Updates from Д.Цэрэнжав Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Д.Цэрэнжав 1:10 am on 2022.08.31 Permalink  

    Эсэргүүцэл 

    2022.08.30.

    Дээлтэй хэрнээ дахиад нэгээр зузаалсан шинэ сайдуудын дундаас Улаанбаатар хотын газрын эрлэг Ж.Ганбаатар, Б.Чойжилсүрэн хоёр миний анхаарлыг татав. Эхнийх нь нийслэлийн төвд оршдог Автобус 3-ыг хотын зах руу хөөлгөөд, суларсан газрыг худалдаж аваад 30 давхар олон блок барилгын суурь ухаж эхэлснийг зэргэлдээх оршин суугчид эсэргүүцэж тэмцээд баралгүй дийлдэв бололтой. Хоёрдахь нь Чингэс зочид буудлын ард, Сэлбэ голын эрэг дээр тус бүр 25 давхар 8 орон сууцыг барилгын зөвшөөрөл авалгүй босгоод талдаа оржээ. Тэр хоёрын ширэн нүүрлэдэг чадварыг Ерөнхий сайд нь ашиглахаар шийдсэн биз. Нэг нь уул уурхайн тусгай зөвшөөрлийг цацаж өгнө, нутгийн иргэд эсэргүүцвэл төрийн өмнөөс салаавч үзүүлнэ, нөгөө нь энэ өвлийн эрчим хүчний дутагдлыг … яахыг бүү мэд, юутай ч хууль бус барилгуудаа цахилгаан дулаанд онц эрхтэйгээр холбуулна. Сайдын барилга тул хөл алдан гүйлдэнэ.

    Физикийн ухаанд эсэргүүцэл гэж ойлголт байна. Аливаа биет нөгөө биетэд хүрэх юмуу түлхэхэд цаадах нь хариу үзүүлдэг тухай Ньютоны гуравдугаар хууль ч гэдэг. Хана руу бөмбөг шидвэл ойно, биеэрээ мөргөвөл гэдэргээ ойчиж мэднэ. Бид газар дээр зогсоод дэлхийг 60,70,80 кг жингээр доош дарж байгаа бол дэлхий биднийг тэр хэмжээгээр тулж байна гэсэн үг. Эсэргүүцээд өгөх ямар нэгэн хатуу дээр гишгэж байж бид тогтоно. Усанд живж, намагт шигдэж буй хүн үүнийг төгс ухаараад дуусдаг байх …

    Нийгэм ч бас ялгаагүй. Эрх мэдэлтэй, бусад нь дагах үүрэгтэй хүн ч эсэргүүцэлтэй тулгарах ёстой. Түүний амнаас гарсан хий, чичилсэн үйлдэл болгоныг бүгд дагаж намираад байвал юу болохов. Тэгээгүй учраас Хүрэлсүх гэдэг хүнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болмоор санагдаж, үүний тулд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн мөнгөөр иргэд, байгууллагын цахилгааныг хэдэн жилийн турш төлүүлснийг бүгд талархан дагалаа гээд амьдрал сайжраагүй, бизнес сэргээгүй, ирэх өвөл нийслэлд лаа, шүдэнзний асуудал яригдаж мэдэхээр болжээ. Их наядаар хэмжигдэх тэр их мөнгөөр шинэ цахилгаан станц барих байсан юм.

    Нийгэмд эсэргүүцлийг сөрөг хүчин, шүүмжлэл, жагсаал цуглаан, ажил хаялт гэх мэтээр төсөөлдөг. Бас янз бүрээр хүлээж авдаг. 2000 оноос өмнөхөн сэтгүүлчид УИХ-ын дарга Раднаасүмбэрэлийн Гончигдоржид хандан “Танай ардчиллынхан төр барьж байгааг ард түмэн маш шүүмжилж байна ш дээ ” гэхэд хариулсан нь: “Тийм ээ, гэхдээ ард иргэд биднийг шүүмжилж байна гэдэг чинь эд нар чадах юм байна, эд нарыг сайн загнаж байгаад хийлгээд авья гэж итгэсэн хэрэг, хэрвээ бидэнд итгээгүй бол нүүрээ буруулаад дуугүй суух байсан” хэмээн золигтсон билээ. Даанч дараачийн сонгуулиар ард түмэн бодлоо өөрчилж АН-ыг төрөөс хөөж явуулсан. (Арваад жилийн дараа Р.Гончигдорж Үндсэн хуулийн цэцийн даргад санаархаж байгааг нь сөрөг хүчин шүүмжлэхэд “Тийм ээ, миний хувьд дарга гэдэг бол ажил. Би ажил хийнэ” хэмээн хэгжүүрхсэнийг санав)

    Сүүлийн үед манай эрх баригчдын ярьж хэлэхийг сонсоход Монгол Улсад эсэргүүцэл дэнджээ. Иймээс Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатараар ахлуулсан ажлын хэсэг байгуулж стратегийн томоохон бүтээн байгуулалтыг “аль нэг иргэний нийгмийн байгууллага, ард түмний нэр барьсан хэн нэгэн” тооцоо судалгаагүй зүйл ярьж тасалдуулахыг хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа гэсэн зүйлчлэлээр хууль хяналтын байгууллагад Засгийн газрын нэрийн өмнөөс өгч шалгуулах, алдагдсан боломжийн өртгийг иргэний журмаар нэхэмжлэх үүрэгтэй болгожээ. Хорлон сүйтгэх үйл ажиллагаа гэдэг нь Эрүүгийн хуулийн зүйл анги бөгөөд таван жилээс арван хоёр жил хүртэл хугацаагаар хорих ялтай. Шоронд цоожлоод орхихгүй, төлүүлнэ. Үүнийг ард түмэн аймаар дэмжиж, энэ тухай мэдээний дор шууд цаазлаад өгөхийг шаардсан сэтгэгдэл үлдээж байгаа.

    Хууль зүйн сайд Х.Нямбаатар шууд ажилдаа орж, “Алдагдсан боломжийн 80 их наядыг экс Ерөнхийлөгчөөс нэхэмжлэх ёстой” хэмээн ярилцлага өгчээ. БНХАУ руу нүүрс тээвэрлэх Гашуунсухайтын төмөр замыг гацаасныг хэлж байна. Нэхээд авдаг бол сайхаан. Яаж тооцсоныг мэдэхгүй ч Монгол Улсын нийт гадаад өртэй тэнцэхүйц асар их энэ мөнгийг түүнтэй хамт төлөлцөх талууд бий. Х.Баттулгыг 2004 онд УИХ-ын гишүүн болгож 2008 онд Зам тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайдад дэвшүүлэн томилуулж гацаах ажлыг эхлүүлсэн Ардчилсан намыг хэлж байна. Х.Баттулга хэн гэдгийг мэддэг хэрнээ бүгд эрх мэдэл, албан тушаал дээр найрлаад сөхөөгүй байцгаасан. Тэр хүн улс орноо хорлон сүйтгэсэн нь тодорхой байтал 2017 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлж сонгуулсан Ардчилсан Нам.

    2016 онд Монгол Ардын Нам төрийн эрхийг авснаас хойш бүхэл бүтэн зургаан жил өнгөрлөө. Гэтэл Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн гуравны хоёрыг бүрдүүлдэг МАН-аас гарсан УИХ дарга, Ерөнхий сайд хоёр Х.Баттулгатай нийлж, Гашуун сухайт руу 267 км төмөр замыг барьж дуусгахын оронд Эрдэнэс Таван толгойн хамаг мөнгөөр Зүүнбаян зүгт 416 км замыг төрийн нууцад оруулж байгаад (одоо ч нууц) шинээр бариулсан. Тэгэхээр дээрх 80 тэрбумын ихэнхийг Ардчилсан нам, бас 2016 оноос Г.Занданшатар, У.Хүрэлсүх, дараа нь Л.Оюун-Эрдэнийг мөн дэвшүүлж хамсаатан болгосон Ардын нам хоёр хамжаад төлөлцөх боломжтой. Хоёр намын гишүүдийн тоо нийлээд 300 мянга гэж тоолбол нэг гишүүнд нэг гишүүнд 200-300 мянгаас илүүгүй ноогдох нь. Намд орж улс төр хийлцсэн хүмүүст хариуцлага гэж байх ёстой мэт.

    Гэвч Х.Нямбаатар сайд том том бүтээн байгуулалтыг саатуулагчаар улс төрийн нам бус, “иргэний нийгэм, ард түмний нэр барьсан хэн нэгэн” гэж зарласан. Тэдгээр “хэн нэгнийг” тодруулж намнах кампани ч өрнөлөө. Хамгийн эхнийх нь усан цахилгаан станцуудыг саатуулсан хэрэгт бараг яллагдаад байгаа “Оюутолгойн хяналт” ТББ-ын Д.Сүхгэрэл. Хамгийн том жишээ нь Эгийн голын усан цахилгаан станц. Сэлэнгэ мөрний сав газарт УЦС баривал Монголд хэрэгтэй нь үнэн. Гэхдээ тэр нь дэлхийн хамгийн том цэнгэг усны нөөц болсон Байгаль нуурыг тэжээдэг учраас тэнд эрсдэлтэй нь бас үнэн. Тийм учраас ОХУ Монголоос орж ирдэг Сэлэнгэ мөрөн дээр УЦС бариагүйгээр барахгүй, холгүйхэн Гусиноозёрскийн нүүрсний цахилгаан станцыг байгуулсан нь манай хамгийн том 4-р цахилгаан станцаас том буюу 1190 МВт-ын хүчин чадалтай, бид тэндээс нь өвлийн оргил ачааллын үеэр цахилгаан авдаг.

    Хэрвээ манай төр засаг үнэхээр УЦС барих зорилго тавьсан бол энэ олон жилийн турш ОХУ-тай яриа хэлэлцээрт орох байсан, магадгүй эрчим хүчнийхний ярьдгаар “тохируулгын үүрэгтэй”, арай бага чадалтай станц нэгийг бариад үзэж болох байсан. Их хэмжээний газар нутаг, малын бэлчээр, ой мод усанд автахыг ч бодолцоод. Харамсалтай нь тэгээгүй. 1990-ээд сүүлээр Малайз, Чехийн хөрөнгө оруулагчдын хооронд төөрүүлсэн нь улс төрчид. Дараа нь шууд л Дэлхийн банкны төслийн мөнгө, Хөгжлийн банкны зээлээр том станцын ТЭЗҮ хийж, бас францын компаниар байгаль орчны үнэлгээ хийлгэхэд оросууд хүлээж аваагүй. Хэрвээ манай нутаг дэвсгэрт хамаатай асуудлаар хятадууд гуравдахь талтай хамтарч шийдчихээд ирж тулгавал бид дуртай байх уу? Аливаа улсад УЦС барихыг эсэргүүцдэг байгууллага хүмүүс заавал байдаг. Манайд ч мөн адил. ОХУ-ын талаас Симонов гэж нөхөр Байгаль нуурыг хамгаалж тэмцдэг, үүнээс болж нутагтаа “гадаадын агент”-аар бүртгэгдсэн, улмаар манайхантай хамтран ажилладаг, тэр нь бичиг цаас, судалгаа, нийтлэл, өгүүлэл, хааяа нэг барьж зогсох бичигтэй хуудас, өргөх бичиг, сайндаа л шүүхээр заргалдах, гэхдээ тэд шийдвэр гаргадаггүй.

    Өнөөдөр Монголд байн байн дэгддэг, Засгийн газраас хуулиар далайлган нэгмөсөн дарж авахыг хүсч байгаа эсэргүүцэл бол уул уурхайн эсрэг орон нутгийн иргэд, малчдын хөдөлгөөн юм. Тэднийг “шантаажчид” гэх мэтээр цоллох дэндүү амархан. Бодит байдал гэвэл нүүдлийн мал аж ахуй ба уул уурхай хоёр жамаараа зөрчилдөж, нэг ёсондоо газар нутаг булаацалдаж байна. Очоод харахад эзгүй сайхан уул хөндий байдаг учраас тэндээс жаахан газрыг ухаж төнхөхөд юу нь болохгүй гэж? Компаниуд тэгэж бодно. Уул уурхайн лицензийн талбай Монгол Улсын нутаг дэвсгэрийн өчүүхэн хувийг эзэлдэг гэх. Тоогоор бол тийм. Гэхдээ ухсан ашигт малтмалаа пуужинд ачаад эгц дээш хөөргөж зөөгөөд хилийн цаана аваачиж буулгадаггүй, аймаг сум, бэлчээр нутаг дамжуулан тээвэрлэж тал, говийн эмзэг хөрсийг улаан шороо болгохоос асуудал эхэлнэ … Энэ зун бужигнаад намжсан Өмнөговь, Дорноговийн малчдын эсэргүүцэл ийм учиртай.

    Сүүлийн жилүүдийн Монголын хамгийн том эсэргүүцлийн хөдөлгөөн нийслэлд өрнөжээ. Энэ бол 2000-аад оны эхнээс Улаанбаатар хотын нийтийн эзэмшлийн газар болон байр сууцнуудын явган зам, цэцэрлэг, ногоон байгууламж, хүүхдийн тоглоомын талбайд барилгын бүх хууль, журам, дүрмийг илт зөрчсөн “зөвшөөрөлтэй” барилга байшин барьж эхлэхэд иргэд, оршин суугчид гарч бужигнадаг “газрын маргаан” юм. Эргээд харахад 99 хувьд нь иргэд ялагджээ. Үр дүн нь өнөөдрийн Улаанбаатарын хэт төвлөрөл, явах газаргүй оршин суугчид, тэг-д дөхсөн түгжрэл, барилга байшин чихэлдсэн Дархан цаазат Богдхан уулын амууд.

    Манайх шиг номхон ард түмэн дэлхий дээр байна уу? Яг өнөөдөр Монголд ямар ч тэмцэл өрнөөгүй. Нэг ч ажил хаялт зарлаагүй. Төр засаг ажлаа хийхэд хэн ч саад болоогүй. Үндсэн хуулийг өөрсөддөө дээл мэт тааруулж өөрчлөөд, түүнийгээ өөрсдөө давхарлаад өмсөхөд нь таг дуугүй өнгөрөөв. Харин Засгийн газар тэртээ дороос “хорлон сүйтгэгч”-дийг илрүүлж гэмт хэрэгтэн болгохоо албан ёсоор зарлаж байна. Тэр иргэний нийгэм гэдэг эрээвэр хураавар, сайн муу бүгд бий, гэхдээ эрх мэдэлтнүүд өөрсдийн чадаагүйгээ чихдэг хогийн сав арай биш байх.

    P.S:
    Японд якуза гэж зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэл байдаг, ямар бүтэц, хэдэн хүнтэй, толгойлогч нь хэн гэдгийг би хүртэл уншаад мэдчихсэн байхад бүгдийг барьж аваад шоронд суулгадаггүйг гайхдагсан. Гэхдээ хууль бус бизнес, дээрэм, шантаажаар мөнгө олдог тэд ил харагдаад явж байвал хянахад амар, давруулдаггүй, хамгийн гол нь төрд сөөм ч ойртуулдаггүй гэж ойлгосон. Манайд тиймэрхүү буруу зөрүү нөхдүүд байхгүй байна гэж байхгүй. Тэд хаагуур явна вэ? Төрийн ордонд, яахав үе үе солигдоод яваад байх шиг санагддаг.

     
  • Д.Цэрэнжав 2:17 am on 2022.07.01 Permalink  

    “Тагнуулын хавтаст хэрэг”-ийн цаана 

    2022.07.01.

    Өчигдөр орой хэд хэдэн телевизийн оргил цаг руу хөтөлбөрт зарлагдаагүй нэгэн нэвтрүүлэг дайрч орлоо. Зөвхөн их мөнгө, эсвэл том эрх мэдэл ингэж чаддаг. Энэ удаад Монгол Улсын хамгийн эрх мэдэлтэй хүн – Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн мэдэлд байдаг онцгой нэгэн байгууллага ба төрсөн ахынх нь “Херо энтертэйнмент” хамтарч бүтээсэн “Тагнуулын хавтаст хэрэг” баримтат нэвтрүүлэг. Эхлэлийг хармагцаа, саяхан шүүхээс 10 жилийн ял авсан “энэтхэгийн тагнуулч” Ч.Мөнхбаярын тухай гэж бодтол үгүй, харин арваад жилийн өмнө Хятадын нууц албаны саварт атгуулсан өөр нэг залууг манай сөрөг тагнуулчид удаж төдөлгүй илчилж суулгасан тухай ажээ. Энэ түүхийг сонирхуулахаас илүүтэйгээр гадаадын тагнуулын байгууллагын урхинд орж эх орноосоо урвахаас сэрэмжлүүлсэн нэвтрүүлэг. Тагнуулын Ерөнхий газрын дарга байсан Равдангийн Болд, тэргүүн дэд дарга асан Доржготовын Чимэд-Юндэн, бас нэгэн сэтгэл зүйч хүүхэн гурав ой тойнд ортол хэлж өгөв.

    Өнөөдөр манай иргэд тэртээ тэргүй өндөр сонор сэрэмжтэй байгааг нийгмийн сүлжээ илтгэнэ. Тухайлбал, оросын талын этгээдүүдийг зогсоо зайгүй илчилж барахгүй байна. Хамгийн том нь Халтмаагийн Баттулга гэгч Путины даалгавраар төмөр замыг хэрхэн гацааж улсаа хорлосныг нэр бүхий фэйсбүүкч, твиттерчид арваад жилийн турш хэлж өгөөд байхад аль нэг талд гаргах болоогүй юу, ТЕГ-аа? Түүнийг 2004 оноос монгол төрийн өндөр албанд суулгаж, УИХ-ын гишүүн, хэд хэдэн яамны сайд, эцэст нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид дэвшүүлэн залж хорт санаануудаа гүйцэлдүүлэх боломж олгосон АН-ынхан өөрсдөө буруугаа хүлээж нотлоод байгаа. 2022 оны 2-р сарын 24-нээс хойш Орост худалдагдсан, гар хөл нь болсон учраас Украиныг дэмжээгүй гэх дайнч урвагчдыг нэр ус, зураг хөрөгтэй нь дуудан цоллоод зогсохгүй тэдэнд Шенгений, америкийн виз олгож болохгүйг тэдгээр ЭСЯ-дад бололтой анхааруулж, үүгээрээ виз олгож болох жагсаалтанд өөрсдийгөө давхар бүртгүүлээд ч байх шиг. “Шударга иргэд”-ийн уламжлал манайд тасраагүй юм байна.

    Мартсанаас мал мэнд үү гэгчээр Ч.Мөнхбаяр тэгээд хэн байв? Тэрбээр төр засаг, намууд, усан цахилгаан станц, ураны олборлолт, атомын цахилгаан станц гээд юм юмны эсрэг, Афганистанаас хазаруудыг авчрах, өвөрмонголчууд ба оросын буриадуудын төлөө дуу хоолой гаргаж явдаг нэгэн. Өмгөөлөгч Г.Баасангийн ярианаас үзэхэд, энэтхэг этгээдээс 200 сая төгрөгтэй тэнцэх доллар авчээ. Орчин цагт тагнуулын байгууллагууд хэрэгтэй мэдээллийнхээ 70-80 хувийг нээлттэй эх сурвалжаас олж авдагийг Чимэд-Юндэн генерал дурдсан. Тэгэхээр төрийн нууц мэддэггүй Ч.Мөнхбаяраар монголыг тагнуулах хэрэг байхгүй, гэхдээ цаад байгууллага нь Энэтхэгийн тусгай алба мөн бол “гадаадын тагнуулын албатай хамтран ажилласан” хэрэг үйлджээ. Тэр их мөнгөөр Өвөрмонголын үндэсний үзэл, хэл, соёл, тэрслүү заримыг дэмжсэн ажил явуулсан бол Хятадад таалагдаагүй, улмаар манай дарга нарт анхааруулсан, ингээд манай түүхий эдийг авдаг ганц зах зээл, хямд бараа нийлүүлдэг, зээл олгодог Хятадыг уурлуулж болохгүйн золиос нь Ч.Мөнхбаяр. Хатуу шийтгэж харагдахгүй бол болохгүй. Удахгүй давж заалдана, жилийг бууруулна, хэсэг хугацаанд сууна, тэгэсхийгээд өршөөнө…

    Казахстан улс тусгаар тогтнонгуут Назарбаев гадаад тагнуулын алба байгуулсан тухай мэдээ уншаад дөнгөж салсан Оросыгоо тагнаж гарах нь хэмээн бодож байлаа. Тэгтэл арваад жилийн өмнө Монгол Улсыг Кувейтэд төлөөлсөн элчин сайд Кадырын Сайраан “Алтай” нууц нэртэй казахстаны туршуул болсон нь илэрч, Монгол Улсын Хил хамгаалах газрын дэд дарга, УИХ-ын гишүүн байсан, бригадын генерал Халидалдагийн Жакей баяртай ч байхгүй гэнэт зугтааж Казахстаны цэрэг, тагнуулын том албанд очсон нь тэдний ажлын үр дүн байх. Харин манай сөрөх тагнуулчид барьж авч чадалгүй алдчихсан.

    “Тагнуулын хавтаст хэрэг” баримтат нэвтрүүлэгт Р.Болдын яриаг сонсоход манай гадаад тагнуул гэж байдаг аж. Харь улсад монголын тагнуул ямар нэгэн ажил, бизнесийн халхавчин дор, магадгүй төрд нь шургалаад орчихсон, төвтэйгээ сэмхэн холбоо бариад … гэх бодоход огшмоор шүү. Даанч удахгүй болох наадмын бөхийг тааваараа үзэхгүй, начны найраа, тогтоолын цолыг мэдээд уурсаж харагдах эрхгүй нууц албанд. Яг хаана бол? Бид Европын улс, АНУ, Японыг тагнаж зүрхлэх үү? Бүү мэд. Энэтхэгийг? Бараг үгүй. Африкийн Буркино Фасо юмуу Өмнөд Америкийн Парагвай өөрсдөө тагнаад өгөхийг гуйсан ч бид тоохгүй. Тэгэхээр Орос, Хятад хоёроос өөр хаана байхав гэж бодов.

    Бас нэг зүйл. Тагнуулын ерөнхий газрын сүржин нэр иргэн надад таалагддаггүй. Англи руу Spy биш Intelligency хэмээн боловсон үгээр орчуулдаг болохоос биш. Тагнаж чагнах бол Монгол Улсын аюулгүй байдлыг хангах чиг үүргийн зөвхөн нэг хэсэг, арга хэрэгсэл нь.

    2022.07.03.

    Энэ өдөр Монголын яруу алдарт тагнуулын байгууллагын ажилтны өдөр юм байна. Түүнийгээ тэмдэглэж барьсан нь бас л нууц байж таарна. Хилийн чанадад суугаа нь цээжин дотроо л тэмдэглэдэг байх даа.

     
  • Д.Цэрэнжав 4:49 pm on 2022.06.26 Permalink  

    Даланзадгадын төвийн цэцэрлэг … 

    2022.06.23-24.

    Бараг арван жилийн дараа Даланзадгад хотыг танигдахгүй болтлоо өөрчлөгдсөн байх хэмээн дотроо төсөөлсөөр хоёрдахь удаагаа очлоо. Улсдаа хамгийн баян, Оюутолгойтой, Тавантолгойтой Өмнөговь аймгийн төв учраас тэр. Саяхан нээгдэж гайхуулсан шинэ музей (үлэг гүрвэлийн биш, үлэг гүрвэлтэй музей юм байна), бас театрын сүрлэг барилга музей төвөөсөө зайтай, захдуу босчээ. Чингэс хааныхаас дутахааргүй хэмжээтэй тэр музейг 10 тэрбумаар Оюутолгой байгуулж өгсөн байна. Бас нийтийн орон сууцнууд олноор баригдсан харагдана. Гагцхүү хотын яг төв хуучнаараа, тухайн үедээ Засаг даргын, хурлын даргынх гэж битүү шуугиулж байсан хэдэн өндөр барилга өнгө зүсээ алдсан, нэмж баригдсан хэд нь сонин биш болжээ.

    Уг нь төвийн гудамж талбай цэмцгэр, хог шороогүй аж. Даанч уйтгартай. Зуны үдэш гэхэд зургаа долоон цагаас хөл хөдөлгөөн татарч, дэлгүүр, хоолны газрууд хаалттай. 21 цагаас хойш нээлттэй дэлгүүр хайж баахан тойроод ганцыг олсон. CU, GS25 байтугай ТҮЦ ч харагдаагүй. Амьдралын хэмнэл нийслэлээс өөр учраас даланзадгадчууд эрт амардаг, “манайхан мөнгөтэй, орой болмогц Ланд-аа унаад (арваад жилийн өмнөх шиг лаа хайхаа больж) хавь ойрын амралтын газруудаар тарчихдаг” зэрэг тайлбарууд сонссон ч итгээгүй. Би энэхүү дүнсгэр байдалд хувь нэмэр оруулдаг нэг зүйлийг олж харснаа хэлье. Энэ бол Даланзадгадын төв хэсгийг Нутгийн удирдлагын ордон, Батмөнх даян хааны хөшөөтэй талбайн урдуур огтолсон уртаас урт цэцэрлэгт хүрээлэн юм.

    Урт нь километрээр хэмжигдэх энэ цэцэрлэг үе үеийн өмнөговьчуудын бахархал байх. Бүр 1950-иад онд суулгасан өндөр мод тэмдэглэгээтэйгээ байдаг гэж нутгийн уугуул ярьсныг уртааш нь явж үзсэн надад тааралдаагүй. Муу хайсан биз. Харин хэдэн арван жилийн турш тарьж ургуулсан моднуудын завсар зайгаар модон сандал, ширээ, саравч, усан оргилуур, янз бүрийн тоглоом, хөшөө дурсгал, хогийн сав, элдэв уриа лоозон бүхий пайз, жуулчдад зориулсан самбар, явган зам, тайз, тавцан гээд аль социализмын үеэс эхлэн коммунист субботникоор, төсвийн хөрөнгөөр, хандив тусламжаар бүтээсэн зүйлс пиг чигжжээ. Нэгээхэн хэсгийг гэрэлт гудамж болгосон нь үе үе тоглолт, арга хэмжээ зохион байгуулдаг байх. Хоёр талаараа дээрхэн үеийн бат бөх төмөр хашаа, цемент цутгаж модоор урласан орох гарах хаалганууд. Дутуу юмгүй цэцэрлэгт хүрээлэн. Нэлээд нь муудсан, хазгай муруй хийгдсэн, ховхорсон, эмтэрч хэмхэрснийг ярихгүй ээ.

    Нийслэлийнхээр бол Сүхбаатарын талбайн өмнөх цэцэрлэг ба Хүүхдийн парк хоёр нэг дор. Хэдий урт боловч дэндүү ихийг чихсэн, дээрээс нь мөнгөтэй болохын хэрээр өөр газарт Соёл амралтын том хүрээлэн барьсан (олж амжаагүй) учраас орхигдсон шинж илт. Тэгээд аймгийн төв хэсгийг огтолсон нь хэвээрээ. Цэцэрлэгийн хоёр талаар нэг нэг урсгалтай тусдаа замуудтай нь сайн хэрэг, гэхдээ энэ хоёр замын нөгөө талд гарахын тулд голд нь орших цэцэрлэгийн орох, гарах хоёр хаалгыг тар нярхийлгэн нэвтэрдэг. Үдэш орой бол тун таагүй. Ингээд Даланзадгадын төв хэмээх нэг орон зай хоёр хуваагдаж “саад”-тай болсон учраас хөл хөдөлгөөн багассаар, хоёр талын дэлгүүр үйлчилгээ татарч, шинээр нэмэгдэхгүй, улмаар төв хөгжихөө больсон мэт. Цэцэрлэгт хүрээлэнгийн шугуй болтлоо чигжсэн модуудыг сугалж цөөлдөггүй юм аа гэхэд тайрч цэгцлэх, зарим хэсгийн хашааг буулгах зэргээр зад татаж дэлгэмээр санагдсан. Гэхдээ энэ бол даланзадгадчуудын мэдэх хэрэг.

    Даланзадын төвийн цэцэрлэг үнэн уйтгартай …

    (More …)
     
  • Д.Цэрэнжав 12:37 am on 2022.05.09 Permalink  

    Үзэл бодол, байр суурийн тухай 

    2022.05.09.

    Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний өдөр зориулсан “Хараат бус хэвлэл мэдээлэл: Сэргэх үү, сөхрөх үү?” арга хэмжээн дээр ярьсан санаануудаа сийрүүлэв

    Монголын чөлөөт хэвлэл мэдээлэл 30 насыг давжээ. 1980-аад оны төгсгөл хавьд дарга нарыг, нам засгийг, социализмыг, Сталиныг, зөвлөлтийг шүүмжилж эхэлсэн бол ерээд он гармагц америк, англи, герман багш нар нааш цувж коммунист биш, чөлөөт, ардчилсан хэвлэл мэдээлэл, сэтгүүл зүй ямар байхыг сургаж эхэлсэн. Юунаас ч хараат бус байж хэний ч талд орох ёсгүй, мэдээ, сурвалжлага зөвхөн үнэнийг хэлэх үүрэгтэй бөгөөд сэтгүүлч, сурвалжлагч нар үзэл бодлоо шургуулж хэрхэвч болохгүй тухай. Бас аливаа мэдээллийг гурваас доошгүй эх сурвалжаас баталгаажуулах тухай. Маргааш гарах мэдээг тэгж амжих эсэхэд эргэлзсэн нөхдүүдэд тэдний огт үзээгүй BBC, CNN, элдэв Тайм, Таймс-ийг үлгэр дууриал болгоно…

    Өнөөдөр тэр үеийн багш нарын номлол өөрчлөгджээ. (Эсвэл коммунист суртал нэвтрүүлгээс салгах гэж дэгсдүү зааж байсан?). Барууны хэвлэл мэдээлэл чөлөөт, хараат бус шошгоо орхиж, хэний талд гэдгээ ил тод зарлаж байгаад дураараа болжээ. CNN гэхэд АНУ-ын Ардчилсан намын, харин Fox News гэхэд Бүгд Найрамдах Намын “төв телевиз”. Хэдэн жилийн өмнө Монголд үйл ажиллагаа явуулдаг германы байгууллагын суурин төлөөлөгч, тус улсын нэр бүхий сонинууд улс төрийн үзэл бодлыг нь дэмждэггүй учраас Трампын мэдэгдлийг нийтлэхгүй байхаар шийдсэн гэж зөвтгөн тайлбарлаж билээ.

    Дүгнэлт гэвэл, хувь сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллагын чөлөөт, хараат бус эсэх нь туйлын харьцангуй ойлголт. Эзнээсээ, санхүүжиж байгаа реклам сурталчилгаанаас, ядахдаа өөрөөсөө хараат байж таарна. Сэтгүүлч хүн үйл явдлыг зөвхөн бүртгэгч биш, протокол хөтлөгч биш, минут секунд алдахгүй дамжуулж суудаг камер ч биш. Сэтгүүлч бол үзэж сонсож уншсанаа өөрийн тархиар шүүж өөрийн үгээр илэрхийлэн өөрийн нэрээр түгээдэг хүн. Редакци мөн адил. Тэгэхээр чөлөөт хэвлэл мэдээлэл гэж байдаг уу? Байдаг, энэ бол тогтолцооны ойлголт бөгөөд баруун, зүүн, үндсэрхэг, либерал, коммунист, хуучинсаг, маргинал цөөнхийн, явцуу, эсэргүү, тэрслүү гэх мэт өөр өөрийн өнцгөөс хардаг олон ургальч хэвлэл мэдээллийг хэлнэ. Хэний ч талд орохгүй байх, бас орох эрх чөлөө багтана.

    Саяхан болсон нэгэн арга хэмжээн дээр хэсэг эрхлэгчид Үндсэн хуулийн үзэл санаанд нийцэхгүй, хүчирхийлэлд уриалан дуудсан, хүний эрхийн эсрэг шинжтэй үйл явдлыг дамжуулахгүй, нийтэлж нэвтрүүлэхгүй тухайгаа зарлав. Тэдний эрх. Гагцхүү тухайн үйл явдал, үзэл бодол, байр суурийн зөв бурууг сэтгүүлч, редактор гялс манс шийдэж цензүүрдэх нь ямар вэ? (Хуулиар тогтоогдоогүй хэнийг ч гэм буруутайд тооцож болохгүй яасан?) Харин ч хууль журманд нийцэхгүй ноцтой үг, үйлдэл гаргасан бол тэр тусмаа дэлгэж олонд мэдүүлэх нь хэвлэл мэдээллийн үүрэг. Мэдүүлж байж вакцин тарьсантай адил сөрөг дархлаа нийгэмд тогтох бус уу? Нийгэм тэр чигээрээ бухимдалтай байхад сөрөг мэдээллийг хамаа намаагүй нийтлэхгүй бодлого барьж буйгаа дээрх хэдэн эрхлэгч зарласан. (Яг жинхэнэ шалтгаан нь төр, засгийн байгууллага, Засаг дарга нартай байгуулсан “хаалтын гэрээ” юм)

    Олон нийтийн уламжлалт мэдээллийн хэрэгслүүдэд үзэл бодлоо илэрхийлэх, үнэлж дүгнэх эрх чөлөө хумигдсаар байх шиг. Зарим үгийг хэрэглэвэл буруутдаг болсон. Political Correctness, Cancel Culture, Inclusive Language зэрэг үзэл суртлын зарчмууд чимх чимхээр нэвтэрч байна. Хүний эрх, ЛГБТ, жендерийн тухайд бол дуугарахгүй байвал танд өлзийтэй. Цаана чинь Зөрчлийн хууль, ард нь Эрүүгийн хууль хүлээж буй. Нийгмийн сүлжээнд нуугдаад ч нэмэргүй. Саяхан нэг ээж Монгол Улсын консерваторид охиноо шалгуулсны хариу ил тод биш байсныг шүүмжлээд, эцэг эхчүүдтэй байгуулсан гэрээнд “цахим орчинд сургуулийн талаар сөрөг сэтгэгдэл үлдээхгүй байх, үлдээсэн тохиолдолд шүүхийн шатанд шилжинэ” гэсэн заалт орсныг тэсэлгүй дэлгэжээ.

    Сэтгүүлчид яахав, Монгол Улс амаа хамхижээ. Украины асуудлаар ганц илүү үг дуугараагүй, зөвхөн дайн дуусахыг ерөөж, НҮБ-д санал хураахад түдгэлзэж чадлаа. Өөр арга алга. Саяхан Японы Гадаад хэргийн сайд айлчлахдаа манай улсыг ОХУ-д шахалт үзүүлэхэд хувь нэмрээ оруулахыг уриалжээ. Гэтэл бид яг одоо хямд бензинтэй байх, ирэх өвөл хотоо хөлдөөхгүйн тулд эрчим хүчийг Оросоос бүр ихээр авах хэрэгтэй. Хятадын тухайд бол Монгол Улс аль хэдийнэ амаа гар хөлтэйгээ үдүүлсэн. Урд хөрш таалаагүй тул монголчуудын бурхны шашны дээд Далай лам Монголд дахиж ирэхгүй. Өвөрмонголчуудыг ингэлээ тэглээ гэж үе үе цаас барьж жагсдаг сэтгүүлч Ч.Мөнхбаяр шоронд суугаа. Урдаас контейнерууд орж ирэх, урагшаа нүүрс гарах нь тэрбум, их наяд дахин чухал учраас тэр байх. Түүний тагнасан (үнэхээр тэгсэн бол), бас тагнуулсан улсыг нэрлэж ч зүрхлэхгүй. Арваад жилийн өмнө Ц.Жаргалсайхан нэртэй оросын тагнуулыг барьж аваад зарлаж чаддаг байлаа.

    P.S:

    Өнөөдөр манай хэвлэл мэдээлэл төр засгаа дагалаа. Барууныхан шиг Оросын халдан довтолгоо, эсвэл оросууд шиг Тусгай ажиллагаа гэж нэрлэхгүйгээр, Украины үйл явдал, геополитикийн хурцадмал байдал гэр мэтээр бөөрөнхийлж хоёр талын эх сурвалжийг хольж хутгаад хэний ч талд ороогүйгээр харагдаж сурчээ. Харин нийгмийн сүлжээнд манайхан нэгийгээ үзэж нэхий дээлээ тайлж байна. Урьд нь ямар ч асуудлаар ингэж ширүүн зөрчилдөж, үзэн ядахдаа тулж байсангүй. Миний ажигласнаар Украиныг дэмжиж Оросыг эсэргүүцсэн монголчууд хамаагүй хүчтэй, гарцаагүй дийлж явна. Өчигдөр Улаанбаатар хотод Жуковын музейн дэргэд Бессмертный полк арга хэмжээ болж, өнөөдөр фашизмын эсрэг ЗХУ-ын Аугаа их эх орны дайны ялалтын өдрийг нэг хэсэг нь тэмдэглэж, нөгөө хэсэг есөн шидээр гутааж чадлаа. Олон нийтийн телевиз тэднээс айгаад “Цагийн хүрд”-ээрээ анх удаа мэдээлсэнгүй. Манай тусгаар тогтнолд шууд хамаатай онцгой үйл явдал юмсан. Украин бол тэдэнд шалтаг төдий. Ядахдаа ганц энэ өдөр Оросыг муулахаа завсарлаж түр амсхийгээд маргааш өглөөнөөс цовоо сэргэлэн үргэлжлүүлэх болов уу гэтэл тэгсэнгүй…

     
  • Д.Цэрэнжав 1:29 pm on 2022.03.10 Permalink  

    Украины эмгэнэлт явдлууд 

    2022.03.10.

    Нэг.

    1986 онд “Ард” кинотеатрт зөвлөлтийн “Хатыны эмгэнэлт явдал” хоёр ангит уран сайхны киног үзэж билээ (Дуусгаад үстэй малгайгаа суудал дээрээ мартаж гарсан учраас сайн санадаг, тэгэхээр өвөл байсан). Орос нэр нь “Иди и смотри”. Үйл явдал гэвэл Эх орны дайны үеэр германы СС-ийн отряд белоруссын хоёр тосгоны иргэдийг хядсан тухай юм. Эхний тосгоноос нэгийг ч амьд үлдээлгүй буудаад овоолсноор харуулдаг бол хоёр дахь тосгоны иргэдийг том амбаарт хөөж оруулан түгжээд, томчууд нь хүүхдүүдээ үлдээгээд гарч болно гэхэд зөвхөн Флёра гэдэг жаал, бас нэг залуу хүүхэн нялх хүүхдээ тэврээд цонхоор бууж гарч ирэхэд хүүхдийг нь булааж дотогш буцаан шидээд бүх хүнийг амьдаар нь шатаадаг.

    Миний мэдэх, дайны тухай хамгийн хүчтэй кино бол Алесь Адамовичийн “Хатынская повесть”-ийн  дагуу Элем Климовын найруулсан энэ кино. Одоо цагийн аймшгийн кинонууд дэргэд нь зугаа төдий. Дараа нь уг киног Германд болон европын бусад оронд үзүүлэхэд тухайн үедээ маш их дуулиан тарьж, хүлээн зөвшөөрөхгүй, бүр зөвлөлтийн пропаганда гэж үзсэн нь бий.    
    Үнэхээр пропаганда буюу нэг том гуйвуулга энэ кинонд оржээ. Жинхэнэ үйл явдал нь гэвэл 1943 оны 3-р сарын 22-нд Белоруссын нутаг дэвсгэрт германы цуваа руу дайрч гурван цэргийн албан хаагчийг алсан партизануудаас өшөө авч Хатынь тосгоны (эхлээд оршил болгож өөр нэг тосгоны 26 хүнийг хүйс тэмтрээд) бүх оршин суугчийг хамтралын сарай руу оруулж 149 хүн, тэдний дотор 75 хүүхдийг (ес, бас долоон хүүхэдтэй гэр бүлийг тэр чигээр нь) шатаасан нь германчууд биш, харин Schutzmannschaft Battalion 118 хэмээх отряд байсны дийлэнх нь Улаан армид алба хааж байгаад дайны эхээр сайн дураар бууж өгсөн зэрэг украинчууд, украины үндсэрхэг үзэлтнүүд байсныг тухайн үедээ зөвлөлтийн ард түмнүүдийн эв нэгдлийг эрхэмлэх үүднээс нуусхийж, германы СС-ын цэргүүд, хажуугаар нь нутгийн хэд гурван полицай оролцсоноор кинон дээр харуулдаг.

    Хоёр.

    2014 оны хавар Украинд Евромайдан хөдөлгөөний үр дүнд төрийн эргэлт гарсны дараа уг үйл явдлыг дэмжигч украины үндсэрхэг үзэлтнүүд болон хүлээн зөвшөөрөөгүй “антимайдан”-чууд буюу орос үндэстэн голдуу  иргэд гудамжинд жагсаал цуглаан хийж, хоорондоо сөргөлдсөн олон хотын нэг нь Одесса юм. Явсаар 5-р сарын 2-ны өдөр хотын Үйлдвэрчний эвлэлүүдийн ордны өмнөх Куликовын талбайд антимайдан-ы идэвхтнүүд олон палатка босгож Украиныг холбооны улс, орос хэлийг албан ёсны хэл болгох санал асуулга зохион байгуулах үеэр евромайданчууд дайрахад цаадуул нь ордон руу орж нуугдсан байна. Ингээд жинхэнэ аймшиг эхэлжээ. Ордныг битүү бүсэлж, талбай дээр шууд Молотовын коктейль бэлтгэн шидсэнээр байшин шатаж, амь тэмцсэн хүмүүсийг гаргахгүй  өөдөөс нь буудаж, цагдаа нар таслан зогсоогоогүйн улмаас албан ёсны мэдээллээр 48 хүн амиа алдсаны зарим нь цонхоор үсрэхдээ, бусад нь амьдаараа шатаж, бэртэж шархадсан хүний тоо 200 давжээ.  

    Энэхүү эмгэнэлт явдлаас хойш бараг найман жил өнгөрсөн ч мөрдөн шалгах ажил дуусаагүй ажээ. Ордныг хэрхэн шатааж, Молотовын коктейль бэлтгэн шидэж, буудсан зураг, бичлэгээ эзэд нь тухайн үедээ нийгмийн сүлжээнд бахархалтайгаар нийтэлснээ хэрэг бишэдмэгц нэгд нэгэнгүй устгасан боловч тэдний гар хүрэхгүй Интернэтийн булан тохойд хангалттай хуулбарлагдан үлдэж хоцорчээ. Гэвч ганц ч ял аваагүй өнгөрч, эрх баригчид антимайдан-чууд өөрсдөө буруутай, дотроосоо гал тавьсан гэж буруутгаж үзээд нотолж чадаагүй  

    2022 оны 2-р сарын 24-нд В.Путин Украинд цэрэг оруулахаа мэдэгдэж хэлсэн үгэндээ “энэ хэргийг үйлдсэн гэмт этгээдүүд шийтгэл хүлээгээгүй. Тэднийг хэн ч эрж хайхгүй байгаа. Гэвч бид тэднийг нэр усаар нь мэднэ. Тэднийг олж шүүхэд өгч шийтгэхийн тулд бүгдийг хийх болно” гэжээ.  

    Гурав.

    Евромайданыг Одесса төдийгүй Украины зүүн өмнөд нутгийн орос хүн ам зонхилсон муж, хотууд хүлээн зөвшөөрөөгүй. Үүнийг ашиглан Оросын Холбооны Улс санал асуулга явуулах замаар Крымын хойгийг өөртөө нэгтгэв. Харин Украины шинэ засаг эсэргүүцлийн хөдөлгөөнийг төдөлгүй дарж авсан ч нүүрсний уурхай, хүнд үйлдвэр зонхилсон Донецк ба Луганскийн мужуудийн зүүн хэсэг өөрсдийгөө тус бүрдээ Бүгд Найрамдах улс хэмээн тунхаглаж амжсан. Киев цэрэг хөдөлгөж байлдааны ажиллагаа эхлүүлэв.  

    Найман жил үргэлжилж байгаа энэ дайнд 13 мянган хүний амь үрэгджээ. Үүнийг зогсоохын тулд Украин, Орос, Герман, Франц дөрвөн улсын удирдагч нар уулзалт хийж, улмаар 2015 онд Минск хотноо тохиролцоонд (гал зогсоож хэлэлцээр эхлүүлэх, орон нутгийн сонгууль явуулж энэ хоёр мужид онцгой эрх олгох гэх мэт) хүрсэн боловч Украины тал хэлэлцээрт орохоос татгалзжээ. Хамгийн том саад тотгор нь Украины байнгын армийн ангиудаас илүүтэй дайнч, нацист үзэл суртлаа ил дэлгэж туг, далбаа, тэмдгээрээ нотолсон Азов, Айдар, Правый сектор нэртэй  зэвсэгт бүлгүүд тэргүүн шугаманд байрлан дайтаж ирсэн явдал юм.

    Фронтын шугам Донецкийн хот суурингуудад ойрхон, олон тосгодын захаар өнгөрч амиа алдсан зөвхөн хүүхдийн тоо 150-д хүрчээ.  Оросууд үүнийг геноцид хэмээн үзэж дэлхий нийтийн анхаарлыг татахыг оролдож түгшүүр зарладаг ч Москвад нэг хүнийг бороохойдоход сүйд болдог барууныхан таг дуугүй явж ирсэн, тэнд юу болж байгааг Путин геноцид гэж тодорхойлсон нь инээдтэй хэрэг гэж Германы шинэ канцлер Олаф Шольц хэлээд оросуудыг хилэгнүүлээд авсан.

    Дөрөв.

    Оросын эзэнт гүрэн, дараа нь ЗХУ-ын хэсэг байсан, хүн ам нь тэр чигээрээ славян  (слав)-чууд, ихэнх нь орос хэлтэй, тал нь орос байсан Украин улс нэг мэдэхэд бүрэн форматлагдаж Оросоос тусгаар төдий бус Оросын эсрэг улс болон хувирчээ. Украин хэлийг цорын ганц албан ёсны хэлээр зарлаж, дунд сургуульд орос хэлээр сургалт явуулахыг бүрэн хориглосон бол сүүлдээ оросоор ярихыг албан ёсоор хязгаарлаж эхлэв. 2021 оны 6-р сард баталсан уугуул иргэдийн жагсаалтаас оросуудыг хаслаа. Украинд оросууд хэн ч биш болов. Киевийн гудамжаар Орос, оросуудыг устгаж сөнөөнө гэж 1930-аад оны фашистын Германых шиг бамбартай жагсдаг хэт үзэлтнүүд украинчуудын оюун санааг хордуулж, энэ улсыг барьцаанд авснаас ялгаагүй болсон байна.  

    Украин бол Оросын эсрэг үзэл, үйлдлийн зөвхөн үзүүр нь. Хүйтэн дайнаас хойш Оросыг зогсоо зайгүй доош хийж, коммунизм, тоталитаризмаар далимдуулан түүхийг нь үгүйсгэж, 27 сая амиар олдсон Их ялалтыг Гитлерийн Германтай хутган гутааж, дотоод хэрэг явдалд нь эрээ цээргүй оролцож, эцэс  төгсгөлгүй олон хориг тавьж, сүүлдээ оршин тогтнох эрхийг нь хасч хаагуур хэд хуваахыг төлөвлөж, цэрэг зэвсгээ тулгаж байршуулан овоо хараандаа оруулж гэтсэний хариу эцэстээ тултал шахагдсан пүрш тавигдах мэт Украин дээр буув. Оросуудын хэлж буйгаар, баруун зүгээс өөрсдийг нь төхөөрөх гэж ирэхийг 1941 он шиг хүлээхгүйгээр шийдээд хөдөлсөн нь энэ дайныг авчирлаа. Путины хэлсэнчлэн орос, украинчууд яг нэг үндэстэн биш юмаа гэхэд славяны хоёр том  үндэстэн хоорондоо алалцаж, цаанаас нь энэ галыг өрдөж өгч байгаа. Үүнийг эмгэнэл гэхгүй юм бол …

    Тав.

    2022 оны 2-р сарын 24-нд Путины Украинд халдаж эхлүүлсэн байлдааны ажиллагаа хоёр долоо хоног үргэлжилж байна. Урьдчилж тооцоолсон төлөвлөгөөний дагуу яв цав явагдаж байгаа гэж Путин өөрөө мэдэгдсэн, Оросын Украины нисэх буудал, онгоц, танк, их буу, холбооны цамхаг төхөөрөмж, зэвсгийн агуулах зэргийг эхний өдрүүдэд л устгаж жагсаалаас гаргасан гэж Батлан хамгаалах яам нь зарласан ч санаандгүй ширүүн эсэргүүцэл, хүмүүнлэгийн болоод бусад бэрхшээлтэй тулгарч, зурагтаар харагдаж байгаа шиг шаварт суусан болов уу. Байлдаан эхлээд долоо хоносны дараа буюу 3-р сарын 2-ны байдлаар ОХУ-ын 498 цэргийн албан хаагч алагдаж 1597 нь шархаджээ.  

    Бараг 500. Энэ бол маш өндөр тоо, асар их хохирол. Зөвлөлт Холбоот улс 1980-аад онд Афганистанд найман жил байлдахдаа 15 мянган хүнээ алдсан. Тэгвэл Украинд долоохон хоногт хагас мянга. Одоо дахиад долоо хоног өнгөрөхөд алагдсан цэргийн тоо хэд болсныг зарлаагүй байна. 1990-ээд оноос хойш дампуурч байсан Оросын зэвсэгт хүчнийг 2012 онд сайд болмогцоо буцаагаад хөл дээр нь босгосон хэмээн сүүлийн арван жил тэнгэрт тултал магтуулж (манайхан хүртэл монгол цустай, Сүбээдэйн удам гэж) ирсэн Сергей Шойгу жанжин цэргүүдээ мянга мянгаар алдана гэж “яв цав” төлөвлөөгүй байх.

     
  • Д.Цэрэнжав 7:22 pm on 2022.02.28 Permalink  

    Хэн хүчтэйгийн зөв 

    2022.02.28.

    Оросууд юу хийчихэв ээ? Өөрсдөө дэлхий дээр хамгийн том нутаг дэвсгэртэй, Уралын нуруунаас зүүн тийш эзгүйрэх шахсан хэрнээ яагаад Украинаас эмтлээд зогсохгүй дайрч орсон бэ? Барууны ертөнц тэр чигээрээ Путиныг буруутгаж хатуу хориг тавьж эхэллээ. Орос дотроо ч бөөн эсэргүүцэл.

    1991 онд ЗХУ задарч тусгаар тогтнолоо авчихсан хэрнээ Украин улс алхам алхмаар Орост, оросын соёл, түүх, иргэншил, орос хэл, тэгээд оросоор ярьдаг хүмүүс, орос үндэстэнд дайсагнасан улс болж хувирсан гэж Оросын тал нотолдог. Тэгтэл Украин 2019 онд Үндсэн хуулиндаа тунхагласнаа хэрэгжүүлж Умарт Атлантын гэрээний байгууллага – НАТО-д элсвэл тэндээс америкийн пуужинг Москваг тав зургаахан минутын зайнаас (тив алгасах пуужинд гучин минут шаардагдана) харвах тул үүнийг болиулж аюулгүй байдлын баталгааг бичгээр гаргаж өгөхийг ОХУ шаардахад цаадуул нь хүлээж авсангүй. Украин зүгээр нэг Оросын эсрэг бус, Оросын эсрэг дайн байлдааны түшиц улс болно гэсэн дүгнэлт.

    Түүх санахад, зуун жилд нэгээс хоёр удаа европын улсууд хүчээ хавсарч Орост халддаг, хамгийн сүүлд 1941 онд оросууд Москвад тултлаа ухарч байж зогсоосон. “Мы за ценой не постоим” гэж зөвлөлтийн дууны үг бий. Бид ялахын төлөө ямар ч гарз хохирол амсахад бэлэн гэсэн утгатай. Харин өнөөдрийн Орос тэгэж чадахгүй, хүн амын тоо жилээс жилд тасралтгүй цөөрч, эрчүүдийг сая саяар нь дайнд илгээдэг байсан хөдөө тариачны Орос орон, орос тосгод хэдийнэ байхгүй, одоо Москва хүртэл ухрах орон зай, цаг хугацаа, бас гарздах хүн ч үгүй тул оршин тогтноход аюул учирлаа гэж тэд үзжээ. Путины хэлснээр “Зачем нам такой мир, если там не будет России?”.

    Үйл явдлын өрнөл юунд хүргэснийг бид одоо дэлгэцээр харж байна.

    Хэний зөв вэ? Хэн хүчтэйгийн зөв. Хэрвээ оросын цэрэг украины эсэргүүцлийг цөөн хоногт дарж, Киев дэх дэглэмийг солиод өөрийнхөөрөө тохинуулж чадвал Путины зөв болно. Наад зах нь төвийг сахисан, жийрэг улс гарч ирнэ. Цаашилбал Украиныг хэд хуваах магадлал өндөр. Хэрвээ барууны орнууд Украиныг тултал дэмжиж энэ дайн эх захгүй үргэлжлэх буюу Орос дийлдвэл Украин НАТО-гийн дээвэр доор оруулах ба хориг тавих замаар эдийн засгийг нь сүйрүүлж чадвал Оросын төгсгөл ирнэ. Тэгвэл Украины төдийгүй барууныхны зөв болно. Халдсан, сүйтгэсэн, урсгасан цусаар тооцоход тэд хангалттай нүгэл үйлдсэн ч хэнд ч дийлдэхээргүй хүчирхэг явж ирсэн. Түүхийг хүчтэй нь бичдэг.

     
  • Д.Цэрэнжав 6:10 pm on 2022.02.28 Permalink  

    Монголын байрлал 

    2022.02.28.

    Хувь заяаг газар зүй тодорхойлдог гэж Наполеон Бонапарт хэлжээ. Бас геополитикийг газар зүй захирдаг гэсэн арай номын хувилбар байна. Бүхэл бүтэн улс орны хувь заяаг дэлхийн бөмбөрцөг дээрх байрлал шийддэг. Манай Монголыг бодохоор яг шүү. Бид хойгуураа Зөвлөлт, Орос, урдуураа БНХАУ-тай хиллэдгийг бага балчраасаа сурах бичгээс цээжилдэг, хадан дунд хавчуулагдсан халиуны зулзагатай зүйрлэн хөөрхийлдэг, гуравдахь хөршийн зүгт хараагаа чилээж гараа сарвайдаг …

    Хэрвээ 1930-аад онд Зүүн хойт Хятадад япончуудын байгуулсан Манж-го тоглоомын хэмээх улс тогтсон бол манай гуравдагч хөрш болох байсан уу? Бас япончууд Халх голд ялаад БНМАУ-ын зүүн нутгаас эмтэлж аваад цааш нийлүүлсэн бол дараа нь юу болох? Бүү мэд, харин Википедиа-гаас гүйлгэж харахад Манж-Го-гийн хүн амын нь 90 хувь тэртээ тэргүй хятадууд байжээ. Бас нэг Хятад гэсэн үг. ЗХУ задрахад газар зүй талаасаа бараг гуравдахь хөрш гарч ирсэн нь ​Казакстан. Баян-Өлгийгөөс цааш гучаадхан км зайтай боловч тэр зайд Хятад, Оросын хил уулздаг. Төвөөс сайд, дарга нар очиход Өлгийн зарим иргэд Орос юм уу Хятадтай хэсэгхэн газар солилцоод Казакстантай хиллэе гэж санал тавьдаг. Үл бүтэх.

    Бид бусдаас хол оршдогоо сайн талаас нь харвал дайн дажинтай бүс нутаг, хүн нь багтаж ядсан тийм улстай хил залгадаггүй, мянга мянган цагаачдын урсгал дайрч өнгөрдөггүй. Бусдад түвэг саад учруулахгүй тийм байрлалтай тул Монголд халтай, ямар нэг юм булаацалдсан улс алга. Яаж ч муудалцаад Орос, Хятадыг даваад хэн ч довтлохгүй, холоос нударга зангахаас өөр юу ч болохгүй. Бид дэлхийд хамгийн нэр хүндтэй улс байх. Бие биенээ үзэж чаддаггүй нөхдүүд ч нааш харахаараа эелдэг болдог. Коммунист, дарангуйлагч гэж цоллуулдаг бүх улстай сайн харилцаатай. Бодоод байхад, бид барууныханд эзэн Чингэсийн үр сад, “уудам азийн цээжинд гялалзсан” ардчилал гэхээсээ илүү тэдний геополитикийн өрсөлдөгчид, бараг дайсан нь болсон ОХУ, БНХАУ-ын дунд зоочихсон мэт байрлалаараа хайрлагддаг. 

    Монгол Улс хоёр хөршдөө жийрэг болж ирсэн хувь заяатай ч ирээдүйн тухай битүү түгшүүр монгол хүн бүрийн сэтгэлд оршдог. 

     
  • Д.Цэрэнжав 12:12 pm on 2022.01.17 Permalink | Reply  

    Коммунист сонинуудын тухай 

    2022.01.17.

    Өнөөдөр социализм, коммунизм болон түүнтэй холбоотой үгс бараг хараал болжээ. Саяхан коммунист байсан нам, хүмүүс ингэж цоллуулах дургүй. Дашдоржийн Нацагдоржийн шүлэглэснээр байн байсаар бүх дэлхийг бүрхэж гагцхүү нарыг хэвээр үлдээх (дараа нь Ангараг гаригтай ураг барилдах) шахсан нийгэм журам бол амьдралыг төгс журамлаж, хүнийг өв тэгш засан хүмүүжүүлж болно гэж үздэг, түүнийгээ хэрэгжүүлэхээр хаа сайгүй баахан хувьсгал үйлдэж бүтэлгүйтсэн тийм оролдлого. Даанч хүн төрөлхтөн төгс бус байж таарсан. Гэрэлт ирээдүй, үзэл санааныхаа төлөө амиа ч золихоос буцахгүй хүмүүс бол коммунистууд гэсэн ойлголт түгээмэл. Ном, кинонд тэгэж харуулдаг. Энэ оргүй биш. Дэлхийн 2-р дайнаар хэдэн арван сая хүнээ золиосолж байж гитлерийн Германыг хэн нугасалсан бэ гэвэл Зөвлөлт Холбоот Улс. Европ даяар фашизмтай хамгийн тууштай тэмцсэн хүмүүс бол коммунистууд. Партизанууд ихэндээ тэд байсан. Харин дайны дараа АНУ баруун европын орнуудыг сэргээн босгох Маршалын төлөвлөгөө хэрэгжүүлж тусламж үзүүлэхийн өмнө тавьсан ганц болзол нь коммунистуудыг Засгийн газарт оруулахгүй байх…

    Намайг 1970-1980-аад оны заагаар Ленинградад оюутан байхад сонины киоскуудаар социалист орнууд, бас зарим капиталист орны коммунист намын хэвлэлүүд зарагддаг байж билээ. Монголоос “Новости Монголии” ирдэг ч хамгийн өнгө зүс муутай нь байсанд хамт сурч байсан Бүдрагчаагийн Оюунчимэг санаа зовсондоо Невский проспект-оос бүх дугаарыг нь худалдаад авчихсан удаатай.

    Далим гаргаж тэр хэвлэлүүдийг жагсааж эргэн дурсъя гэж бодлоо. Би чинь тухайн үедээ коммунист ба ажилчны намуудын хэвлэлийн түүхийг бүтэн улирал судалсан хүн.

    Neues Deutschland (“Шинэ Герман”) – БНАГУ-ын эрх баригч Германы Нэгдсэн Социалист Намын төв хэвлэл. Эрих Хонеккероор дүүрсэн дугаарууд өдөрт нэг сая хувь гардаг, офсетоор маш чанартай хэвлэгддэг. Хожим 2013 онд Германд очихдоо, Neues Deutschland хэр гарч байгааг асууж мэдэмхийрэхэд хөтөч эмэгтэй тийм сонин мэдэхгүй гэснээр амаа таглуулсан ч маргааш нь өндөр барилгын оройд Neues Deutschland гэсэн неон гэрлэн бичиг үзэгдэж миний нэр нэр хүнд сэргээж билээ. Өнөөдөр 20 мянгаас цөөн хэвлэгдэг боловч социалист үзэл баримтлалтай өдөр тутмын сонин хэвээрээ.

    Trybuna Ludu (“Ард түмний индэр”) – Польшийн Ажилчны Нэгдсэн Намын төв хэвлэл. 1990 онд намтайгаа хамт татан буугдсан. Сэтгүүлчид нь өөр нэрээр сэргээх гэж оролдоод бараагүй.

    Rudé právo (“Улаан эрх”) – Чехословакийн коммунист намын төв хэвлэл. 1989 оны хувьсгалын дараа намаасаа салж, редакторууд нь сониныхоо нэрнээс улааныг авч хаяад Právo болгожээ.

    Népszabadság (“Ард түмний эрх чөлөө) – Унгарын Ажилчны Социалист Намын төв хэвлэл. 1980-аад оны сүүлчээр социалист орнуудын төв хэвлэлүүдээс хамгийн түрүүнд зүүний үзэл баримтлалтай чөлөөт сонин болсноо зарлахад “Үнэн” сонинд байсан ганц нэг нөхөд бид “манайх бас тэгэх ёстой” гэж хэсэгхэн зуур цуураад өнгөрсөн. 2016 онд хаагдсан байна.

    Работническо дело (“Ажилчны үйл хэрэг”)- Болгарын коммунист намын төв хэвлэл. 1990 онд нам нь, сонин нь ч татан буугдсан.

    Scinteia (“Оч”) – Румыны коммунист намын төв хэвлэл гэж мэдэхээс цаашгүй байв. Чаушеску ЗХУКН-тай үзэл суртлын маргаантай, онцгойрч явдаг учраас ЗХУ-д үзэгддэггүй байсан биз. 1989 оны 12-р сард Николая Чаушеску хэдхэн хоногийн дараа эхнэртэйгээ хамт буудуулахаасаа өмнө ард түмэндээ хандаж хэлсэн үгийг нийтэлсэн сүүлчийн дугаараа гаргаад намтайгаа цуг алга болсон.

    Дээрх сонинууд бүгд манай “Үнэн” шиг нам, засгийн төв хэвлэл төдийгүй улсдаа өдөр тутмын хамгийн том сонин байжээ. Харин хөрөнгөтөн орны коммунист намын хэвлэлүүд өдөр тутмын том сонинуудтай яаж зэрэгцэхэв.

    L’Humanité (“Хүн төрөлхтөн”) – Францын коммунист намын төв хэвлэл. 1980-аад онд барууны хамгийн нөлөөтэй (Засгийн газарт орж байсан) коммунист намын том сонин, дэлхийн 2-р дайны үед фашистуудад эзлэгдсэн жилүүдэд нууцаар гарч байсан гээд жинхэнэ коммунист хэвлэл. Оргил жилдээ хувь ширхэг нь 100 мянгыг давж байв. Манай “Үнэн” сонины төлөөлөгчид жил бүр баярт нь уригдаж очдог байв. Одоо нам нь нэрээ солиогүй, сонин нь жижгэрсэн ч өдөр тутмын хэвээрээ, мэдээж цахим хувилбартай.

    L’Unità (“Эв нэгдэл”) – Италийн коммунист намын төв хэвлэл. Христийн ардчилсан намын дарга Алда Моро 1976 оны парламентийн сонгуулиар өөрсөдтэй нь адил гуравны нэгийн саналыг авсан Италийн коммунист намыг Засгийн газарт оруулахаа зарласныг зогсоох гэж “Улаан бригад”-ийнхан түүнийг хулгайлж сар гаруй барьцаалаад хөнөөсөн. Ийм эгзэгтэй, хатуу ширүүн тэмцлийн толь болж 200 мянган хувь хэвлэгдэж байв. Харин 2017 оноос цаасан дээр хэвлэгдэхээ больж зөвхөн цахимаар гардаг болжээ.

    Avante! (“Урагшаа”– Португалийн коммунист намын төв хэвлэл. Би Ленинградын оюутны байранд Португалийн Мадейра арлаас ирсэн Мигель гэж коммунист залуутай нэг өрөөнд ороход Альвара Куньяал гэж намын дарга, Аванте нэртэй сониноо магтаж ярьдагсан. Одоо долоо хоног тутам хэвлэгддэг гэсэн.

    Mundo Obrero (“Ажилчдын ертөнц”) – Испанийн коммунист намын төв хэвлэл. Үзэж харж байгаагүй, еврокоммунизм хэмээх үзлийг баримталж ЗХУКН-тай зөрчилддөг, байн байн задарч нийлдэг эсэргүүдүү коммунист намын хэвлэл гэж мэдэхээс цаашгүй. Одоо цаасан дээр гарсаар байна.

    Unsere Zeit (“Одоо цаг”) – Германы коммунист намын төв хэвлэл. Авсаархан, А3 хэмжээтэй хэвлэгддэг, бас час улаан толгойг санаж байна. Дөрөвхөн нүүртэй бөгөөд арын нүүрэнд Бундеслиг-ийн тоглолтын мэдээг тэвхийтэл хайрцаглаж зурагтайгаар мэдээлдэгт нь дуртай байсан. Энэ нам, энэ сониныг хоёуланг нь БНАГУ-аас санхүүжүүлдэг байжээ. Өнөөдөр жижигхэн намын жижигхэн сонин.

    Wahrheit (“Үнэн”) – Баруун Берлины Социалист Нэгдсэн Намын төв хэвлэл. Одоо энэ сонин байтугай Баруун Берлин байхгүй.

    Morning Star – Их Британийн коммунист намын төв хэвлэл. Баруун Европод америкийн дунд тусгалын Першинг пуужин байрлуулахын эсрэг олон нийтийн хөдөлгөөн, жагсаал цуглаан нэг гол сэдэв байлаа. Мэдээж английн хөл бөмбөгийн тоглолтын мэдээ. Бас жижигхэн, А3 хэмжээтэй энэ сонины дугаар бүрийн бараг талыг ЗХУ худалдаж авах замаар санхүүжүүлдэг байжээ. Одоо хараат бусаар, гэхдээ арайхийж гардаг гэнэ.

    The Daily World – АНУ-ын Коммунист намын хэвлэл. New York Times, Washington Times-ийн хажууд өчүүхэн боловч Ленинградын сонины мухлагт зарагддаг байсан цорын ганц америк сонин. Америкийн засаг төрийг шүүмжилсэн, дайны эсрэг агуулгатай Оливер Харрингтоны улс төрийн хурц шог зургуудаараа алдартай. Хожим өөр нэг сонинтой нэгдэж People’s World нэртэй болсон ч 1990-ээд оны эхээр хаагджээ. Харин Гэсс Холл, Анжела Дэвис нарын энэ нам тэсч үлдсэн ба хориод жилийн өмнө Монголын коммунист намын (ийм нам үнэхээр байсан) дарга нэг нөхөр их хуралд нь очиж сууснаа ярьж байв.

    Бас азийн коммунистууд, коммунист намууд гэж байсан. Тэд бас хэвлэлтэй байж таарна.

    Жэньмин Жибао (“Ардын өдөр тутмын сонин”) – Хятадын коммунист намын төв хэвлэл. Гартаа барьж үзээгүй. 1980-аад оны эхээр дэлхийн хоёр коммунистын нэг буюу 40 саяын 20 сая нь нь хятад байжээ. Коммунистуудын тоо нь олшрохоор нэг коммунистын чанар муудахгүй биз гэсэн шог асуулт сонссон. 1980-аад оны дундуур 3,6 сая хувиар хэвлэгддэг байсан бол сая Интернэт орж шалгахад 3 саяас нэг их буугаагүй байв.

    Акахата (“Улаан туг”) – Японы коммунист намын төв хэвлэл. Коммунистууд хэдий ч ЗХУКН-аас нөгөө дөрвөн арлыг буцааж өгөхийг шаарддаг учраас харилцаа муутай байсан нь одоо ч хэвээрээ. Японы Асахи, Иомури гэж тус бүр бараг 10 сая хувь хэвлэгдэх шахаж байсан (одоо буурсан байх) аварга том хоёр сонины дэргэд “Улаан туг” хэдий жижиг ч тухайн үед 2 саяар гарч байжээ.

    Зөвлөлт Холбоот Улсын Коммунист Намын төв хэвлэл “Правда” сонин 10 сая гаруй хувь хэвлэгдэж байснаа 1991 онд ЗХУ задарсны дараа редакцийн хамт олны мэдэлд очиж, хувьчлагдаж, хоёр хуваагдан шүүх зарга болж явсаар ОХУ-ын Коммунист Намын албан ёсны төв хэвлэл болж сая нэг тогтсон. Манай “Үнэн” сонин нүдний өмнө байгаа учраас орхиё. Коммунист байсны төлөөх одонгууд зүүлттэй харагддаг.

    Гүйцээж хэлэхэд, коммунист намуудын дундын маягийн “Проблемы мира и социализма” хэмээх онолын сэтгүүл олон хэлээр (монголоор “Энх тайван, социализмын асуудлууд” нэрээр} гарч тухайн цаг үед агуу санагдахуйц гүн гүнзгий өгүүллүүдийг нийтэлж, хажуугаар нь Испанийн коммунистуудын еврокоммунизм, 1979 оны сүүлчээр зөвлөлтийн цэргийг Афганистанд оруулсныг эсэргүүцсэн Италийн коммунист Намын дарга нь Энрико Берлингуэр гэх мэт буруу зөрүү бодол, гуйвж дайвсан нөхдийг ниргэдэг байсан.

    Ийнхүү 1980, 1990 оны заагаар дэлхийн социалист систем нуран унахтхй зэрэгцэн коммунист ба ажилчны намууд, хэвлэлүүд нь уналтанд орж, ядаж байхад энэ цахим гарч ирээд бүр хүндрүүлжээ. Энэ бүхэн бол мартагдсан түүх. Өнөөдөр, 21-р зуунд тэднийг бөөнд нь эргэн дурсаж буй ганц хүн бол би.

    Орчин цагт аливаа мэдээллийн харилцаа, төв хэвлэлийн үүргийг фэйсбүүкийн пэйж, цахим сайт гүйцэтгэдэг болжээ. Төдөлгүй виртуал, мета-г зүглэнэ. Коммунист нам, коммунист хэвлэлүүд ч мөн адил. Зуу гаруй жилийн өмнө Европоор тэнэж явсан хий үзэгдэл шигээ замхрах уу?

     
  • Д.Цэрэнжав 2:28 am on 2021.11.25 Permalink | Reply  

    Маш Том Албан Татвар 

    2021.11.25.

    Нэг.

    Манайд сүүлийн хэдэн жил болж бүтэж байгаа хэдэн юмны нэг нь Нэмэгдсэн Өртгийн Албан Татвар (НӨАТ) гэнэ. Үүний ачаар далд эдийн засгийг орвонгоор нь эргүүлэн ил гаргаж эхлэв. Сугалаатай болгосноор иргэд худалдан авалт болгондоо и-баримт шаардаж нэхэл хатуутай татварын байцаагчид болж хувирлаа. Орой бүр айлуудад “баримтаа оруулах” нэртэй ажил ундардаг болов. Улсаараа хөдөлж байна.

    Ер нь НӨАТ гэж яг юу вэ? Энд тэндээс уншаад ерөнхийд нь ойлгосон. Гэхдээ олон улсад ч маргаан дэгдээдэг татвар юм байна. Харин манай эдийн засгийн хүмүүсийн яриагаар бөөн будлиан. Зарим нь НӨАТ бол жинхэнэ татвар биш, зөвхөн бүртгэлийн зорилготой дамжлага учраас бүрэн буцааж олгох ёстойг нотолжээ. Манайд ямар ч байсан хоёр хувийг буцааж олгохоос гадна сугалаа явуулж урамшуулдаг. Гэсэн ч иргэд буцаадаг хувийг нэмэхийг байнга шаарддаг ажээ. Харин тун саяхан Сангийн сайд Б.Жавхлан тэр хоёр хувийг хэзээ ч нэмэхгүй, ер нь НӨАТ-ын 10 хувийг нэмэгдүүлж ч магадгүй гэж хатуурхаад зогсохгүй энэ асуудалд бүдүүн гэгчийн цэг тавилаа. Тэрбээр НӨАТ-ыг бүрэн буцааж олгохгүй юм бол цуцалбал ямар вэ гэсэн сэтгүүлчийн асуултанд,

    -Энэ бол төсвийн орлогын гуравдах (дөрөвдэх гэсэн байж ч магадгүй, яг санадаггүй ээ) том эх үүсвэр учраас цуцлахгүй.

    Гүйцээ. Төр асуудлыг ингэж “зангарагтай” шийддэг юм байна. Элдэв маргаан мэтгэлцээнээ зогсоо гэж байна.

    Хоёр.

    Сар бүрийн хорьдоор НӨАТ-ын баримтын сугалааны тохирол зурагтаар явагдаж байна. Өнгөрсөн Ням гаригт ээлжит тохирол “Боловсрол” суваг телевизээр гарахыг үзлээ. Гучаад мянган азтанг аравхан минутын дотор гялс шалгаруулж чаддаг нь гайхалтай. Хэд хэдэн сонин тоог мэдэж авлаа. Нэг сарын 56 сая баримт гэсэн тоог үржүүлэхэд жилдээ 700 сая шахам баримт хэвлэгдэн гардаг. Үүнээс 60 гаруй хувийг л бүртгүүлж сугалаанд оролцуулдаг. Үлдсэнийг бүртгүүлдэггүй, хаядаг, мартдаг, бас бус шалтгаантай байх.

    Аравдугаар сарын 34 сая 956 мянга 869 баримт энэ удаагийн тохиролд оролцлоо. Үндсэн сугалаагаар 31555 хүн тус бүр 30 мянга, 3181 хүн 100 мянга гэх мэтээр өссөөр гурван сая төгрөгийг гурван хүн хожив. Хамгийн том 20 сая төгрөгийн азтан тодроогүй. Дараа нь Супер сугалаа явуулахад 30 саяыг хэн ч хожсонгүй. Хэдэн жилийн өмнө НӨАТ-ын сугалаа эхлэхэд анхны супер шагнал 500 сая байсан төдийгүй түүнийг хэн нэгэн хожсон бол одоо хэд дахин багассан энэ шагнал эзнээ олохоо больсон гэлцэнэ.

    Яагаад юм бол? Найман шилэн хорго тус бүр 10 бөмбөлөгтэй, тэндээс нэг нэг тоо тохиолдлоор үсэрч гардаг. Тэгэхээр нийт 99.999.999 баримтын дугаар таарах магадлалтай гэсэн үг. Харин оролцсон баримтын тоо 34.956.869 гэхлээр тохирлын гуравны хоёр нь тэртээ тэргүй огт байхгүй баримтын дугаарууд дээр таарч байна. Ийм учраас супер сугалаанд хожих магадлал өчүүхэн. Арай шударга бус уу? Нэгэнт бүртгүүлсэн 34 сая баримтын дундаас заавал нэг нь хожихоор тохирлоо явуулж болох уу? Иргэд тэртээ тэргүй худалдан авалтаа хийсэн, НӨАТ-аа төлсөн, сайн дурын байцаагчийн ажлаа хийсэн ч Б.Жавхлан сайдын үед найдваргүй биз.

    Харин сугалааны тохирлын үйл явцын шударга нь дэндүү. Стандартчилал, хэмжил зүйн газрын мэргэжилтэн, ЦЕГ-ын ахлах байцаагч, Татварын ерөнхий газрын байцаагч гурвын хурц хараан дор, тэгээд орон даяар шууд явагдлаа. Хөтлөгчийн амнаас өөр юу ч оролцоогүй.

    Гурав.

    Улс төрийн сонгууль бас төстэй санагдав. Санал хураалт өө сэвгүй, төгс явагддаг болжээ. Хар машин өчүүхэн ч алдаа мадаг гаргадаггүйг бүгд хүлээн зөвшөөрч хоёр гараа өргөлөө. “Сонгуулиар хэнд хэдэн санал өгсөн нь бус, яаж тоолох нь чухал” гэх 90-ээд оны хардлага хүчингүй боллоо. Бидэнд таалагдсан, таалагдаагүй сонголтын дүн санал хураалтаар биш, түүнээс өмнө шийдэгдсэн байдаг.

     
  • Д.Цэрэнжав 1:11 am on 2021.11.15 Permalink | Reply  

    Төрийн байгууллагын мэдээллийг яавал өгөхгүй байх тухай хууль 

    2021.11.15.

    УИХ-ын гишүүн Б.Энх-Амгалан чуулганы хуралдаан дээр “Миний гар утасны дугаарыг хаанаас олж авсныг мэдэхгүй, над руу тоос сорогч авах уу гэж залгасан” тухай гомдоллоод өөрийнхөө мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахыг шаардсан байна. Шаардлага нь энэ өдрүүдэд хэлэлцэж байгаа Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулиар шууд биелэнэ. Томчуудын утасны дугаарыг мэддэг хүмүүс бушуухан мартсугай.

    Урьд нь би эрхэм гишүүд утасныхаа дугаарыг ард түмэндээ, тэр дундаа тойргийнхоо сонгогчдод амлалт шигээ түгээдэг, шөнийн гуравт залгасан ч үсэрч босоод сонсдог хүнд хүчир ажилтай гэж боддог байлаа. Үүний төлөө ярианы төлбөрийг нь улсаас төлж, чуулганы хуралдаан дээр утсаар чөлөөтэй ярьж болдог. Гагцхүү сонгогчдын тоо мянга түм учраас дуудлага болгоныг авч чадахгүй байж болох. Тэгвэл туслахдаа даатгана биз. Харин утсаа авч ярьчихаад түүнийгээ орон даяар задалж сүржигнэх хэрэг юун. Ер нь Их хурлын гишүүнээс тоос сорогч хэрэгтэй эсэхийг асууж яагаад болохгүй гэж? Ковид биднийг ялгадаггүй юм билээ гэж айлдсан өөр нэг гишүүний адил тэнгэрийн амьтан.

    Ардчиллын орон зай хумигдаж байгаа талаар энд тэндгүй ярьдаг болжээ. Гол шалгуур болсон сонгох сонгогдох эрх хэвээр мэт боловч төрийг зайдагнан өөрсдийгөө гагнаж суугаа тэднийг харж 2024 оныг хүлээнэ. Үг хэлэх эрх чөлөө гэж сайхан юм байдагсан. Гэтэл ам нээснээсээ болж байн байн хэрэгт шийтгүүлнэ. Эхлээд Зөрчлийн хуулиар торгоно, тэгээд цааш ахиулна… Таг дуугүй сууя, харин ганц үлдсэн мэдэх эрхээ эдлэе гэхэд бас л бүтэхгүй болж байна.

    Хэдий хэрэгждэггүй ч нэрээрээ бага сага тайвшруулдаг байсан Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай хууль тун удалгүй цуцлагдаж Нийтийн мэдээллийн тухай хуулиар солигдоно. 2011 онд тэр хуулийг батлахын өмнө хэсэг зуур хэлэлцүүлэг өрнүүлж УИХ-ын Төрийн байгуулалтын байнгын хорооноос нээлттэй сонсгол зохион байгуулсныг санаж байна. Хэдэн мөр тэмдэглэл үлджээ.

    УИХ-ын гишүүн Э.Бат-Үүл:

    -Хуулиар төр мэдээлэл өгнө гэхлээр мэдээллийн оронд сурталчилгаа хийгээд эхэлдэг. Стандарт тогтоохгүй бол төр мэдээлэл өгөх нэрээр сурталчилгаа хийж байна. Төрийн байгууллагууд бүгд хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй байна.

    УИХ-ын гишүүн Р.Раш:

    -УИХ, Засгийн газар, Ерөнхийлөгч ил тод мэдээллээ өгөөд балбуулаад байдаг. Гэтэл эдийн засгийн талын байгууллагууд хаалттай, тэгээд зүгээр өнгөрөөд байдаг… Гэгээлэг мэдээ хэрэгтэй байна.

    УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат:

    -Төр өөрт байгаа мэдээллээ л өгнө. Байхгүй мэдээллээ өгөхгүй... Төрийн нууц, бизнесийн үйл ажиллагааны нууц гэж байна. Байгууллагын нууц гэсэн ойлголт байж болохгүй … Төр, иргэний уулзах цэг бол Интернэт.

    УИХ-ын гишүүүн Су.Батболд:

    -МҮОНТ-ийг ажиглаж байна уу. Реклам яваад ч байх шиг… Би Улаанбаатарт газар авмаар байдаг. Гэтэл хаана газар байгаа тухай мэдээлэл байхгүй… Ингээд мэдэх арга тодорхойгүй учраас таньдаг хүн хайж асуух хэрэгтэй болдог. 

    УИХ-ын гишүүн Н.Энхболд:

    -Төрийн байгууллагын сайтуудад зөндөө мэдээлэл байна. Ашиглахгүй байна. Нээлттэй мэдээлэл байхад гүжирдвэл хариуцлага ярих хэрэгтэй.

    Нэг иймэрхүү яриа болсон. Үүнээс хойш арван жил өнгөрчээ. Нэрнэээс нь мэдээллийн ил тод байдал, мэдээлэл авах эрх зэрэг үгс хасагдсан шинэ хуулийн төслийг олон нийт, хэвлэл мэдээллийнхэн ихээхэн шүүмжилж байгаа. Хэлэлцүүлэг, өргөх бичиг гээд. Хэрвээ батлагдвал Үндсэн хуулийн цэцэд хандах бодолтой хүмүүс ч бий. Гэхдээ эрх баригчид Хувийн мэдээллийг хамгаалах хуулийн урд хойно оруулан төөрүүлж байгаад хүссэнээрээ хийх тодорхой. Их хурлын дарга Г.Занданшатар сэтгүүлч хүн хэн нэгнийг шүүмжлэхээсээ өмнө өөрөөс нь няцаалт авах хэрэгтэй гэж индэр дээрээсээ зааварлах хүртлээ бяр амтагджээ. Тэгвэл “Эрхэм гишүүнээ, таны тухай нэг ийм юм бичлээ. … За энэ хэсгийг хасчихья… Энд гарын үсгээ зураад зөвшөөрөл өгнө үү” гэдэг болно, сонинд юм уу сайтад гаргасны доорхи “Болор дурангаар шалгав”-ын араас “Ц.Анандбазар гишүүний зөвшөөрөлтэй нийтлэв” гэх мэт тэмдэглэгээ нэмэгдэнэ…

    Мэдээлэл авах эрхийг мэдээллийн дэд бүтэц, технологийн шат дамжлага, дотоод зохицуулалт дунд живүүлж, нээлттэй байлгана гэснээ хүртэл … тухай мэдээлэл, дүн мэдээ, хэрэгжилт, явц, үр дүн, үндэслэл шалтгаан, нэгдсэн үзүүлэлт, байдал, хууль тогтоомжинд заасан бусад мэдээлэл гэх мэт яг тодорхойлох аргагүй, юуг ч харуулаад ам хааж таглаж мэдэх нэр томъёо, нэршлээр (үүнийг манайхан 50-60 төрлийн мэлээллийг саадгүй өгөх нь хэмээн хууртаад байгаа) толгой эргүүлсэн Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийн төслийн зүйл, заалтыг засаж сайжруулах боломжгүй. Тэртээ тэргүй байгаа, хэдэн зуун төрлийн мэдээллийг хар нүх адил сорж хамсан төрийн, албаны ба хувийн нууцын урдуур дахиад хаалттай, хязгаарлагдмал гэсэн зохиомол ангиллаар давхар хана босгож анхнаасаа буруу замаар орчихсон хууль. Хаах, хязгаарлахыг жинхэнээсээ үзүүлж өгсөн байна.

    Дурын нэг заалтыг, жишээлбэл, “8.4.9. Шилэн дансны хөтлөлт, хэрэгжилт, аудитын тайлан, зөвлөмжийн дагуу авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээний мэдээлэл” гэснийг уншихад гарт барих аргагүй ерөнхий, зөвхөн хавтас, гарчиг төдийг ямар нэгэн задаргаагүй, албан тушаалтны таалалд нийцсэнийг дэлгээд, халтайг дараад үлдэхэд хуулийг биелүүлсэнд тооцно. Энэ бол нууцлах ёстойг жагсаагаад бусад бүх мэдээлэл нээлттэй гэж заасан өмнөх хуулиас ухрах бүү хэл буцаж зугтсан хэрэг юм.

    Уг нь хамаагүй илүү, хялбар бөгөөд үр дүнтэй арга зам байна. Энэ бол төрийн байгууллагын буюу албан тушаалтны гарын үсэг зурж тамга дарсан бүх шийдвэрийг ил тод болгох явдал юм. Хичнээн муу сайнаар хэлүүлдэг ч Монгол Улсад төрийн, төсвийн, орон нутгийн төр захиргааны байгууллагын үйл ажиллагаа огноо дугаартай, гарын үсэг, тамгатай шийдвэрийн дагуу явагдаж хүчин төгөлдөр болдог. Авлига өгч авсан ч ингэж л хийсэн байдаг. Энэ бол хамгийн баталгаатай ил тод байдал. Бас хариуцлага, хяналт. Даргаас гадна нягтлан гарын үсгээ зурж байж мөнгө гардаг шиг. (Эрдэнэс Монгол-ын Д.Хаянхярваа захирал байгууллагын мөнгөө нягтлангаасаа нууж ширээндээ хадгалсан байсан ч хэзээ нэгэн цагт авлигын шийдвэрт гарын үсэг зураад баригдах байсан) Дэлгэрүүлж тоочвол, Ерөнхийлөгчийн зарлиг, захирамж, Засгийн газрын тогтоол, Ерөнхий сайдын захирамж, салбарын сайд, яамны төрийн нарийн бичгийн дарга, агентлагийн захирлын тушаал, аймаг нийслэл, сум, дүүргийн ИТХ-ын ба Тэргүүлэгчдийн тогтоол, Засаг даргын захирамж, ЗДТГ-ын даргын тушаалыг бүгдийг цахим сайтад жагсаан байршуулбал жинхэнэ ил тод байдал!

    Бүгдийг, жагсаалтаар, нэгийг ч алгасахгүйгээр! Ulaanbaatar.mn сайтад Нийслэлийн Засаг даргын захирамжийг байршуулахдаа А/733. Дурсгалын цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах тухай. 2021.09.24 гэсэн захирамжийн дараа А/748. Нийслэлийн төр, захиргааны байгууллагуудын ажлын цагийн хуваарьт зохицуулалт хийх тухай. 2021.09.30 гэснийг оруулжээ. Энэ завсарт алгассан 6 өдрийн хугацаанд гаргасан 15 захирамжийн цаана юуг нуун авч үлдсэнийг ёстой таашгүй.

    Төр яахаараа хамаг юмаа дэлгэх ёстой юм, нууц алдагдаж сүйд болно гэж сүйд болцгоох биз. Санаа зоволтгүй. Хэрвээ тийм тушаал, захирамж байгаа бол Төрийн ба албаны нууцын тухай хуулийн тийм заалтад хамаарах учраас агуулгыг дэлгэхгүй гэсэн тайлбар зүүхэд болно. Төрийн байгууллагууд дандаа хувь хүний нууцтай хамаатай шийдвэр гаргаад явдаг гэж бодохгүй байна. Бусдыг бүрэн, хавсралттай нь дэлгэх нь төрийн байгуулагын мэдээллийн ил тод байдлыг хангах хамгийн үр дүнтэй арга юм. Хэзээ хэнд ямар мэдээлэл хэрэг болж төрийн байгууллагаас нэхэхийг хүлээх шаардлагагүй, элдэв бичиг цаас, шат дамжлага, бүртгэл, зардал чирэгдэлгүй, албан тушаалтны ааш аягаас хамаарахгүй.

    Төрд асар их мэдээлэл байгаа. Зөвхөн тушаал, шийдвэр, захирамжийг дэлгэснээр төрийн ил тод байдал хангагдах уу? Хангагдана. Яагаад гэвэл аль нэг даргын тушаал шийдвэргүйгээр хийгддэг томилгоо, зарцуулдаг төсөв мөнгө, баталдаг төсөл, хөтөлбөр, төлөвлөгөө, тайлан, албажуулдаг журам дүрэм нэг ч байхгүй. Агуу шийдэл олж, эсвэл мянганы шилдэг хулгай дээрмийг сэдсэн ч түүнийгээ тушаал шийдвэр гаргаж байж хэрэгжүүлнэ. Төрийн байгууллага, албан тушаалтны сайн муу, зөв буруу бүгд энд байна.

    Яг одоо төрийн байгууллагын бүх тушаал, шийдвэрийг ил тод болгоно гэж төсөөлөхөд ч бэрх, бас түвэгтэй санагдвал зөвхөн жагсаалтаас эхэлж болох юм. Жагсаалт ил байвал төрд ямар мэдээлэл байгаа, бас байхгүй нь шууд тодорхой болно. Тэндээс иргэн тус бүр өөрт хэрэгтэй мэдээлэл байгаа эсэхийг мэдэж, шаардлагатай гэвэл хүсэлт тавьж дэлгэрэнгүй авах үүд хаалга нээгдэнэ. Иргэд төрийн байгууллага, албан тушаалтны гаргаж байгаа ямар шийдвэрийг мэдэж байх эрхтэй. Нууцыг бол хүндэтгэнэ, дагана, гэхдээ дур зоргоороо нууцад оруулж, нууцын жагсаалтаа хүртэл нууцлахыг тэвчих ёсгүй.

    Бүр 2011 онд төр зөвхөн мэдээллээ өгөх ёстой, сурталчилгаа явуулж болохгүй гэж УИХ дээр ярьж байжээ. Арван жилийн дараа харахад монголын хамгийн сурталчилгааны агентлаг, захиалагч, бас мөнгө төлөгч нь төр өөрөө болсон байна. Нийтийн мэдээллийн тухай хуулиар төрийн мэдээллийг нэгмөсөн журамлаж, бага багаар, баахан шалгаж байцааж байж өгдөг болно. Анхдагч, бодит мэдээлэл, өгөгдөл дутсан хэвлэл мэдээлэл буруу зөрүү хийнэ, алдана ононо. Дахиад чангална. Ядаж байхад манай хэвлэл мэдээлэл дээрээс дохиход хэзээ ч бэлхэн, олон нийтийн телевиз бол төрийн байгууллагуудын ухуулга сурталчилгаанд бүрмөсөн живж “авраарай” гэж орилохоо ч больжээ. Та бидний нүдний өмнө төр хамгаа нууж дахин хаагдаж байна. Зах зухаас сөхөж харахыг оролдвол хэрэгт орно.

    Хэдхэн хоногийн дараа Нийтийн мэдээллийн тухай хууль батлагдана. Хэр хууль болохыг хоёрхон асуултаар шалгая. Шинэ хууль гарснаар нийслэл Улаанбаатар хот, түүний эргэн тойронд, Туулын эрэг дагуу, дархан цаазат Богдхан ууланд аль Засаг дарга, хэн гэдэг сайд хэзээ хэнд яг хаана, хэдий хэмжээний газар олгосон буюу олгож байгаа нь ил болох уу? Энэ мэдээллийг саадгүй авч чадах уу? Чадахгүй. Миний шалгалтанд уналаа.

     
  • Д.Цэрэнжав 9:57 pm on 2021.09.27 Permalink | Reply  

    Онц байдал ! 

    2021.09.28.

    Засаг дарга Д.Сумъяабазар өнгөрөгч 8-р сарын 20-нд “өнөөдөр гаргаж байна” гэж зарласан, Улаанбаатар хотод барилга, байгууламж барих асуудлыг түр хугацаагаар зогсоох тухай захирамж зургаа хоногийн дараа үзэглэгдэж гарахдаа нийслэлийн төв хэсэг, Богдхан уул, Горхи, Тэрэлжид сургууль цэцэрлэг, эмнэлэг, дэд бүтцээс бусад зориулалтаар шинээр газар эзэмших, барилга барих зөвшөөрөл олгохыг түр хугацаагаар зогсоох тухай болж хувирчээ. Зөвхөн зөвшөөрөл нэмж олгохгүй, харин урьд олгогдсон бол хамаарахгүй. Юу ч өөрчлөгдөхгүй гэсэн үг. Хотын төвийн болон эргэн тойрны бүх газар хэдийнэ олгогдсон учраас одоо баригдаж байгаа болон цаашдаа баригдах зөвшөөрөлтэй бүх барилга байгууламж босдогоороо босч дахиад нэг Улаанбаатартай тэнцэх барилга байшин, хүн, машин тэрэг нэмэгдэх нигууртай.

    Мухарджээ. Нийслэлийн удирдлага байтугай Засгийн газар юу хийхээ мэдэхээ больсон учраас юу ч хамаагүй хийж эхэллээ. 9-р сарын 8-ны хуралдаанаар нийслэлийн төр, захиргааны зарим байгууллагыг Яармаг руу нүүлгэх тогтоол гаргав. Бүр ондоо багтааж шүү. Саяхан л Яармагийг бүтэхгүй, чадахгүй, муухайгаар дуудаж байсан хотын удирдлага зуун наян хувь эргэж, түгжрэлийн эсрэг их тэмцэлд нийслэлийн төр, захиргаа манлайлан оролцохоо зарлаж тангараг өргөхийн наагуур хөөрсөн мэдэгдэл хийжээ. Гэтэл нүүж очих цогцолбор нь ашиглалтанд гүйцэд ороогүйгээс гадна ковидын эмнэлэг ажиллаж байгаа. Хөөж гаргана. Дараа нь нийслэлийн харъяа бусад газар, агентлагууд нүүж суух олон сар, жилийн ажил, зардал чирэгдэл урсана.

    Тэгээд Улаанбаатарын хэт төвлөрөл, түгжрэлийг яг яах гээд байна? Компани, байгууллагуудыг гуйж хотын төвөөс холдуулах тухай аргаа барсан санаа гаргасан ч оронд нь өөр байгууллага, хүмүүс зөрөөд орох учраас нэмэргүй. Баянхошуу, Сэлбэ, Шархад гээд хэдэн жижигхэн дэд төв байгуулах нь зүйтэй ч зөвхөн тэр хавьдаа хэрэгтэй. Одоогоор ганц найдвар бол Засгийн газраас ирэх жил 420 тэрбум төгрөгийг нийслэлд төсөвлөж өгөх амлалт юм. Түүгээр бидний толгой дээгүүр төмөр хэлхэж хөл доогуур нүх ухна. Нэгэнт бүтээн байгуулсан, XX зуунаас эхтэй нийслэлийн төвийг үргэлжлүүлэн өөрчилж сүйтгэн байгуулахаас хэтрэхгүй нь. Тэр их мөнгийг чухлаас чухал тавдугаар цахилгаан станцад (бас л хот дотроо байгуулахаар шийджээ) нэмэрлэж, гэхдээ хотоос зайтай, тухайлбал зүүн зүгт байгуулж (нүүрсэндээ ч ойр) цахилгаан, дулааны шинэ эх үүсвэртэй болговол дагаад барилгажилт тийш зүглэж жинхэнэ шинэ төв өөрөө босно.

    Улаанбаатарт засаг захиргааг шинээр зохион байгуулах цаг болсон. Сүхбаатар дүүргийн нутаг дэвсгэр гэхэд Баруун дөрвөн замын Голомт хотхоноос эхлээд Шарга морьт, Бэлх хүртэл сунасан байдаг нь утгагүй. (Энэ талаар нэг удаа бичсэн) Нийслэлийн хоймор, баруун талд Баянхошуу, зүүн тийшээ Амгалангаас цааш Улиастай, Гачууртыг оруулаад гэх мэтээр тус тусдаа, тэндээ төвлөрсөн дүүргүүд байгуулж, хөрөнгө оруулалт, татвар төлбөрийг таатай болгох. Төрийн ордныг бараадсан тансаг ордонтой дүүргүүдийг тараан байршуулах нь нийслэлийн төр захиргааг Яармагт цөлөхөөс хавьгүй үр дүнтэй. Нийслэлийн төвийг хэдэн дүүрэгт бялуу мэт хуваахгүй байх. Монгол Улсын төрийн төв байгууллагын орших газар учраас илүү дутуу барилга, орон сууц нэмж барихыг зогсоох, өнгө зүс, өндрийг хязгаарлах замаар түүхэн дүр төрхийг хэвээр хадгалах.

    Хотын эргэн тойрны газруудыг хулгайлаад дууссан байна. Хөшигийн хөндийд арайхийж нисэх буудал байгуулаад орчныг үлгэр жишээ хөгжүүлэх гэтэл газрыг нь хуваагаад дууссан тул ядахдаа зарим хэсгийг буцааж авах бөөн хэрүүүл эхэллээ.

    Улаанбаатарт онц байдал тогтоох хэрэгтэй. Газар олголт, хот төлөвлөлтийн онц байдлыг хэлж байна. Газар, барилгатай холбоотой хууль журмыг яагаад улаан цайм зогсоо зайгүй зөрчдөг вэ гэвэл “өмнөх гучин жилийг мартаад өнөөдрөөс зөв хийе” хэмээн цайруулж ирсэн учраас тэр. Урьд нь хулгайлж хумсалсан газар дээр, хууль бусаар эзэрхийлж барьсныг буулгадаггүй юмаа гэхэд яг одоо хууль журам, барилгын норм стандартыг зөрчин олгогдоод байгаа, булаасан, зогсоол, ногоон байгууламжгүй барилгын зөвшөөрлийг цуцлах, барилгын ажлыг зогсоох тухай юм. Харамсалтай нь, ингэхийн оронд Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх мастер төлөвлөгөө гэж хэзээ ч мөрдөхгүй, өмнөх төстэй элдэв төлөвлөгөөнүүдийн сургамжаас үзэхэд илт залилангийн шинжтэй цаасны цаана шигдээд толгой эргүүлж эхэллээ. Дархан, Эрдэнэт, аймаг, сумдыг сайн мэдэхгүй, юутай ч Улаанбаатар хотод газар олголт аль хэдийнэ хяналтаас гарчээ. Газрын наймаа эх захаа алдаж хотын төвийг дуусгаад эргэн тойрныг хэдэн га, уулын ам, хөндийгөөр нь авч хэрчээд зарж байна. Монголын их авлига газрын их авлига болж хувирлаа. Авлигатай тэмцэх газрыг Газрын авлигатай тэмцэх газар гэж өөрчлөх юм уу?

    Нийслэлд төр солигдоод ч нэмэргүй байдаг. Аль ч нам ялгаагүй эрх баригчид газрын асуудлаар монгол-зөвлөлтийнхөөс илүү ган бат найрамдалтай. Тэд бие биенийхээ хамаг нүглийг ухахад бэлэн, гагцхүү газар дээр очихоороо таг. Байгальд ч, төрд ч МАНАН эцэстээ газарт буудаг аж.


     
  • Д.Цэрэнжав 1:22 am on 2021.08.23 Permalink | Reply  

    Засаг даргын “зогсоох гэж байгаа” барилгууд 

    2021.08.25.

    Өнгөрсөн Баасан гаригт Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Д.Сумъяабазар “Нээлттэй Улаанбаатар” нэртэй хэвлэлийн хурал зарлаж хэт төвлөрөл, түгжрэлийг бууруулах зорилгоор улсын төсвөөс 420 тэрбум төгрөг зарцуулах Засгийн газрын тогтоол гарсныг мэдээлээд цаашид хуулийн цоорхойг бөглөсөн дүрэм журам гаргана, иргэндээ ээлтэй, нэгдсэн стандарттай болно, хүн рүүгээ чиглэсэн бодлого хэрэгжүүлнэ, уламжлал дээр суурилсан шинэчлэл хийнэ, цогц арга хэмжээнүүд авна, нийтийн тээврийн паркийг шинэчилнэ, эхлээд дэд төвүүд дараа нь дагуул хотуудыг байгуулж асуудлыг нэгмөсөн шийднэ гэх мэтээр ярьсан байна. Хорин жилийн өмнөөс эхэлсэн ч мэлхийн хурдаар урагшилж буй ажлууд. Богдхан уулын өвөр, Туулын хөндийд шав тавьсан газарт босгосон мэлхийтэй хөшөөнд нийслэлийн удирдлагууд жил бүр хүндэтгэл үзүүлэн ёсолж ирснийх байх.

    Харин энэ удаад Засаг дарга нэгэн шинэ саналыг дэвшүүлсэн нь үндсэндээ Их тойруу дотор түгжрэл байгаа учраас төрийн захиргаа, худалдаа, хувийн хэвшлийн байгууллагуудыг энэ бүсээс гаргах, ингэхийн тулд тэдэнтэй уулзалтын ширээний ард суух тухай юм. Өмнөх Засаг дарга С.Амарсайхан дүүжин тээвэр, тэнгэрийн тойргоор толгой эргүүлж, Д.Сумъяабазар өөрөө Энх тайвны гүүрийг дөрвөн эгнээ болгохыг сэдэж цочоосны үргэлжлэл болой.

    Яаж ч уриалж ухуулж хөөргөсөн Монголын хамгийн үнэ цэнэтэй байрлал – Улаанбаатар хотын төвийг сайн дураар орхиж гардаг тэнэг байхгүй. Ганцхан нөхцөл байж болох, тэр нь маш их мөнгө буюу түүнтэй тэнцэх газар, тусгай зөвшөөрөл, онцгой эрх мэдэл гэх мэт.

    Төрийн ба төсвийн байгууллагыг захиргаадаад нүүлгэж чадлаа ч мөнгө хэрэгтэй. Хаана очих тэр газарт дэд бүтэц татаж барилга байшинг босгох, албан хаагчдын ажиллах, магадгүй амьдрах нөхцлийг хангах үүрэгтэй. Тэгсэн ч буруу. Төрийн байгууллагууд Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын төвд төвлөрсөн хэвээрээ үлдэхэд буруу юм байхгүй. Нийслэл хүрээнээс эхлээд анхны яамд, ардын засгийн газар, намын төв хороо, Засгийн газар, төрийн яамд, хотын захиргаа, улсын сургууль, соёл, театр урлаг гээд барилга байшин, гудамж талбай бол монголчуудын XX зууны монголын сэргэн мандлын ой санамж, үнэт зүйлс. Манайд Гадаад харилцааны яам, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, ХХААХҮЯ, Батлан хамгаалах яам тийм түүхийг авч үлдээд, үүгээрээ хадгалж хамгаалж байгаа. Сангийн яам, Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Монголбанк, тагнуул, гааль, татвар, улсын бүртгэл, цагдаагийн газрууд энд тэнд шинийг босгоод орцгоожээ. Гэтэл засч сайжруулаад, багадвал өргөтгөөд сууж болох байсан зөндөө олон барилгыг буулгаад дууслаа. Үнэхээр өөр аргагүй бол түүхэн төвийн дүр төрхийг хадгалсан намхавтар барилгуудыг босгож болох байсан. Ухнаагийн Хүрэлсүхийн сүр нь гэнэт хөдөлж нураагаагүй бол Байгалийн түүхийн музей шиг барилгад Соёлын яам, бүр харъяа агентлагуудтайгаа багтах байсан гэж бодогдлоо. Нэг хэсэг Соёл, спорт аялал жуулчлалын яамны байсан эвтэйхэн барилгыг банкинд зарчихжээ. 25-хан тэрбумаар зарсан Хэвлэх үйлдвэрийн барилгыг тордоход ямар ч том яам, бүр 90 тэрбумын Чингэс хааны музей ч багтах байлаа.

    Хотын захиргаа төвдөө байснаараа байг. Төвдөө буйн ачаар нийслэлчүүд тал талаас жигд хуваагдан цугларч, буцаад зүг зүгт сарнин буцдаг. Нийслэлийн төр захиргааны бүхэл бүтэн цогцолборыг Яармагт яаравчлан босгож тийш нүүлгэхэд бэлэн болгосон ч бурууг ойлгоод цуцалсан. Төсөөл дөө: бүгд Яармагийг зүглэж машинтайгаа оочирлоно, дараа нь Яармагаас буцаад оочирлоно.

    Шинэ мянганы эхээр улсын их дээд сургуулиудыг Багануурт шилжүүлэх кампус мампус гэж баахан хөөрсөн. Бүтэхээ больмогц Налайхыг нэрлэж ашиглалтын өмнөх захиргаа хүртэл байгуулж үзсэн. МУИС-ийн байрыг хэн аваад яах тухай хачин сонин яриа чих дэлсдэг болсон. Бүтээгүй. Нийслэл Улаанбаатар хотыг Монгол Улсын боловсрол, шинжлэх ухааны төв болгож ирсэн МУИС, УБДС буюу МУБИС, ПДС буюу ШУТИС, АУДС буюу АУИС, бас ХААДС-ийг зуун мянган оюутан, багш нар, тэдний гэр бүлийн хэдэн зуун мянган хүнтэй хамт тийш цөлж чадахгүй.

    Төр, захиргаа, боловсрол, соёл, үйлчилгээ, хувийн гээд ямар ч байгууллагыг чирж гулдраад ч хамаагүй хотоос зайлууллаа гэхэд суларсан барилгуудад дараачийн байгууллага, компаниуд орно. Ихэнхийг буулгаад илүү өндрийг босгоно. Бетон ширэнгэ улам өтгөрнө.

    Хэвлэлийн хурал дээр Засаг дарга Д.Сумъяабазар өөр нэг чухал мэдэгдэл хийлээ. “Улаанбаатар хотыг 2040 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөг ирэх арванхоёрдугаар сард УИХ-аар хэлэлцэх хүртэл, Улаанбаатар хотод барилга, байгууламж барих асуудлыг түр хугацаагаар зогсоох захирамжийг өнөөдөр би гаргах гэж байна” гэж. Гагцхүү энэ захирамж яг юу гэж гарахыг хэлсэнгүй. Зогсооно гэдэг нь яг одоо босч буй барилгуудад хамаарах уу? Баригдаж эхлээгүй ч зөвшөөрлөө авсан барилгуудыг болиулж цуцлах уу?

    Захирамжийг “өнөөдөр гаргах гэж байна” гэсэн нь 8-р сарын 20-ны ажил тарахаас өмнө багтаад гарын үсэг зурах нь гэж ойлгогдсон ч шинэ долоо хоногийн эхний өдрүүдэд захирамжийн сураг тасрав. Сумъяабазар дарга хэлснээсээ буцав уу?

    Анх 1950,60-аад онд Улаанбаатар хотыг Сүхбаатарын талбайгаас урагш Богдхан уул харагдаж байхаар төлөвлөснийг “май чи” гэж байгаад дандаа өндөр барилгуудаар тагласан бол одоо тэр ханаа улам зузаалж байна. Улаан-Үдийнхэн манайхыг Нью-Йорктой андуурдаг болсон юм гэсэн. Санкт-Петербург төвийн өмчлөлийн маргаан шийдэгдмэгц гялс манас буулгана, оронд нь лав хоёр давхар хэвээрээ босохгүй. Талбайгаас баруун урагш Энх тайвны гүүр хүртэлх Чингэсийн өргөн чөлөөг багалзуурдсан International Finance Center 27 давхартаа хүрчээ. Зэргэлдээх Business tower 21 давхар бол Ахмадын холбооны буурин дээрх боссон Алтай трэйд-ын Х.Бат-Эрдэнийн барилга “дөнгөж” 18 давхар. Драмын театрын ард гозойж буй УИХ-ын гишүүн асан Р.Бадамдамдингийн “Соёмбо” нэртэй цалин цагааны өндрийг 32 давхар гэж тооллоо. Замын эсрэг талд Сарны титэм-ийг төв замаас тагласан Бишрэлт-ийн Б.Ундармаагийн-ийн Central парк-ийн өндөр 20 давхар. Урд нь Хүүхдийн паркийн хашаанд Мон-Ураны Б.Наранхүү япон түнштэйгээ нийлж 68 давхрыг босгох тухайгаа Ерөнхийлөгчид танилцуулахыг бид харсан. Төв шуудангийн урд, НАХЯ-ын гурван давхрын булаасан Эко констрашн-ы С.Нямдаваагийн цамхаг 27 давхар болно. Талбайгаас зүүн урагш харваас Олимпийн гудамж дагуу хоёр талаас өнгийсөн цамхагууд дунд дахиад нэг нэмэгдэж байгаа нь 1937 онд ЗХУ-д цаазлагдсан Монгол Улсын Ерөнхий сайд Пэлжидийн Гэндэнгийн байшин буюу Хэлмэгдэгсдийн музейг газар дээр нь цаазлаад барьж буй ач нарынх нь Minister Tower. Анх Genden Tower хэмээн нэрлэж байв. Лав 23-25 давхар болов уу.

    Засаг даргын хэлснээр “эндээс гараач” хэлэлцээрт уригдах учиртай Их тойрууг оруулж яривал дэндүү урт болох учраас Бага тойруу, түүний дотор нэгэнт боссон бус, яг одоо баригдаж буй барилгуудаас нүдэнд өртсөнийгөө хэлье. Уул шугамандаа 8-р сарын 20-ноос “зогсоож байх” учиртай.

    Хөрөнгийн биржийн ард, хуучин шүдний эмнэлгийн хоёр давхрын буурин дээр 18 давхар оффис баригдаад дуусах дөхжээ. (Хажууханд нь саяхан боссон Хууль зүйн яамны шинэ оффис наймхан давхар, гэхдээ ордон. Хаяа нийлсэн, Монгол банкны, төсөвт өртгөө нууцалсан хайрцган барилгыг өндрийг чамин хийц, цонхны улмаас яг тоолж чадсангүй. 20 орчим гэж үзлээ) Хойшоо Ус, цаг уурын уулзварын баруун хойно ухсан суурийн гүнээр барагцаалбал 40,50 давхар байж мэдэх Худалдаа хөгжлийн банкны барилга зугуухан өндийж байна. Ус цаг уурынхан өөрсдөө хашаандаа 10 давхрыг амжуулж өгч харагдлаа. Сүхбаатарын талбайн баруун талд, МҮЭ-ийн ордны ард Sale зарлаад гозойсон Шийлэгийн Батбаярын гэгдэх барилга 15 давхар. Хувь, хувьсгалын энэ бүх барилга гаднаа автомашины ил зогсоол, зүлэг модны зай огт байхгүй. Төрийн ордны хойно Чингэс хаан музейн барилгад авто байтугай явган зогсоол ч алга. 400 сая жуулчин ирэхлээр энэ хавьд машин бүү хэл хүн түгжрэх байх. Төрийн ордны яг ард өндийж байгаа, гурван өндөрлөгийн нэгэнтэй холбогддог барилга “даруухан” 8 давхар бол Сүхбаатар дүүргийн ЗДТГ-ын буурин дээрх концессын барилга 17 давхартаа хүрчээ. Их сургуулийн гудамжинд Герман элчингийн урд Гацуурт-Чинбатын 17 давхар өнөө маргаашгүй ашиглалтанд орно. Жаахан хойш явахад Их сургуулийн гудамжинд, 18 давхар “Новотел” буудлын өөдөөс арсалдсан орон сууцны барилгын ажил 15 дахь давхартаа хүрчээ. Бага тойруу дотор босох дараачийн цамхагийн байрлал нь Төв шуудангийн баруун талд Макс-ийн Д.Ганбаатарын мэдлийн том хашаа юм. Хоёр жил ашиглаагүй бол хураадаг журам Макс-т хамааралгүй хорин жил болжээ. Онцгой эрхтэй энэ компани төгс байрлал дээрээ намхан юм босгохгүй. Ингээд яг одоо баригдаж байгаа болон баригдах энэ олон барилга, тэнд ажиллаж амьдрах хүмүүс, ирж очих машин тэргийг нэмж тооцоолбол хотын төвийн бүх замыг дахин өргөтгөж, урагш давсан гурван гүүрийг давхарлаж, бас Сэлбийн гольдрилыг хатааж зам болгосон ч түгжрэл буурахгүй шинжтэй.

    Улаанбаатар хотоос, тэр тусмаа хотын төвөөс хэн ч гарахгүй, гаргаж чадахгүй, гаргаад ч нэмэргүй тул анхнаасаа тэсэртэл чигжихгүй байсан юм. Одоо босч байгаа барилгуудыг зогсооно гэж мэдээж байхгүй. Д.Сумъябазар Засаг дарга ноднин ажил авсан өдрөөсөө эхлээд яагаад хөдөлж эхлээгүй вэ? Зогсоох тухай зарласан 20-ны өдөр хүртэл зөвшөөрөл олгосон гэдэгт эргэлзэхгүй байна. (Сонгуулийн дараа ажил хүлээлгэж өгөх хүртэлх хэдхэн хоногт амжуулж өгдөг өмнөх Засаг дарга нарын авирыг бид сайн мэднэ). Өнөөдөр Их, бага тойрууд завсар зай болгоныг өгч авалцаад дууссан, тэнд 20,30 давхрууд баригдах тодорхой, тэгээд ч барилгын ажлын улирал шувтарч байгаа учраас өвөл болтол “зогсоож” шоудах нь түүнд аюулгүй. Бас тэрбээр хувийн хэвшлээ хохироохгүй, хотын үл хөдлөх хөрөнгийн, замын хураамж буюу татварыг ярих болоогүй тухай сүүлийн үед хэдэнтээ мэдэгджээ. Юуг ч өөрчлөхгүй нь тодорхой.

    Д.Сумъябазар дарга нийслэлийн 30 жилийн алдаа завхралыг засахаар амалсан хэрнээ хэдэн гарааш буулгаад зогсох төлөвтэй. Үнэнээсээ тэгэж шийдсэн бол эхлээд Нийслэлийн Ерөнхий төлөвлөгөө, хууль дүрэм, барилгын норм стандарт зөрчсөн болгоныг сөхөхөөс эхлэх байсан юм. Ингэх эрх мэдэл ганцхан түүнд бий. Уул овоо шиг юм гарч ирнэ, юу хийх ёстойгоо шууд ойлгоно. Хачир болгож хоёр баримт дурдья. 2018-2019 оны зааг дээр болсон бяцхан төрийн эргэлтээр УИХ-ын даргаас огцрох болмогцоо Миеэгомбын Энхболд, би хотын дарга байхдаа Төрийн ордны ард У.Хүрэлсүхэд газар өгсөн гэж дуу алдсан байдаг. Нийслэлийн газрын мафийн загалмайлсан эцгээр дуудуулж ирсэн хэрнээ асар болгоомжтой түүний хувьд гомдсондоо болоод сэжүүр цухуйлгасан түүхэн тохиолдол юм. 2020 оны зун Монгол Улсын шинэ ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх дипломат албаны нэгэн шинэ одыг тодруулж Турк Улс руу элчин сайдаар томилохоор УИХ-д оруулсан нь нийслэлийн Засаг дарга асан Г.Мөнхбаяр.  

    Одоо Д.Сумъяабазар дарга ядаж тэр сүрхий зарласан захирамжаа гаргаж шоугаа гүйцээгээсэй билээ. Тэрийг нь харж аваад илүү дутуу юманд найдахаа нэгмөсөн болих юмсан.

     
  • Д.Цэрэнжав 1:00 pm on 2021.08.17 Permalink | Reply  

    Монгол Улсын Ерөнхий сайдын ярилцлага бүх телевизээр 

    2021.08.17.

    2.18. Монгол улсын Ерөнхий сайдын 1 цаг 15 минутын ярилцлага. Сэтгүүлч Э.Долгион.

    Монголын мэдээ, Монгол ТВ, TV5, C1, UBS, NTV, SBN, ETV, TM,

     
  • Д.Цэрэнжав 6:38 pm on 2021.06.14 Permalink | Reply  

    Вакцин ба Нюрнбергийн шүүх хурал 

    2021.06.14.

    Өнөөдөр Clubhouse руу шагайж “Веросел вакцин уу, хор уу?” хаягтай өрөөнд сонирхоод орсон чинь юу сонсчихов оо?

    Эхний залуу, хятадын вакцин хоёр янз байдаг гэж бодож байна., нэг нь жинхэнэ вакцин, харин Монголд өгсөн нь өөр зорилготой, төмөр мөмөр нэмээд гэсэн бол Томоо гэж нэрээ дуудуулсан залуу өөрөө цөмийн физикийн мэргэжилтэй учраас дэлхийн 3-р дайныг цөмийн зэвсгээр явна гэж итгэлтэй байсан чинь вакцины зэвсгээр эхэлсэн байна ш дээ хэмээн харамслаа. Атомын бөмбөгөөр дайрвал дээр байсан хэрэг.

    Дараа нь хэсэг эмэгтэйчүүд шаагилдаж эхлэв. Швед, Америк гээд гадаадад амьдардаг тулдаа том бөгөөд хол сэтгэсэн бололтой, Нюрнбергийн шүүх хурал гэж байдаг юм байна, вакцин хүчээр тарьсан Засгийн газрыг тийш өгөх хэрэгтэй хэмээн цаг хугацаагаар аялаж эхэлмэгц бага зэрэг өндөр боловсролтой эмэгтэй залруулж “Тэр чинь дайн байлдаантай холбоотой шүүх…” гэснээр Монгол Улсын Засгийн газар аврагдлаа. Билл Гейтс вакцинаар дэлхийн хүн амыг цөөрүүлэх бодлого явуулж буйг яг мэддэг бас нэг эмэгтэй хошуу нэмэрлэв.

    Дараачийн хэдэн хүүхнүүд эмч нарын тархи угаадаг пропаганда ажиллаж байна (Баасанхүү), вакцин яриад байгаа хүмүүс чинь ёс зүйн асууудалтай хүмүүс (Uugii), бүх хүмүүсийг алья гэсэн зорилгоор оруулж ирээгүй гэдэгт найдаж байна (нэргүй) гэх мэтээр хавьгүй даруухан байв.

    Ингээд өрөөний толгойд гарсч вакцины эсрэг хүмүүс эрх чөлөөтэй сэтгэн ярьж байсан тэдний дунд гэнэтхэн ноцтой хагарал гарав. Тал нь бүх вакцины эсрэг, харин үлдсэн нь нь зөвхөн хятад вакцины эсрэг тэмцэгчид болж таарлаа. Хүмүүсийн дуу чангарч хэн нэгнийг хөөж буулгасан тул би бас Clubhouse-ийг үтэр түргэн орхин гарлаа.

     
  • Д.Цэрэнжав 10:37 am on 2021.06.06 Permalink | Reply  

    Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үндсэн асуудал 

    2021.06.06.

    Санал хураалтын өдөр ойртох тусам чи хэнийг дэмжиж байна гэж асуух хүн олширсон тул зарласугай:

    Би Дангаасүрэнгийн Энхбатын төлөө саналаа өгнө.

    Миний яах хэнд хамаатай, бас ямар хэрэгтэй юм гэж бодож явсан ч бусдын жишгийг дагалаа. Янз бүрийн хүмүүс энэ тэр нэр дэвшигч сайн, дэмжээрэй, амжилт хүсье гэж байгаа нь түүнд саналаа өгнө гэсэн үг хараахан биш. Харин би яг өгнө. Дараачийн асуулт бол яагаад? Яагаад гэвэл би Д.Энхбатыг сайн танина. Сэтгүүл, нэвтрүүлэг, Иргэний холбоо гээд холбоотой явлаа.

    Хүмүүс хэнд яагаад саналаа өгдөг, өгдөггүйн шалтгаан маш энгийн. Өөрийн хүндээ л өгдөг. Ах дүү, хамаатан садан, найз нөхөд бол баталгаатай. Харин эрх баригч талд албан ёсоор чангаар уриалж дуудаад байгаа бусад хүмүүсийн хувьд үүрэг нь юм. Өөрийг нь ажил, албан тушаал, хангамж дэмжлэгэд хүргэсэн буюу хүргэх намынхаа нэр дэвшигчийн төлөө дуугарч байгаа хэрэг. Эрх мэдэлгүй шахам АН, ХҮН-ын тухайд нэр дэвшүүлсэн хүнээ дэмжих нь бас л үүрэг, намын ажил. Дэмжинэ гэдэг бол дутагдлыг нь харахгүй байхыг хэлнэ. Яг үнэндээ өрсөлдөгч талын зүгээс дайрч довтлоод, бүр “гүтгээд” байгаагийн ихэнх нь үнэний ортой байдаг.

    Тухайн нэр дэвшигчийг дэмжихийг ажлаа буюу бизнес болгосон хэсэг хүмүүс бий. Хэдийчинээ их мөнгө тэдэнд зарцуулна, төдийчинээ чадалтай хүмүүс хөлслөгдөж тэр хэмжээгээрээ үр дүнд хүрнэ. У.Хүрэлсүхийн сурталчилгаа хамгийн хүчтэй, бараг төгс байгаа нь ийм учиртай.

    Нэр дэвшигчээ сурталчилгаа гэхлээр хамгийн түрүүнд мөрийн хөтөлбөр ярьж энд тэндээс нь ишлэдэг. Би бас уншиж үзсэн. Тал нь Ерөнхийлөгчид хамаагүй ч буруу юм алга. Гурвууланг сонгосон болмоор. Гэхдээ “Мөрийн хөтөлбөрийг уншиж үзэхэд бусдаасаа илүү санагдсан” гэж хүмүүс ярьдаг нь ихэнхдээ худлаа. ХX зууны эхэнд Марк Твен “Гурван янзын худал байдаг: ердийн худал, улаан цайм худал, статистик” гэж бичсэн дээр “сонгуулийн мөрийн хөтөлбөр” гэж дөрөвдэх худлыг нэмэлтэй. Худлаа нь юунд вэ гэвэл мөрийн хөтөлбөрийн гоё сайхан үг өгүүлбэрийн цуглуулгаас болж хэнд өгөхөө шийдэх ёстой буюу өгдөг гэдэгт байгаа юм. Тэр их эрээн мяраан цаасыг судалж, бас харьцуулаад сууж байдаг хүнийг харсан уу?

    Монголын сонгууль бол шууд амлалт ба түгээлт. Эрх баригч тал монголын газар доорхийг бүгдийг ухаж гаргаад хувааж хүртээхийг амлаад зогсохгүй аль хэдийнэ түгээж эхэлсэн. Энэ 14 хоногт хүртэл 100, 200 мянгыг зарим ахмадад атгуулсаар байгаа гэлцэнэ. Ийм учраас ялах магадлал хамгийн өндөр.

    Саналаа өгөх тал дээр манай монголчууд өндөр боловсролтой. Бараг зуун жилийн өмнө Ази тивд анх удаа эмэгтэйчүүдийг оролцуулж, социализмын үед коммунистууд болон нам бусчуудын эвслээс ганцхан нэр дэвшигчийн төлөө сонголтгүй саналаа хүртэл ямар ч байсан нууцаар өгч, түүнийг нь бас зөв тоолсоор өдий хүрчээ.

    Энхбатыг сонгуулах өөр нэг шалтгаан байна. Миний “таньдаг”-аас хавьгүй том шалтгаан.

    Монгол Улсад эрх мэдэл хэт төвлөрч байна. 2016 оноос хойш гэхэд сонгогчдын 40 хувийн санал авсан МАН эрх мэдлийн 90 хувийг авч, улмаар үүндээ дулдуйдан нийслэл, дүүрэг, бараг бүх аймагт эзэгнэж, одоо лавшруулаад Ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлтэй нь, тэр тусмаа энэ гурав, тэгэхдээ бүр энэ нөхөр авах гэж байна. Ийм учраас МАН-д “хэлдэг”, заримдаа саад хийдэг (ядахдаа оролддог) Ерөнхийлөгч зайлшгүй хэрэгтэй. Нэр дэвшигч С.Эрдэнэ бол хоёр хуваагдсан АН-ын хагасын төлөөлөл. Сонгогдлоо гэхэд 2017 онд намаасаа нэр дэвшүүлж сонгуулсан Ерөнхийлөгчтэйгээ дайтсан явдал давтагдана. Үүний оронд эрх мэдлээсээ түр завсарлага авч намаа засаад дараа нь төрөө зассан нь хавьгүй дээр.

    Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үндсэн асуудал энэ болой.

    P.S: Би Ухнаагийн Хүрэлсүхийн төлөө хэзээ ч саналаа өгөхгүй шалтгаан бол тэрбээр 2019 онд гэнэт Чингэс хааны нэр барьж сагсууран Байгалийн түүхийн музейн барилгыг нураалгасан учраас. Улс орны ирээдүй, том улс төр ярьж байхад дэндүү жижиг шалтаг уу? 2021 оны 1-р сард нэгэн эхийг эмнэлгийн хаалганаас түргэний машин хүртэлх хэдэн метрт таавчигтай алхуулснаас болж Засгийн газраа огцруулж сүржигнэсний хажууд?

    Хүмүүс хэнд яагаад саналаа өгдөг, өгдөггүйн шалтгаан маш энгийн.

     
  • Д.Цэрэнжав 1:49 am on 2021.05.11 Permalink | Reply  

    “Мэдээллийн урсгал” хэмээх найрын дараа 

    2021.05.11.

    Уржигдар үдэш “100 чухал сэдэв: Монголын соёл, монголын баялаг: нэвтрүүлэг МҮОНТ, Монгол ТВ, TV9 гээд хэдэн телевизээр гарчээ. Олон нийтийн телевизийн бүр хоёр сувгаар нэгэн зэрэг. Хэрвээ ижилхэн нэвтрүүлэг гаргах бол тусдаа суваг байх хэрэг юун. Өчигдөр Засгийн газрын 100 хоногт зориулсан хэвлэлийн хурал болжээ. 2050 оны зөн билгээс эхлээд хов живийг хүртэл амжуулсан байна. Сэтгүүлчдэд шууд зааж зааварладаггүй ч аль зүгт харахыг ингэж хэлээд өгдөг. Найз нөхрөө ойрхон, дайснаа бүр ойрхон байлга гэсэн зарчмын үргэлжлэл. Зах зээлийн бус Засгийн газрын үл үзэгдэгч гар хэвлэл мэдээллийг залж байна.

    Энэ арга хэмжээнд сэтгүүлчдийг нэр зааж урьсан гэнэ. Саяхан дөрвөн сэтгүүлчийг тусгайлан урьсан “Мэдээллийн урсгал” нэртэй найр шиг. Мартсанаас, арван өдөр үргэлжилсэн энэ шоугаар үзэгчид ердийн үед чаддаггүй юуг шинээр мэдэж авсан бэ? Юуг ч биш. Эсвэл хэн нэгэн албан тушаалтныг улайлгасан уу? Гарцаагүй байдалд оруулав уу? Сенсаац дэгдээсэн үү? Бас үгүй.

    УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд, Улсын онцгой комиссын дарга С.Амарсайханы гэр бүл халдвар хамгааллын дэглэмийг арын хаалгадсан болон хүүхдийнхээ сургалтын төлбөрийн асуудлыг цайруулаад гарахад дөрвөн мундаг сэтгүүлч амаа ангайгаад өнгөрчээ. Тухайн өдөр баримт нотолгоогоо авчраагүй байж мэдэх тул маргааш нь нэхэж ярих болов уу гэтэл тэгээгүй. Зөвшөөрснөөс хазайх эрх чөлөө тэдэнд байгаагүй биз. Дараачийн хэдэн өдөр дарга сайд нартай хийсэн ярилцлагыг түүж харахад дөрвөн сэтгүүлч сүр бадруулан асах авч Капитал банкинд хадгалуулсан нийгмийн даатгалын мөнгө, Оюутолгойн гэрээ, тавдугаар цахилгаан станцын асуудлаар амаа таглуулчихав. Зайнаас баатарлагаар шүүмжилдэг нь хаачив? Л.Энх-Амгалан сайдтай ярилцах үеэр ШУТИС-ийн нэг байрыг нурааж яамны барилга босгох тухай асуулт тавихад цаадах нь өөрсдийг нь хөөргөөд эхлэнгүүт хариулт авахаа “таг мартчихаж” байгаа юм.

    Харин “Монполимет”-ийн Ц.Гарамжавын эсрэг Өнөрцэцэг сэтгүүлч хэдий уурлаж цухалдсан ч баримтуудаа дахин дэлгэж, бүр уншаад өгч амжсан. Монгол банкинд төлөх ёстой гэдгээ өөрөө зөвшөөрч байсан, хэргийг хөөн хэлэлцэх хугацаа өнгөрсөн шалтгаанаар хэрэгсэхгүй болгосон, 2016 онд УИХ-ын гишүүн болсных нь дараа эрсдлийн сангаас төлж хаасан баримтууд. Харин Хөгжлийн банкинд төлөх өрийн тухайд “Монполимет” том бөгөөд чадалтай (ганц хуульчтай биш хуулийн хэлтэстэй байж таарна) компани хэрнээ гэрээ хийж зээл авахдаа зах зээлийн жамаар өөрчлөгддөг ханшийг яахыг нягтлахгүйгээр гарын үсэг зурсан байна. Туйлын хариуцлагагүй. Хэрвээ хүнээс 1000 доллар зээлэхдээ төгрөгөөр авсан байсан ч буцааж төлөхдөө өмнөх ханшаар гээд 900 доллартой тэнцэх төгрөг өгдөггүй. Иймэрхүүгээр бухаж сурсан компани биш биз?

    Бусад гурван сэтгүүлч Өнөрцэцэгийг дэмжсэнгүй. Ингээд сэтгүүлчийг муухай харагдуулсны араас Гарамжавыг “баялаг бүтээгч” нэрээр өмөөрч цайруулах кампани эхэлжээ. Баялаг бүтээгч гэхлээр заавал зөв байх албагүй. Ц.Анандбазар гэдэг цуутай баялаг бүтээгчийг яах уу? Юм л бол, хүүхдийн тоглоомын талбайг булааж, эсвэл цонх таглаж барилга барихыг хүртэл бүтээн байгуулалт гэдэг болжээ.

    Мэдээллийн урсгалаар “үнэнийг хэлэх цаг боллоо” хэмээн сүржигнээд, нэг мэдэхэд шургуулсан бүгдийг сурталчилж өгсөн байх, эцсийн дүндээ ашиглуулснаа ч мэдэхгүй өнгөрч байх шиг. Тэгснээ мэргэжил нэгтнүүдээ “төр засагт тоож уригдаагүй байж” гэж Монгол телевизээр даналзжээ. “Хуваагаад захир” гэж үг буй.

    Энэ бүгдийг Засгийн газар яаж чадаад байна аа? Мэдээж мөнгөөр. Төрийн байгууллагуудыг бага сага ч гэсэн нээлттэй болгодог шилэн дансыг үзэх юм бол хэвлэл мэдээллэлтэй хамтран ажиллах гэрээгээр дүүрэн. Харин хэвлэл мэдээлэл талаасаа бүрэн хаалттай. Бусад салбар аль хэдийнэ төчнөөн төгрөгийн хөрөнгө оруулалт авсан, зээлд багтсан, ашиг орлогоо тэгэж нэмэгдүүлсэн, цалингийн тоо хэмжээ гэж ярьдаг болчихоод байхад зөвхөн хэвлэл мэдээлэл яг социализмаараа, “юунаас ч хараат бус”, “зөвхөн иргэдийн мэдэх эрхийн төлөө”, “мөнгө чухал биш”, “мөнгөний төлөө ажилладаггүй” хэвээрээ.

    2000-аад он гартал шар хэвлэлийн үе байв. Ерөнхийлөгч гадаад айлчлалдаа тэднийг дагуулж явдагсан. Хэдий муу нэртэй ч шар хэвлэлийн нийтлэлийн 90 нэлээн гаруй хувь нь үнэн байдаг. Гуйвуулдаг, дэвэргэдэг болохоос биш. Магнат хэмээсэн эздийг нь албан тушаалтнууд өөртөө элсүүлэх зарчмаар явж байсан. (Би сонин авдаггүй, сонины газрыг авдаг гэсэн хэллэг тэр үеийнх)

    2000-аад оны эхний арван жилийн дундаас телевизийн бум эхэлсэн. Өргөн нэвтрүүлгийн тусгай зөвшөөрлийг мэддэг Ерөнхий сайдаар МАН-ын Н.Энхбаярын үед буюу 2003-2004 онд TV5, TV9 (өөрийнх нь), харин Ц.Элбэгдоржийн АН-ын угшилтай SBN, NTV, C1 гээд сувгийн зөвшөөрөл авч нвтрүүлгээ эхэлсэн. Өргөн нэвтрүүлгийг мөнгөний машин болгоход саад болж байсан “сэтгүүл зүйн зарчим “хэмээх хаалтыг авч хаясан нь ТV5 телевизийн бий болгосон “Бизнес мэдээ” гэгч юм. Мэдээ, сурвалжлагаас эхлээд сэтгүүл зүйн бүх төрөл жанр, ямар ч нийтлэл нэвтрүүлэг төлбөртэй байж болно, тэгээд хэн төлбөр хийж захиалсныг хэлэхгүй байж болно гэдгийг бүх нийтээрээ хүлээн зөвшөөрсөн юм. Өнөөдөр олон нийтийн телевиз хүртэл тэр чигээрээ “Бизнес мэдээ”. Бүр “Цагийн хүрд”-ийн Зочны цагаар ороход 2 сая төгрөг, сурвалжлага хийлгэвэл нэг минут нь 100.000 гэсэн тариф баталчихаад сувгаа хиам шиг зүсээд зарж суугаа.

    Хаалтын гэрээ байна, байхгүй гэж маргалддаг. Үүнийг эцэслэх цаг болсон: Хамтран ажиллах гэрээ бол хаалтын гэрээ юм. Жилийн гэрээ бол жилийн хаалтын гэрээ.

    Нийтлэл, нэвтрүүлэг ба реклам сурталчилгааг зааглах тухай онол, зарчим аль хэдийнэ замхарсан. Хаа сайгүй нэр хаяг, эзэн биегүй нэвтрүүлгүүд. Үүний оргил нь “Мэдээллийн урсгал”. Хэвлэл мэдээллийг ашиглах арга улам нарийн, огт ул мөр үлдээдэггүй болсон байна.

    P.S:

    “Монполимет”-ийн Ц.Гарамжав сөрөг дайралтанд орж өнөөдөр мэдэгдэл гаргажээ. Гэхдээ Өнөрцэцэг сэтгүүлчийн дэлгэсэн эхний хоёр хэргийг алгасч хуулийн заалтууд зөрсөн гаалийн татварын маргааны хэдэн бичиг баримтыг дурдаад “.Монгол улсын Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан хүний эрх, эрх чөлөө, нэр төрд халдсан энэхүү бүдүүлэг үйлдэл нь Монгол улсын сэтгүүл зүйн салбарт өмнө тохиолдож байгаагүй, урт хугацаанд үйлдэгдэж байгаа гэмт үйлдэл бөгөөд санаа зорилготой, мушгин гуйвуулж, хэвлэл мэдээллийг ашиглан хийж буй хүчирхийлэл болох нь өдрөөс өдөрт тодорхой болж байна” хэмээн төгсгөжээ. Аймаар дүгнэлт шүү! Гэхдээ лав эхний хоёрыг няцааж чадахгүй байх. Ийм учраас үлдээсэн хэрэг.

     
  • Д.Цэрэнжав 7:05 pm on 2021.04.28 Permalink | Reply  

    “Мэдээллийн урсгал”-аар цагаатгав 

    2021.04.28.

    Монголд хэтэрхий олон сонин хэвлэл гарч байна, 100 гаруй сая хүн амтай Япон улстай адил тооны телевизтэй гэж байнга шүүмжилдэг. Гэхдээ чухамдаа энэ олон мэдээллийн хэрэгсэл, сувгууд хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний баталгаа билээ.

    Өнөөдөр бидэнд хөрөнгө оруулагч, үүсгэн байгуулагч нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, сайд, олигарх, жижиг компани, хэн нэгэн сэтгүүлчийн өөрийн, МАН, АН, МАХН-ын шууд ба шууд бус харъяалалтай, байр суурийн хувьд сэтгүүл зүйн зарчмыг дагаж чаддаг, чаддаггүй, гэрээ, хаалтаар хүлүүлсэн, захиалга төлбөр орж ирвэл яахаас ч буцдаггүй, бүр шударга байхаас ч буцдаггүй, эсвэл мөнгө санхүүгийн хувьд арай ядан дэнжигнэж яваа, хувь хүний, цэвэр хоббины, дуртай цагтаа нээж хаадаг гээд бүх төрлийн хэвлэл мэдээлэл байна. Ингэж олон ургальч, өөр өөр байр суурь, хандлага, өнцөгтэй, өрсөлдөөнтэй байсан цагт хэвлэлийн эрх чөлөө хангагдана.

    Хэвлэл мэдээлэлд эрх мэдлээр хутгалдах муухай. Ийм учраас найман телевизийн хамтарсан гэх “Мэдээллийн урсгал” хөтөлбөр нийгмийн сүлжээнд шүүмжлүүлж байна. Тавилт бэлтгэлээр зодсон, нэртэй хөтлөгч, залуу, чадалтай сэтгүүлчдийг дайчилсан хэрнээ зардал чирэгдэл хаанаас гэдэг нь тодорхойгүй, эзэн хаяггүй. Эхлэл төгсгөлд нь титр алга. Яг манай телевизүүдээр сонгуулийн өмнө олширдог захиалгат нэвтрүүлгүүд шиг.

    Одоо нэгэнт яваад эхэлсэн нэвтрүүлгийг үзэж сайшаах юмуу шүүмжлэх үлдэж байгаа юм. Магтахыг “Мэдээллийн урсгал”-ынхан өөрсдөө сайн хийж “шударгаар ярина”, “шууд асууна”, “хараат бус байна”, “үнэнийг хэлнэ” гээд бөөн сүр.

    Эхний “Мэдээллийн урсгал”-ыг бүгд сонирхож үзсэн байх. Тэр дундаа УИХ-ын гишүүн, Шадар сайд, Улсын онцгой комиссын дарга С.Амарсайхантай хийсэн ярилцлагыг. Ажил авснаас нь хойш цар тахал хяналтаас гарсныг сануулж сэтгүүлчид ширүүн эхэлжээ. Тэгснээ С.Амарсайханы гэр бүл Халдвар судлалын улаан бүсэд нэвтэрсэн, Сургалтын төрийн сангаас хүүдээ зээл авсныг анхааруулаад байцааж гарав. Ажил ярина гэж дуудаад гэнэдүүлчихэв үү? Үгүй ажээ. Эхнийхийг ХӨСҮТ-ийн эмч нарын зохион байгуулсан гүтгэлэг хэмээн ноцтой няцаав. Ямар нэгэн баримт хэлээгүй (Ичинхорлоо нэвтрүүлэгч хөл хорионд орсон гэх хугацаанд Налайхын болон Улсын төв эмнэлэгт шинжилгээ өгсөн баримтыг сэтгүүлчид мэдээгүй бололтой. Эсвэл асуугаагүй) Дараа нь бакалаврын оюутанд зээл олгох 2013 оны журам 2020 онд гарсан магистр доктороор суралцахад зээл олгох тухай журмаар хүчингүй болоогүй учраас хүү нь хууль зөрчөөгүй гээд мад тавьж орхив. Энэ хоёр журмыг судалж нягталсан сэтгүүлч бас байсангүй. Ингээд сэтгүүлчид биш С.Амарсайхан гэнэдүүлсэн болж таарав. Бүр хувийн компаниараа олон хүүхдийн (1200 гэсэн үү?) төлбөрийг дааж сургасан талаар бүхэл бүтэн танилцуулга авчраад дэлгэцэн дээр харуулж уяруулав. Дөрвөн шилдэг сэтгүүлч харсаар байж энэ даргыг цагаатгахад оролцлоо. Нэгэн зэрэг найман сувгаар!

    “Мэдээллийн урсгал”-ын хоёрдахь дугаарт УИХ-ын гишүүн Ж.Чинбүрэнг цагаатгав. Сэтгүүлч Б.Отгон баримт үзүүлж хэсэг зуур үзэлцээд бараагүй. Харин “Монос”-ын захирал Л.Хүрэлбаатар, АШУИС-ын дэд захирал Г.Батбаатар хоёр маш сайн ярилцагч юм байна. Сэтгүүлчдийн хэрэг нэг их гараагүй, тэдний ид шид харагдаагүй.

    Нэмэлт:

    “Мэдээллийн урсгал”-аар “Жүр үр” компанийн захирал эмэгтэйг урьж тэр дөрөвтэй ярилцуулахад цар тахал дэгдэж хөл хоригдоод хэцүү байхад ажлын байраа хадгалж үлдсэн төдийгүй цалингаа нэмсэнийг магтаж биширсээр өндөрлөв. Үүний нууц нь хүнсний үйлдвэрлэл, худалдааг огт хязгаарлаагүйгээс гадна тэнд хамгийн их зардал татдаг цахилгаан, дулааны төлбөрийг тэглэсэн явдал гэдгийг жинхэнэ сэтгүүлчид юм хэлэх ёстой байсан. Бялуу, жигнэмэгийнхээ үнийг яагаад буулгахгүй байгааг асуухад ч болох байсан.

     
  • Д.Цэрэнжав 1:05 pm on 2021.04.27 Permalink | Reply  

    Юунаас ч буцахгүй, шударга байхаас ч буцахгүй … 

    Өнгөрсөн долоо хоногт “Улаан бал”-ын Ч.Лодойсамбуу, Зариг-ийн Н.Өнөрцэцэг хоёр цахимаар түр тар хийгээд авчээ. Аль аль нь залуу, гэхдээ “өсч яваа” ангиллаас хэдийнэ давсан, бяр амтлагдаж үе үе чанга чанга дуугардаг хоёр. Саяхан нэг нь дөчөөс дээш насныханд сургааль айлдсан дуулдсан.

    Би урт ярилцлага үзэх дургүй. Хэрэгтэй юм гарах эсэхийг цаасан дээр, эсвэл дэлгэцнээс хэдхэн хоромд гүйлгээд харчихын оронд гуч, дөчин минут, бүр бүтэн цагийг зориулна гэдэг миний хувьд тэсвэрлэшгүй. (Яриаг бичвэр болгож өгдөг “Чимэгэ бичээч” системийг шүтдэг. Даанч хаана юу гарахыг мэдэхгүйгээр элдэв нэвтрүүлгийг байнга хөрвүүлж ашиглахад арай л үнэтэй. Хэрвээ ямар нэгэн яриа, ярилцлагыг хангалттай олон хүн захиалбал тус бүрээс нь багахан мөнгө авч нийлүүлээд буулгаж өгдөг бизнес гараасай. Эсвэл хэн нэгнээс авчихна гээд бие биенээ анаад хөдлөхгүй учраас бүтэхгүй юу?)

    Тэр хоёрыг муудалцаад байна гэхээр нь үүний шалтгаан болсон Лодойсамбуугийн ярилцлагыг нөхөж үзлээ. Амаргүй байсан. Бүтэн 1 цаг 42 минут! Хэд завсарласан ч би чадлаа!

    “Монполимет” компанийн үүсгэн байгуулагч, саяхан УИХ-ын гишүүн байсан Ц.Гарамжав өөрийг нь cүүлийн хоёр жилийн турш буруутгаж байгаа Өнөрцэцэг сэтгүүлчийн гаргасан баримтуудыг няцаах зорилготой ярилцлага байлаа. Муу ярилцлага байсангүй, тэгээд ч Ч.Лодойсамбуу сэтгүүлч түс тас асууж чаддаг, тийм ч учраас “Улаан бал” хэдийнэ брэнд болсон. Олон чухал эрхмүүд уригдаж, дараа нь “Улаанбал”-аар ярихдаа … гэж байгаад шуугилддаг.

    Гарамжав захирлын ярианаас юу ойлгосон бэ гэвэл бүр 2000-аад оны эхээр Монголбанк компаниудаас алтыг нь авч олон улсын үнэт металлын зах дээр арилжаа хийхдээ алдагдал хүлээж түүнийгээ компаниуд, тэдгээрийн дотор Монполимет-эд тохож 10 тэрбумыг нэхэмжилсэн ч шүүхээс хянаад хэрэгсэхгүй болгосон. Бас Хөгжлийн банкнаас зээл олгохдоо төгрөгөөр биш, доллараар олгосны улмаас дараа нь төлөх цаг болоход ханшийн зөрүүгээр хохироож байгаа, мөн гаалийн татварын маргаан байгаа, тэр нь хуулиас болсон. Товчхондоо, Монполимет ямар ч буруугүй. Хөтлөгч ч дэмжиж шүүх хуралд нь амжилт хүсээд өндөрлөсөн ярилцлага.

    Шүүх хурал гэдэг нь Өнөрцэцэг нэр төрийг нь гутаасан гээд Хан-Уул дүүргийн шүүхэд Гарамжав хандаад заргалдаж байгааг хэлжээ.

    Дараа нь Өнөрцэцэг сэтгүүлчийн фэйсбүүк-ийн лайв-ийг олж үзлээ. 35 минут. Овоо сурч байгаа бололтой, амархан дуусгав. Харин түүний үзүүлж тайлбарласан баримтууд тэс өөр агуулгатай. Монголбанк биш, Монполимет компани Монголбанкаар дамжуулж арилжаа хийсэн, мөнгийг авсан хэрнээ алтаа өгөөгүй (арай үгүй баймаар), бас 10 тэрбумыг төлөх ёстой гэдгээ тухайн үед зөвшөөрч гарын үснээ зурж байсан, гурван шатны шүүхээр шийдэгдсэн, зөвхөн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан учраас л хэрэгсэхгүй болгосон, Монгол банк өмнөөс нь төлж хаасан гэх мэт. Бусдыг орхиж товчилье.

    Лодойсамбуу, Өнөрцэцэг хоёр муудалцах нэг хэрэг. Хамгийн чухал нь энэ дундаас жинхэнэ үнэн олдсон уу, түүнд хэр ойртсон бэ гэдэгт байгаа юм. Эдгээр баримтыг Өнөрцэцэг дэлгэж тавьсан нь түмэн зөв. Эс тэгвэл замхарч мэдэх байжээ. Төрийн ордонд болон энд тэнд Гарамжавыг ээрэхгүй орхисон ч хангалттай. 10 тэрбумыг Монгол банк, Гарамжав хоёр учраа олоод төлөөсэй гээд зогссон ч хамаагүй. Олон нийтэд дэлгэсэн, эрдэмтдийн ярьдагаар “эргэлтэнд оруулсан”. Баримт өөрөө ярина. Ядахдаа түүх, ой санамжинд үлдэнэ. Харин үнэлж дүгнэх нь хууль хяналтын байгууллагад хамаарна.

    Иймэрхүү тохиолдолд эзний, цаад эзний асуудал заавал гарч ирдэг. Гарамжав хэлэхдээ, Өнөрцэцэгийн ард байна гэж хардаж байгаа “эрх мэдэлтэн” хүмүүсийг “зохих газарт нь бичээд өгчихсөн” гэв. Мөн 2020 оны УИХ-ын сонгууль, Сонгинохайрхан дүүрэг, тойрог булаацалдаан энэ тэрийг цухуйлгаcныг анзаарвал Зариг-ийн ард байна гэж энд тэнд ярьж бичдэг Х.Нямбаатар нар биз. Магадгүй. Тэгээд юу гэж? Сэтгүүлчид өөрийн байгууллагын хөрөнгө оруулагч, захирал, редакцийн даалгавраар буюу захиалга, гэрээний дагуу, эсвэл өөрийн итгэл үнэмшлийн дагуу ажилладаг. Тэр нь хэн нэгний төлөө, үгүй бол эсрэг байж болно. Тийм учраас Өнөрцэцэг сэтгүүлчийн гарт хэн нэгэн бизнес эрхлэгчийн баримт орж ирсэн бол түүнийхээ хойноос явах нь түүний эрх. Бас Лодойсамбуу сэтгүүлч Гарамжавыг хамгаалж дэмжихээр шийдсэн бол түүний эрх.

    Гэхдээ энэ бүхний цөм нь баримт нотолгоо. Гэрээ, шүүхийн шийдвэрийн төдийн төд, төддүгээр хуудсанд тэгэж бичсэн бичээгүй, худлаа нээрээ гээд үзэж тарах. Тэгэхгүйгээр үнэлэлт дүгнэлтээ урьдчилж хийчихээд, түүндээ таарсан зорилго тавьж дайраад байвал нэг мэдэхэд сэтгүүл зүйгээс далийгаад явчихна. Мөнгө өгвөл юунаас ч буцахгүй сэтгүүлч хангалттай олон болсон. Их мөнгө өгвөл яаж ч мэднэ. (Заримдаа мөнгө өгвөл шударга байхаас ч буцдаггүй нь сайхан) Сэтгүүлч болгоныг мөнгөөр худалдаж авч болохгүй, гэхдээ их мөнгөөр бол хэнийг ч болно гэж даапаалж байхыг сонссон.

    Бизнес эрхлэгч, баялаг бүтээгч, үндэсний үйлдвэрлэгч арван удаа зөв хийсэн нь нэг удаа буруу хийснийг зөвтгөх шалтгаан биш. Эсрэгээр, арван удаа буруу хийсэн нь ганц удаа зөв хийснийг далдлах ёсгүй. Зөвхөн баримт нотолгоо шийднэ.

    P.S:

    Хөгжлийн банкнаас төгрөгийн зээл авч байхдаа Монполимет том, чадалтай компани хэрнээ ханштай холбоотой заалтыг нягталж, маргаашаа харахгүйгээр гарын үсэг зурсан байх юм. Харин өнөөдөр асуудал үүсмэгц зөвхөн нөгөө тал буруутай хэмээн гомджээ. Нөгөө хоёр явдалд бас л Монгол банк, гаалийн байгууллага буруутай гэх юм. Үе үе бухдаг компани уу даа?

     
  • Д.Цэрэнжав 9:29 pm on 2021.04.18 Permalink | Reply  

    Нэг үүдийг хаагаад нөгөө үүдийг нээх … 

    2021.04.17.

    Бид бодохдоо, Үндсэн хуулиасаа эхлээд бусад хууль, журам, дүрмээ засч сайжруулаад, элдэв цоорхойнуудыг бөглөж, дараа нь зөв хүмүүсээ олж сонгоход, тэр зөв хүмүүс нь зөв бодлого гаргаж биднийгээ зөв удирдаад явахлаар ямар ч асуудал шийдэгдэнэ гэдэгт итгэдэг.

    Тэглээ гээд бүтэхгүй байгааг яах вэ? Авлигатай тэмцэх, байгаль орчноо хамгаалах, ядуурлыг бууруулах мэтийн хэмжих нэгжгүй зорилтууд, хотын замын түгжрэлийг бууруулах гээд арай баримжаатай, бүр барьцтайгаас 5-р цахилгаан станц байгуулах ажлыг чадаагүй хэвээр байна. Гэтэл бүр том юм аяндаа бүтчихсэн байх. Монголчуудыг Солонгос, Америк руу явуулж ажиллуулах, хүн болгон нэгээс хоёр гар утас бариулах, айл бүр машинтай болгох гэх мэт. Тийм зорилт дэвшүүлэх ухаан төрөөс гараагүй ч хүмүүс дэвшүүлээд, зах зээл гялс шийдчихсэн. Жам ёсны үйл явцыг зогсоох арга байхгүй. Тиймээс нийслэлд барилга барих бус бариулахгүй байх нь хамаагүй хэцүү болжээ.

    Нарийн түвэгтэй, орооцолдсон дундаас гол гогцоог буюу хамгийн чухлыг олж харахад хэцүү байдаг. Бүр хожим ойлгогдох нь бий. Жишээ баримт хайлаа.

    18,19-р зууны Америкийн Нэгдсэн Улсын зам харилцааны шийдвэрлэх хүчин зүйл нь кинон дээр гардаг сүйх тэрэг, газар нутгийг нь хэрсэн төмөр зам биш, харин Миссури, Миссисипи гээд хэдэн зуу, мянган гол мөрнөөр замнасан усан замын тээвэр байсныг нотолсон судлаач Нобелийн шагнал хүртжээ. Марк Твены Том Сойер, Гекльберри Финны тухай хоёр романы үйл явдал дандаа том голын эрэгт өрнөдгийг энэ дашрамд саналаа.

    Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараа нуранги болж хамаг чадлаа шавхсан ЗХУ атомын бөмбөг хийж чадна гэж хэн ч төсөөлөөгүй. Яаж хийх нууцыг Америкаас хулгайлсан байж болох ч яг хийж чадна гэдэг бол огт өөр зүйл. Оросууд онгоц, танк, буу зэвсэг үйлдвэрлэж байсан ч цөмийн зэвсэг бол технологийн дараачийн түвшин. Төсөөлөхөд, нүд эрээлжлэм үй олон тоног төхөөрөмж, шугам хоолой, багаж хэрэгсэл, хэмжүүр, хянах самбарууд, цаана нь нүдэнд үл харагдах протон, нейтроны урвал, хамгийн гол нь тэдгээрийг эзэмшсэн инженер, техникчид Зөвлөлтөд байгаагүй ч тэд чаджээ. Яаж чадав гэсэн асуултанд хариуг эрсэн судлаачид дүгнэхдээ, Эх орны дайны үед фашистууд Германд хүчээр аваачиж үйлдвэрт ажиллуулсан оросын иргэд хамгийн нарийн багаж хэрэгсэл, технологийг эзэмшиж, бүгдийг герман стандартаар хийж сурсан, дайны дараа чөлөөлөгдөж ирэхэд нь тэднийг цөмийн үйлдвэрт ажиллуулсан, тэд чадсан.

    1990 онд Монгол Улсад дэлгүүрийн лангуу бүрэн хоосрох үед Ерөнхий сайд Д.Бямбасүрэн “Монголчууд аа, би та нарыг бүсээ чангал гэж хэлэхгүй ээ, харин ханцуйгаа шамлаад ажиллая” гэж уриалсан билээ. Өмнөх ажлаа сайн хийцгээ гэсэн утгаар. Харин монголчууд түүний үгнээс зөрж Хятадаас “гахай зөөсөн” билээ. Дөнгөж сая улсын үйлдвэр, албан конторт ажиллаж байсан хүмүүс яаж үүнийг чадав аа? Төмөр замын ачаар! Бүгд галт тэргэнд сууж эхлээд “гахай”, дараа нь купе дүүрэн “гахайнууд”, төдөлгүй контейнер… Хэдхэн сарын дараа Монгол Улсыг хоол хүнстэй залгуулж, нэг жил өнгөрөхөд хүнсний картыг хэрэггүй цаас болгов. Хойтон жилээс бараан зах, тохиролцооны дэлгүүрээр бүгдийг хангаж, нэг мэдэхэд галт тэрэгнээсээ ч буухгүйгээр хойшоо хил давж Сибирь, Уралыг дөрөв тав хоногийн турш хувцасласаар Москва хүрсэн түүхтэй. Хэрвээ төмөр зам байгаагүй бол төр засаг хоол хүнсээр хангах бодлого боловсруулж, наймаа хариуцсан яам байгуулж эхлэх байсан.

    Зарим шийдэл өөрөө олддог. Хот хоорондын нийтийн тээврийн жишээ. Өнгөрсөн зуунд зөвхөн урагш хойш огтолсон ганц төмөр замтай болсон манай орны хувьд нэг хоёроос бусад аймгийг морин өртөө, тэмээн жин, дараа нь автомашин холбож байсан. ГАЗ, ЗиЛ-ийн тэвшин дээр модон авдар, пүүгээ, шуудайн дээрээ сууж хот орж ирсэн түүх ихэнх ахмадын дурсамжинд багтдаг. Нийслэлийн хэрэглэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах нийгэмлэгийн С.Тойвгоо гуай 1966 онд Увс аймгаас 12 хоног явж ирсэн тухайгаа ярьж байв. Хүрээ хол, хүний амь бөх, жолооч нь замын айл амьтнаар айлчлаад явсан учраас гэнэ. Нисэх онгоцоор хот хөдөөг, бүр сумдыг холбосон, ерээд онд нислэг зогсоход сайн муу машины тэвш, чахарсан автобусанд ачаа бараатайгаа шпрот шиг явсан жилүүд байсан. Харин өнөөдөр хот хоорондын нийтийн тээвэр жуулчны автобус болжээ. Ойрын аймгууд руу бол хотын төвөөс Баянхошуу руу таксидах мөнгөөр хүргэдэг. Яаж ингэж чадав? Аймгийн төвүүдийг засмал замаар холбосон, ачаагаа доороо хийдэг суудлын автобусыг Хятадаас оруулж ирсэн нь нэг хэрэг. Тэгээд суудал бүрт нэг зорчигч тасалбарын дугаараар суудаг болсон нь тэрүүхэндээ хувьсгал байв. Энэ бүгдийг хувийн хэвшил өөрөө шийджээ. Төр өөрөө тээвэр хийгээгүй нь хамгийн зөв болсон. (Яг одоо хөл хорионоос болж хот хоорондын тээвэр зогссон нь түр зуурын хэрэг)

    Нэг үүд хаагдахад нөгөө үүд нээгдэнэ гэдэг.  Энэ бол нэг үүдийг хаагаад нөгөө үүдийг нээх тухай юм.

    2011 онд батлагдсан “Мэдээллийн ил тод байдал ба мэдээлэл авах эрхийн тухай хууль”-ийг яг 10 жилийн ойн дээр нь шинэчилж Нийтийн мэдээллийн хуулийг УИХ-аас батлах гэж байна. Төслийг уншиж үзэхэд төрийн байгууллагууд мэдээллээ хэрхэн ил тод болгохыг улам нарийвчилж журамлах зорилготой нь илт байна. Төр улам хаалттай болно гэсэн үг.

    Төрийг ингэж ил тод, нээлттэй болгохгүй ээ. Өөр гарц хайх цаг болсон. Энэ бол төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудын гаргасан шийдвэрийг нээлттэй болгох явдал юм. Ерөнхийлөгчийн зарлиг, УИХ-ын тогтоолоос гадна Төрийн яамны сайд, тамгын газрын дарга, агентлаг, төрийн өмчит компанийн захирлын тушаал, орон нутагт бол Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал, тэргүүлэгчдийн тогтоол, Засаг даргын захирамж, Тамгын газрын даргын тушаал, бас мөн Засаг даргын харьяа агентлагуудын даргын тушаалыг бүгдийг нэрбүрчлэн, дэс дугаар алгасахгүйгээр. Хавсралттай нь. Монгол улс сайн муу ч гэсэн төртэй, хуультай учраас зөв буруу бүх шийдвэрийг заавал хэн нэгэн албан тушаалтан гаргаж гарын үсгээ зурж тамгаа дарахад бичиг хэрэг нь огноо, дугаар тавьж албажуулдаг. Тэнд бүх юм бий. Хэрвээ төрийн нууц, хааяа хувийн нууц агуулсан тушаал шийдвэр гаргавал тайлбар хийгээд агуулгыг нь нууцалж болно, санаа зоволтгүй.

    Хэрвээ ингэж чадвал зуу зуун саяар жип авсан, арван саяар тансагласан, 9 саяыг үрснээ хоёр хуваагаад 5 саяын босгоны доогуур оруулж Шилэн данснаас нууж хоцроосон зэрэг хөрөнгө мөнгөний асуудал, арын хаалгаар шалгаруулсан, ажилд авсан гээд буруу үйлдлүүд хянаж шалгадаг байгууллагууд, эсвэл иргэд, олон нийт, хэвлэл мэдээллийн хараа хяналтаас гадуур өнгөрөхгүй. Энэ бүхэн шууд бүтэхгүй байж магадгүй ч тэр зүгт хөдлөх цаг болсон.

    Монголын армид цэргүүдийг социализмын үед ч, зах зээлийн шилжилтийн үед ч, одоо ч зодож алсаар байна. Саяхан Батлан хамгаалахын сайд, жанжин штабын генералуудын яриаг сонсоход, авах арга хэмжээ нь офицер дарга нарыг хүмүүжүүлэх талдаа байв. Бүтэхгүй ээ. Нам, эвлэл, коммунист хүмүүжил байгаад ч таслан зогсоож чадаагүйг хүлээн зөвшөөрч америкийн армид цэрэгт гар хүрч болдоггүй (ийм учраас кинон дээр түрүүч нь Форрест Гамп-ын нүүр хүртэлх ганц нэгхэн сантиметрийн зайг давж чадахгүй орилоод байдаг уу?) шиг тов тодорхой бөгөөд энгийн арга, зарчмыг нэвтрүүлж болдоггүй юм уу?

    Өөрөөр хэлбэл шийдэж чадахгүй бүтэлгүйтээд байвал бэрхшээлийг тойроод гарах хэрэгтэй. Өөр гарц байж л таарна. Гогцоог олчихвол тайлж болдог. Асуудлыг шийдэхээс өөр аргагүй болговол толгой ажиллаж эхэлнэ.

     
  • Д.Цэрэнжав 10:46 pm on 2021.04.17 Permalink | Reply  

    Хууль журам болон хийж байгаа ажлыг нь харах бүрийд Хүний эрхийн үндэсний комисс ба Жендерийн үндэсний хороо хоёрыг нэгтгэмээр санагдаад байдаг. Үүний тулд Жендерийн тэгш байдлын тухай хуулинд өөрчлөлт оруулахад хангалттай.

     
  • Д.Цэрэнжав 3:38 pm on 2021.04.17 Permalink | Reply  

    “Ард түмээн, намайг санаарай” 

    Дөрөвдүгээр сараас манай телевизүүдийн мэдээллийн хөтөлбөр нэгэн цуврал мэдээг угсруулж, бас нэгэн нэвтрүүлэг дэлгэцнээ хадагдчихаад байна. Агуулга нь сүүлийн хоёр, гурван жилийн хугацаанд улс орны амьдрал дэндүү сайхан болсон тухай юм. Хүүхдийн мөнгийг тав дахин нэмж 100 мянгад хүргэсэн, цахилгаан эрчим хүчний төлбөрийг чөлөөлсөн, Улаанбаатарын агаарыг цэв цэвэрхэн болгосон, эрүүл мэндийн даатгалын хэмжээг хоёр дахин нэмсэн гээд үргэлжилж байгаа.

    Гэхдээ мэдээ бүрийн төгсгөл хавьд хоёр гурван жилийн өмнө эдгээр аугаа шийдвэрүүдийг ёслол төгөлдөр зарлаж буй нэгэн эрхэм гарч ирснээр цаад учир тайлагдана. Нэгдүгээр сараас хойш олноо үзэгдэхээ больсон Ухнаагийн Хүрэлсүх.

    Нөгөөдөх нь “Ирж яваа цаг”. Монгол Улсын гадаад харилцааны түүхийг сайхан өгүүлж явснаа У.Хүрэлсүхийг гэнэдүүлэн шургуулж, Ерөнхий сайд байхдаа түүний хийсэн хэдэн гадаад айлчлал, уулзалтын зургаар ёолкны тоглоом шиг чимэглэж орхисон энэхүү сурталчилгааны нэвтрүүлэг өнгөрсөн хоёр жилийн турш залхааж байснаа цуцсан мэт хэсэг амсхийгээд энэ сард дахин сэргэлээ.

    Сар гаруйхны дараа болох Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх түүний урьдчилсан сурталчилгаа “ард түмээн, би байгаа шүү” гэсэн сануулгаар эхэлжээ.

     
  • Д.Цэрэнжав 12:52 am on 2021.03.07 Permalink | Reply  

    XX зуун, Ю.Цэдэнбал ба хоёр нөхөр … 

    2021.03.10.

    Манай сонинууд, ялангуяа телевизүүд ханарахдаа амархан. Захиалга ирвэл ямар ч хамаагүй нэвтрүүлэг, киног хэдэн өдөр дараалан уралдаж үзүүлдэг. Энэ жилийн МАН-ын баярын өмнө, баярын үеэр ба дараа нь Юмжаагийн Цэдэнбалын тухай “Түүх мартахгүй” уран сайхны киноны нэгдүгээр ангийг маргааш өглөөний давталтыг тооцвол арав гаруй удаа, хамгийн сүүлд нь МАН-тай эвлэрсэн МАХН-ын ТВ9 телевиз гаргасантай би хэдэнтээ таарч энд тэндээс нь дахин дахин үзлээ. Бараг судлав. Уг нь ноднин нээлтээ хийсэн кино аж. Харин хоёрдугаар анги нь дэлгэцнээ гарсан эсэхийг мэдсэнгүй.

    Улсын Их Хурлын гишүүн Ж.Мөнхбат зохиолыг бичиж Мандухай сэцэн хатных шиг улсаараа шахам хөдөлсөн, Засгийн газар тэргүүлээд төрийн өмчийн компаниуд бараг бүгд “хамтран ажилласан”, Сангийн яам болон бусад яам, газрууд “тусалсан” (ийм үг болгоны цаана зуу зуун сая төгрөг бий), Монголын бүх музей, театрыг дайчилсан, Хөвсгөлөөс Өмнөговь, Баян-Өлгийгөөс Дорнод гээд дөрвөн зүг найман зовхисын аймаг, сумдыг гүйцээгээд хойшоо хил давж Улаан-Үд, Эрхүүд зураг авсан, монгол оросгүй тоглосон, төгсгөлийн титрт урссан нэрсээр барагцаалбал хэдэн мянган хүн их багаар оролцож хүчин зүтгэжээ.

    Кино судлаач, шүүмжлэгчдэд хэлэх юм олдохгүй байх, учир нь улс төрийн кино. Харин Ю.Цэдэнбал хэмээх түүхэн хүний тухай өгүүлэх дэвсгэр болсон түүхийн үйл явдлуудыг хэрхэн харуулсан нь тун сонин. Уран сайхны кино тул дэгсдүүлж болох ч арай чанга, заримыг тэнэг зоригтой гүйцэтгэжээ.

    … 1940 он.Залуухан Цэдэнбал өөрөө хүсэлт тавьж, Кремлийн гаднаас “нөхөр Сталин таныг хүлээж байна” хэмээн дуудуулж байгаад маршал Чойбалсангийн хамт уулзаж хундага тулгахад Сталин түүнийг учиргүй магтаж цаана нь зогсох Берия-д “түүнийг битгий оролдоорой” гэж тушаах аж.

    …1943 оны өвөл маршал Чойбалсан эх орны дайны фронтод очиж Хувьсгалт Монгол бригадын танкуудыг хүлээлгэн өгч байгаа цуглааныг харуулав. Монголын ямар ч уран сайхны кино үүнийг харуулж байгаагүй.

    … 1945 оны Ялтын хэлэлцээр бол XX зууны дэлхийн ба монголын хувьд түүхэн үйл явдал. Түүхэнд мөнхөрсөн хэдэн мөчийг манай хэд сийхгүй сэргээн тоглуулсан байна. Гурван удирдагч зургаа даруулахаар суудалдаа зэрэгцэж суух мөчид ийм яриа өрнөнө. Сталин: Гадаад Монголын статус кво-г өнөөгийн хил хязгаараар хүлээн зөвшөөрөхөөр шийдсэнийг танд мэдэгдье. Черчиль: Би ойлгосонгүй, энэ талаар бид нэгдсэн саналд хүрээгүйсэн. Рузвельт: Бид энэ талаар нөхөр Сталинтай тохиролцсон тул санаа зовохгүй байж болно… Гүйцээ. Урьд нь зөвхөн Сталиных гэдэг байсан гавьяаг өнөөдөр Рузвельттэй хуваалцсан нь өнөөдрийн учир шалтгаантай.

    … 1945 оны чөлөөлөх дайны төгсгөлд монголын цэрэг хятадын газар нутгийг эзэлсээр, маршал Чойбалсан Цагаан хэрэм дээрээс урд зүгт дурандаж зогсоно. Хажууд нь мэдээж Ю.Цэдэнбал. Генерал Ж.Лхагвасүрэн Бээжинг чөлөөлөх тушаал хүлээж буйгаа илтгэхэд Чойбалсан “Бид өвөг дээдсийнхээ хилийн зааг дээр зогсож байна” гээд тушаал өгөх шинжтэй ярьж эхэлтэл байлдааны ажиллагаагаа зогсоох тухай Сталины тушаал ирнэ. Зөвлөлтийн цэргийн командлагч Исса Плиев энэ тушаал ганц хоногийн дараа ирсэн бол Бээжинг эзэлж амжих байсан тухай хэлнэ. Үнэхээр эзлэх байсан уу? Юутай ч Цагаан хэрэм очиж энэ зургийг аваагүй.

    1945 оны намар. Бүх ард түмний санал асуулгын мэдээг Москвад Сталин Чан Кайши-тэй (эхлээд таниагүй, харин дахиж үзэхдээ “Инээмсэглэл”-ийн Б.Долгион энэ дүрд тоглосныг анзаарав) хамт хүлээж авах ба Сталин “Одоо Гадаад Монголыг хүлээн зөвшөөрөхгүй бол гадаад, дотоод хоёр Монголыг нийлүүлээд илүү хүчирхэг улс болгоно шүү” гэж сүрдүүлэхэд цаадах нь “100 жилийн дараа дахин санал хураалт болбол өөр дүн гарч монголын ард түмэн агуу гэр бүлдээ нэгдэнэ гэдэгт итгэлтэй байна гэсэн” мэдэгдэл хийгээд босч явна. Тоолоход 75 жил өнгөрчээ. Одоо гайгүй биз.

    Гэхдээ надад хамгийн сонирхолтой санагдсан хэсэг бол 1940-өөд оны төгсгөлийн Улаанбаатар хотын нэгээхэн хэсэг, бүр тодруулбал Сүхбаатарын талбайн урдаас ба баруун хойноос харуулсан компьютер графикууд юм. Үнэмшилтэй сайн болжээ. Засгийн газрын ордон баригдаж дуусч байгааг харахад 1950 оноос нэг их хэтрээгүй үе байх.

    Аливаа хот түүхэн төрхөө хэр сайн хадгалж чадсаныг түүхэн кино авч болж байгаа эсэхээр хэмжих байх. Москвагийн Улаан талбай, Санкт-Петербургийн Дворцовая площадь дээр хаашаа ч хамаагүй харж байгаад 18,19-р зуунаас хойшхи ямар ч үеийн зураг авах боломжтой. Бусад олон гудамж талбайд шинэ цагийн хаяг самбарыг бага зэрэг далдалж, тэгээд бас зөв өнцгөө олбол асуудалгүй.

    Улаанбаатарт XX зууны тухай кино авч болох хэдхэн барилга үлдсэн, харин бүтэн гудамж байхгүй. Хамгийн сүүлчийнх болох Нэгдсэн үндэстний гудамж тэр чигээрээ түүхэн барилгууд байсны нэгийг НҮБ өөрөө, нөгөөг Сүхбаатар дүүрэг өөрөө нурааж цамхаг бариулаад зүйл дуусгажээ. Урагшаа эргэхэд ихэмсгээр сүндэрлэж байсан Байгалийн түүхийн музейн барилга Ухнаагийн Хүрэлсүх гэдэг атаманы Ерөнхийлөгчийн амбицын золиосонд явсан. Их сургуулийн гудамж арай гайгүй харагддаг ч хойд үзүүрт нь цамхагийн суурь ухаж эхэлсэн. Зөвхөн ХБНГУ-ын Элчин сайдын яам хуучин барилгадаа хээв нэг сууж байгаа. Шинэ барилга барих хөрөнгө мөнгөгүйдээ биш байх. Гадныхан өөрөөр сэтгэдэг. Интернэт орж харлаа. 1994 оны Форрест Гамп кинон дээр дайны эсрэг цуглаан болдог Линкольный цогцолбор, түүний өмнөх усан толио өнөөдөр яг хэвээрээ харагдаж байна. Тийм сайхан орон зайд “бүтээн байгуулалт” хийдэггүй, “ажилгүй юм аа” америкчууд.

    Одоо би арга буюу компьютер графикийг шүтээд сууж байх. Зуунаас цаадах Монгол орон тэр чигээрээ хөдөө хээр байсан гэж үзвэл тийм киноны зургийг яаж ийгээд болно. Харин хорьдугаар зуун, тэр тусмаа сүүлийн хагас бол бараг найдлагагүй. Социализмын үйл явдлуудаар бүтээсэн хуучны сайхан кинонууд бий боловч тэдгээрийг буруу номын, үзэл сурталжсан хэмээн цоллож хааж хориглохыг уриалдаг болжээ. Тэгвэл одоогийн зөв үзэл суртлаараа шинээр кино хийгээч ээ. Тэр тусмаа тав, арван жилийн дараа Улаанбаатарын түүхэн төвөөс Сүхбаатарын хөшөөнөөс өөр юу ч үлдэхгүй …

    Нэгдүгээр ангийн төгсгөл рүү зурвас харагдсан нэгэн зүйл. Залуухан Анастасия Ивановна Цэдэнбал-Филатова 18-р зуунд Оросыг хүчирхэг гүрэн болгосон Екатерина II хатан хааны зохиолыг (“Сочинения императрицы Екатерины II”) уншиж сууна. Сүрхий далд утга.

    Киноны өөр сонин хачин зөндөө. Шинэ цагийн аясаар оросуудыг үе үе муучилж үзүүлнэ. Ю.Цэдэнбалын янаг амрагийн явдлыг Садар самуун явдалтай тэмцэх тухай хуулиар хориглуулахын наагуур сонирхуулав. Бүр доошилсоор Улаанбаатарын гудамжинд, Их жанжны талбайн хажууханд, олны нүдэн дээр эрчүүд босоогоороо бие засч, хоёр нөхөр бүр хүндэрч суугааг үзүүллээ. Тэр цагийн бохир завааныг харуулсан хэрэг, тэгээд ганц секунд үргэлжлэх энэ хэсэгт уригдсан эрхмүүдийг титрт “Бие засч буй хүн – 1”, “Бие засч буй хүн – 2” гэж байгаад овог, нэрийг бүтнээр бичиж орчин цагийн монголын кино урлагын түүхэнд мөнхөлсөн байна. Хожим үр ач нар нь, манай аав, өвөө кинонд тоглосон гэж гайхуулна. Ямар кинонд гэж асууна …

    Түүх мартахгүй юм боллоо доо.

     
  • Д.Цэрэнжав 7:41 pm on 2021.03.02 Permalink | Reply  

    Сонгуулийн сурталчилгаа vs Хэвлэлийн эрх чөлөө 

    Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2021 оны сонгуулийн кампанит ажил зугуухан эхэлж байна. Нэр дэвших хүсэлтэй эрхмүүдийн нэрс эхнээсээ тодорхой. МАН-аас У.Хүрэлсүх, АН-аас Х.Баттулга, Ц.Оюунгэрэл, харин МАХН-аас Н.Энхбаяр, С.Ганбаатар хоёулаа, гэхдээ намын дарга нь Их хурлын гишүүнээ чадахын тулд МАН-тэй эвсэх юмуу нэгдэх сурагтай. ХҮН-ээс хэн нэгэн нэмэгдэнэ. Эцсийн шийдвэрийг УИХ-д суудалтай эдгээр намууд их хурлаараа гаргана.

    Харин сонгуульд “оролцох” хэвлэл мэдээллийн асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулиар аль хэдийнэ шийдчихсэн. Хэвлэл мэдээллийн сурталчилгаанд хамаарах заалтууд нь “41 дүгээр зүйл. Сонгуулийн сурталчилгаанд радио, телевиз ашиглах” гэж багцлагджээ. Ашиглах шүү! Үүний дагуу Харилцаа холбооны зохицуулах хороо “Радио, телевизээр сонгуулийн сурталчилгааг нэвтрүүлэх, хяналт тавих журам” ба “Цахим орчин ашиглан сонгуулийн сурталчилгаа явуулах, түүнд хяналт тавих журам” гэсэн хоёр төслийг цахим хуудсандаа байршуулж санал аваад дуусчээ. Хувь хүмүүс хэр санал өгснийг мэдэхгүй, харин хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчдийн дунд энэ сэдвээр яриа хэлэлцүүлэг огт өрнөөгүй. Яагаад гэвэл хэвлэл мэдээлэл өөрөө дуртайяа ингэж журамлуулдаг. Ялангуяа томчууд нь. Дөрвөн жил тутам тухалдаг найрын ширээ засагджээ.

    Гэхдээ нэг асуулт байна. Маш чухал асуулт. Хэвлэл мэдээллийн үндсэн хэрэгслүүд болсон радио, телевиз болон цахим сайт, хуудсууд сонгуулийн сурталчилгааны үеэр намууд болон нэр дэвшигчдийн талаар чөлөөтэй нийтэлж нэвтрүүлж болох уу? Өөрөөр хэлбэл, сонгуулийн штабаас ирүүлсэн болон захиалсныг гаргахгүйгээр, эсвэл гэрээний дагуу гаргаад, бусад зай талбай, цаг хугацаандаа редакци өөрсдөө мэдээд, нэр дэвшигчдийн талаар чухал гэж үзсэн мэдээ, сурвалжлага, нийтлэл, нэвтрүүлэг бэлтгэж цацаад явж яагаад болохгүй гэж? Энэ бол сонгуулийн сурталчилгаанд “ашиглагдахгүй” явах тухай юм.

    Одоо хүчин төгөлдөр болсон хуулиар бол зөвхөн ХХЗХ-нд бүртгүүлсэн радио, телевиз, сайтууд сурталчилгаа нэвтрүүлэх эрхтэй, харин бүртгүүлээгүй бол хориотой. Олон нийтийн радио телевиз баталж зөвхөн баталж өгсөн хуваарь, цагийн хэмжээгээр зөвхөн төлбөргүйгээр нэвтрүүлэх бол бусад радио, телевиз нь сурталчилгааны нэвтрүүлгийг гэрээний үндсэн дээр нэвтрүүлэхээр заажээ. Цахим хуудсыг сонгуулийн сурталчилгаанд мөн төстэй зарчмаар ашиглана. Хэрвээ хууль зөрчвөл тусгай зөвшөөрлийг цуцлах хүртэл шийтгэлтэй.

    Сонгуулийн сурталчилгаа гэж юу вэ? Сонгуульд оролцож байгаа намууд, нэр дэвшигчдийн зүгээс гарсан буюу захиалсан нэвтрүүлэг, нийтлэлийг хэлнэ. Бусад нь сэтгүүл зүй! Хэн нэгэн нам, нэр дэвшигчийн талаар эерэг, сөргөөр нийтэлж нэвтрүүлсэн болгон сурталчилгаа болж хувирдаг гэх байх. Тэгэж үзэх нь сэтгүүлч хүн өөрийн итгэл үнэмшлээр баримт нотолгоотойгоор бичиж нийтлэх эрхтэй зөрчилдөнө. Хэрвээ нэр дэвшигчийн талаар ноцтой баримт гаргасан бол буруутан нь сэтгүүлч биш, харин тэр баримтын эх үүсвэр болсон тэр эрхэм өөрөө. Хэрвээ тэр баримтыг сонгуулийн үеэр цацсан бол сэтгүүлч хүн цаг үеийн чухал сэдвээр дуугарсан хэрэг. Өөр юу ч биш.

    Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулинд “41.13. Радио, телевиз нь мэдээллийн хөтөлбөрөөрөө нам, эвсэл, нэр дэвшигчийн талаарх сонгуулийн үйл явцын мэдээллийг хүргэхдээ бодит, тэнцвэртэй, нэг талыг барихгүй, хараат бус байх зарчмыг баримтална” гэжээ. Зөв зүйтэй өгүүлбэрүүд хэрнээ цаанаа зөрчилтэй. “Нэг талыг барихгүй” гэж юуг заав? Сэтгүүлч хүн аль нэг нэр дэвшигчийн маапааны баримтыг мэдэж авсан ч өрсөлдөгчийнх нь талаар тийм баримт олж чадаагүй бол тэнцвэр алдагдах учраас мэдээлж болохгүй юу?

    Ерөөсөө сонгуулийн сурталчилгаа эхлэхээр хэвлэлийн эрх чөлөөгөө цагдуулах ёстой гэж хэн хэлсэн юм бэ? Аль 1998 онд Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн чөлөөт байдлыг хязгаарласан хууль батлан гаргахыг хориглоно, олон нийтийн мэдээллийн агуулгад хяналт /цензур/ тогтоохгүй гэж хуулиар тунхагласнаас биш сонгуулийн сурталчилгааны хугацаанд тогтооно гэж хаана ч бичээгүй.

    Багш нарыгаа харцгаая. АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн 2020 оны сонгуулийн кампанийн үеэр америкийн том том телевизүүд үндсэндээ хоёр хуваагдаад үзэлцлээ. Ихэнх нь Ардчилсан Намын талд. 11-р сарын 6-нд санал хураалт дууссаны дараа ялагдлаа хүлээн зөвшөөрөөгүйгээр барахгүй сонгуулийг будлиантай болсон гэж мэдэгдсэн Дональд Трампын яриаг MSNBC, CNBC, CBS, NBC, ABC телевизүүд шууд таслах нь тэр. Хамгийн шуурхай нь MSNBC байж Трампыг үгээ эхэлснээс хойш 35 секундын дараа хөтлөгч гарч ирээд “Ерөнхийлөгч худлаа яриад байгаа учраас” гээд амыг нь таглажээ. CNN, Fox News хоёр бүтэн үзүүлсэн хэрнээ араас нь “Ерөнхийлөгч буруу юм ярьж байна” гэсэн утгатай тайлбар зүүсэн бол USA Today сонин Трампын ярианы бичлэгийг сайтдаа оруулсан даруйдаа устгасан байх жишээтэй. Тэд тун муухай аашилсан байна, гэхдээ нөгөө алдартай Холбооны харилцаа холбооны комисс (FCC – Federal Communications Commission)-оороо заалгаагүй нь сайхан.

    Манайд бол ХХЗХ-нд очиж бүртгүүлнэ, нэгийг нь магтаж муулсан бол нөгөөг нь “тэнцвэртэй” магтаж муулах үүрэг хүлээнэ, хэдэн цаг, минут, бүр хэдэн төгрөгөөр гэрээ байгуулахаа хүртэл заалгана, хэрвээ зөрчвөл хязгаарлуулах, бүр тусгай зөвшөөрлөө цуцлуулах шийтгэлтэй, ингээд зонхилох хэвлэл мэдээлэл намуудын, яг үнэндээ хоёр том намын мэдэлд очиж байна. Бүр дуртайяа очдог. Редакциуд 14, 21 хоногийн хугацаагаар сонгуулийн горимд шилжин, сайн сэтгүүлчид нь захиалга хүлээн авах юмуу бүр ажилд сэмхэн орж “нутгийн юм”, “арай дэндүү шударга”, “удам сайтай”, “Харвард төгссөн”, “нуль туршлага”, “энэ нөхөр төрд дутаад байхийн” мэтээр донгодож гарна, эсвэл есөн шидээр харааж ерөөсөн нэвтрүүлгийн “2016 он”, “2020 он” (төгсгөлд нь байдаг хаяг) хэмээх зохиогчоор ажиллана. Мундагчууд нь бүр кино, ном зохиол бүтээж өгнө. Тэр бүгдийн цаана мөнгө биш, харин их мөнгө. Хэрвээ их мөнгө биш бол ивээн тэтгэмж, шагналын албан тушаал гээд явж өгнө. Тэр нь цаанаа дахиад л их мөнгө… Манай хэвлэл мэдээллийн санхүүжилтийн загвар аль хэдийнэ ийм болсон. Үр дагаварыг нь (өнөөгийн цайрчихсан улс төрчид, цайрчихсан их өр, цайрчихсан авлига …) харахлаар намууд ба хэвлэл мэдээлэл нийлсэн энэ том найрыг тараадаггүй юм аа гэхэд цэгцлэх цаг болсон мэт.

    Эхний алхам болгож 2021 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгааны үеэр телевиз радио, цахим сайт, хуудсууд хуулиар заасан “сонгуулийн сурталчилгаа” явуулахын зэрэгцээ ямар нэгэн хаалт саадгүйгээр сэтгүүл зүйгээ эрхлэх эрхтэйг нотлохыг оролдоцгоох уу?

     
  • Д.Цэрэнжав 11:25 pm on 2021.02.26 Permalink | Reply  

    Хэрвээ … тохиолдолд … ба хэзээ … эсэх 

    2021.02.26.

    Монголчууд буруу ярьж зөв ойлгох чадвараа хөгжүүлсээр байна. Үлгэр жишээ үзүүлж байгаа нь хэвлэл мэдээлэл. Өчигдөр уржигдрын аль нэгэнд олон нийтийн телевизийн “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөрөөр “Хэрвээ вакцин хийлгэсэн тохиолдолд …”, харин “Ийгл”-ийн сурвалжлагч мэдээгээ “Хэрвээ QR код байхгүй тохиолдолд …” яахыг хэлж өглөө. Энэ буруу хэллэг засагдахаасаа өнгөрчээ.

    2021.02.27.

    “Цагийн хүрд”-ийг нэвтрүүлэгч Чимгээ тод сайхан, золбоотой хөтлөхдөө “ОХУ-д суралцаж байгаа оюутнууд хэзээ сургуульдаа явах эсэх нь тодорхойгүй байна” гэв. Тэр яахав, удахгүй тодорхой болно. Харин Чимгээ юун дээр алдсанаа ойлгосон эсэх л тодорхойгүй үлдлээ.

    Бас нэг ажиглалт. Нөгөөдхийг чинь короновирусын биш, “короновирусны” гэж телевизээр өглөө, оройгүй ярьдаг болжээ. Бичихдээ “короновирусний” гэсэн өөр нэг хувилбартай. Удахгүй хамарны, чихэрний, хэлтэсний болох нь. Зөвхөн Амбасэлмаа эмч мэдээлэл хийхдээ “короновирусын” гэж ярьж сонсогдсон. Аль нь зөв бол? Зөв бичих дүрмийн журамласан толь, алдаа засагч хоёр энэ үгэн дээр муудалцаад байна гэсэн.

    Ерөөөсөө бууж өглөө. “Коронавирус”-тайгаа эвлэрч хамт амьдарсан нь дээр юм байна.

     
  • Д.Цэрэнжав 2:12 pm on 2021.02.23 Permalink | Reply  

    Хэлсэн хийсдэг, бичсэн үлддэг 

    2021.02.23.

    Өнөөдөр 11.00 цагийн хэвлэлийн хурал болсонгүй. Оронд нь Ерөнхий сайд вакцин тариулахыг үзлээ. Монгол Улс бүтэн жилийн турш цар тахлын нөхцөл байдлын тухай тэр хурлын мэдээгээр амьдарч ирсэн билээ. Өнгөрсөн 24 цагт тийм тийм лабораторт төчнөөн шинжилгээ авахад төд илэрлээ гээд л. Араас нь тайлбар, тодруулга, тэгээд амны хаалтаа зүүх, зайгаа барих, гэртээ бүгэх гээд хэдэн мянга дахь зөвлөгөө хөвөрдөг ч чухам тэр ганц тооноос бидний ажил амьдрал өнөөдөр, маргааш, нөгөөдөр ямар байх, хөл хорих хорихгүй, хорих бол хэр чанга, хаагуур яаж гэдэг хамаарч байв. Үүний хажуугаар Ерөнхий сайд, Улсын Онцгой комиссын дарга нар том том шийдвэрээ танилцуулж үе үе доргиож байлаа.

    Энэ бүх хурлыг үзэж сонсож суухад нэг юм дутаад байсан нь бүгдийг биш юмаа гэхэд хамгийн чухал тоо, дүгнэлт, шийдвэрүүдээ бичээд тараадаггүй явдал юм. Яахав, хэдэн минутын дараа сайтууд, маргааш нь сонинууд нийтэлдэг ч түүнийг бичдэг сэтгүүлчдэд хэвлэлийн мэдээ маягийн юм өгдөггүйгээс хурлууд сунжирсан яриа, давталт, улмаар дараачийн хурлын тал нь өмнөх хурлын залруулга, тодруулга. Хамгийн сүүлд Шадар сайд бөгөөд УОК-ын дарга С.Амарсайханы бараг гурван цагийн хэвлэлийн хурлыг ер бус тэвчээр гарган сонсож дуусгасан баатарлаг хүмүүсийн хамгийн түгээмэл сэтгэгдэл бол “юу ч ойлгосонгүй” байлаа. Би өөрөө арваад минутын дараа тэвчээр барагдан бууж өгөөд сувгаа сольсон.

    Хэвлэлийн мэдээ гэхлээр заавал цаасан дээр буулган хэвлэж тараахыг хэлэхгүй. Тэгэх ч албагүй. Үг үсгээр бичээд цахимаар тарааж уншуулахыг бас тооцно. Даанч манай төрийн байгууллагууд “ямар нэгэн зөв ойлголт өгөх”, “гүтгэлгийг няцаах” тухай биш л бол хэвлэлийн мэдээ, мэдэгдэл гэгчийг мартжээ. Оронд нь сайд дарга, албан тушаалтнууд бурж өгнө дөө.

    Хэлсэн юм хийсдэг, бичсэн юм үлддэг. Телевизээр ярьсан бичлэг харин ч баталгаа нотолгоо болно гэж байна уу? Баримт, мэдээлэл, шийдвэр бол бодитой зүйл. Түүнийг ярих бус үзүүлэх ёстой байтал ярьж салдаггүй. Ерөөсөө монголчууд бид баахан эмх замбараагүй ярьдаг улс. Үүнийгээ “буруу ярьж зөв ойлгодог” гэж буруу ярьдаг. Буруу ярьсан бол буруу л ойлгоно. Буруу ойлгоод буруу хийнэ. Дараа нь буруу ярьсан хүмүүс тэгэж яриагүй гэж бухна. Баталж нотлох боломжгүй. Тэгэхээр сайд, дарга, албан тушаалтнуудын хувьд хариуцлага хүлээхгүйн бас нэг цондон юм. Манай хэвлэл мэдээлэл тэднийг бүтэн цагаар хов хоосон чалчуулдаг, хамтарч пан гөрдөг, хамгийн чухлыг тулгаж асуудаггүй, бултаж зугтахуйц асуулт тавьдаггүй, найзан дундаа явж иржээ. Яруу алдарт хэвлэл мэдээлэл тэгэж хүмүүжүүлсэн байна. Ингээд одоо цагийн дарга нар олигтой соёлжиж иргэншихгүй, амаараа гурван цаг сүржигнэж сууна. Фидель Кастро ганцаараа долоон цаг ярьж Гиннест бичигдсэн бол тэр хүний цар чинээтэй харьцуулахад манай дарга нарт 15 минут хаваасаг. За яахав 30 минут.

    Бичнэ гэдэг бол хариуцлагыг нэхдэг. Цаасан дээр үзгээр бичихийн нэгэн адил компьютерт шивэхдээ бодно, “ингэж бичвэл болох уу”, “нөгөө хэн даргын хэлсэнтэй зөрж байна уу?” гэх мэтээр толгой ажиллана. Үг үсэггүй эргэж нягтална. “Үзгээр бичсэнийг сүхээр ч арилгаж дийлэхгүй” гэдэг. Ингээд зөв, тодорхой, ойлгомжтой бичихийн төлөө явна. Ер нь олон нийт, сэтгүүлчдэд амаараа гурван цаг ярихгүй, бичгээр тайлбарлах ёстой гэвэл ядахдаа бичиж буулгахад тов тодорхой байх тийм шийдвэр гаргахыг хичээдэг болж магадгүй.

    Бид бичгийн соёл, иргэншлээс төрсөн хүмүүс. Аудио, видео гэдгийг дуу, дүрс бичлэг хэмээн орчуулжээ. Бас л бичлэг. Бичихийн нөгөө талд унших гэж буй. Хорьдугаар зууныхан бүгд уншдаг байжээ. Намайг тавдугаар ангид байхад уран зохиолын багш маань Бямбын Ринченгийн дөнгөж хэвлэгдсэн “Их нүүдэл” романыг үзүүлж (давхарласан хавтастай, дээр нь улаанаар бичсэн санагдана) үйл явдлын хэсгээс хорхой хүргэн ярьж өгөөд “ном уншаад зүлгэн дээр хэвтэх”-ийн сайхныг өгүүлж байлаа. Ингээд би манай үеийнхний нэгэн адил аравдугаар анги төгсөн төгстөлөө роман туужуудыг уншиж өгсөн дөө. Эргээд бодоход монголын түүхийн анхны ойлголт, төсөөллийг би зөвхөн уран зохиолоос олж авсан. Хэрвээ би андуураагүй бол С.Дашдэндэвийн “Улаан наран” романд Богд хаант улсын монголын цэрэг Өвөр монголын нутагт хятадын хар цэрэгтэй байлдаж байсныг уншаад бахархаж байлаа. Тэр үед манайх Хятадтай байлдаж ч магадгүй, улаан хамгаалагчид дэргэд байсан цаг.

    Би өөрийгөө XX зууны монголын ихэнх романыг уншсан гэж бодож явлаа. Тэгтэл нийт 300-аад роман бичигдсэнийг сонсоод хэр чинээгээ мэдэж авсан. Нэг зуугийн талаас ч хэтрээгүй байх шүү. Харин дэлхийн ертөнц, хүн төрөлхтөний түүхийн талаар “Спартак”, “Айвенго”, “Сүүлчийн Могикан”, Чарл Диккенсын “Дэвид Копперфильд”, Марк Твены “Том Сойерын адал явдал”, Жюль Вернийн “Усан доогуур 20 мянган бээр”, “Нууцат арал”-аас анх гайхан уншсан. Ангиараа номоо дамжуулаад л … Хойно оюутан байхдаа XIX зуун, XX зууны эхэн үеийн оросын агуу зохиолуудаас нэлээдийг барсан шүү. Дөрөвдүгээр курсэд ороход Филиппов (нэрийг мэдээж мартсан) багш “Та нараас шалгалтан дээр зохиолчийн намтар, зохиолын үзэл санаа, дүр асуухгүй, зөвхөн зохиолыг нь яг уншсан эсэхийг энд тэндээс нь асууж илрүүлнэ” гэж анхааруулсан тул өрөөнийхөө оросуудтай номын сангаас хувааж аваад олон сар уншсан даа. Сүүлдээ амтанд нь ороод. Максим Горькийн хамгийн сайн нь “Эх” биш, бусад роман, хүүхэд насаа өгүүлсэн гурван тууж, бас гайхамшигтай өгүүллэгүүд юм байна гэдгийг тэгэхэд ухаарч билээ.

    Хүн төрөлхтөн байтугай зөвхөн монголчуудын бичсэн нь, бичсээр байгаа нь асар их, харин хүмүүний амьдрал богино учраас хэн ч ихийг уншиж амжихгүй. Харин унших гэхлээр заавал цаасан дээрээс, тэр тусмаа ном уншихыг бодоод байдаг. Тэгвэл дэлгэцэн дээрээс уншсан бол уншсанд тооцох уу? Цахимаар уншаад ухаан нэмдэг үү? Ухаан далайд сэлсэн мэт болдог уу? Хүмүүс цаасаар унших багассан нь үнэн, гэхдээ дэлгэцээр унших цоо шинэ соёлоор орлуулаад байх шиг. Нөгөө талдаа компьютер, гар утасны ачаар зохиолч сэтгүүлчдээсээ эхлээд бичих нь амар хялбар болж бидний унших юм хэмжээ хязгааргүй нэмэгдээд л байдаг….

    Одоо би цааснаас дэлгэц рүү шилжиж байгаа үеийнхэн дунд манаргаж явна. Сүүлдээ залхуураад, тэртээ тэргүй барахгүйгээ мэдээд, бас хэмнээд одоо цагийн зохиол бүтээлийг цахимаар олдвол гялс уншчихийг хичээдэг. Цахим номын тухай ярьж байна. Хэрвээ номыг хавтас хуудаснаас нь салгаж, зөвхөн бичвэрийг зураг чимэглэлийг хасаад ч хамаагүй Word-ийн файл болгосныг жаахан сэтгэл дундуур, гэхдээ уншдаг. Харин цахим номын зарим үйлчилгээнд ном, сэтгүүлийн хавтсыг харуулсанд хууртаж нэвтэрч ороход энд тэнд нь реклам сурталчилгаа, хөдөлдөг дүрс, дуу чимээ нэмснийг хармагцаа хичнээн гоё сайхан байсан ч үтэр түргэн хаадаг. Бас хуучны номын зөвхөн нэрийг ашиглаж текстийг нь хуулж оруулахдаа үг, үсгийн алдааг цэмбийтэл засчихсан байвал огт тэвчдэггүй. Харин цахим ном яг цаасан ном шигээ, шарласан сарампай хавтас, нугларсан хуудас, 17-р хуудсан дээрх номын сангийн дардас, хэн нэгний үзгээр тэмдэглэсэн хэдэн үг, 1959 оны 12-р сарын 9 гэх мэт огноо, доогуур нь хичээнгүйлэн, эсэхүл хааш яйш зурсан мөр, тэгээд илт харагдах алдаа мадагтайгаа гээд тэр чигээрээ, үнэрнээс бусад нь хэвээрээ байвал дуртайяа уншдаг. PDF формат ийм байдаг нь таалагддаг. Энэ бол харагддаггүй цаас болой.

     
  • Д.Цэрэнжав 3:05 pm on 2021.02.15 Permalink | Reply  

    Төрийн бус байгууллагууд: Бүртгэл ба тайлан 

    2021.02.15.

    Нэг. Эхлэл

    1990 он гарахад ганц нам, ганц намаа дагасан үйлдвэрчин, залуучууд, эмэгтэйчүүд, оюутан, пионер, найрамдал, улаан загалмай, батлан хамгаалахад туслах, зохиолч, сэтгүүлч, урчууд, урлагийн ажилтнууд, мөн спортын төрлүүдийн холбоо, нийгэмлэг, эвлэл гээд нийт гуч дөчөөс илүүгүй олон нийтийн байгууллагын тогтолцоо зад тавьж нэрээ солих, удирдлагаа огцруулах, задарч хуваагдахтай зэрэгцэн шинээр үүсгэн байгуулах үйл явц өрнөсөн билээ. Тэнд шинэлэг, ардчилсан чөлөөт гэдгээ зарлахад энд хуучин, хуучинсаг, бүр коммунистаар цоллуулан тунаж байлаа. Монголын зохиолчдын эвлэл ба Монголын чөлөөт зохиолчдын Холбоо, Монголын сэтгүүлчдийн холбоо ба Монголын Чөлөөт Ардчилсан Сэтгүүлчдийн эвлэл гэх мэт. Том байгууллагууд нь бараг бүгд хувьчлагдав. 300 гаруй мянган гишүүнтэй МХЗЭ-ийг С.Баярцогт, Ч.Сайханбилэг нарын залуу түшмэд Монголын залуучуудын холбоо нэртэй болгож эзэмшсэний хариуд дахин МХЗЭ (тэргүүн С.Батсайхан) байгуулагдав. Монголын Энх тайван найрамдлын  нийгэмлэг задарч Пакистан, Филиппин, Индонез, Македон гээд хаа хамаагүй улс оронтой найрамдах холбоод болж саллаа. Монгол-Татарстаны найрамдлын нийгэмлэг (Тэргүүн Ч.Очирбат). Монгол Туркийн болон Дундад Ази-Арабын орнуудын харилцааг дэмжих Монголын нийгэмлэг (Ерөнхийлөгч Ч.Улаан) хүртэл байсан. Монгол-Японы гэж эхэлсэн нэртэй холбоод хэдэн арав тоологдсон. Бас Японы аль нэг мужтай, тэр ч байтугай Увс-Японы хамтын ажиллагааны нийгэмлэгийн гэсэн хаяг Шинжлэх ухаан, мэдээллийн төвд харагддагсан.

    Олон нийтийн гэх нэршлийг эхлээд ашгийн бус, дараа нь төрийн бус хэмээн нэрийдэв. 1996 он гэхэд Хууль зүйн яаманд 584 ийм  байгууллага бүртгүүлсэн байв. 1997 онд хуультай болов. 1998 онд ТББ-ын тоо анх удаа мянгыг давлаа. Ерээд оны эхээр хэн ямар ТББ-тай байсан нь сонирхолтой. Намбарын Энхбаяр улс төрийн карьерийнхаа эхэнд Монголын музейн үндэсний хорооны захирал, бас тэр үеийн монголын томхон компанийн захирлуудыг хураадаг байсан Монголын соёлыг дэмжих клубын тэргүүн байв. Энэхүү клубын “нарийн бичиг” Ц.Анандбазар цаанаа НИК компанийн ажиллагчдын эрх ашгийг хамгаалах “Эл Би Эл” холбооны захирал байсныг бодоход тэнд ажиллаж байжээ. Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн албан тушаалаа өгмөгцөө Дэлхийн монголчуудын холбооны ерөнхийлөгч болсон.  Тэр болгоныг нуршихгүйгээр хэд гурвыг дурдваас, Ажилгүйчүүдийн эрхийг хамгаалах хөдөлгөөн (Ерөнхий зохицуулагч Н.Энхээ), Архангай аймгийн Цэцэрлэг сумын уугуул иргэдийн төлөөлөгчдийн байнгын газар (Дарга М.Ганзориг, сансрын нисэгч), Банкны зээлийн өрийг барагдуулахад туслах холбоо (Тэргүүн Ж.Батбаяр), Мал сүргийг гэмт халдлагаас хамгаалах монголын нийгэмлэг (Тэргүүн З.Дорж), Монгол ёог, гойд чадвартны нийгэмлэг (Тэргүүн Б.Болдсайхан), Монгол-Японы түүх судлал, сонирхогчдын “Он цаг” нийгэмлэг (Ерөнхийлөгч Д.Өлзийбаатар), Монголын автомашин хэрэглэгчдийн холбоо (Тэргүүн Г.Нэргүй), Монголын ганзагын наймаачдын хөдөлгөөн (Зохицуулагч Т.Мөнхбаяр), Монголын далай сонирхогчдын нийгэмлэг (Ерөнхийлөгч П.Болд), Тэтгэвэр авагчдын эрх ашгийг хамгаалах хөдөлгөөны төв (Тэргүүн Д.Цэен), Ядууралтай тэмцэх монголын нийгэмлэг (Ерөнхийлөгч О.Өлзийсайхан) гэх мэт. Ихэнхдээ Монголын гэсэн тодотголтой буюу амбиц сайтай байсан.

    Хоёр. Өнөөдөр.

    2020 оны 11-р сарын 25-ны байдлаар ТББ-ын тоо 23614 мянга болсон байв. Үүнийг хэвлэл мэдээллээр үй олон юм шиг ярьж бичдэг ч 160 мянган аж ахуйн нэгж буюу компанийн тоотой харьцуулахад, тэр тусмаа элдэв ашиг сонирхлоос эхлээд есөн шидийн санаа, хүсэл мөрөөдөл, бүр хобби, зугаа цэнгэлийн төлөө байгуулагддаг гэхэд тийм ч олон биш. Томчууд нь нам, төрөө удирдаж, чадал чинээ, овсгоотой нь компани байгуулан бизнес хийдэг, харин төрийн бус байгууллага бол тэднээс арай “доогуур”, тусдаа юм шиг бидэнд төсөөлөгддөг. Гэтэл үгүй ажээ. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Ардчилсан холбоо ТББ-ын үүсгэн байгуулагч. Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “Азийн хүлэг улс” бодлогын судалгааны хүрээлэн ТББ-тай. Монголын зүүний хүчний холбоо ТББ бол өмнөх ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийнх. УИХ-ын дарга Г.Занданшатар тэргүүлээд эрхэм гишүүд бүгдээрээ ард урдаа ил далд төрийн бус байгууллагатай. Тэд “тойргийн” гэгддэг 2,5 тэрбум төгрөгөө ойр дотнын хүмүүс, зөвлөх, туслахын нэр дээр байдаг тэдгээр байгууллагын дансаар авч зарцуулдаг. (Нэр нөлөөтэй хүмүүс гишүүний суудал, мисс эхнэр, групп компани, хурдан морь гэсэн иж бүрдэлтэй байдгийн дотор нутгийн зөвлөл, уяачдын холбоо гэсэн ТББ-ууд заавал багтана). Төрийн өндөр албан тушаалтнууд ХАСХОМ-доо өөрсдийн хамааралтай төрийн бус байгууллагаа тайлагнадаггүй нь буруу.

    Том бизнес, тэдгээрийн эзэд хажуудаа ТББ-тай. Барилга, автозам, ноос, ноолуур гээд компанийн захирлууд нийлж барилгачдын, автозамчдын гэх мэт нэртэй холбоо, нэгдэл, ассоциаци байгуулж тендерийн үнэлгээний хороонд төрийн бус байгууллага ба мэргэжлийн холбоодын төлөөлөл нэрээр ороод явчихдаг. Монголчууд цөөхөн учраас ганц юмаар дагнаад хүрэлцдэггүй, ингээд нийгмийн идэвхтэй хүмүүс нь олон ажлыг зэрэг эрхэлдгийн нэг нь ТББ болов уу.

    Гурав. Бүртгэл

    Социализм төдийгүй капитализм гэдэг бол тэр чигээрээ бүртгэл ба хяналт гэдгийг В.И.Ленин, Эрнандо де Сото хоёр хэлж өгсөн. 

    Монгол Улсын иргэд төрөөс зөвшөөрөл авахгүйгээр хуулийн этгээд, тэр дундаа төрийн бусыг байгуулах эрхтэй, тэгээд бүртгүүлэх үүрэгтэй. Зөвшөөрөл авах биш, бүртгүүлэх! Тийм учраас улсын бүртгэл гэж байдаг. Гэтэл өнөөдөр илүү дутуу, ойлгомжгүй, заримдаа төрд өөрт нь байгаа бичиг цаасыг дахин бүрдүүлж өгөх зэргээр багагүй хүнд суртлыг давж байж сая нэг бүртгүүлж байгаа нь зөвшөөрөл авч буйгаас өөрцгүй юм. Манай бүртгэлийн тогтолцоо муу байна гэсэн үг.

    Урьд нь хаалттай байсан бүх хуулийн этгээдийн, түүний дотор ТББ-ын мэдээллийг 2019 оноос burtgel.mn цахим сайтад бага зэрэг нээлттэй болгосон нь цоожтой авдрыг онгойлгох мэт болов. Эндээс байгууллагын албан ёсны нэр, регистрийн дугаар, хаягийн хураангуй, үүсгэн байгуулагч болон гүйцэтгэх удирдлагын овог, нэрийг мэдэх боломжтой. Гэхдээ энэхүү мэдээллийн санд хэдэн дутуу бий. Юуны өмнө хуулийн этгээдийн жагсаалтыг харуулдаггүй. Мянга мянган нэрсийг эцэс төгсгөлгүй цувуулах нь дэмий байж болох ч үйл ажиллагааны төрөл, ангиллаар гэхчлэн жагсаадаггүй юмаа гэхэд үүсгэн байгуулагч, гүйцэтгэх удирдлагын нэрээр хайж тэдэнд хамаарах хуулийн этгээдийг гаргаж харуулбал үнэхээр хэрэгтэйсэн. Энэ дутагдлыг нөхөж Иргэдийн оролцоотой амьдрах орчны зураглалын төв ТББ-ын тэргүүн Г.Батдорж агсан санаачлан opendatalab.mn хэмээх ер бусын сайт байгуулсан боловч УБЕГ хамтран ажиллаагүй, тэгсэн хэрнээ өөрсдөө хийдэггүй.

    Хуулийн этгээдийн мэдээллийн сангийн бас нэг том дутагдал бол зөвхөн хамгийн сүүлчийн өөрчлөлтийг харуулаад өмнөх мэдээллийг алга болгочихдог. Цаанаа архив болж хадгалагддаг байх, гэхдээ нь олон нийтээс нуудаг. Өөрөөр хэлбэл, ул мөр буюу түүхийг үлдээдэггүй. 

    Дөрөв. “Цахим өрөө

    Төрийн бус байгууллагын татварын тайланг цахимаар авдаг болсон. Татвар бол татвар. Харин үйл ажиллагааны тайланг өдөр тутмын сонинд зарлаж байгаад ширүүн нэхдэг хэрнээ өгөхөд хэн ч уншдаггүй, нягталдаггүй, буруу зөвийг хэлдэггүй, ерөөсөө тайланг хариуцсан хэлтэс алба байхгүй.учраас шууд архивлаад хадгалдаг гэж байна. Яаж тайлагнах заавар, загвар ч гэж байхгүй. Оны өмнөхөн хуулийн этгээдийн эцсийн өмчлөгчийн мэдээллийг тайлагнах кампанит ажил өрнөж даанч цаасаар авсан учраас бөөн оочир, бухимдал. Арайхийж цуглуулсан мянга мянган байгууллагын мэдээллийг нягтлах, компьютерт шивж оруулах, мэдээллийн сан үүсгэх, энэ хооронд гарсан өөрчлөлтийг тусгах гээд … энэ ажил бүтэхгүй ээ!

    Францын ерөнхийлөгч Шарль де Голль “246 төрлийн бяслаг хийдэг улсыг удирдаж болно гэж үү?” хэмээн дуу алдсан гэдэг. Манайх энэ янзаараа бол 23 мянган төрийн бус байгууллагыг бүртгээд, бүртгэлээ хянаад, тайлангаа аваад, хянаад байж чадахгүй.

    Арга юу вэ гэвэл нэгэнт цахим Монгол болох юм чинь бүртгэл, ялангуяа тайланг цахимаар болгох хэрэгтэй. Гэхдээ 23 мянган байгууллагын файлыг цуглуулж хадгалаад байвал бас утгагүй. |Хамгийн оновчтой арга зам бол улсын бүртгэлийн цахим системд байгууллага тус бүрийг цахим хуудас буюу цахим “албан өрөө”-тэй болгох. Өөрсдөө нууц үгээрээ нэвтэрч бэлэн анкет, хүснэгт, загварын дагуу бүртгүүлж тайлан мэдээллээ оруулаад, өөрчлөлт гарвал өөрсдөө хийгээд яваг. Харин хугацаандаа бүрэн зөв хийж байгаа эсэхийг цаанаас нь Улсын бүртгэлийн байгууллага хянаад явахад хангалттай.

    Улсын бүртгэлийн мэдээлэл нээлттэй байх ёстой. Хуулийн этгээдийн хэзээ хаана, ямар зорилготой, юу хийдэг, хэн нь хэн болох тухайг бүгдээрээ үздэг байвал нийгэм даяараа ил тод байдал, үнэн зөв ойлголт, итгэл, хамтын ажиллагаа, бас харилцан хяналт бий болно. Харин байгууллагын дотоод мэдээллийг нууцлахад ямар ч асуудал үүсэхгүй. 

    Тав. Өршөөх буюу цэгцлэх

    Өнөөдөр хоёрдугаар сарын 15. Байгууллага, иргэд өнгөрсөн жилийн татварын ба бусад тайлангаа төрдөө тушаасан байх ёстой өдөр. Төрийн өндөр албан тушаалтнуудын хувьд ХАСХОМ-оо бүрэн тайлагнах эцсийн өдөр. Төрийн бус байгууллагуудын тухайд бол үйл ажиллагааны тайлангаа өгсөн байх учиртай. Гэвч энэ жил хэрэгжилт дахиад туйлын хангалтгүй, урьд жилүүдийнх шиг 400-500-гаас хэтрэхгүй байх магадлал нэн өндөр. Короновирус гэж хар садаа, үүнээс болж хөл хорио, гэтэл цахимаар тайлан авдаггүй учраас тэр.

    Зөрчлийн тухай хуулинд “11.7 дугаар зүйл.Төрийн бус байгууллагын тухай хууль зөрчих” гэж хэвээрээ буй. Ногдол ашиг хуваарилах, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын төлбөрийг төлөх, хувийн ашиг олох зорилгоор санхүүгийн, эсхүл аж ахуйн үйл ажиллагаа явуулсныг шийтгэхээс гадна “Хуульд заасан хугацаанд үйл ажиллагааныхаа тайланг холбогдох эрх бүхий байгууллагад гаргаж өгөөгүй бол учруулсан хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулж хүнийг хорин нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг хоёр зуун нэгжтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно” гэжээ. Энэ бол 200 мянган төгрөг.  Өнгөрсөн жилүүдэд тайлангаа өгөөгүй гээд шийтгэж барьсан тохиолдол дуулдаагүй. Гэхдээ ямар нэгэн бичиг тодорхойлолт авахаар очиход, эсвэл хэрүүл зарга, шүүх цагдаагийн асуудал үүсвэл торгоход хэзээд бэлхэн. Хэрвээ тэд хүсвэл зөвхөн заасан хугацааг хэтрүүлсэн шалтгаанаар 23.000 төрийн бус байгууллага х 200.000 төгрөг = 4.600.000.000 буюу 4,6 тэрбум төгрөгийг улсын төсөвт оруулж мэдэхээр байна.  

    Өөх ч биш, булчирхай ч биш энэ байдлыг дуусгах цаг болсон. 2015 онд УИХ-аас Эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих тухай хуулийг баталж хувь хүн, хуулийн этгээдийн нуун дарагдуулсан, бусдын нэр дээр бүртгүүлсэн өөрийн өмчлөлийн хөдлөх болон үл хөдлөх эд хөрөнгө, түүнтэй адилтгах бусад хөрөнгө, үйлчилгээний орлого, санхүү, татварын болон нийгмийн даатгалын өр төлбөрийг хуульд заасан хариуцлага болон албан татвараас чөлөөлсний цаана нийт 34.7 их наяд төгрөгийн хөрөнгө, орлого ил болж, 8.3 их наяд төгрөгийн татвар болон 2.5 их наяд төгрөгийн торгууль, алдангийг төлүүлэхгүй өршөөсөн дүн гарчээ. Үүний ачаар бизнесийн салбарын шинэ, “цэвэр” амьдрал эхэлсэн гэдэг. Түүнтэй нэгэн адил бусад төрийн бус байгууллагуудын учир нь олдохоо больсон бүртгэл, тайлангийн элдэв асуудлыг яагаад цэгцлэх хэрэгтэй. Энэ бол янз бүрийн сан, хэвлэл мэдээлэл зэрэг иргэний нийгмийн бусад байгууллагууд ч хамаатай асуудал.  

    2017 оноос ХЗДХЯ-наас Төрийн бус байгууллагын хуулийн төслийг шинэчлэхээр ажиллажээ. Нэрийг нь Ашгийн төлөө бус гэж өөрчлөхөөс эхлээд төрийн бус байгууллагуудыг хянаж зохицуулах үүрэгтэй Иргэний нийгмийн зөвлөл, түүнийг Ерөнхий сайдаар батламжлах болон санхүүгийн эх үүсвэрийг хязгаарласан зохицуулалт шүүмжлэл хүлээж байгаа. Гэхдээ хууль журам ямар байхаас үл хамааран, түүнийг хүлээхгүйгээр бүртгэл, тайланг хялбар бөгөөд бүрэн нээлттэй болговол хуулинд элдэв хачин заалтуудыг оруулах шаардлагагүй болно.

     
  • Д.Цэрэнжав 9:55 pm on 2021.01.12 Permalink | Reply  

    МҮОНРТ. Үйл явдлын үргэлжлэл 

    2021.01.19.

    Санаандгүй юм болж МҮОНРТ-ийн хуралдаанаас Ерөнхий захирал Н.Дэмбэрэлийг албан тушаалаас нь чөлөөлж орхив. Үндэсний зөвлөл гаргасан шийдвэрийнхээ талаар албан ёсоор тайлбар хийдэггүй  болохоор өөрийгөө гайхуулж дур мэдэн гаднаас студи авчруулан тайз засуулж байгаад Ерөнхийлөгчтэй хийсэн ярилцлагаас нь болсон гэж таацгааж байна. Бараг тийм байх, гэхдээ жинхэнж шалтгаан бүр том, Олон нийтийн телевизийн эрхийг барьж буй МАН-ын дарга, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид нэр дэвших кампанит ажлаа аль 2019 онд Байгалийн түүхийн музейн барилгыг буулгаж Чингэс хаан музейг босгохоор шийдвэрлэснээс эхэлсэн, харин саяын ярилцлага бол одоогоор түүний ганц өрсөлдөгч (Сү.Батболдыг эс тооцвол) болсон Х.Баттулгыг урдуур нь оруулсны шийтгэл юм. |МАН-ын гол пиарчдын нэг ийм мэдрэмжгүй бөгөөд өөрийнхөө пиарт уналаа.   

    Тэмцэгчдийг төлөөлсөн зарим нь МҮОНРТ-ийн Ерөнхий захирал Н.Дэмбэрэлтэй уулзаж уржигдрын ярилцлагын талаар тайлбар нэхжээ. Хариуд нь, намайг огцруулах тухайд Үндэсний зөвлөлтэй ярь, Ерөнхий захирал ярилцлага хийж болохгүй гэсэн хууль байхгүй, төрийн өндөрлөгүүдийн ярилцлагыг тэд өөрсдөө зохион байгуулдаг учраас Херог оролцуулсан нь буруу биш, харин өөр телевизээр давтаж гаргасныг мэдээгүй, тэдэнд хэлнэ ээ гээд зүйл дуусгах шиг болов.

    2021.01.11

    Хамт олны тэмцэл дуусаагүй байна. Тэд Ерөнхий захирлын өчигдөр Монгол Улсын ерөнхийлөгч Х.Баттулгатай хийсэн ярилцлагыг эсэргүүцэн дотроо цуглаан юм хийж шууд дамжууллаа. Мэдээж телевизээрээ биш, нийгмийн сүлжээгээр. 

     
  • Д.Цэрэнжав 11:54 pm on 2021.01.10 Permalink | Reply  

    Пиар ба сэтгүүл зүй 

    2021.01.10. 

    Өнгөрсөн намар эхэлсэн МҮОНРТ-ийн ажиллагсдын тэмцэл үр дүнгүй шувтарч байх шиг. Үндэсний зөвлөл дахиад л УИХ-ын гишүүдийн тааллаар сэлбэгдэж, Ерөнхий захирлаар эрх баригч намын шилдэг ухуулагч томилогдож ирэв. Бүх юм хуулийн дагуу явагдсан гэж байгаа. Юун нээлттэй хэлэлцүүлэг, нийтийн сонсгол… 

    Өнгөрсөн Ням гаригт хөтөлбөр дайран орж ирсэн Ерөнхий захирал, Ерөнхийлөгч хоёрын ярилцлага бол зөвхөн эхлэл. Амралтын өдөр Ерөнхийлөгчийн Херо студиэр тайз засуулж, Ерөнхийлөгч оффшорын асуудлаар ямар нэгэн ноцтой чухал мэдэгдэл хийхийг зарлан анхаарал татаж байгаад МҮОНРТ-ийн хоймрыг эзлэн авснаа Ерөнхий захирлын хувьд зарласан пиар ярилцлага байлаа. Ингээд Н.Дэмбэрэлийн ярилцлага хэмээх шинэ брэнд мэндлэв. Одоо салахгүй. Дараачийн сүртэй ярилцлагууд хөвөрч энэ байтугай элдэв юм хийнэ. Олон нийтийн радио телевизийн ухуулга сурталчилгаа дараачийн түвшинд гарна.  

    Тэр ярилцлага Ерөнхий захирлын сэлфи сурталчилгаа учраас мундаг асууж харагдах гол зорилготой. Тийм учраас Ерөнхийлөгчөөр ямар нэгэн шинэ юм хэлүүлээгүй, лавшруулж нэхээгүй бөгөөд хариултыг дуулгавартай залгисан яриа. Сэтгүүл зүй биш пиар. Харин Ерөнхийлөгчийг тойрсон, түүнтэй холбоотой бүх сэдвээр асуулт хэлж амжсан, зөвхөн үүгээрээ МҮОНРТ-ийн сэтгүүлчдээс хавьгүй илүү байсныг хэлэх хэрэгтэй. 

    “Ноцтой дүгнэлт хийх хэрэгтэй” гэж хэллэг бий. Үүнийг МҮОНРТ-ийн сэтгүүлч, уран бүтээлчдэд хандаж хэлэх нь зүйтэй. Энэ олон жил дарга, захирлуудаа дуулгавартай даган баясаж төрийн өндөрлөгүүд, сайд дарга нарын амыг сахин, заримдаа элдэв компани, мөнгөтэй эрхмүүдийг дагаж гүйсээр нэг мэдэхэд олон нийтийн телевизээ пиарчдад бүрмөсөн булаалгаж, сэтгүүл зүйтэйгээ хамт шахагдлаа шүү! Одоо үлдээд байгаа цорын ганц гарц бол “редакцийн хараат бус байдал” гэж яриад байдаг тэр юмыг чадвал олж авах. Бие даасан хуультай, түүгээр хамгаалагдсан хэрнээ хууль муу, дарга загнаад байна, дээрээс зөвшөөрөхгүй, сүлжээ, төлөвлөгөөнд оруулахгүй гэж гомдоллохоо болих. Мэдээж үүрэг даалгавар биелүүлж хий гэснийг хийнэ, гэхдээ бас өөрсдөө санал гаргаж санаачилдаг байх, тэдгээрт оруул гэсэн хүмүүсийг оруулна, хэлсэн асуултыг нь тавина, гэхдээ өөрсдөө мэдээд асуухаа асууна, бүр асуухгүйгээр сурвалжилж сурах цаг болсон. Тус байгууллагын тухай хуулийн 5.1-д “Олон нийтийн радио, телевизийн сурвалжлагч, редакци Yндсэн хууль болон энэ хуулийн үзэл санаанд нийцсэн нэвтрүүлэг бэлтгэх, нийтийн хүртээл болгоход нь аж ахуйн нэгж, байгууллага, албан тушаалтан, хувь хүн, олон нийтийн радио, телевизийн удирдлага хөндлөнгөөс оролцох, нөлөөлөхийг хориглоно” гэж бичиж өгөөд 15 жил өнгөрчээ. Жишээлэхэд, улс төрийн намуудын, 2020 оны сонгуулийн санхүүжилтийг Монгол Ардын намаас эхлэн эрэн сурвалжилж яагаад болохгүй гэж? 

     
  • Д.Цэрэнжав 2:08 pm on 2021.01.10 Permalink | Reply  

    Самсаа шархируулсан ярилцлага 

    2021.01.09.

    Сүүлийн үед Монгол улсын архивын баримт материалыг Хятадын талд бодлогогүйгээр өгсний улмаас шүүмжлүүлж, бусад сэтгүүлчдийн эрэн сурвалжлагын гол баатар болсон Соёлын сайд С.Чулууныг хамгаалах ажлыг олон нийтийн телевиз нэлээн холоос, бодлоготойгоор хийлээ. Түүхийн хүрээлэнгийн захирал байхдаа түүний хөтөлсөн монголын түүхийн цуврал нэвтрүүлгийг дахин нэг удаа үзүүлэхээс эхэлсэн.  

    Тэгвэл өнөөдөр том хөзрөө дэлгэв. Саяхан хамт олны тэмцэлд нэгдэж “Та хариулахгүй байж болно” нэвтрүүлгийг хийснийхээ төлөө, зочин урьсныхаа төлөө ялсан намын удирдлагуудад зануулж, ажлаас халагдахдаа тулж байсан, ер нь МҮОНРТ хэдий болтол ялсан намын үгээр явах ёстой юм бэ” хэмээн хилэнтэйгээр  мэдэгдэж байсан сэтгүүлч Ш.Гүрбазарт ялсан намаас татгалзахааргүй санал тавьсан бололтой, тэрбээр нэвтрүүлгээ сэргээж буйгаа зарлаад, ганц хоёр сарын өмнө илүү дутуу юм ярьсан дутагдалдаа зөв дүгнэлт хийж ариун мөрийн замд орсноо илэрхийлэн Cоёлын сайдыг “бэлэгшээн” (өөрийнх нь үг) урьж өөдөөс нь харж байгаад хамрын самсаагаа шархируулж гарлаа. 

    Ш.Гүрбазар бол монголын хамгийн алдартай сэтгүүлч, яруу найрагчдын нэг. Бүр домог болсон хүн. Харин үе үе үзэл суртлын фронтод дайчлагддаг нь байдаг л зүйл. Нэлээд хэдэн жилийн өмнө бас л олон нийтийн телевизээр өөр нэг том нэвтрүүлгийг эхлүүлж хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч нэгнийг тэнгэрт тултал магтаж өгөөд хаачихсныг санаж байна. Тэгвэл энэ удаад арай хэтэрхий нялуурсны заримыг буулгаснаа сонирхуулья. 

    Ш.Гүрбазар: Би заримдаа гайхдаг юм. Би хувиасаа асууж байна шүү. Жаран хэдэн онд Чингисийн хөшөөг байгуулах гэж нэг хэсэг хүн бараг хэлмэгдэх нь хэлмэгдэж, эр зориг гаргаж байгуулж байсан, нэг хэсэг нь юу болж байгаа юм. Одоо нийгэм эдийн засгийн байгуулал гараад одоо ч Чингэсийн музей байгуулах гэхээр, одоо юу болоод байна гээд хашгираад байх юм. Дургүй хүчин гэж арай байдаг юм биш биз дээ, би бүр тэгж айгаад байгаа шүү.

    С.Чулуун: Бараг хариулмааргүй юм байна наадахыг чинь… Бид нар энэ их хаандаа зориулж монголчууд газар нутаг дээр нь төр улсыг нь авч яваа үр хойч нь энэ хаандаа зориулж юм бүтээх нь зүйн хэрэг. Би бол энийг эсэргүүцэх битгий хэл энэний тухай бараг ярих эрхгүй гэж би боддог. Сөрж.

    Ш.Гүрбазар: Би бол их өөрөөр … бараг сэжиглэж шиг болж байгаа юм. Тийм дайсан байдаг л юм байх даа.

    С.Чулуун: … Үүнийг эсэргүүцэж ярих гэдэг бол бусдын өмнө бол бол ярихгүй ч байж болох юм. Би Монголын нийгмийг яг ний нуугүй хэлэхэд бол үнэ цэнээ нилээн алдчихсан_ энэ бол ний нуугүй хэлнэ.

    Ш.Гүрбазар: Би таныг монголын түүхтэй холбоотой гаднаас маш их юмыг оруулж ирсэн буянтай гэж сонссон,  энэ үнэн үү? Тэндээс эндээс гэж хэлэхгүй байх л даа. Ер нь нэлээн юм авчирсан буянтан гэж сонссон шүү, үнэн үү?

    С.Чулуун: Ямар ч байсан дэлхийн бол 20 гаруй орны 40 гаруй архивын номын санд би ажилласан Монгол хүн хөл тавиагүй тал нь. За 10 гаруй мянган хуудас материал авчирсан байж магадгүй.  Африкаас бусад бүх улс орон дээр монголын холбогдолтой дурсгал байдгийн.

    Ш.Гүрбазар: Шинэ жилийн өмнөхөн нэг сайхан юм боллоо. Би оролцсоон Би энд хүнийхээ хувьд бахархсан, тэгвэл яг миний бодол шүү Тэр 5,6 цагийн хооронд тэгж монголын ард түмэн нэгдэж байна гэдэг юугаар ч үнэлшгүй үнэт зүйл ш дээ. Даарч байна уу, өвдөж байна уу, өлсөж байна уу, жаахан сэтгэл эмзэглэж байна уу, тийм биз дээ? Тэгэхэд тэр нэгдэл ямар гайхамшигтай юм бэ! Монголчууд нэгдэх юманд дээрээ юмуу, зөв юман дээрээ  ард түмэн яаж цугладгийг бахархсан. Энэ санаачилга хаанаас гарсан юм бэ? Эндээс жаахан юм асуух гээд … 

    С.Чулуун : Соёлын яам үр хойчийнхоо төлөө гэсэн олон ажлыг хийх ёстой. Энэ бол манай үүрэг. Хүүхдийн асуудал бол хэн нэгний, хэн нэг байгууллагын, хэн нэгэн төрийн институцийн өмчлөлийн асуудал биш… Соёлын яам зохион байгуулалт хийж өгөөд энэ тоглолтыг хийсэн. Ийм том хэмжээний цар хүрээтэй тоглолт монголын түүхэнд болсныг би хувьдаа санахгүй байна, түүхч хүний хувьд.

    Ш.Гүрбазар: Би ч бас …

    Ийм том ард түмнийхээ хувьд нэгдэж нэмэр хандиваа сэтгэлээсээ хуримтлуулж, үнэн сэтгэлээсээ, үр удмынхаа төлөө, үр хойчийнх төлөө нэгэн цэг дээр төвлөрсөн тохиолдлыг бас багахан санаж байна… Магадгүй 2008 оны олимпоос хойш ингэж нэгдсэн ч юм уу үгүй ч юм уу монголчууд. 

    Ш.Гүрбазар: … Тэгтэл энэ дээр ийм юм гараад байгаа.  Хүүхдийн төлөө фондын хандив цуглуулах ажлыг танай яамны ажлын хүрээнд хамрагдахгүй гэж нэг хэсэг хүмүүс ярилаа даа,  бас

    С.Чулуун: Хүүхдэд урлаг хамаагүй биш. Тэр урлаг соёл чинь монголын нийгмийн бүх давхаргынханд хамаардаг юм. Хүүхэд Соёлын яаманд хамаагүй юм чинь, бас Уул уурхайн яаманд хамаагүй л дээ. Уул уурхайн яаманд орсон ашигт малтмалын мөнгийг хүүхдэд хамаагүй гэвэл больчих л доо… Манай урлаг соёлынхон ч гэсэн урам зоригтой байгаа Харин урам зоригийг нь жаахан тос биш ус хийх ийм байдал л харагдаад байгаа.

    Ш.Гүрбазар : Эвгүй сэтгэгдэл төрсөн. УИХ-ын эрхэм гишүүн Энхбаяр гуай ш дээ, ажил хэрэгч болгож түмэнд хүргэлээ ш дээ: мөнгө угаасан гэмт хэрэгтэн бол Чулуун бол мөнөөсөө мөн,бараг хариуцлага тооцоо. улс төрийн хариуцлага тооцоо гээд тэнд нэг хүн төрийн хэвлэл дээр үзэл бодлоо илэрхийлээд байхад таны үзэл бодлыг сонсох ёстой л доо

    С.Чулуун : Хүүхэд, соёл хоёроор улс төр хийж болохгүй. энэ хоёр бол тоглоом биш. Сэтгэл зүрхээрээ оролцсон монгол туургатан, дэлхийн энэ одуудыг битгий доромжил. Монгол туургатан бол соёл, хүүхэд хоёрын төлөө л бидэнтэй нэгдсэн юм ш дээ. Ахиж энэ хүмүүс чинь харж байгаа, үгүй ээ энэ Монголд яагаад юм хийж болдоггүй юм бэ, яагаад нэмэр болж болдоггүй юм. Үндэстэн дамнасан доромжлол болж байгаа байхгүй юу… Монголын хүүхэд, ирээдүй болсон хүүхдийн төлөө зохион байгуулсан ажил маань УИХ-ын гишүүн Энхбаярын хэлсэн мөнгө угаах шинжтэй гэмт хэрэг гэж хэлсэн нь хэрвээ нотлогдвол би хариуцлага хүлээж чадна. Хэрвээ намайг нотолж чадахгүй бол энэ хүн өөрөө хариуцлага хүлээх хэрэгтэй. Ард түмний чин сэтгэлээсээ өгч байгаа тав, арван төгрөгийг гэмт хэргийн шинжтэй мөнгө гэж хэлж байгаатай адилхан. Ард түмнээс сонгогдчихоод ард түмний сайхан сэтгэлээр хийж байгаа үйлийг гутаан доромжилж болохгүй ээ. Энэ бол хариуцлагатай хүнээс гарч боломгүй үг. Ялангуяа хуульч хүмүүс улс төрийн том албан тушаалтай, албан тушаал хашиж байсан төр толгойлж байсан ийм хүмүүс нулимс унагаснаа дурсаж ийм юм ярьж болохгүй ш дээ

    Ш.Гүрбазар : Энэ улс төр нийгмийн зүтгэлтэн,  эд нар яагаад ингээд цочив оо?

    С.Чулуун: Гэнэт ийм сайхан зүйл бүтээчихнэ гэж бодоогүй байлгүй, тэгэхээр цочирдоно ш дээ хүн. Гэнэт ард түмэн нэгдээд, төр засаг нь дэмжээд, тэгээд урлаг соёлынхон нь Монголд байдаггүй гадна дотныхонтойгоо  нийлээд,  ард түмэндээ сайхан шинэ жилийн бэлэг барьчихлаар чинь зарим хүн цочино ш дээ. 

    Ш.Гүрбазар: За за би зүгээр яг үнэндээ өөрөөс чинь энэ хариултыг авах гэсэн юм, сэтгүүлчийнхээ хувьд. Тэгээд нэг сайхан үйл явдлыг … юмаар арилгамааргүй байна. Би монгол хүнийхээ хувьд, өдий насны хүнийхээ хувьд монголчууд цөөхөн үедээ их цугладаг их сайхан үйл явдал болсон. Энэ тэгээд учир зүй олдох байх … ард түмэндээ хайртай байгаа. Хүүхдийн төлөө,  соёлын төлөө зөв юм бодсон байхад миний санаа бол буян … гэдэгт итгэлтэй байгаа…. Нэлээн тийм юу учраас би танаас асуусан юм. Урилга авч ирсэнд баярлалаа. Жаахан тийм. Уг нь соёлын тухай сайхан юм яримаар байсан юм. Дараа уулзаж яр. Түүхч хүн түүхэндээ хайртай, соёлын сайд соёлын сайддаа хайртай. Энэ хоёр юмандаа үнэнч байхад болно биз дээ. Соёл түүх нэг л юм даа… Монгол улс сайхан болно доо…. 

    С.Чулуун :  … Дахиад ч тоглоно. Манай урлаг соёлынхон хүчээ нэгтгэнэ. Яаж юм бүтээж болдогийг Соёлын яам соёл урлагийн салбарынхантайгаа харуулна аа.

    Байгалийн түүхийн музейн барилгыг буулгахыг эсэргүүцсэн, Чингэс хааны музейг барих бол энд биш, одоо биш гэж шүүмжилсэн хүмүүсийг шууд л дайсан хэмээн цоллоод энэ талаар илүү дутуу юм бодож ч болохгүй гэж байна шүү! Гаднаас архивын олон материал оруулж ирснээ тоочсон нь Хятад руу гаргаснаа цаагуураа зөвтгөлөө. Дээрээс өгсөн үүрэг даалгаврыг гүйцэтгэж Хүүхдийн төлөө фонд нэрээр телевизийн шоу зохион байгуулж, дотоод гадаадын урлаг соёлынхныг эрх мэдлээрээ хуйлруулж байгаад төрийн бус байгууллагын данс руу хууль бусаар хандив цуглуулсныг УИХ-ын нэг гишүүн  шүүмжилсний өөдөөс цод цод гээд зогсохгүй салаавч харуулсан гүйцэтгэх засаглалын Чулуун сайд бол бүр дээрээс шидсэн чулуу. Бямба гаригийн  оргил  цагаар, хөтөлбөрт зарлахгүйгээр.   

     
  • Д.Цэрэнжав 10:11 pm on 2021.01.08 Permalink | Reply  

    Нэг удаагийн зориг 

    2021.01.07,08 

    Номхон (дөлгөөн гэсэн утгаар) далайд хэн ч хөлөг онгоцыг залж чадна, шуурга эхлэхээр хэр далайчин болох нь танигддаг. Ердийн үйл явдлыг мэдээлэхэд ядаад байх юмгүй. Харин эгзэгтэй асуудлаар хэрхэн дуугарч байгаа нь тухайн телевизийн чадлаас гадна байр суурь, хараат бус байдлыг харуулдаг.

    Нэгдүгээр сарын 6-ны “Цагийн хүрд”-ээр Солонгос Улсад гацсан монгол иргэд Сөүл дэх ЭСЯ болон консулын хэлтсийн байранд суулт хийж байгааг тусгай сурвалжлагчаараа дамжуулан үзүүлсэн нь олон нийтийн телевизийн хувьд энэ сэдвээр бараг анх удаа зориглосон хэрэг. 11-р сарын тусгай үүргийн нислэгээр ирэх гээд чадаагүй тэдний яриаг үзүүлж сонсгосноос гадна солонгосын визийн журмыг зөрчин саатуулагдсан дөчөөд монгол иргэн нутагтаа ирэхийг хүсч өлсгөлөн зарласныг мэдээлэв. Харин тэднийг авчрах асуудлыг ОБЕГ тусгаарлах байрны нөөц ба халдварын байдлыг харгалзан шийдвэрлэнэ гэсэн тайлбарыг араас нь залгав.   

    Дэлхийн баян ядуу ямар ч улс өөрийн иргэдээ заавал татан авсан, манайд ч гэсэн урин дулааны улиралд багтааж авчрахыг бүгд шаардаж ирсэн бүх хугацаанд олон нийтийн телевиз сайд дарга нарын няцаалтыг дамжуулахаас хэтрээгүй байснаа одоо хожимдсон ч гэсэн дуугарсан бол сайн хэрэг. 

    Яг энэ үдэш Солонгосоос буусан огт зарлагдаагүй онгоцоор гадаадынхантай хамт хэдэн монгол, тэдний дотор УИХ-ын гишүүн Ш.Раднаасэд эхнэрийн хамт багтсаныг “арилжааныхан” тэр дор нь илчиллээ. Маргааш нь эрх баригчид түргэн авч ирэх тун удалгүй Сөүл рүү тусгай үүргийн нислэг хийж суулт хийгчдийг авчрах болсноо зарлав. Үйл явдлын энэ бүх өрнөлийг маргаашийн “Цагийн хүрд” үргэлжлүүлэх нь үү гэтэл тэгсэнгүй. Нэг удаагийн зориг байжээ.  

    Бас нэг зүйл. УИХ-ын чуулганаар Хөдөлмөрийн тухай хуулийн төслийг хэлэлцсэн тухай сурвалжлагаар М.Оюунчимэг гишүүн “…ажилчны төлөөлөл хэрвээ зөвшөөрсөн тохиолдолд” гээд сийхгүй авч байна. 

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel