрыг харуулж байгаа учраас гарцаагүй сурталчилгаа юм. Цагаан сараар дээлтэй гарч мэндчилгээ шүлэглэгчид нь дандаа нэр дэвшигчид. Бүхэл бүтэн зургаан сарын ийм сурталчилгааны сая, тэрбум төгрөгүүд хаанаас гарч байгаа вэ? Зөвхөн төсвөөс. Ядахдаа албан ёсны сурталчилгаа эхэлмэгц мөнгө төлж эхлэх болов уу гэвэл үгүй. Хуулийн 77.13-д “Улсын Их Хурлын гишүүн, Ерөнхийлөгч, орон нутгийн хурлын төлөөлөгч нэр дэвшиж байгаа тохиолдолд тэдгээрийн хийсэн ажлын тайлан сонгуулийн сурталчилгааны материалын хэмжээнд тооцогдохгүй” гэсэн заалтыг бэлдээд тавьчихсан.

    Он гараад телевизээр тусгайлан гарч том дуугардаг, сэтгүүлчидтэй энд тэнд тааралдаад салж өгдөггүй, ажил дээрээ урьж гэртээ хонуулдаг, хоол унд бэлтгэхийг заадаг  таних танихгүй эрхмүүдийн тоо огцом нэмэгдлээ. Зарим нь телевизийн бүхэн бүтэн нэвтрүүлгийг худалдаж аваад өөрөө ороод суучихаж. Шууд хөтлөгч, телевизийн од. Заримдаа нэвтрүүлэг хүрэлцээгүй бололтой хэдүүлээ дундаа хуваан хэрэглэж харагдсан. Тэд Монгол Улсыг яаж хөгжүүлэхийг дэндүү сайн мэдэж байгаа тул бушуухан нэр дэвшүүлж дэмжихээс өөр яахав. Харин мөнгөө барж ядсанууд нь телевизийн нэвтрүүлгийг биш, телевизийн өөрийг нь худалдаад авсан учраас ямар нэгэн тайлбар шаардлагагүй.

    Сонгуулийн дараа тайлагнахдаа бүгд 17-хон хоногийн хэдхэн төгрөгөө бичээд өгнө. Тэр нь нийт зургаан сарын зардлын жинхэнэ зардлын тав, арван хувиас хэтрэхгүй. УИХ-ын гишүүд, иргэдийн хурлын төлөөлөгчид халааснаасаа огт мөнгө гаргахгүй байж мэднэ, гэхдээ ичсэндээ тав арван төгрөг тавих биз. Ингээд бас нэг “мөнгөний биш” сонгууль бэлэн боллоо. Гэхдээ жинхэнэ үнэнийг сонгуульд ялагдаж шатсан, мөнгө нь дутсан, бас хулхидуулсан зарим нь хэлж магадгүй юм.

     
  • Бид 9:01 pm on 2016.01.24 Permalink | Reply
    Tags: Авлига   

    МОНГОЛЫН ИХ АВЛИГА БУЮУ ТЭД ЯЛАВ 

    Ардчилсан, чөлөөт нийгэмд иргэн хүн хуулиар хориглоогүй бүхнийг хийх эрхтэй, харин төрийн албан тушаалтан зөвхөн хуулиар зөвшөөрч зохицуулсныг хийх үүрэгтэй. Гэтэл төрд гарсан хүмүүс хүссэнээ хийж байгааг юу гэх вэ?

    Тэд өнгөрсөн сонгуулиар гарч ирэхдээ амалсан болгоноо эсрэгээр хийлээ. Дээлээ дахин давхарлаж, төрийн албан хаагчдыг зогсоо зайгүй халж бүх албан тушаалд хүмүүсээ тавихаас эхэлж явсаар өнөөдөр шударга ёсыг нулимсан Өршөөлийн болон Сонгуулийн хуулиар үргэлжлүүлэв. Цаашаа бүр айхгүй хийнэ. Үндсэн хуулийг цэцтэй нь хамт өөрчилж хүмүүсээ шургуулна, УИХ-ын гишүүдийн тоог 99 ч юм уу болгоно, намууд хандив тусламж авахыг хэвээр үлдээгээд төсвөөс нэмж санхүүжүүлдэг болно гэх мэт. ТЭД ЯЛАВ.

    Ардчилал дутагдалтай гэдэг. Гэхдээ Монголд дэндлээ. Сонгуулиар гарч ирвэл дөрвөн жил зоргоороо. Уг нь бие биенээ хянах, давруулахгүй байлгах учиртай сөрөг хүчин байгаа, заримдаа чи би-дээ хүрч харагдавч нэмэр алга. Ингээд тэд “эрх мэдлээ хувийн ашиг хонжоо олоход урвуулан ашиглах, бусдад давуу байдал олгох, иргэн, хуулийн этгээдээс тэрхүү хууль бус давуу байдлыг олж авах” гэдгийг үзүүлж өгч байна. Танил ишлэл байгаа биз? Тийм ээ, энэ бол Авлигын эсрэг хуулинд байдаг тодорхойлолт. Тэгвэл яагаад баригдахгүй байна? Яагаад гэвэл энэ бүгдийг хууль, дүрэм, журам гаргаж буюу гаргуулж, эсвэл гаргуулахгүй саатуулаад хийж сурчээ. Өрөөндөө мөнгө тоолж сейфэндээ цоожлох ямар ч шаардлагагүй. Төгс авлига гэж үүнийг хэлэх байх. Бас цэвэрхэн. Хэн нэгэн албан тушаалтан төсвийн мөнгө, урамшуулал, тендер, газар, албан тушаалыг авахын тулд бусаддаа хүртээж хэдүүлээ, олуулаа, намаараа, байгууллага, хамт олноороо, салбараараа авч байна. Өөрт нь хариуцуулсан аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлгийн газрыг зараад хаус, орон сууц, хотхон бариулаад хуваалцаж “төрийн албан хаагчдын нийгмийн асуудал”-ыг шийддэг нь үүний сонгодог жишээ. Эрсдэл нь тэг. Анх хэдэн олигарх өөрсдийгөө цайруулахын тулд сэдсэн өршөөлийг бүх нийтийнх болж хавтгайруулж байгаад тэр бужигнаан дунд хамаг ул мөрөө баллаж нуруугаа тэнийлгэв. Бас өөрсдийгөө өршөөх нь чамлагдаад хуулийг сийхгүй зөрчиж дураараа дургисан хойноо тэр хуулиа тааруулаад засчихаж байгаа юм. Энэ бүхэн өнөөдрийн МОНГОЛЫН ИХ АВЛИГА болой.

    Тэд төрийг эзэмшдэг тул авлига авах шаардлага ч үгүй болжээ. Авлигын тогтолцоо. Монголд авлига буурсан тухай судалгааны дүн гарвал бүү гайхаарай. Энэ бол сүүлийн жилүүдэд газрын маргаан багассантай төстэй юм. Зүгээр л байршил сайтай, хамгийн үнэ цэнэтэй газар дууссан хэрэг. Лав нийслэл, түүний эргэн тойрны хамаг газрыг эдлэн болгож дуусгаад одоо үлдсэнийг цахимаар суглуулан жигтэйхэн шударга аашлан даапаалж байна. Хамгийн сүүлчийн газар олголтоор лав Баянзүрх дүүрэгт нэг ширхэг 0,5 га газрын төлөө 8000 гаруй хүн өрсөлдөж харагдсан. Ядахдаа энэ зуундаа багтаад нийслэл орчимд газартай болох найдлага хүмүүст төрсөн нь яамай гэж тайвшрахаас.

     
  • Бид 4:42 pm on 2016.01.24 Permalink | Reply
    Tags:   

    2016 ОНЫ СОНГУУЛАЛТ 

    Ноднин, уржнангаас манай сонгогчид ууртай байгаа. Хямрал, үнийн өсөлт (он гараад НӨАТ-ын тооцооноос болж дахин нэмэгдэв), Тавантолгойн хулхи хувьцаа, найман хувийн зээл зогссон, авлигачдын толгой илэлт, улс төрчдийн дураараа дургилт. Ингээд сонгогчид 2016 оны зургадугаар сард эрх баригчидтай нэгмөсөн хариуцлага тооцохоор тэсч ядан хүлээж суутал дахиад чадуулчихав бололтой. Учир нь эрх баригчид сөрөг хүчинтэйгээ хамжаад сонгуулийн хуулийг өөрсөддөө яг тааруулан өө сэвгүй зүйж баталсан тул ууртай сонгогчдоос айлтгүй болсон. “Ханцуй нь уртдаад байна … жаахан хасчих … одоо яг болно”  гэдэг шиг жагсаалтаар хэдийг сонговол багтах багтахгүйгээ хүртэл тооцлоо. Эрх мэдэл томтой нь жагсаалтанд нэрээ сийлэх бол бусад нь сурталчилгаагаа аль хэдийнэ эхэлж гараанаас түрүүлээд гарчээ. Итгэхгүй байвал телевиз үз. Хуулинд заасан сонгуулийн сурталчилгааны 17 хоног бол зөвхөн хаалтын ёслол, нижигнэсэн алга ташилт төдий юм. Хэвлэл мэдээлэл зөвхөн “бодитой мэдээлэл цацах үүрэгтэй”, энэ юу болохыг төр тогтоож өгөөд тэр дор нь хатуу шийтгэх учраас шүүмжлэл байтугай өчүүхэн төдий эргэлзээ гаргаж болохгүй.

    Сонгуулийн хуулийн хамгийн эргэлзээтэй нь намаар сонгох. Анх 2012 оны намын жагсаалтаас болж Төрийн ордонд ойртуулж ч болмооргүй хүмүүс төрд гарахыг бид харлаа. Гайгүй санагдсан нэгнийг олж үзээд намыг нь дугуйлахад гайтай нөгөөдөх нь залгаастай орж ирнэ. Худалч хулгайч байсан ч салгахгүй, бөөндөнө. Намаар сонгох нь Үндсэн хуулиар тунхагласан Улсын Их Хурлын гишүүнийг шууд сонгох зарчмыг зөрчиж байгаа талаар дуугардаг улс төрчид байсан ч цагаа тулахад бүгдээрээ баталж орхив. Энэ асуудлаар Үндсэн хуулийн цэцэд хандаж ясаа цайтал үзэлцэнэ гэсэн жижиг намууд хүртэл дуугаа хураажээ. Бас л дарга нарт нь шанс учраас. Цаашилбал, бие даагчийг сонгосон мөртлөө намыг дугуйлаагүй бол санал нь хүчингүй болно гэх мэтээр эрх баригч, барилцагч намууд баталгаатай гарна. УИХ-ын гишүүд хууль болгоныг ингэж цоорхойгүй гаргадаг бол сайхан аа.

    Хэрвээ сонгогчдоос жагсаалтын талаар асуусан бол зуун хувь “Үгүй ээ, тойроггүй, золбин УИХ-ын гишүүн хэрэггүй” гэх байсан. Чухам иймээс сонгуулийн хуулийн төслийг ноднин жилжин үзүүлэхгүйгээр, хагас нууц байдалтайгаар, сайндаа л гоёор ярьж өгөөд хэлэлцүүлсэн нэр хэмээсэн билээ.

    2016 онд сонгогчдын саналыг амлалтаар худалдаж авахгүй хэмээн тангараг тавьж байсан улс төрчид он гарангуут амлалтын буухиаг эхлүүллээ. Жинхэнэ популизм гэж энэ дээ. Амлахаар барахгүй хүүхдийн мөнгийг бүгдэд өгнө, ипотекийн зээлийг 5 хувь руу буулгана гэхчлэн ээлж дараалан хууль болгоод баталж байна. Энэ явдал хаваржин үргэлжилнэ. Үүний тулд Хууль тогтоомжийн тухай хуулийг 2-р сарын 10-наас дагаж мөрдөх ёстой байсан атал дөнгөж сая нэн яаралтай дэгээр оруулж ирээд сонгуулийн дараа болгож хойшлуулж орхилоо. Уг хуулиар бол аливаа хууль тогтоомжийн төслийг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэхээс өмнө заавал олон нийтийн хэлэлцүүлэг хийх тухай заалтууд байсан юм. Энэ хавар иргэдээс, сонгогчдоос юуг ч асуухгүй, дураараа дургина. Одоо зам нь шулуудаж, ирэх зургадугаар сард сонгуулийн сурталчилгаа албан ёсоор эхлэхэд бүгдийг амжуулсан байна. Тэд өөрсдийгөө сонгуулахад бэлэн болжээ.

     
  • Бид 10:15 am on 2016.01.24 Permalink | Reply
    Tags:   

    Жинхэнэ эзэн нь хэн бэ? 

    Юунаас болсон биш, хэний буруу вэ? Энэ бол өнөөдрийн хамгийн чухал асуулт. Бүх юманд, тэр ч бүү хэл, ардын дуунд хүртэл эзэн байж таарна. Мартагдсан болохоос биш. Манайд юм л бол асуудал хүндээ биш, тогтолцоондоо гэдэг. Үгүй дээ, тогтолцоог хэн нэгэн, сайндаа л хэсэг бүлэг хүмүүс алхам алхмаар бий болгоод байна. Төрд хамаатай тогтолцоог яавч гурван саяулаа биш, тэр байтугай яг одоо Төрийн ордонд суугаа хүмүүс бүгд биш. тэр бүү хэл УИХ-ын гишүүд бүгд биш, ерөнхийдгөө төрийн гурван өндөрлөг зохиож байна. Тэд эрх мэдлээрээ яаж ч өөрчилж чадах, бас өөрчлүүлэхгүй байж чадахыг бид харж байна. Нэрлэвээс төрийн тамга дардаг, гарын үсгээ мутарладаг Ц.Элбэгдорж, З.Энхболд, Ч.Сайханбилэг гурав. Энэ жагсаалт доошоогоо нэг их явахгүй… Манай аливаа шийдвэр гайгүй болвол булаацалдана, бүтэлгүйтвэл эзэн олдохгүй. Шилэн данс гэсэн том нэрийн дор Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн нэр гарцаагүй байна. Харин ил тод болгох босго 5 сая төгрөг байсныг 1 сая болгосон эзэн нууц. Энэ хуулийг УИХ-ын 76 гишүүн баталсан ч бай, 1 саяын саналыг эхлээд нэг л хүн гаргасан, эсвэл сэмээрхэн шургуулсан. Тэрнээс биш хоёр хүний толгойд 1 сая гэдэг тоо зэрэг орж ирээд ам булаацалдан дуугараагүй.

    Энэ олон марзан томилгооноос эхлээд хууль болгон, тэр дундаа Өршөөлийн хуулиуд бүгд эзэнтэй. Нууц л байгаа болохоор биш. Хэн баталсан бэ гэвэл Улсын Их Хурал гэдэг. Биш ээ, жинхэнэ эзэн нь хэн бэ?

     
  • Бид 2:12 am on 2016.01.24 Permalink | Reply
    Tags:   

    Энэ юу вэ? 

    2015. МҮОНТ-ийн үнэ тариф.

    Энэ бол Монголын хэвлэл мэдээллийн түүхэнд бичигдэх гайхалтай баримт бичиг. нотолгоо

     
  • Бид 8:05 pm on 2015.12.16 Permalink | Reply
    Tags: Сонин сэтгүүл   

    2015.11.01. Өдөр тутмын найман сонины нэг дугаарын нэгдүгээр нүүрт нэг нийтлэл нэгэн зэрэг гарчээ 

    2015-11.01. Өдөр тутмын 8 сонинд зэрэг гарсан Х.Батттулгын захиалгат нийтлэл

     
  • Бид 5:20 pm on 2015.12.15 Permalink | Reply
    Tags: Орос   

    Оростой хэн ч найз биш. Юун найрамдал … 

    2015 оны 11-р сарын 24-нд Сирид алан хядагчдыг бөмбөгдөж явсан оросын Су-24-ыг туркийн сөнөөгч онгоц араас нь гэнэдүүлэн буудаж унагасан билээ. Хоёр нисгэгч шүхрээр үсэрч доошлох зуур нэгийг нь Сирийн сөрөг хүчнийхэн гэгдэх дайнчид агаарт буудаж сийчээд газарт унасан цогцсон дээр нь орилолдсон бичлэг Интернэтэд тавигдав. (Нөгөө нисгэгч эсэн мэнд газардаж ойд нуугдсаныг орос, сирийн тусгай хүчнийхэн олж аварчээ). Хэд хоногийн дараа нисгэгчийн цогцсыг туркийн тал Орост хүлээлгэж өгсөн тухай мэдээлэв. Бараг хөдөлмөрийн хуваарь бололтой: нэг нь сөнөөж, нөгөө нь алж, шарилыг нь хоорондоо өгч авалцаад л …

    Дэлхийн хамаг алан хядагчид цугларсан Сирийн эх захгүй дайн бол бидний хувьд зүгээр нэг олон улсын мэдээ. Харин саяын үйл явдлын дараа Оросын зарим хөршид Туркийг буруутгасан жижгэвтэр жагсаал цуглаан ганц нэг болжээ. Монголд мэдээж нам гүм. Бид төвийг сахина. Байнга. Гэхдээ энэ юу ч биш. Орос, Хятадын толгойлсон Шанхайн хамтын ажиллагааны нийгэмлэг (ШОС) байтугай Хамтын аюулгүй байдлын гэрээний байгууллага (ОДКБ) хэмээх бараг цэргийн эвсэлд багтдаг холбоотнууд болох Армен, Белорус, Казахстан, Киргизстан, Таджикистан бас таг дуугүй өнгөрөв. Тэр ч бүү хэл Казахстаны нэг хотод орос нисгэгчийн дурсгалд зориулсан арга хэмжээг хориглож, бас болоогүй, Назарбаев ерөнхийлөгч нь онгоц сөнөөсөн асуудлыг намжаахад Орос, Туркийн хооронд зуучлах санал тавьсан дуулдана. (“Загалмайлсан эцэг” кинонд, хэн уулзалт зохион байгуулахыг санал болгоно, түүнээс болгоомжил гэж хэлдэг санаанд орлоо).

    Өнөөдөр Орос шиг муу улс алга. Ардчилал байхгүй, чөлөөт хэвлэл үгүй, ардууд нь уудаг, байгалийн хийгээр шантаажилдаг, хөрш улсууддаа дээрэлхдэг, Крымыг нэгтгэсэн, дээр нь суугаа Путин дарангуйлагч гээд барууныхан балбасаар. Бүр Орос улс хэзээ задрах тухай уралдан бичдэг болжээ. Зөвхөн амаараа хэлээд орхиогүй, эдийн засгийн хориг тавиад сүйрүүлж байна. Нэг намын системтэй коммунист Хятад, буруу дуугарсан хүмүүсийн толгойг огтолдог Саудын Араб (үүгээрээ Лалын улсын алан хядагчдаас нэг их дутахгүй)-ыг хүртэл тэгэхгүй байгаа…

     
  • Бид 6:23 pm on 2015.12.14 Permalink | Reply
    Tags: Хууль дүрэм журам   

    “НОМ”-ЫН ДАГУУ ХИЙХ НЬ … 

    Д.Цэцэнгийн “Үр ашигтай менежментийн эрэлд …” (Монголын компаниудад юу дутагдаг вэ?) номонд би ийм өмнөх үгийг бичлээ

    Тэртээ 1979 онд Ренчингийн Чойном нас барахаасаа өмнөхөн бичсэн нэгэн захидалдаа “манайх шиг итгэл төрүүлдэггүй шуудан харилцаа дэлхий дээр байдаг болов уу” хэмээн  “Монгол шуудан”-г бололтой хачирхаж халагласан байдаг. Тухайн үедээ ертөнцийг харах ганц цонх болж байсан зөвлөлтийн сонин хэвлэл захиалахад дэндүү уддаг, эсэхүл дундаас нь дугаар алга болдог, бас хөдөө, хотын хооронд илгээсэн захиа занаа саатан бухимдуулж байсны аль алинийг хэлжээ. Чойном цааш нь “Ер нь монгол хүний хариуцан хийж байгаа ажил бүхэн үхээнц хариуцлагагүй байдаг. Ер нь монгол хүн юмыг хийж чаддаггүй, хийлгэж ч чаддаггүй, ганцхүү туршлагын амьтад байвал зохих улс ажээ. Хичнээн сайхан юмыг тоохгүй сүйтгэж мэдэхгүй баллаж байгааг нь хараад уур хүрэх юм. Би ч эдний нэг нь мөн” гэж дуусгажээ.
    Түүнээс хойш хэдэн арван жил урсан одож, бүр нийгэм солигдож ихэнх ажил, алба, аж ахуй, үйлчилгээ хувийн болж зах зээлийн шидэт гар, өрсөлдөөн, эзний сэтгэл, гадаад дотоодын арга ухаан монгол хүний хийж байгаа бүхнийг өөрчилсөн хэдий ч “манайхан бас л болоогүй байна”-ыг бид алхам тутамдаа мэдэрч шүүмжилж байгаа билээ. Одоо тэгээд яах ёстой вэ? Юуны өмнө удирдаж зохион байгуулдаг, тэр дундаа аливаа байгууллагыг  даргалдаг, ялангуяа бизнес эрхэлдэг хүн болгон нэг юм бодох хэрэгтэйг Д.Цэцэнгийн “Үр дүнтэй менежментийн эрэлд” ном ухуулж байна..

    “Өөрчлөлт шинэчлэлийг өөрөөсөө эхэл”, эсвэл “өөрчлөлт нь чи өөрөө бай” гэх мэт ухаантай үгс бий. Зохиогчийн онцолсноор, хувийн салбарынхан хэнээс ч асуухгүй, төр засаг, албан тушаалтнуудаас хамаарахгүйгээр байнга шинийг сэдэж тэргүүлж  явдаг болохоор энэ удаад ч бас манлайлах үүрэгтэй.

    Барилгын компанийн захирлуудын амны уншлага болсон “хятад барилгачид илүү, манайхан залхуу, хариуцлагагүй, цалин буухлаар уугаад алга болчихдог” гэсэн гомдол бий. Үүнийг шийдэх арга зам энэ номонд байх шиг. Хятад хүн юугаараа илүү юм бэ? Өчигдөрхөн тосгоноосоо явсан, манайхаар бол ТМС ч төгсөөгүй сая сая залуучууд хятадын үй түмэн том жижиг үйлдвэрийг хөдөлгөж дэлхийн хамаг барааг, түүний дотор дээд зэргийн нарийн түвэгтэй машин техник, тоног төхөөрөмж, гар утас, IPhone-ийг ч хамаагүй угсарч чадаж байна. Яаж? Нууц нь гэвэл тэд “номоор нь” хийж чаддаг. Хоёр утас холбох юмуу эрэг шурагдахыг яг хийдэг, хятадчилдаггүй. (Манайхаар бол монголчилдоггүй). Гэхдээ энэ хангалтгүй. Тэдний яаж ажиллах, хоёр утсыг хэрхэн холбох, залгах, угсрахыг миллиметр, секундээр нь тооцоолоод хамгийн  оновчтой, хэмнэлттэй, үр ашигтай байхаар дээрээс нь зохион байгуулаад өгдөг. Өөрөөр хэлбэл ямар ч ажилчны дагаж мөрдөх сайн “ном” бэлэн байдаг. Үүнийг Хятадад тэр бараа, бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлүүлж байгаа барууныхан хийж өгдөг. Эсвэл барууныхнаас хуулсан.  Хулгайлсан ч бий байх. Энэ бол технологи, менежмент юм. Ингээд бүх ажил тов тодорхой, дэс дараатай, цэгцтэй бөгөөд үр ашигтай, улмаар “залхуурах”, “уугаад арилах” нөхцөл байхгүй. Энэ номын эхний уншигчийн хувьд миний толгойд хамгийн түрүүнд төрсөн бодол ийм.

    Би зохиогчийг нэлээд хэдэн жилийн өмнөөс таних ба өмч хувьчлал, хот төлөвлөлт, менежментийн чиглэлээр судалгаа хийж зөвлөгөө өгч ажилладгийг мэднэ. Түүнээс улс орны эдийн засгийн хямралын учир шалтгааны талаар маш сонирхолтой хэдэнтээ сонссон. NHK-гээр үзүүлдэг  “The Professionals” буюу манай телевизүүдээр “Мэргэжлийн замнал” нэрээр орчуулагдан гарч байгаа цувралын талаарх сэтгэгдлээ хуваалцаж япончууд юмыг яг “номын дагуу” хийдэг төдийгүй тэр “номыг” зохиож чаддаг улс гэдэг дээр санал нийлж билээ.

    Тийм ээ, монгол хүн аливаа ажлыг “номын дагуу” хийж чадна. Гагцхүү өнөөдөр монгол хүний дагах ёстой “ном” нь тэр болгон байхгүй, яахав ажлаа явуулдаг эрхбиш ямар нэгэн “ном” байвч тэр нь тааруу, төгс биш байна.

    Гаднын сайн “ном”-ыг шууд хуулах арга бий. Олон компани, байгууллага үүний ачаар амжилтанд хүрч байгаа. Гэхдээ монголын бизнес эрхлэгчид, ер нь аливааг удирдаж зохион байгуулдаг хүмүүс өөрсдөө тэр “ном”-ыг зохиож сурах цаг болсон. Миний хийсвэрлэн нэрлээд байгаа энэ “ном” чухам ямар байх, юуг яаж оруулах, бас оруулахгүйг энэхүү авсаархан бөгөөд жинхэнэ номонд дэлгэж яриа хэлэлцүүлэгт өдсөн дэг горим, систем, үйлдэл, гүйцэтгэл, формализаци, парадигм зэрэг ойлголтууд хэлээд өгч байгаа юм.

    “Номын дагуу хийх” гэдэг бол зөвхөн бизнес эрхлэгчдэд төдийгүй бүгдэд, тэр тусмаа өнөөдрийн улс төрчид, сайд, дарга, албан тушаалтнуудад  хэрэгтэй. Харамсалтай нь хууль, журам, дүрэм, стандарт хэмээх “ном”-нууд байсаар атал тэгэж чадахгүй байгааг бид хардаг. Тэд “муу ажилчид”  юм. Гэхдээ энэ бол дараачийн номын сэдэв биз ээ.

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel