Recent Updates Page 2 Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Mongold 0 on 2020.01.01 Permalink | Reply  

    Өнгөрч буй жаран 

    2020.01.01.

    Одоо 17-р жаран дөнгөж дундаа орж, дуусах нь 2046 онд атал сүүлийн үед миний, манай, бидний жаран гэж олон хүн ярьж бичих болов.  Цувран урсаж буй он жилүүдээс өнөөдрийг хүртэлх хоёр жаран, хоёр зууныг дамнасан жаран жилийг сугалан авч онцлох нь түүхийн ямар нэгэн үе төгсгөж дараачийнх эхэлж байгааг тэд харж, ядахдаа зөнгөөрөө мэдэрснийх байж болох уу?

    Энэ бол миний жаран. Би оны төгсгөлөөр төрсөн болоод тэр үү, 1959 ба 1960 оны завсарт яваад байдаг. Үүнээс болж 30,40,50-иад оны “түүхэн” хүмүүсийн тоонд багтдаг ч нэг удаа 60,70,80-аад оныхны бүртгэлд тууж явсан удаатай.

    Юутай ч 1959,1960 он бол Монголын түүхэнд шинэ цагийн эхлэл байжээ. Ардын аж ахуйтны хувийн малыг нийгэмчлэх кампанит ажил 1959 онд үндсэндээ шувтарч нэгдэлжих хөдөлгөөн яллаа. Хожим Ю.Цэдэнбал дарга үүнийг 1921 оны ардын хувьсгалтай тэнцэх түүхэн үйл явдал гэжээ. Түүхэн, гэхдээ буруу байсныг маханд оочирлож, аавууд нь хөдөөнөөс яаж идэш оруулдаг байсныг мэдэх манай үеийнхэн хэлнэ. Яг энэ үеэс малгүй болсон хөдөөнийхөн Улаанбаатарыг бараадаж улмаар орчин үеийн хот, барилга, аж үйлдвэртэй болсон. Зөрүүлээд залуучуудыг хэдэн мянгаар нь хөдөө рүү илгээлтээр явуулсан нь атар газар эзэмших хөдөлгөөн. Энэ бүхэнтэй зэрэгцээд МАХН-ын Төв хорооны Улс төрийн товчооны тогтоол гарч алдарт соёлын довтолгооныг  эхлүүлжээ. Багшийнхаа зарласнаар бямба гаригт ангиараа одоогийн Чингэс зочид буудлын хажуудах халуун усанд очиж ордог байснаа бодоход би энэ тулаанд оролцсон юм байна. 1950,60 оны зааг дээр XX зууны Улаанбаатарын агуу бүтээн байгуулалт эрчээ авч 40, 50, 220, 120 мянгатын орон сууцны хорооллууд сүндэрлэв. Нийслэлийн төв өнөөгийн төрхөө олсон. (Өнөөдөр эвдээд дууслаа!). Урлаг соёл, ялангуяа уран зохиол бол цэцэглэсээн. Дараа жил нь социалист үндсэн хуультай болж, дахиад нэг жилийн дараа БНМАУ НҮБ-д элсэв.

    1959 онд өөр ямар содон үйл явдал болсныг эргэн санавал (би юугаа санахав, энд тэндээс хайж үзэхэд) “Ардын элч”, “Морьтой ч болоосой” кинонууд дэлгэцнээ гарч, Астрид Линдгрены “Дээвэр дээр суудаг Карлсон, жаалхүү хоёр” номыг анх орчуулан хэвлүүлсэн байна. Бас цэвэр усны хамгийн анхны  2,6 км хоолойг 1959 онд Энх тайвны өргөн чөлөөнд татжээ. Солонгосын өнчин хүүхдүүдийг долоон жилийн дараа, 1959 онд нутаг буцаасан. Цагдаагийн ажилтан албан үүргээ гүйцэтгэж яваад нас барсан хамгийн анхны тохиолдол тэр жил гарчээ. Бас Вьетнамд бэлэглэсэн морь хэдэн сарын дараа нутагтаа гүйж ирсэн гэдэг. 1959 оны есдүгээр сард монголч эрдэмтдийн олон улсын анхдугаар хурал Улаанбаатарт болсныг бүгд мэднэ.

    Тэр үед Монголоос гадуур юу болсныг сонирхоод нэгэн зүйлийг олж мэдлээ. АНУ-ын архивын газраас саявтар ил болгосон нэгэн баримт бичигт (SAC (Strategic Air Command) Atomic Weapons Requirements Study for 1959) америкийн бөмбөгдөгч онгоцууд 1959 онд атомын бөмбөг хаяхаар төлөвлөсөн ЗХУ, Зүүн Европ ба Хятад дахь байнуудын жагсаалтанд “Ulaan Baatar, China” гэж оруулсан байна. China гэжээ! Хэрвээ Зөвлөлт, Америк хоёр дайтаад эхэлсэн бол миний жаран эхлэхгүй байж. Би капитализм, социализмын эвлэршгүй зөрчил тэмцлийн золиос болох шахсан байна. Ядахдаа хөдөөгүүр гайгүй өнгөрөх байсан байх гэж өөрийгөө золиосолж бодсон шүү.

    Миний жарны эхний гучин жил – 1960, 1970, 1980-аад он бол жинхэнэ социализмын он жилүүд.  Нярай, нялх, хүүхэд, тэгээд залуу байжээ. Коммунизм хэмээх гэрэлт сайхан ирээдүйн төлөө итгэлтэй явсан монголчуудын нэг би. Энэхүү жарны яг тэг дунд 1989,1990  онд ардчилсан хувьсгал гарчээ. Түүний хойшхи 30 жилийг бүгд мэдэх учраас олон үгээр яахав. Хоёр өөр нийгэмд яг тэнцүү хуваагдсан жаран жил.

    Одоо 2019, 2020 оны зааг. Чухам одооноос 1959, 1960 он, эсвэл 1989, 1990 оных шиг биш юмаа гэхэд дутахааргүй том өөрчлөлт гарах ёстой юм биш үү? Тэгвэл мэдээж 2020 оны сонгуулиас эхэлнэ.

     
  • Mongold 0 on 2019.12.31 Permalink | Reply  

    2019.12. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.12.31. Мягмар

    МҮОНТ

    18:40 Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдуудын мэндчилгээ
    18:55 УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын ярилцлага
    19:25 Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайдуудын мэндчилгээ
    19:40 Монгол улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх мэндчилгээ дэвшүүлнэ
    19:45 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 Монгол улсын 2019 оны онцлох үйл явдал
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 Улсын Их Хурлын дарга Г.Занданшатарын мэндчилгээ
    21:15 Алтан цамхаг-2019
    22:35 Шилдэг компаниудын мэндчилгээ
    22:40 “Баярын мишээл-2020”

    23:50 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга мэндчилгээ дэвшүүлнэ

    00.00 цагаас МҮОНРТ-ийн ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын шинэ жилийн мэндчилгээ

    “Монголын мэдээ” суваг

    18:10 Монгол Улсын Их хурлын дарга Г.Занданшатар мэндчилгээ дэвшүүлнэ
    18:20 MNB спорт үзүүлж байна: “2019 оны Монголын спортын ертөнцийн онцлох 10 үйл явдал”
    19:00 Эдийн засгийн 2019 оны онцлох тойм
    19:20 Орон нутгийн 2019 оны онцлох үйл явдал
    20:00 Монгол улсын 2019 оны онцлох үйл явдал
    21:00 Дэлхий дахины 2019 оны онцлох үйл явдал
    21:45 Монголын мэдээ баярын өдрүүдэд
    21:50 Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх мэндчилгээ дэвшүүлнэ
    22:00 “Алтан цамхаг-2019”
    23:20 “Баярын мишээл-2020”
    23:50 Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга мэндчилгээ дэвшүүлнэ

    Үүний дараа 00.00 цагт МҮОНРТ-ийн ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын шинэ жилийн мэндчилгээ гарав


    2019.12.30. Даваа

    МҮОНТ

    18:00 Эх орны төлөө

    18:30 Намуу цэцгийн үнэрээр…

    19:00 Дэлхий дахины 2019 оны онцлох үйл явдал

    19:50 MNB энэ 7 хоногт

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    -УИХ-ын дарга Г.Занданшатарын ярилцлага

    -“Алсын хараа – 25” нэвтрүүлгийн хэсгээс сурвалжлага болгож үзүүлэв (Тээвэр, ложистик)

    -Замд шатахуун асгарсан тухай

    -МҮОНТ “Алтан цамхаг” телевизийн хамгийн олон үзэгчтэй нэвтрүүлгүүдийг шалгаруулав. “Максима медиа”-тай сурталчилгааны байгууллагатай хамтран зохион байгуулав. “Цагийн хүрд” шалгарчээ. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын яриа.  

    -Нийслэлийн шилдгүүдэд одон медаль гардуулав.

    -МҮОНРТ-д олон жил үр бүтээлтэй ажилласан уран бүтээлчдэд одон медаль гардуулав. Одон авсан радиогийн захирал Батзаяагийн яриа: Ерөнхий захирлаасаа гардаж авсандаа баяртай байна. Одон авсан 5-6 хүний яриа.

    -“Цагийн хүрд”-ийн Баатруудыг шалгаруулах төрлүүдийн тухай зар

    -МҮОНРТ нь хуулийн дагуу нийтийн өмнө үүрэг хүлээдэг цорын ганц хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл. Редакцийн дүрэмтэй боллоо. Хэвллэлий хүрээлэнтэй хамтран боловсруулав. ХХ-ийн захирал М.Мөнхмандахын яриа. МҮОНРТ-ийн ерөнхий захирал Л.Нинжамцын яриа. [Энэ дугаарт хоёр удаа гарчээ]

    -СХД-ийн 113-р цэцэрлэгийн өргөтгөл ашиглалтанд оров. УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжавын яриа.

    21:00 MNB-энэ 7 хоногт

    21:10 “Цагийн хүрдийн булан” 2019 оны онцлох үйл явдал

    “Цагийн хүрд” нь “Цагийн хүрд”-ээ магтан сурвалжилдаг болсон байна.

    22:10 Цирк ирлээ


    “Монголын мэдээ” суваг

    15:20 Томилолтоос ирлээ: Өвөрхангай аймгаас бэлтгэв

    15:40 MNB-Өчигдөр, Өнөөдөр, Маргааш

    16:30 Технологийн ертөнцөөр

    16:50 “Алсын хараа 25” Монгол улсын Хөгжлийн урт хугацааны бодлого: “Логистик, тээвэр Монгол улсын хөгжилд…”

    17:50 Монголын мэдээ энэ долоо хоногт

    18:00 2019 оны “Цагийн хүрд”-ийн булангийн тойм

    19:00 “Цагийн хүрдийн хөндөх сэдэв” 2019 оны тойм

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    21:00 “Явлаа, ирлээ” /баярын тусгай дугаар/

    21:20 “2019 оны онцлох зочин”

    Монгол Улсын сангийн яам дараах шинэчлэлийг хийж гүйцэтгэлээ гэсэн шторкийг тасралтгүй үзүүлж байна.

    21:40 Хөдөө аж ахуйн салбар 2019 онд

    Тайлангийн нэвтрүүлэг. ХХААХҮ-ийн сайд Ч.Улааны яриагаар эхэлж байна. Дарга нарын яриа.

    Завсраар нь МҮОНРТ-ын сурталчилгааны шторк тасралтгүй гарч байна.

    22:10 УИХ-ын цаг: “УИХ-ын ХМА-аас бэлтгэв”

    УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжавын сурталчилгааны нэвтрүүлэг байна.

    22:40 “Цагийн хүрдийн Нохой жилийн баатрууд” шагнал гардуулах ёслолын үйл ажиллагаа /давталт/

    Урьд жилийн шалгаруулалтын нэвтрүүлгийг үзүүлэв.


    2019.12.29. Ням

    “Монголын мэдээ” суваг

    14:00 “Алсын хараа 25” Монгол улсын Хөгжлийн урт хугацааны бодлого

    16:00 “Их хот” баримтат кино (ОХУ-ын РТР телевизийн баримтат кино)

    Москвагийн тухай, Собянины тухай баримтат кино. Сэтгүүлч Киселев хөтөлсөн байнаг.

    17:00 Эх орны төлөө. БХЯ-ны “Дуулга” студиэс бэлтгэсэн нэвтрүүлэг

    17:30 16 мм-ийн кино төсөл үзүүлж байна: “Өвлийн ойд” баримтат кино

    18:00 Мэдээ

    18:20 Явлаа, ирлээ

    18:40 Халуун сэдэв

    19:00 2019 оны “Цагийн хүрд”-ийн булангийн тойм

    20:00 “Долоо хоногийн тойм” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    21:00 “XX зуунд Монголын талаар баримталж байсан Их Гүрнүүдийн бодлого” Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Ц.Батбаяр

    21:40 Эх өв: Богд хаан

    22:10 Хөндөх сэдэв: Ирэх онд хэрэгжих шинэ хуулиуд


    2019.12.28. Бямба

    МҮОНТ

    17:30 “УИХ-ын цаг” УИХ-ын ХМА-аас бэлтгэв

    18:00 Үл мэдэх ба түүний нөхөд

    18:30 Сүлдэт баганын дэргэдээс. Хил хамгаалах ерөнхий газрын нэвтрүүлэг

    18:50 Билгийн мэлмий: “Жод Луйжин”

    19:20 Хөгжлийн замаар: “Шинжлэх ухааны хөгжил”

    “Монголын мэдээ” суваг

    18:40 Хөндөх сэдэв: Ирэх онд хэрэгжих шинэ хуулиуд

    19:00 Ярилцах хойморт: УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Ж.Ганбаатар

    19:20 Хөгжлийн замаар: “Шуудан, тээвэр зуучийн хөгжил”


    2019.12.27. Баасан

    МҮОНТ

    10:00 Сүлд

    10:20 MNB World: “До.Ре.Ми” 1 жилийн ойн тусгай дугаар

    11:00 “Монголын мэдээ” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    14:00 Би Монгол хүн: “Мөрөнгийн энтэй Завхан гол” Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч Цэрэндашийн Жамьянгийн хөрөг

    15:00 “МNB Өчигдөр, Өнөөдөр, Маргааш

    17:50 Нээлттэй засаг

    18:10 Амрыг эрье

    ЦЕГ-ын Хэвлэл мэдээллийн төвөөс бэлтгэсэн “Амрыг эрье” цагдаагийн мэдээлэл

    18:30 “Амь нэг Архангай” хөгжлийн форум (Өөр цагт гарсан)

    19:10 Бүтээн байгуулалтын цаг

    “Зам тээврийн салбарын мэдээ” гэжээ

    19:30 Ярилцах хойморт. УИХ-ын ЭЗ-ын байнгын хорооны дарга Ж.Ганбаатар

    19:50 MNB-энэ 7 хоногт

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    21:00 MNB-энэ 7 хоногт

    21:10 Мартах учиргүй” Анагаахын шинжлэх ухааны доктор, дэлхийн мэс засалч О.Сэргэлэн

    21:50 “Томилолтоос ирлээ” Өвөрхангай аймгаас бэлтгэв

    УИХ-ын гишүүн, ХНХ-ийн сайд С.Чинзориг орон нутагт ажиллахад дагаж бэлтгэсэн нэвтрүүлэг


    “Монголын мэдээ” суваг

    19:00 Онцлох зочин

    19:20 Халуун сэдэв

    19:40 Томилолтоос ирлээ; Өвөрхангай аймгаас бэлтгэв.

    УИХ-ын гишүүн, ХНХ-ийн сайд С.Чинзориг орон нутагт ажиллахад дагаж бэлтгэсэн нэвтрүүлэг. Гол баатар нь С.Чинзориг

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    -МҮОНРТ-ийн шинэ жилийн баярын хурлын тухай сурвалжлага

    21:00 Эдийн засгийн тойм

    21:20 Нээлттэй засаг

    21:40 Парламентын шинэчлэл-2

    22:00 Үдшийн мэдээ

    22:15 “Амрыг эрье” ЦЕГ-ын Дуудлага студиэс бэлтгэв.

    22:35 Онцлох зочин: ХНХЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Г.Өнөрбаяр


    2019.12.26. Пүрэв

    Төрийн болон төрийн бус, бизнесийн байгууллагуудын Хэвлэл мэдээллийн байгууллагын анхааралд: #MNB-ийн эфирт гаргах шинэ жилийн баярын мэндчилгээгээ маркетингийн газарт 2019.12.30-ны дотор ирүүлнэ үү. Цаг нь тулгаж ирсэн мэндчилгээг программд зоож амжихгүйг анхааруулж байна. Утас: 88010808.


    2019.12.26. Пүрэв

    МҮОНТ

    16:20 “МNB Өчигдөр, Өнөөдөр, Маргааш”

    Дахин дахин гарч л байна.

    17:10 Сүлд

    17:30 “Хүрээлэн” амьд ертөнцийн цуврал

    18:00 “Эрүүл мэндийн яам – 2019”

    18:30 Сайн жишиг-20 жил /Грант Торнтон Интернешнл/

    Улаанбаатар аудит компанийн сурталчилгааны нэвтрүүлэг

    18:45 Бүтээлч Монгол-Бүтээгч Монгол

    Уулын баяжуулах “Эрдэнэт” үйлдвэрийн үйл ажилллагаа, баярын арга хэмжээ, ерөнхий захирал Х.Бадамсүрэнтэй хийсэн урт ярилцлагаас бүрдэж байна. Сэтгүүлч Э.Дагиймаа хөтөлж байна. Төгсгөлд нь “2019”

    19:30 Парламентын шинэчлэл-2

    19:50 MNB-энэ 7 хоногт

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    -Оны онцлох зочин: ХХХХХҮ-ийн сайд Ч.Улаан. 2019 онд тус салбарт юу хийгдсэн тухай ярив

    УИХ-ын гишүүн С.Чинзориг Өвөрхангай аймагт ажиллаж байгаатай холбоотой сурвалжлага сүүлийн хоёр дугаарт гарчээ. 


    2019.12.25. Лхагва

    МҮОНТ

    18:10 Прокурорын цаг

    Монгол Улсын Ерөнхий Прокурорын газраас бэлтгэн хүргэв. (УЕПГ-ын олон нийттэй харилцах албаны мэргэжилтэн хөтөлсөн)

    18:30 “Иргэдийн эрх зүйн боловсролд” /шууд/

    19:00 “Маамуу” хүүхэлдэйн кино

    19:10 Эрдэнэт үйлдвэрийн Ус хангамжийн цехийн мөрөөр

    “Эрдэнэт үйлдвэр ТӨҮГ. Эх сурвалжаас нь” нэртэй. Сүүлийн сар гаруйн хугацаанд “Эрдэнэт” үйлдвэр лүү зорилготойгоор дайрсан, гүтгэлгийн шинжтэй мэдээ мэдээллүүд зарим цахим хуудсуудаар гарсаар байгаа юм” гэсэн эхлэлтэй. Ус дамжуулах 3-р шугамын тендерийн сонгон шалгаруулалтын тухай бололтой. Сэтгүүлч Б.Учрал гэнэ. Хаанахын сэтгүүлч вэ? 

    19:30 Ярилцах хойморт: УИХ-ын НББСШУ-ын байнгын хорооны дарга Д.Оюунхорол

    19:50 MNB-энэ 7 хоногт

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    -“Засгийн газрын хэрэгжүүлж байгаа ажил хөндлөнгөөс судалгаа хийжээ. Засгийн газрын тэргүүнд хамгийн өндөр оноо өгчээ. Улаанбаатарчуудын 3 хүний нэг нь Ерөнхий сайдал итгэл үзүүлсэн байна” гэх мэтээр Ерөнхий сайдыг магтсан нэвтрүүлэг

    -Баруун баян улаан суманд шинэ дотуур байр ашиглалтанд орлоо. (УИХ-ын гишүүн С.Чинзориг гол дүрд)


    2019.12.24. Мягмар

    МҮОНТ

    18:10 Татварын шинэчлэл II 

    Сангийн сайд, татварын ерөнхий газрын дарга, хэлтсийн дарга нарын яриа орсон сурталчилгааны нэвтрүүлэг

    18:40 Монгол улсын нэрийн өмнөөс…

    Шүүхийн байгууллагын ажлыг сурталчилсан нэвтрүүлэг

    “Нийгэм, эдийн засгийн бодлогын нэвтрүүлгийн алба”

    18:55 Парламентын шинэчлэл-1

    “Цэгцрэх цаг” нэртэй нэвтрүүлэг байна. Улсын Их Хурлын шинэчлэлийн тухай цуврал нэвтрүүлгийн эхний дугаар гэжээ. 


    2019.12.23. Даваа

    “Алсын хараа-25”: Монгол улсын хөгжлийн урт хугацааны бодлого
    “Алсын хараа-25”: Монгол улсын хөгжлийн урт хугацааны бодлого #МҮОНРТ #ҮндэснийТелевиз


     

    2019.12.21. Бямба

    МҮОНТ

    17.50. MNB World. 365 хоногт. 1 жилийн ойн тайлан нэвтрүүлэг. 30 минут

    “Майдар бурхны тухай”. “Ховд аймгийн хөгжлийн төлөө сан үзүүлж байна”. Ховд аймагт Майдар бурхны дүрийг босгосон тухай 35 минутын нэвтрүүлэг. Тус сангийн үүсгэн байгуулагч Ш.Адьшаа, буддын шашин сүсэгтэн Равагийн Цэдэнбал гэдэг эмэгтэйн яриа.

    21.10. “MNB өчигдөр, өнөөдөр, маргааш” нэвтрүүлэг. 45 минут. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын яриа зонхилсон энэ сурталчилгаа нэвтрүүлэг байнга гарч, дараа өдөр нь давтаж байна. 


    2019.12.20. Баасан

    МҮОНТ. 

    19.00. Бүтээн байгуулалтын цаг

    20.00. “Цагийн хүрд”

    -MNB World суваг нэг нас хүрлээ. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын яриа

    -MNB kids цэцэрлэгийн шинэ жилийн арга хэмжээ болов. “MNB-гийн хүүхдүүд” цэцэрлэг шинэ жилийн баяраа тэмдэглэлээ.


    2019.12.18. Лхагва

    МҮОНТ

    14:30 “Утааг бууруулах ажил 2-р ангидаа дэвшлээ”

    Монголын мэдээ” суваг

    19.00-19.10. Эрүүл мал – Монголын баялаг (Мал эмнэлгийн ерөнхий газар ба UNIDO гэсэн логотой)


    2019.12.17. Мягмар

    МҮОНТ

    17:10 Алсын хараа-25: “Урт хугацааны орон сууцжуулалтын бодлого”
    18:10 “120/80” эрүүл мэндийн нэвтрүүлэг
    18:40 Онцгой дуудлага
    19:00 Монголын нууц товчоо түгээмэл эх цувралаас /23,24-р хэсэг/
    19:10 АТГ-ын мэдээлэл
    19:20 “Урлаг” теле сэтгүүл
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 “Цаг үе, үзэл бодол”
    21:40 “Утааг бууруулах ажил 2-р ангидаа дэвшлээ”


    2019.12.16. Даваа

    МҮОНТ

    “Цагийн хүрд”

    “МҮОНРТ Бүгд Найрамдах Чех Улсын телевизүүдтэй хамтран ажиллах боломжийг судална”. МҮОНРТ-ийн захирал Л.Нинжжамц Чех Улсын элчин сайдтай уулзсан тухай сурвалжлага.

    21:10 Алсын хараа-25: “Урт хугацааны орон сууцжуулалтын бодлого”

    22:10 “Монголыг бүтээлцэж буй эрхмүүд”

    Монгол банкны захирал асан Н.Золжаргал МҮОНТ-ээр Hero Entertainment-ийн “Монголыг бүтээсэн эрхмүүд” нэвтрүүлгийг хөтлөв. 


    2019.12.15. Ням

    МҮОНТ

    12:10 Энержи Ресурс үзүүлж байна: “Ид шидийн орон-2”


    УИХ-ын гишүүн М.Оюунчимэг “Цагийн хүрд”-ийн нэг дугаараар хоёр удаа гарчээ. 


    2019.12.10. Мягмар

    МҮОНТ

    21:50 Монгол улсын нэрийн өмнөөс…


    2019.12.06. Баасан

    19:40 Ачит ихт амжилт бүтээлийн түүх (Сурталчилгааны нэвтрүүлэг)


    2019.12.05. Пүрэв

    МҮОНТ.

    19.20. Нийгмийн хариуцлагатай 5 жил


    2019.12.03. Мягмар

    19:10 АТГ-ын мэдээлэл


    2019.12.02. Даваа

    21:00 MNB-энэ 7 хоногт

    21:10 “Алсын хараа-25” Төр хувийн хэвшлийн түншлэл


    2019.12.01. Ням

    15:00 “Иргэдэд ээлтэй хотын шийдлүүд” форум

    18:00 “Мартах учиргүй” Ахмад дипломатч Чулууны Батжаргал

    18:30 Спортын мэдээний тойм

    19:00 “Монголын нууц товчоо” түгээмэл эх цувралаас /17.18-р хэсэг/

    19:10 “Мөрөөдөл биелэх мөсөн өргөө”

    19:20 Хөгжлийн замаар: “Шуудан, тээвэр зуучийн хөгжил”

    19:50 MNB ирэх 7 хоногт

    20:00 “Долоо хоногийн тойм” хөтөлбөр


    МАН-ын нарийн бичгийн дарга, “Энх Эрдэнэтийн хөгжил” ТББ-ын тэргүүн Ц.Бат-Энхийн тухай сурвалжлага “Цагийн хүрд”-ээр хэд хэдэн удаа гарав.

     
  • Mongold 0 on 2019.12.22 Permalink | Reply  

    Eagle телевизийн сонгуулийн горим 

    2019.12.21.

    “Ийгл” телевизийн “Санчир гаригийн зочин” нэвтрүүлэг ээлжит дугаартаа УИХ-ын гишүүн Б.Саранчимэгийг оролцуулсан нь урлаг соёл, уран сайхны хүмүүсийг төсөөлөгддөг энэ нэвтрүүлэг сонгуулийн горимд шилжиж үзэж байна гэж ойлгогдов. Телевиз үүнийг хүсээгүй, харин Б.Саранчимэг гишүүн “шийдэмгий нүүдэл” хийж уриулсан байх. 

     
  • Mongold 0 on 2019.12.15 Permalink | Reply  

    Уг нь төр засгийн биш байлгах гэж л… 

    2019.12.15.

    Уг нь төр засгийн биш байлгах гэж л 2005 онд Олон нийтийн радио, телевизийн хууль гаргасан ухаантай. Гэвч одоо зүсээ хувиргасан ЗГ-ын телевиз буюу төрийн байгууллагуудын телевиз, радиогийн нэгдсэн редакци гэж хэлмээр санагддаг. Би арай хэтрүүлж байна уу? Магадгүй. Олон нийтийн радио, телевиз улс оронд болж байгаа олон үйл явдлыг сурвалжлан мэдээлж сонин сайхан хүмүүстэй яриа өрнүүлж, уянгалсан, санан дурссан, өргөмжилсан, огшоосон нэвтрүүлэг үзүүлдэг нь үнэн. Гэхдээ гавьяа биш, хийх ёстой ажил нь.

    Хэдэн жилийн өмнө МҮОНРТ-ийн төсөв 7-9 тэрбум төгрөг байсан санагдана. Тэгвэл 2016 оны УИХ-ын сонгуулиас хойш улсын төсвөөс жил бүр арав гаруй, зарим жил 20 давсан тэрбумыг олгожээ. Зөвхөн 2017 онд 8,4 тэрбумын хөрөнгө оруулалтыг улсын төсвөөс авч, түүгээр барилга байшингаа алаг эрээнээр будаж, өрөө тасалгаагаа нь шил толь болгож, техник тоног төхөөрөмжөө шинэчлэн гаралтаа HD болгожээ. Одоо ингэж санхүүжүүлж байгаа татвар төлөгчиддөө ядахдаа нэг удаа баярлалаа гэдэггүй юм аа гэхэд шилэн дансаа ном ёсоор нь хөтөлж эхлэх цаг болсон.

    Монгол Улс ийм сайн олон нийтийн телевизтэй юм бол өнөөдөр яагаад хулгайчид төрийн толгойд гарч, сайдууд нь ЖДҮ-ээс 950 саяар хуваагаад аваад, хууль ёс дампуурсан тухай бүгд ярьж нотлоод байна вэ? Мэдээ сурвалжлагууд гэж нэг л их хурал, хэлэлцүүлэг, түүгээр ухаантай ярьсан, бүгдийг мэдсэн, ингэх тэгэх ёстойг заасан хүмүүс. Яг үнэндээ том бодлого, зорилт ярих нь амархан, аюулгүй. Чухал чухал сэдвийг хоосон сүр, усан яриа болгож хувиргадаг хосгүй чадвар МҮОНРТ-д байна. Эрэн сурвалжлага хэмээн сүржин нэвтрүүлгүүд сонин хэвлэл, сайтуудаар бичигдсэн зарим мэдээллийг дүрсжүүлж баахан шогшрохоос хэтэрдэггүй. Авлигыг муулсан үгсийг хэлхэж сүртэй хөгжим тавихлаар авлигийн нэвтрүүлэг болчихдог хэрэг үү? Уг нь Монгол улсад эх сурвалжаа нуух онцгой эрхтэй цорын ганц хэвлэл мэдээллийн байгууллага билээ. 15 жил өнгөрөхөд ганц олигтой эрэн сурвалжлага хийгээгүй, нэг ч авлигыг илчлээгүй өдий хүрчээ.

    Зоригийн хэргийг биш юмаа гэхэд 60 тэрбумчид, тэр тусмаа ЖДҮ-чдыг хүн тус бүрээр, төгрөг болгоноор илчлээд ичээгээд байж чадах ёстой телевиз. Гэвч ЖДҮ-гээр ганц үг ган хийгээгүй ч гайхалтай. Төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудын тансаглал, үрэлгэн зарцуулалт, наад зах нь албаны унаа гээд сэдвүүд олон нийтийн телевизэд бүрэн хаалттай байна. 2020 оны төсвийг хөрөнгө оруулалтыг нэг аймагт 130 тэрбум,, нөгөө аймагт 2 тэрбумаар хуваарилсныг мэдсэн болов уу?

     
  • Mongold 0 on 2019.12.05 Permalink | Reply  

    Хөдөлгүүр 

    2019.12.05.

    Оросын ба америкийн хэнийх нь онгоц сайн бэ? Би яагаад ч юм энэ талаар сонирхож уншдаг.

    Сая манайд бэлэглэсэн МиГ-29 бол ОХУ-аас гадна дэлхийн олон улс орны зэвсэгт хүчинд ашиглагдаж байгаа 4 дэх үеийн онгоц. Хэрвээ анзаарсан бол хоёр хөдөлгүүртэй. Чухам эндээс ялгаа эхэлж байгаа юм. 

    Хоёр хөдөлгүүртэй байлдааны онгоцны давуу тал гэвэл хүчтэй, наад зах нь нэг хөдөлгүүр унтрахад нөгөө нь үлдэнэ. Муу нь гэвэл хүнд нүсэр, шатахууныг бол шатааж өгнө.  Оросууд хангалттай хүчтэй хөдөлгүүр хийж чадаагүй учраас хосоор нь суулгадаг. Тэгвэл америкийн онгоцууд өндөр хүчин чадалтай ганц хөдөлгүүртэй учраас бүх талаараа хэмнэлттэй, тэнд харьцангуй хөнгөн онгоцууд давамгайлдаг. Иргэний онгоцны тухайд оросынх ихэнхдээ хоёр хос, эсвэл гурван хөдөлгүүртэй байжээ.     

    Оросууд ерөөсөө ямар ч төрлийн хөдөлгүүр талдаа хоцрогдонгуй, барууны автомашин, онгоцны хөдөлгүүр, цахилгаан станцын их хүчин чадалтай турбиныг голдуу дууриаж хуулбарлах замаар явж иржээ. Жижигхэн жишээ: ЗХУ-д Sony маягийн чихэвчний хөгжмийг олигтой хийж чаддаггүй шалтгаанаа жижигхэн сайн моторгүйгээр тайлбарлаж байв. Өнөө цагт компьютер, гар утасны мотор буюу процессор үйлдвэрлэлээр барууны орнууд, Япон, Тайвань, Хятадаас ч хоцрогдсоноо хүлээн зөвшөөрдөг. 

    Буцаад онгоцондоо орьё. ЗХУ, ОХУ-ын аль ч үед иргэний ба цэргийн онгоцны ерөнхий түвшин барууныхаас нэг их дутахгүй ч хамгийн эмзэг цэг нь хөдөлгүүр байсан, одоо ч хэвээрээ. Нэг мэдэхэд баруунаас бүрэн хамааралтай болсноо ухаарч сүүлийн арав гаруй жилийн турш энэ салбараа өөд татахыг оролдож ядаж байхад АНУ тэргүүтэй барууны орнууд хориг тавьжээ. Хөдөлгүүр бол хэдэн мянган эд анги төдий бус, хэдэн мянган хэмийн халууныг тэсвэрлэх шинэ материал, хайлшаас эхлээд түүнийг бий болгодог дээд зэргийн технологи, суурь машин, тоног төхөөрөмж гээд хэдхэн том улс чаддаг ажил ажээ.       

    Одоо ОХУ цоо шинээр бүтээн ихээхэн найдвар тавин ашиглаж эхэлсэн зорчигч тээврийн Супержет онгоцны хөдөлгүүрийг орос-франц хамтарсан компанид үйлдвэрлэсэн тул барууны хоригт орох эрсдэлтэй. Дараачийн MC-21 онгоц “цэвэр” оросын ПД-14 хөдөлгүүртэй байх ёстой ч туршиж дуусаагүй учраас америкийн Pratt & Whitney компанийн PW1000G хөдөлгүүртэйгээр эхний нислэгүүдээ үйлдэж байна. Дараа нь солих юм гэсэн. Дэлхий дээр нисэх онгоцны хөдөлгүүрээр тэргүүлдэг хоёр компанийн нэг нь Pratt & Whitney, нөгөө нь Их Британийн Rolls-Royce. 

    Цахилгаан станцын турбиныг хөдөлгүүрт хамааруулж болох. Бас л ер бусын өндөр технологийн бүтээгдэхүүн юм. Оросууд Крымд барьсан шинэ цахилгаан станцдаа германы Siemens-ийн турбиныг суурилуулсан нь хоригт орсон бүтээгдэхүүн байж олон улсын хэмжээний шуугиан дэгдсэн. 1990 оны хямралаас болж оросууд өөрсдөө ийм турбин хийх технологи, мэдлэг, үйлдвэрлэлээ бараг алдсан гэжээ. Турбин бол асар нарийн бөгөөд засвар үйлчилгээ нь тоймгүй өндөр зардалтай, Siemens-ийн арчилгаа, үйлчилгээний нэг мэргэжилтний цагийн хөлс тэрхүү цахилгаан станцын слесарийн бүтэн сарын цалинтай тэнцдэг. 

    Оросын 5 дахь үеийн Су-57 онгоц бас хоёр хөдөлгүүртэй. Тэгээд ч хөдөлгүүр бүрэн бэлэн болоогүй, 2023—2025 оноос наашгүй учраас өмнө үеийн хөдөлгүүртэйгээр нисч эхэлсэн байна.  

    Одоо хэдэн зураг. Орос, америк буюу барууны орнуудын элдэв хөдөлгүүрийн сайн муугийн харьцуулалтаа орхиж хүний оюун ухаан, технологийн нээлт, ур чадвараар бүтсэн хөдөлгүүр хэмээх бүтээлийг шагших гэсэн юм. Зөвхөн зураач, барималч, жүжигчин гээд урлаг соёлынхны хийснийг бүтээл гэдэггүй. Дэлхий дээр онгоцны хөдөлгүүр хийж чаддаг хэдэн улс байдаг нь манай нэг, хоёр, гуравдахь хөршүүд. Шинэ хөдөлгүүр зохион бүтээх нь олон жил үргэлжилдэг. Наад зах нь агаар, шатахуун холилдож тэсрэх хэдэн мянган градусыг тэсвэрлэх ёстой.   

    Энэ бол манайд бэлэглэсэн МиГ-29-ын РД-33 хөдөлгүүрийн нэг нь ↓ 

    Энэ бол МС-21-т суулгаад байгаа Pratt & Whitney компанийн PW1400G хөдөлгүүр ↓

    Харин энэ бол МС-21-т суулгахаар туршиж байгаа ОХУ-ын ПД-14 хөдөлгүүр ↓

    Энэ завсарт хэлмээр нэг зүйл бол манай МИАТ-ын Агаарын хөлгийн засвар үйлчилгээний төвийн инженер, ажилчид Вoeing 737 болон Вoeing 767 онгоц, түүний дотор хөдөлгүүрүүдэд “хүнд” гэж үнэлсэн техник үйлчилгээг олон жилийн турш  хийж байна. Гадрыг нь задлаад зогсохгүй их биенээс нь бүр салгаад сольж харагддаг ↓

     
  • Mongold 0 on 2019.12.05 Permalink | Reply  

    МиГ-29-ыг юу хөдөлгөв? 

    2019.12.05.

    Оросын Холбооны Улс манайд МиГ-29УБ загварын сөнөөгч онгоц хоёрыг бэлэглэжээ.  

    Бэлгийн хоёр 2019 оны 11-р сарын 15-нд Буянт-Ухаад газардаж 26-ны өдөр улс тунхагласны баяраар албан ёсоор хүлээлгэн өгсөн байна. УБ нь Улаанбаатар биш, учебно-боевой гэсэн үг. НАТО-гийн нэршлээр бол “Тулах цэг”. Сургах, бас байлдах зориулалттай учраас сургагч ба нисгэгчийн хоёр суудалтай. Энэ удаад кабины хаалтыг өргөж сойсныг эс тооцвол хөдөлгөөнгүй зогсож харагдав. Нисгэж ид шидийг нь харуулсангүй. Монгол нисэгчид хараахан бэлтгэгдээгүй байх.  

    1990-ээд он хүртэл ЗХУ-аас манай Ардын армид дөч гаруй МиГ-15, МиГ-17, МиГ-21-ийг нийлүүлсэн боловч оросууд буцсаны дараа лав хоёр гурав нь Улаанбаатарын эргэн тойронд осолдонгуут бүх нислэгийг зогсоож, аажимдаа үлдсэн онгоцуудын хугацаа нь дуусч, сүүлдээ ачааны нэг хоёр онгоц, хэдхэн нисдэг тэргийг эс тооцвол Монгол Улс цэргийн нисдэг хүчингүй болох шахаад байв. Гэхдээ агаарын цэргийн командлал, агаарын цэргийн командлагч гэж үргэлж байсан. Санаж явбал гэгчээр одоо л нэг бүтэж байна. Зөвлөлтийн агаарын цэргийн 23-р армийн аэродром, нисэх буух зурвас энд тэндгүй үлдсэнийг ховхлоогүй, битүү зогсоолыг хувьчилж нураагаагүй бол ашиглахад бэлэн байх ёстой. Оросууд араас нь дахиад хэдэн сөнөөгч нэмж өгнө гэсэн тул бид удалгүй жинхэнэ агаарын цэргийн нисдэг хүчинтэй улс болно.

    Эгзэгтэй асуулт бол манай онгоцууд хэнтэй яах зорилготой вэ? Агаарын хилээ гаднын халдлагаас хамгаална гэдэг чинь Орос, Хятадыг хардаад байгаа юм уу? Юутай ч хоёр хөршийг даваад ирэх хэн ч байхгүй. Харин  манай нутаг дээгүүр нисч өнгөрдөг гадаадын онгоцуудад агаарын сахилга бат сахиулах, шаардлагатай бол албадан буулт хийлгэх, бүр устгахыг чадна гэсэн үг. Сахилгагүй нөхдүүд тэнгэрт ч олдоно. Ганц хоёроор нэмэгдээд л байгаа хувийн онгоц, бүр дронуудад хүртэл сахилга бат хэрэгтэй.   

    Миг-29-ыг Монгол руу юу хөдөлгөв? ОХУ гэнэтхэн 20 сая долларын онгоц хэд хэдийг бэлэглээд эхэлсний шалтгаан нь АНУ бүр илүү үнэтэй онгоц бэлэглэхээс өрссөн хэрэг биш биз? Хэрвээ америкийн цэргийн “ташаагаа тулсан” Ф-үүд ороод ирвэл монголын агаарын цэргийн нисэх онгоцны парк төдий бус хамаатай бүх техник, тоног төхөөрөмж, стандарт,  харилцаа холбоо, шифрлэлт, аэродром, навигацийн нарийн ширийн, бүр нислэгийн “школ”, нисэгчид өөрсдөө гээд бүх юм төрөл арилжина. Онгоцоо дагаад америк зааварлагч, америк засвар үйлчилгээ, сэлбэг хэрэгсэл, америк сум пуужин, энэ бүгдийг дагасан америк бүтэц, зохион байгуулалт дагаад орж ирнэ. 

    Одоохондоо АНУ-аас цэргийн тээврийн онгоц авах тухай яриа цухалздаг. Ямар ч байсан арав гаруй жилийн өмнөөс америкийн цэргийн том саарал C-130 онгоц монголын энхийг сахиулагчдыг аваачих, авчрах гэж Улаанбаатарт байнга бууж хөөрч байгаа.

    Шинэ мэдээ.

    Варшавын гэрээний үеэс хойш хэдэн арван МиГ-29-тэй байсан Польш улс хэд хэдэн ослын дараа нислэгийг зогсоогоод байснаа дахин ашиглаж эхлэхээ зарласан байна. Бас АНУ-аас 32 ширхэг F-35 худалдан авч зөвлөлтийн онгоцуудыг солихоор төлөвлөж байснаа больжээ. Хэтэрхий үнэтэй байсан бололтой. 

     
  • Mongold 0 on 2019.11.30 Permalink | Reply  

    2019.11. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.11.30. Бямба

    МҮОНТ

    17:00 Бүтээн байгуулалтын цаг

    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/

    -Сэлэнгэ аймгийн эмэгтэйчүүд төрийн ордонд чууллаа.

    -Оюутны шилдэг бүтээл шалгаруулах  “Алтан үзэг наадам боллоо.  [Л.Нинжжамцын яриа орсон]


    2019.11.25. Даваа

    МҮОНТ.

    21:10 Засаг цаг


    2019.11.23. Бямба

    18:30 Цэнхэр тэнгэрийн орон
    19:00 “Явлаа, ирлээ”
    19:20 Эх өв: “Өвлийн отор нүүдэл”
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 “Зогсошгүй” Жүжигчин, Соёлын тэргүүний ажилтан Төрбатын Бархүү
    21:50 “Мод баяртай” Аян замын тэмдэглэл


    2019.11.22. Баасан

    18:10 Нээлттэй засаг
    18:30 “Олон нийтийн цаг” /шууд/
    19:00 “Маамуу” хүүхдийн нэвтрүүлэг
    19:30 Монголын эмч нарын VI их хурал: Бодлого Шийдвэр Үр дүн
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 “Атар 60 жилд Гацууртын 20 жил”


    2019.11.21. Пүрэв

    17:40 Сүлд
    18:00 “Хүрээлэн” амьд ертөнцийн цуврал
    18:30 Эрүүл мэндийн даатгал таны амьдралд
    18:50 Атрын 60 жилийн алдартнууд
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/


     

    2019.11.19. Мягмар

    18:30 Технологийн ертөнцөөр
    18:50 Онцгой дуудлага
    19:10 Монгол улсын нэрийн өмнөөс…
    19:20 “Урлаг” теле сэтгүүл
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 Цаг үе, үзэл бодол /шууд/
    21:50 Засаг цаг


    2019.11.09. Бямба

    18:05 Нийгмийн хэлэлцүүлэг
    18:45 “Бүтээлч Бамбуу” сурвалжилга
    19:05 “Баримт” эрэн сурвалжлах нэвтрүүлэг: “Хязгааргүйн хязгаар”
    19:35 Хөтөлийн бахархал- Хөтөлийн цемент, шохой ХК үзүүлж байна.
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 “Бямба гарагийн саятан” Төмөр замын вагон ашиглалтын депогийн хамт олон


    2019.11.08. Баасан

    19:30 Бүтээн байгуулалтын цаг
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 Зогсошгүй: Жүжигчин, найруулагч Б.Тамир
    21:55 “Тариаланчид”


    2019.11.03. Ням

    17:40 Говийн гайхамшигт зургаа

     
  • Mongold 0 on 2019.11.23 Permalink | Reply  

    “Олон нийтийн телевиз арай ч дээ” 

    2019.11.20.

    Энэ Лхагва гаригийн МҮОНТ-ийн хөтөлбөрт 19.20 цагаас “Хариуцлага ба уул уурхай” нэртэй нэвтрүүлэг бичигдсэн нь Хэнтий аймгийн Батширээт сумын нутагт хууль бус олборлолт явуулдаг компанийн захиалгат нэвтрүүлэг байжээ. Энэ талаар олон нийтийн цахим сүлжээнд нутгийн уугуул иргэдийн нэг дараах байдлаар сэтгэгдлээ бичжээ.  

    “О.Лонжид гэгч сэтгүүлч нэртэй биеэ үнэлэгч “Баттай эх сурвалжаас олж мэдсэн” гэх мэт юм хэлж нотолгоогүйгээр нэг компанийн зөвлөх нэртэй луйварчингийн үгээр үг хийж, энд тэндхийн нэвтрүүлгийн нэг секундын тасалсан тасалбар эвлүүлж, төр засгийн гаргасан шийдвэрийг эсэргүүцэн шантааж хийсэн зөвхөн нэн компанийн эрх ашгийг хамгаалсан хэдхэн нөхдийн яриаг оруулсан тавилттай жүжиг хийж ард иргэдийн тархийг угаах оролдлого хийсэн бна. Тэгээд бүхэл бүтэн үндэсний телевизээр цацуулж бдаг мөнгөтэй нөхдүүд юмаа. (20.0 саяар нэвтрүүлэг хийлгэсэн гэж нутгийн иргэд ярьж байна.) Тэр ч байтугай Б.Отгон сэтгүүлчтэй би тохирсон дахиж юм бичихгүй гэх мэт юм ярьж явна.

    Бүхэл бүтэн МҮОНТв байж ямар ч цензургүйгүйгээр нэр нь тодроогүй сэтгүүлчээр авилгач луйварчин төрийн хуулийг уландаа гишгэдэг компанийн нэвтрүүлгийг ингээд гаргаж л бдаг. Мөнгөтэй бол үндэсний тв-ээр юу ч гаргаж иргэдийн тархи угаах боломжтой болжээ. Нэгдэж тэмцэж мэдэхгүй, чиглүүлэх хүнгүй, малаа хүчирч ядсан тархай бутархай нутгийн ардыг арай дэндүү доромжилж байна. Нутгийн айлуудаас яриа авсан юм байна уу? Захын айлд ороод асуухад хэлнэ шүү дэ. Хэдэн бэлдсэн мөнгөөр угждаг хүмүүсээсээ яриа авч жүжиг тоглоод”.

     
  • Mongold 0 on 2019.11.19 Permalink | Reply  

    ЖДҮ: Яг юу болов? 

    2019.11.19.

    УИХ-ын гишүүн, ХХААХҮ-ийн сайд асан Б.Батзориг болон жижиг дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх сангийн эрх бүхий албан тушаалтан зэрэг нийт 7 хүнд холбогдох хэргийн шүүх хурал өчигдөр сая нэг эхэлжээ. Тэднийг эрх мэдэл албан тушаалаа хэтрүүлж, албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалаа ашиглан бусдад давуу байдал бий болгож, нэр бүхий УИХ-ын гишүүд, эрх бүхий албан тушаал хашиж буй хүмүүсийн хүсэлтээр тэдний хамаарал бүхий болон өөрийн гэр бүлийнхний аж ахуйн нэгжүүдэд дээрх сангаас маш бага хувийн хүүтэй зээл олгосон гэж буруутгаж байгаа. Тэд гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, эрүүгийн хэргийг хялбаршуулсан журмаар хянан шийдвэрлүүлэх хүсэлт гаргасан боловч хэргийг прокурорт буцаалаа.

    Энэ долоо яаж ийгээд хөнгөхөн, эсвэл ор нэр шийтгүүлээд өнгөрөх биз. Бусад нь хаачив?

    Миний хувьд тэднийг шийтгэхийн оронд ЖДҮ сангаас хэрхэн зээл авсныг шүүх хурлын явцад ил тод болгохыг илүүд үзнэ. Тухайлбал, тэд ЖДҮ сангийн хэнд хандсан, эсвэл Б.Батзориг сайдтай шууд ярьсан уу, цаадах нь юу гэж хариулсан буюу хэнд уламжилсан, сонгон шалгаруулалтын хурал дээр эхлээд хэн, дараа нь хэн юу хэлсэн, Х.Болорчулуун, Г.Солтан, Н.Учрал, О.Батнасан, Ж.Энхбаяр, Х.Нямбаатар гээд олон гишүүний зээлийн дүн ямар ид шидээр ижилхэн 950 сая байж таарсан, харин Н.Оюундарийн 800 саяыг хүртсэн хүүхэд ээжийнх нь хэлснээр “мэдээлэлд ойр” байж чадсаны нууц, харин 300 сая, 400 сая, 563 саятай арай жижиг ЖДҮ-чид анхнаасаа ийм даруухан төсөл бичсэн, магадгүй төсвөө тануулж “хохирсон” эсэхийг мэдэж авах юмсан.

     
  • Mongold 0 on 2019.11.16 Permalink | Reply  

    ЖДҮ яав? 

    2019.10.25.

    Улсын Их Хурлын гишүүд хэтэрхий шударгаар буюу 950 саяар эв найртайгаар хувааж авцгаасан Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх сангийн асуудал яг жилийн өмнө монголын хамгийн том дуулиан байсан бол өнөөдөр “шалгагдаж байгаа” нэртэйгээр тэгэсхийгээд замхардаг ангилалд шилжив ээ. Анх төрийн түшээд болон сайд дарга нарын олон арван нэр дуулддаг байсан бол өнөөдөр гурав дөрөв болж цөөрсөн сураг байна.  “Нэхүүл” нэртэй хөдөлгөөн хүртэл нэхэхээ больж, бусад нь амаа хамхижээ. Одоо Монгол улсад нэг л хүн тэдэнд ЖДҮ-г нь сануулах, сануулаад зогсохгүй магадлал бий. Гэхдээ зөвхөн үгэнд нь ороогүй тохиолдолд. 

    Өнгөрсөн хугацаанд ЖДҮ санг жаахан засварлаад 2019 оны шалгаруулалтыг үлгэр жишээ явуулжээ. Бүр зурагтаар шууд дамжуулсан гэж байгаа. Тэглээ гээд шударга болж чадах уу? Хөрөнгийн баталгаа бэлэн, өө сэвгүй баримт бичиг бүрдүүлж чадахаараа дараачийн ферм, бүхэл бүтэн уулын хөндийг хашаалсан тариалан, шинэ салбараа тэтгэх гэсэн компанийн эзэд тэртээ тэргүй авч таарна. Нөгөө яриад байдаг шинэ санаа, инноваци, стартап-ууд яагаад ч давж гарахгүй.

     
  • Mongold 0 on 2019.11.05 Permalink | Reply  

    Япон ЖДҮ 

    2019.07.25.

    Наадмаас өмнө “Ядуусын хорооллын пуужин” нэртэй японы олон ангит киног “25-р суваг” телевизээр үзүүлж дууслаа. Цукуда (Tsukuda) нэртэй “жижиг дунд үйлдвэр” (яг тэгэж орчуулсан)-ийн тухай юм. Үйлдвэрлэдэг бүтээгдэхүүн нь бүр жижиг – насосны хавхлага. Харахад орон сууцны усны хаалт сэлтээс жаахан том, чагтан хэлбэртэй алгын чинээ төмөр, бодоход, шатахуун урсаж өнгөрөхийг нээж хаах зориулалттай.

    Японы анхны пуужингийн хөдөлгүүрийг Тэйкоку Хиви Индастриз (Teikoku Heavy Industries) гэдэг аварга том компани бие даан бүтээсэн ч ганцхан тэр хавхлагийг яаж ч оролдоод барсангүй. Харин гэр бүлийн Цукуда үйлдвэр хавхлага гээчийг үе дамжин хийж ирсэн учраас бусдыг дагуулахгүй төгс чаддаг болсон, бас патент авчихсан учраас Тэйкоку түүнтэй гэрээ байгуулж хийлгэнэ.

    Цукуда яваандаа пуужингийн хавхлагаа улам жижигрүүлж оролдсоор байгаад хүний хиймэл зүрхний хавхлага хийж найдваргүйдээ тулаад байсан бяцхан хүүгийн амийг аварч байна. Аль аль нь шингэнээр ажилладаг мотор, насос учраас хавхлага том жижиг нь хамаагүй, гагцхүү төгс ажиллах учиртай.         


    Киноны нэрийг англиар “Downtown Rocket” гэжээ. Хачин санагдсан тул японыг сайн мэддэг Монголын телевизүүдийн холбооны захирал М.Уламбадрахаас асууж тодруулав. Пуужингийн хөдөлгүүрийн хамгийн чухал эд ангийг жирийн, жижигхэн үйлдвэрт хийжээ гэсэн санаа.


    “Ядуусын хорооллын пуужин” бол япон ЖДҮ-гийн тухай кино юм.  Том компанийн ард үй олон жижиг ханган нийлүүлэгч байдаг нь японы бизнес гэж хэлдэгээс өөр нэг онцлогийг энэ кинонд ёстой өнгөтөөр харуулжээ. Наанаа бие биендээ бөхөлзөж харагддаг дэндүү эелдэг тэд өөр хоорондоо тэгэж хатуу ширүүн зөрчилдөн тэмцэлддэг гэж хэн санахав. NASA-д ажиллаж байгаад ирсэн гэх нэгэн компанийн захирал “Цукуда”-гийн бизнесийг булаахаар баахан явуулга сэдэж, худал шалтгаар хоёр тэрбум иен нэхэмжлэхийн хажуугаар технологийн нууцыг нь хулгайлна. Тэгтэл бусдыг патентын хэргээр шүүхэд өгч мөнгө олдогоороо алдартай өөр нэг компани (яагаад ч юм “америкийн хөрөнгө оруулалттай” гэжээ) тракторын хөдөлгүүрийн хавхлага үйлдвэрлэдэг Гийр Гоост (Gear Ghost) хэмээх тракторийн коробканы эд анги хийдэг жижигхээн компанийг ээлжит байгаа болгож онилно. Энэ үеэр Гийр Гост-той хамтарч хэтдээ коробкийг бүтнээр нь үйлдвэрлэхээр хэлэлцэж байсан Цукуда энэхүү патентийн маргаанд арга буюу татагдан орно. 


    Японд хүн ам хөгширч хөдөө аж ахуйд ажиллах хүч хомсдон арваадхан жилийн дараа энэ салбар уналтанд орохыг олж харсан Тэйкоку тариалангийн робот буюу жолоочгүй трактор хийж, нөгөө дээш хөөргөх хиймэл дагуулаасаа удирдан ажиллуулдаг байх том төслийг сэджээ. Тэгэхдээ хавхлагийг Цукуда-д захиалахгүй, өөрөө үйлдвэрлэхээр шийдсэнээс ганц чаддаг юманд дээр нь түүнийг жийж өрсөлдөгч болон хувирч байна.  Ядаж байхад Гийр Гоост-ийн эзэн гэнэт урваж өөр компанид худалдагдах ба Ноги хэмээх эрдэмтний бүтээсэн робот тракторын удирдлагын системийг хулгайлсан гэх мэт түүхүүд хөвөрнө. 


    Дараачийн үйл явдал бол Тэйкоку-гийн бүтээсэн Альфа ба  нөгөө Гийр Гоост-той хамтарсан хэд хэдэн жижиг компанийн үйлдвэрлэсэн Дарвин (Darwin) нэртэй хоёр төрлийн робот тракторын өрсөлдөөн юм. Явж явж хоёулаа Ноги эрдэмтний бүтээлийг ашиглажээ. Нэг нь хулгайлсан, нөгөө нь Тейкоку өөртөө элсүүлсэн Ногийн жинхэнэ систем. Гэвч Тейкоку яаж ч хичээгээд автомат тракторынхаа коробкийг сайн хийж чадаагүй учраас арга буюу Цукада-д хандаж тусламж хүснэ. Зөвшөөрнө. Хэсэг хугацааны дараа газар тариалангийн техникийн том үзэсгэлэн яармаг дээр шийдвэрлэх тулаан өрнөж түүнийг үзэхээр ирсэн японы Ерөнхий сайд Darwin-ийг илт дэмжсэн хэрнээ Тэйкоку-д хандаж “жижиг дунд үйлдвэрүүдийг хамаагүй дээрэлхэж болохгүй шүү” гэж загначихаад яваад өгнө. Энэ мөчид Цукуда “жижиг дунд” хэрнээ том компанийн талд, ар талд зогсож таарна. 

      


    Аливаа киноны шүүмж үйл явдлын өрнөлөөс эхлээд дүрийн сонголт, найруулагчийн шийдэл, гол баатрын дотоод ертөнц, мэдрэмж, дүрслэл, магадгүй цаад философи гээд олон юмыг хамдаг байх. Миний хувьд гол дүр болох Цукуда захирал японы алдартай жүжигчин Абэ Хироши (Abe Hiroshi) тоглосон гэдгээс цааш сонирхоогүй бөгөөд японы үйлдвэр гэж ямар чанга болохыг бахдан үзлээ. Ганц нэг жишээ.

    Өрсөлдөгчийнх нь хийсэн коробка Цукуда-гийн патент зөрчсөн эсэхийг олох гэж зуу гаруй моторыг эд анги болгоноор задлан нэгжиж бүхэл бүтэн үйлдвэрээрээ олон өдөр шөнө ажиллаад яах аргагүй хуулбарласныг хамгийн сүүлд илрүүлэх боловч өөр материалаар орлуулсан учраас зөрчөөгүй болж таарна. Хайран хэрнээ ер бусын нягт нямбай хөдөлмөр.

    Нэгэн удаагийн туршилтан дээр Альфа трактор гэнэт зогссоны учрыг олох гэж Цукуда компанийн инженер, ажилчид хэдэн сарын турш оролдоно. Түүнийг миллиметр миллиметрээр нягталж есөн шидээр туршсаар байгаад өөрчлөлт оруулж болох 100 гаруй цэгийг олж тогтооно. Тэгээд өөрчилнө. Тэгснээ туршилтын үеэр нэг хачин чимээ сонсогдсон гэж ярилцаад шалтгааныг хайж гарна. Удаж удаж арааны нас нь хэт богино байгааг илрүүлж эргэлтийн үзүүлэлт 50 мянга байгааг хоёр дахин нэмэгдүүлэхийг яаж ч оролдоод чадахгүй.

    Ерөөсөө арааны үзүүлэлт дээд хязгаартаа хүрсэн, асуудал гол төмөртөө байгааг ухаарцгааж түүнийг гулгамтгай байхаар өөрчилснөөр дээрх үзүүлэлтийг 108 мянгад хүргэж байна. 


    Дараа нь өрсөлдөгчид тус тусын тракторыг бэлэн болгож зах зээлд гаргана. Харин Ерөнхий сайдаар дэмжүүлсэн жижиг дунд үйлдвэрүүдийн “Дарвин” робот трактор шууд 600 ширхэг борлогдсон бол Тейкоку-гийн Алфа нь гучхан ширхэгээр хэтэрсэнгүй. Гэхдээ удалгүй Дарвин трактор энд тэндхийн ферм дээр гэнэт гацаж зогсох болсон нь Гиир Гост-ийн хулгайлсан систем хуучирсан, хамгийн гол нь коробкийн алдааг Цукуда шиг олж засч чадаагүйгээс болжээ.

    Гийр Гоост-ийн тал Цукуда-гийн коробкийг дууриахыг оролдон задалж үзэхэд нь гол давуу тал болсон голд нь  Цукуда аль хэдийнэ “зүү ч орох завсаргүй” патент авсан байдаг. Ингээд аргагүйн эрхэнд Цукуда-д хандахад хэд дахин гуйлгасны эцэст зөвшөөрнө.

    Цукуда дараачийн алхмаа хийж шинэ маягийн коробка, хөдөлгүүр үйлдвэрлэхээр ажиллаж эхлэх зуур Тэйкоку түүнийг дахиад жийж пуужингийн насосны дахин дахин ашигладаг хавхлагыг өөрөө хийхээр шийддэг. Гэхдээ Цукуда бүр илүүг хийж чадахаа харуулснаар Тэйкоку ээлжит удаагаа бууж өгөх нь тэр. 


    “Ядуусын хорооллын пуужин”-гийн үндсэн санааг уг киноны дүрүүдийн хэлсэн “Пуужинд байдаг 240 мянган эд анги нэг бүр нь найдвартай байх ёстой”, “Зогсохгүй сайжруулаад байвал хэзээ нэгэн цагт шилдэг бүтээгдэхүүнтэй болно” гэх мэт үг өгүүлбэрүүд элдэв тайлбаргүйгээр яг илэрхийлнэ. Бүр том санаа гэвэл Цукуда бусдад улаан цайм хулхидуулсан хэрнээ ажилчиддаа хэлсэн нь “Бид ялагдлаа. Энэ бол бидний бүтээгдэхүүн дутуу байна гэсэн үг. Манай технологи цагийн аясаар хоцрогдож эхэлж байна. Ийм учраас ямар ч өрсөлдөгч бидэнтэй хамтрахыг хүсэхээр тийм чанартайг үйлдвэрлэх ёстой”.  


    Уг киноны орчуулга нь нэрнээсээ эхлээд жаахан сонин. Үйлдвэрлэлийн бослого, технологийн бослого, аж ахуйн бослого гэх мэтээр ярилцах биднийхээр бол хувьсгал гэсэн утга биз. Бүр илүү сонирхолтой нь япон инженер, ажилчдын амнаас гарч байгаа машин техникийн орос нэр томъёо юм. Хавхлагаас эхлээд насос, коробка, бүр свеча, боолт, гайк, цаашилбал нормалдах гээд хөвөрнө. Арай л амаржин, наклад, стачер, тормоз гэж сонсогдоогүй.  Барууны техник технологи хаагуур тойроод манайд орж ирснийг эндээс анзаарч болно.  


    Монголын телевизүүдээр хэдэн арваараа зогсоо зайгүй эрээлжилдэг олон ангит кинонуудаас яагаад “Ядуусын хорооллын пуужин”-г онцолж нуршив аа гэвэл япон ЖДҮ гэж манайхаас ширүүн өрсөлдөөнтэй, үүгээрээ сургамжтай санагдсаных.

    Тэнд ЖДҮ-г бойжуулах, дэмжих, хөгжүүлэхийн сан байдаг эсэхийг мэдэхгүй ч Цукуда лав 2-3 удаа дампуурлын ирмэг дээр ирж зогсоод харилцдаг банкиндаа хандаж зээл хүсэхэд цаадуул нь элдвээр хэлж даапаалаад хөөн явуулж байх юм. Тэнд манайхаас ялгаатай нь сайн бичсэн төсөл гэхээсээ илүү шинэ, бүр цоо шинэ технологи, бүтээл, бүтээгдэхүүнийг яаж ийгээд бий болгоод, бас түүнийхээ патентийг авч эзэмшсэнийхээ дараа зээл, хөрөнгө оруулалт ярьдаг ч юм шиг. “Блүүмбэрг” сувгийн “Сая долларын суутан” нэвтрүүлгийн бүтэн жилийн турш давтан гарч байгаа зарим нэг дугаарыг үзэхэд баруунд жижиг дунд бизнес нь том компани, сүлжээг дууриаж араас нь явдаггүй, харин дутуу үлдээсэн, гар хүрээгүйг нь олж хардаг, санаанд оромгүй шинийг бодож олдог, түүнийгээ борлогдоно гэдгийг бор зүрхээрээ нотолдог, бас зөвхөн өөрөө хийнэ гэхгүйгээр хөрөнгө оруулалт хайдаг, юм бол хувь нийлүүлээд хамтарч харагдах гэх мэтээр илүү өргөн хүрээтэй сэтгэж ажилладаг юм. Гэхдээ “Компани гэдэг бол ашгийн төлөө учраас яахаас ч буцахгүй. Хөрөнгө оруулалт авбал эрх чөлөөгөө алдана” гэж “Ядуусын хорооллын пуужин” дээр нэг нь дуугарсан шүү. 


    Акио Морита-гийн “Made in Japan” номонд тэрбээр 1970-аад оны дундуур Москвад айлчлах үеэрээ зөвлөлтийн электрон техникийн асуудал эрхэлсэн сайдад хандаж “танай урлаг соёл асар өндөр хөгжсөн, гайхамшигтай хөгжимчин, балетчидтай хэрнээ та нарын үйлдвэрлэсэн телевизэд тэр чинь яагаад харагдахгүй, ийм тааруу дизайнтай байна аа? “гэсэн асуултанд “тэр асуудлыг Соёлын яам хариуцна” маягийн хариулт сонсоод чихэндээ ч итгээгүй тухай дурссан байдаг. Бид ч гэсэн өөрсдөө шинээр технологи, менежментийг нэг их бий болгодоггүй, цоо шинэ санаа, бүтээгдэхүүн бараг гаргадаггүй учраас энэ талын яриа хөөрөө, үйл явдал ховор, бидний амьдралаас харагддаггүй, уран бүтээлд тусдаггүй, ингээд ололт амжилтууд маань Соёлын яам талдаа. 

     
  • Mongold 0 on 2019.11.01 Permalink | Reply  

    “Украины ард түмэн бүх талаар туслах болно” 

    2019.11.01.

    “Хөгжлийн нэгдсэн бодлого” нэртэй баримтат нэвтрүүлэг 2019 оны 10-р сарын 29-ны Стар, Эх орон, Парламент гэсэн гурван телевизийн сувгаар гарчээ.  Түүнийг “Парламент” сувгийн тоймч Т.Болд, сэтгүүлч Э.Чинзаяа  нар хөтлөв. Ийм нэртэй цуврал нэвтрүүлэг яваад байсан, гэхдээ энэ удаад  үй олон улс төрч, судлаачтай уулзаж, бүр хилийн дээс алхаж байж бэлтгэсэн байна.  

    Юуны тухай байсан бэ? Титрүүдийг, бас зарим нэг ишлэлийг уншихад шууд ойлгогдоно.

    Эхлээд тэдний дүрс, эсвэл ярианы хэсгүүд: сэтгүүлч, нийтлэлч Б.Цэнддоо, ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн, дипломатч, нийтлэлч, профессор Д.Баярхүү, элчин сайд асан Л.Хангай, аялагч Г.Ганхүү, улс төр судлаач Д.Уламбаяр, МУИС-ийн багш А.Сүхбаатар, Бүгд Найрамдах намын дарга Б.Жаргалсайхан, УИХ-ын гишүүн А.Ундраа, Хашчулуун, эдийн засагч Т.Доржханд (Зарим нь дахин дахин)

    Т.Болд: “Хөгжлийн нэгдсэн бодлого” нэртэй уг контентийн ээлжит дугаар нь манай их хөрш – ОХУ-ын геополитикийн талаар, энэ геополитик Монгол Улсад яаж үйлчилдэг талаар бид хэлэлцэж та бүхэндээ хэлэлцэж бэлэн болж байна.  

    Титр: МӨНХИЙН ХӨРШ ОРОС

    Д.Уламбаяр, ХИС-ийн ОУХНСС-ын захирал, доктор, профессор

    Д.Аюуш, ахмад дипломатч, доктор

    Д.Бямбасүрэн, Монгол Улсын ерөнхий сайд асан

    Титр: УКРАИНЫ ГАЗРЫН ЗУРАГ

    Э.Чинзаяа, сэтгүүлч

    Т.Болд, тоймч: Манай сурвалжлах хэсэг Киев хотод гурав хоног ажилласан. Энэ хугацаанд Киевийн өнгө аясыг харахад Оросын явуулж байгаа импер бодлогыг үнэхээр эсэргүүцэж, одоо бүр зарим нь бүр жигшсэн ийм хандлагатай байгаа нь ажиглагдлаа.

    Титр: Украин улс, Киев хотын иргэд 

    -Тийм ээ бид үнэхээр муу харилцаатай байгаа. Оросууд Украины зүүн өмнөд хэсэгт түрэмгийлэл хийж байна… 15 мянган украиныг оросууд хөнөөсөн байхад яаж дэмжих билээ… Дайны тухайд бол дэмждэггүй ээ. 

    С.И.Доротич, Украины ерөнхийлөгчийн зөвлөх, ЗГ-ын дэд сайд асан

    -Одоогийн байдлаар Украин бол Оросын холбооны улс дайны байдалтай байгаа… Хуулийн хувьд биднийг дайны байдалтай байна гэдгийг батлах зүйл байхгүй. Гэхдээ дайн бол бодит байдлаар болж байна. Дайны үйл явдал манай улсын зүүн зүгт болж байна. Өдөр болгон бид хэдэн хүнийг нас барсан шархадсан байдлаар алдаж байна. Дайны үйл явдал нь ОХУ-ын бэлтгэж зэвсгээр хангасан хөлсний цэргүүдээр хийгдэж байна. Энэ нь олон улсын томоохон шалгалтуудаар батлагдсан. Харамсалтай нь дэлхийн дайны практикт хөлсний цэргүүд мөнгөний төлөө дайтдаг. Тэд нарт ямар нэгэн сонирхол байхгүй бөгөөд тэд нарт хүн л ал гэж мөнгө өгдөг.

    Д.Корчинский, Украин Братство намын дарга, 2004 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч:

    -Дайны эхний үеийн талаар ярихгүй юу?

    -Эхлээд тэд өөрийн хөлснийхнийг оруулж хот суурингуудын засаг захиргааг эзэлж авсан. Тэр үед Майданы дараа Украины нутаг дэвсгэр дээр шинэ засаг захиргаа үүсэн бий болсон үе. Дараа нь тэд Донецк Луганский мужийн КГБ-г эзэлсэн. Энэнээс өмнө КГБ-г анекс хийсан байсан. Эхлээд тэд оросын нутгаас буудаж эхэлсэн…  … Украинчууд сайн дурын арми байгуулж фронт руу арми байгуулахаар явцгаасан. Энэний дотор би, миний найз нар байсан. Дараа нь Украины арми, сөрөг тагнуулын газар ажиллаж эхэлснээр эзлэгдсэн нутгийнхаа нэлээн хэсгийг булааж авсан… Манай аюулгүй албаны байшингийн бүтэн нэг давхарт нь оросын КГБ байсан.

    С.И.Доротич, Украины ерөнхийлөгчийн зөвлөх, ЗГ-ын дэд сайд асан: Бид хоёр өөр ертөнцийн зааг дээр байна. Дорно ба өрнө. Бидний нөхцөл байдалтай төстэй. Нэг талаар танайд Хятад…

    Т.Болд: Тийм болохоор бид танай Украинд ирсэн байгаа

    С.И.Доротич: Харин нөгөө талаас Оросын холбооны Улс. Танайд ч гэсэн зөрчилдөөн байж байгаа. Магадгүй одоо илүү тод биш байж магадгүй. Ямар нэгэн геополитикийн хувьд Монголын газар нутаг хэрэгтэй болбол ноён Путин “Би тэгээд Монголыг авчихья, тэгээд Хятадтай наймаа хийе, дараа нь монголын Хятадтай ямар нэгэн зүйлээр Хятадтай сольчихьё гэж магадгүй…  Яг ийм байдлаар Украинд явагдаж байна. Яг ийм байдлаар Украинд явагдаж байна. Бид бол солилцох зоос юм. ОХУ ба АНУ-ын дунд. Тэнд яаж ч зөвшилцөж магадгүй.

    С.Антонюк, Украин, улс төрийн тоймч

    Д.Корчинский, Украин Братство намын дарга, 2004 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч:

    С.Антонюк, Украин, улс төрийн тоймч: ... Хэн нь илүү хараат бус байдлыг сонгоно, тэр улс руу ОХУ-ын зүгээс дарамт ирэх болно.

    Т.Болд: Киев хотод гурав хоног ажиллалаа…

    Э.Чинзаяа, сэтгүүлч: … Украин залуучууд буюу 18-25 насны залуучуудын цусанд эх орноо гэсэн үзэл маш их буцалж байна. За хэрхэн оросуудын нөлөөллөөс гарах вэ гэсэн үзэл санаатай залуус маш их болсон байна гэж хэлж болно. Ялангуяа 2014 оны Майданы хувьсгалаас хойшоогоо эдгээр залуучууд оросын талаар үзэх үзэл баримтлал эрс өөрчлөгдсөн байна гэж харагдаж байна.

    Титр: Украин улс, Кие хотын иргэд

    Т.Болд: Миний асуулт дууслаа. Танд нэмж хэлэх зүйл юу байна?

    Д.Корчинский, Украин Братство намын дарга, 2004 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигч:

    -Тува, Буриад, Халимаг гэх мэтийн үндэстнүүд монгол гэдгээ ойлгосон. Монгол Улстайгаа нэгдэх хөдөлгөөн өрнүүлнэ гэж найдаж байна. Хэрвээ тийм юм болбол Украины ард түмэн бүх талаар туслах болно.

    Үргэлжлэл

    Д.Аюуш, ахмад дипломатч, доктор

    Ю.Кручкин, монгол судлаач: Нүгэлгүй ямар ч буруугүй улс үндэстэн байхгүй л дээ …

    Туркэд очсон бололтой.

    Э.Чинзаяа, сэтгүүлч.

    -Манай сурвалжлах групп Сири хүмүүс хаана амьдардаг вэ хэмээн сураг тавин явсаар энд ирлээ…. Сири иргэдийн хувьд улс төрийн байдлаар болон оросын талаар өөрсдийнхөө санаа бодлыг хэлэх, илэрхийлэх эрхгүй байдаг гэдэг нь үүнээс харагдаж байна. 


    Титр: ОХУ-ЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ

    Т.Доржханд, Ч.Хашчулуун, Г.Ганхүү, Д.Уламбаяр, Б.Цэнддоо, Д.Баярхүү, Е.Е.Трифонов, ОХУ, түүхч, архивч, аялагч Г.Ганхүү, Б.Жаргалсайхан, Ю.Кручкин (… нэг ч хүн цэргүүдийг гарга гэж яриагүй…), А.Ундраа, УИХ-ын гишүүн, цөмийн физикч, Л.Хангай, Д.Аюуш, ахмад дипломатч.

    ЭГИЙН ГОЛЫН УСАН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН АСУУДЛААР

    Д.Одхүү, Эгийн голын УЦС-ийн төслийн удирдагч асан, 2013-2016

    Г.Ёндонгомбо, эрчим хүчний эксперт

    О.Бямбадэлгэр, шатахуун хэрэглэгчдийн холбооны тэргүүн


    Ухаантай хүмүүсийн яриаг эвлүүлэн янз бүрийн байр суурь илэрхийлдэг иймэрхүү нэвтрүүлэг хааяа байдаг. Гэхдээ улсаа бараг тавиад туучихсан Украинаас очиж зөвлөгөө, бүр тусламж амлуултлаа галзуурна гэж юу байхав.

     
  • Mongold 0 on 2019.10.31 Permalink | Reply  

    2019.10. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.10.28. Даваа

    МҮОНТ

    18:55 Бүгд Найрамдах Тунис Улсаас хийсэн сурвалжилга
    19:30 Эрх зүйн хөтөч
    19:50 MNB энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 Алсын хараа 25: “Байгаль орчны салбарт бодлогын эргэлт гаргах боломжтой юу ”
    22:10 “Холыг ойртуулсан 30 жил”


    2019.10.26. Бямба

    18:10 Сэтгэлд уяатай Сэгс цагаан богд
    18:30 Үл мэдэх ба түүний нөхөд
    19:00 “АУЭХС” ТӨХК-ийн 10 жилийн ойд зориулав


    2019.10.24. Пүрэв

    17:50 Сүлд
    18:10 Дэд бүтцийн хүртээмжтэй орчин
    18:25 “Хүрээлэн” амьд ертөнцийн цуврал
    18:55 Эх өв: “Их хүмүүний эгэл амьдрал”
    19:25 Ачит ихт: Амжилт бүтээлийн 5 жил
    19:30 Атрын 60 жил: “Ургацын далай”
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/


    2019.10.20. Ням

    17:50 Сүлд
    18:10 Дэд бүтцийн хүртээмжтэй орчин
    18:25 “Хүрээлэн” амьд ертөнцийн цуврал
    18:55 Эх өв: “Их хүмүүний эгэл амьдрал”
    19:25 Ачит ихт: Амжилт бүтээлийн 5 жил
    19:30 Атрын 60 жил: “Ургацын далай”
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/


    2018.10.09. Лхагва

     “Цагийн хүрд”

    -Монгол – Хятадын найрамдлын 70 жил концерт. МҮОНРТ-ийн захирал Л.Нинжжамцын яриа.


    2019.10.08. Мягмар

    “Цагийн хүрд”

    -Монголын үндэсний олон нийтийн телевиз Вьетнамын талтай хамтран баримтат кино хийх тухай сурвалжлага. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын оролцоотой.


    2019.10.04. Баасан

    19:00 ШУТИС-ийн түүхт 60 жилийн ойд зориулсан мөнхөд дурсагдах гавьяа


    2019.10.02. Лхагва

    19:30 “Оюутан-Нарны элч 2019” Дэлхийн хөдөлгөөн Монголд

     
  • Mongold 0 on 2019.10.02 Permalink | Reply  

    Дунд сургуулийн сурах бичгээс санаанд үлдэж хоцорсон 

    2019.10.02.

    Хүн болгон сурагч байсан. Тэгээд бага, дунд, ахлах ангийн сурах бичгүүдийн зарим нэгийг ийм хавтастай, дотроо тийм зурагтай гэх мэтээр санадаг биз.

    Барагцаалбал 6-7-р ангийн физикийн бодлого, дасгалын хураамжийн ном миний нүдэнд шууд бууж байна. Бусад сурах бичгээс арай жижиг, улаан хавтастай, орос зохиогчийн нэртэй, тэгэхээр зөвлөлтийн сурах бичгийн орчуулга байж таарна. Тэгээд хүндийн жин, газрын татах хүч, хурдасгал мэтийн уйтгартай дасгалуудаас ганцханыг одоо ч мартаагүй. Утга нь, эх орны дайны үед дайсанд оногдож гал авалцсан онгоцоо аврахын тулд нисэгч нь улам хурдалдаг байсан нь яагаад вэ гэж. Шууд л байлдаантай кино нүдэнд дүрэлзэхэд номын арын хуудсууд руу (хариутай, сайн ном байжээ) яаран хүрснээр, онгоц хурдлахад агаарын хүчтэй урсгал галыг цохиж унтраадаг болохыг мэдэж авсан.

    Дундад зууны дэлхийн түүхийн сурах бичигт оросын хотуудыг эзлэхээр ирсэн “царцаа шиг олон монголчууд” гэж бичсэнийг уншаад анх удаа сурах бичигтэйгээ санал нийлээгүй. Орчуулгын сурах бичиг байсан болов уу. Манай монголчууд анхнаасаа цөөхөн, одоо ч (1970-аад онд гэсэн үг) нэг хавтгай дөрвөлжин километрт нэг хүн ногддог гэсэн цээжилсэн байсан болохоор “оросууд ялагдчихаад л тэгэж байхгүй юу даа” гэж.

     
  • Mongold 0 on 2019.09.30 Permalink | Reply  

    2019.09. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.09.27. Баасан

    18:40 “Бид хүүхдийн нэвтрүүлгийн уран бүтээлчид” МҮОНТ-ийн 52 жилийн ойд
    19:20 “Би Монгол хүн” хөрөг нэвтрүүлэг
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/


    2019.09.19. Пүрэв

    18:30 Сүлд
    18:50 “Хорвоогийн нэгэн дууч болжмор” СГЗ зохиолч, сэтгүүлч Дамбадаржаагийн Намсрай агсны 70 насны ойд зориулав
    19:35 Замын-Үүд боомтын өртгөтгөл шинэтгэл
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/


    2019.09.14. Бямба

    19:00 Монгол орны генетик нөөцийг ашиглах хууль эрхзүйн орчны хэрэгцээ шаардлага
    19:10 Робокон-2019
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:10 “Монгол гоо-2019” /давталт/


    2019.09.09. Даваа

    19:20 Улаанбаатар дулааны сүлжээ төрийн өмчит хувьцаат компани үзүүлж байна: “Илч түгээсэн 60 жил”
    19:50 MNB-энэ 7 хоногт
    20:00 “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр /шууд/
    21:00 MNB-энэ 7 хоногт
    21:05 Гүний уурхай
    21:10 “Алсын хараа 25” Хот ба хөдөө- Бүсчилсэн хөгжил


    2019.09.02.

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ ба ОХУ-ын БХЯ-ны дэргэдэх “Звезда” телевизийн хамтарсан Халхын голын тухай 4 анги баримтат кинон нээлтийн арга хэмжээний сурвалжлага

    -MNB цэцэрлэгийн 2019-2020 оны хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн ажиллагааны сурвалжлага


    2019.09.01. 

    “Долоо хоногийн тойм” хөтөлбөр

    -МҮОНР-ийн 85 жилийн ойн тухай тайлбар.
    -“Олон нийтийн радиогийн хөгжлийн чиг хандлага” сэдэвт олон улсын форумын тухай сурвалжлага


    2019.09.01. 

    МҮОНР-ийн 85 жилийн ойн арга хэмжээний тухай мэдээ, сурвалжлага, шууд дамжуулалт

    -МҮОНР-ийн 85 жилийн ойн баярын хурал

    -Монголын үндэсний олон нийтийн радиогийн 85 жилийн ойн хүрээнд Улаанбаатар хотноо зохион байгуулагдаж байгаа “Олон нийтийн радиогийн хөгжлийн чиг хандлага” сэдэвт олон улсын форумын тухай мэдээ, сурвалжлага, шууд дамжуулалт


    Халхын голын 80 жилийн ойн холбоотойгоор МҮОНРТ-ийн нэвтрүүлэг, баримтат кино, түүний нээлт зэрэг арга хэмжээний сурвалжлагууд

     
  • Mongold 0 on 2019.09.20 Permalink | Reply  

    Улаанбаатар хотын түүхийн төгсгөл. Төгсгөл 

    2019.09.20.

    2001 оны эхээр Афганистаны талибуудын засгийн газрын Сайн үйлсийг түгээн дэлгэрүүлж ба буруугаас сэргийлэх асуудал эрхэлсэн сайд Абдул Валигийн тушаалаар Кабулаас зуу гаруй километрийн зайл орших Бамияны хөндийд сүрлэг хадан цохионд манай эриний VI зуунд ухаж гаргасан Бурхан буддагийн нэг нь 55 метр, нөгөө нь 37 метр өндөртэй хоёр хөшөөг устгах болсныг зарлав. Харьцуулахад Нью-Йорк дахь Эрх чөлөөний хөшөө дангаараа 46 метр.

    Үүнийг дэлхий даяараа, тухайлбал, НҮБ, ЮНЕСКО, талибуудтай ижил шашинтай Саудын Арабаас эхлээд хөрш Иран, Пакистан хүртэл буруушааж, бас АНУ, Энэтхэг, мэдээж Далай лам хүртэл эсэргүүцээд зогсоож чадаагүй. Хөшөөг устгах ажиллагаа хориод хоног үргэлжилжээ. Эхлээд автомат буу, зенитээр шүршиж ихэд гэмтээсэн боловч нурсангүй тул хөшөөний суурь хэсэгт танк устгагч мина булж дэлбэлэхтэйгээ нэгэн зэрэг их буугаар буудаад бас болсонгүй. Сүүлд нь энд тэнд гарсан нүхнүүдэд бөмбөг шургуулан дэлбэлсэн ба бүр төгсгөлд нь хагас үлдсэн толгойг пуужингаар харваж гүйцээсэн ажээ. Ийнхүү 1500 жилийн турш энэ нутгийг дайрсан буруу зөв номтны элдэв сүйтгэлийг давж өдий хүрсэн түүхийн агуу дурсгал 21-р зууны соёлт хүн төрөлхтөний нүдэн дээр үгүй болов.

    2019 оны 9-р сарын 13-нд Монгол  Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Төрийн ордонд баахан дарга нар, архитекторчдийг цуглуулж хэдэн макет тойрон ярилцжээ. Тэгснээ ойрын үед шинээр барих Үндэсний урлагын их театрын барилгын макетийг арван жилийн хүүхэд ч ийм юм хийхгүй гэж загнасныхаа дараа Улсын төв номын сан, дуурь бүжиг ба драмын эрдмийн театр гурвын барилгыг аж ахуйн аргаар барьсан, мөөгөнцөрт идэгдсэн, муудсан учраас жүжигчид нь орох газаргүй болсон гэж оношлоод гэхдээ оронд нь яг тийм дүр төрхтэй, яг энэ дизайнаар нь шинэчилж барина, зураг төсөлд нь Засгийн газраас 1,2 тэрбум төгрөг гаргасан тухай дуулгах нь тэр. Хэдэн жилийн өмнө иймэрхүү битүү сураг чих дэлсээд замхарсан бол өнөөдөр хэдийнэ шийдчихсэн ажээ.

    Үндэсний номын сан, Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театр ба Улсын драмын эрдмийн театр бол зүгээр нэг БСШУСЯ-ны эхний С үсгийн харьяа албан байгууллага төдий биш, XX зууны монголын сэргэн мандлын гэрч бөгөөд дүр төрхийг илэрхийлэх сүүлчийн гурван барилгад гар хүрвэл нийслэл Улаанбаатар хотын түүхийн төгсгөл төгсөх юм. Одоо бол энэ төгсгөл эхэлчихээд яваа. Ийм юманд нураагаад ”яг тэр хэвээр” босгоно гэж байдаггүй ч манайд бол байлгадаг болсон. Өнөөдөр сүндэрлэж байгаа Сүхбаатарын хөшөө, Чойбалсангийн хөшөөнүүд бол яг үнэндээ жинхэнэ биш. XI зууны Киданы үеийн Хэрлэн барс хотын туурийн цамхагийг “яг тэр хэвээр” нь босгоод юу болж хувирсныг бид мэднэ.

    Бамияны хөндийн хоёр Буддаг устгасны дараа дэлхий даяар ”яг тэр хэвээр” сэргээн босгох тухай ярьж эхэлжээ. Арваад жил маргалдсаны эцэст ЮНЕСКО сэргээхгүй гэж шийдсэн. Үүний шалтгааныг тус байгууллагын ерөнхий захирлын орлогч, дэлхийд алдартай түүхэн барилга байгууламжийн эксперт Франческо Бандарин тайлбарлахдаа ”Жинхэнэ материал нь алга болсон учраас яаж ч сэргээн босгоод мөн чанартаа хуурамч юм бий болно. Хүмүүст хуулбар биш, жинхэнэ дурсгал хэрэгтэй байдаг. Даанч жинхэнэ хөшөөнүүд одоо байхгүй болсон. Бид яаж ч харамсаад, тэднийг устгасан нь нэгэнт болж өнгөрсөн хэрэг” гэжээ.

    Энэ гурван, бас өөр нэг барилгыг засч шинэчилж болох ч яагаад сольж болохгүйг мэргэжлийн хүмүүс хэлж байгаа. Ерөнхий сайд барилгын макетуудыг үзэх дундаа гэнэт хилэгнэж ”Ажил хийвэл хий, хийхгүй бол больцгоо. Төрийн ордонд оруулж ирсэн Үндэсний урлагийн их театрын тэр макетаа хар. Арван жилийн хүүхэд ч ийм макет хийхгүй. Та нар Чингис хааны музей шиг ганц юм, хүн ойлгохоор юм хийгээд тавьж болохгүй байсан юм уу” хэмээн цамнасан нь анхаарал татлаа.

    Хэргийн учир энд байх шиг. Урлагийн их театрын макет нэртэй хэдэн зүсмэл мод үнэхээр хөгийн байсан. Гэхдээ Чингэс хааны музейн макет сайн гэдэгтэй би санал нийлж чадахгүй нь. Харваас хэмхэрсэн хайрцаг шиг (яахав дээр нь нэг титэм шовойлгосон), бас энд тэнд нь нүхэлсэн сав. Би уран барилгачин биш хэдий ч Төрийн ордны урд цэцэрлэгт босгосон АСЕМ-ийн хөшөөг аймшгийн болсныг мэдээд байгаа. Улам бүр олон хүн надтай санал нийлдэг болсон. Хорт хавдрын эс яг ийм байдаг гэсэн. Энэ бол төрийн өндөр албан тушаалтан мэргэжлийн юм руу хошуу дүрэхлээр  юу болдгийн нотолгоо. Харин одоо Чингэс хааныг музейн макетыг Ерөнхий сайд таалав бололтой.  Тэгээд толгой түрүүгүй загнаад шавдуулсан болохоор цаадуул нь айгаад дуугарахгүй. Бодоод үз. Байгалийн түүхийн музейн одоогийн барилгыг буулгаад оронд нь Чингис хааны музейг барихад шаардагдах хөрөнгийг ирэх оны улсын төсөвт тусгахаар шийдчихсэн. Сарын өмнө буюу 8-р сарын 7-ны Засгийн газрын хуралдаанаар Байгалийн түүхийн музейн барилгыг буулгах, барилгажилтын хашаа барихад шаардагдах зардлыг тооцох үүргийг сайд Ё.Баатарбилэгт даалгасны дагуу 400 сая төгрөгийн тендер зарлагдаад 9-р сарын 30-нд шалгаруулах юм. Тэртээ тэргүй өвөл хаяанд ирээд байхад ийнхүү адгаж яаруулахын нэг л учир бий. Одоохондоо бүдэг бадаг таамаг…

    2013 онд Байгалийн түүхийн музейн үйл ажиллагааг зогсоосноос хойш албан тушаалтнууд “буулгаад шинийг барих”, ингэхдээ солонгосоос мөнгө зээлэх тухай ярьдаг бол бусад нь дуугарахдаа дүр төрхийг нь хэвээр үлдээн сэргээн засварлах талдаа байсан. Монголын архитекторчдын эвлэл бүр мэдэгдэл гаргасан удаатай.

    ”Нураагчдын” хэлдэг зүйл бол уг барилга хуучирч муудсан, дээврээс ус гоождог, газах хөдөлбөл тэсэхгүй гэх мэт. 1952-1956 оны үед Хөдөө аж ахуйн техникумын зориулалтаар баригдсан энэ барилга хуучирсан нь үнэн. Гэхдээ зэрэг шахам баригдсан, үндсэндээ яг ижил загварын Санхүүгийн техникум буюу одоогийн Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийг мянга мянган оюутан бужигнаад барахгүй байна.

    Нийслэлийн төвд байсан (одоо ч байгаа) Архивын ерөнхий газрын барилга 1959 онд ашиглалтанд оржээ. 2000-аад оноос хойш нурлаа, сүйрлээ хэмээн байн байн зарлахыг сонсох бүрийд маргааш өглөө хүртэл лав тэсэхгүй юм байна гэж бодогддогсон.  Ашгүй 2016 онд Буянт-Ухаагийн дэнж дээр шинэ архив барьж тийшээ нүүж санаа амраав. Харин хуучин байрыг нь УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь авсан, миний мэдэхээс буулгаагүй, хүчитгэл энэ тэрийг хийгээгүй, зүгээр л нүүрэн талд нь хавтангууд зүүж будаг шунх түрхээд гоё болгосон. Өнөөдөр нэгдүгээр давхар нь тэр чигээрээ хэдэн төрлийн хоолны газрууд, паб, кафе болж 24 цагийн турш халуун хоол, хүйтэн пиво харшиж, дээд давхруудад компьютер тоглоомын газар, караоке, биллиард гээд зуу зуун залуучууд өглөө үдэшгүй дэвсэлж байхад нурах барихаа бүрмөсөн мартсан байна.

     
  • Mongold 0 on 2019.09.14 Permalink | Reply  

    Халх голын ялалтын тухай олон ургальч үзэл … 

    2019.09.14.

    Одооноос гучин таван жилийн өмнө буюу 1984 онд Халх голын ялалтын 45 жилийн ойгоор тэнд хөшөө дурсгалын бүхэл бүтэн цогцолбор босгосон нь энэ ойг Монголд тэмдэглэсний оргил байжээ. 1989 онд 50 жилийн ойг арай даруухан тэмдэглэсэн. Түүнээс хойш “хүний явдал их хувирч”Зайсан толгой дээрх зөвлөлтийн дайчдын дурсгалын цогцолбор хэвээр үлдсэн ч 120 мянгатын уулзварт байсан “Хувьсгалт Монгол” танкийн хөшөөг тийш зөөж Зайсан хилл хэмээх цогцолборын үүдийг мануулав.

    Халх голын 60, 70 жилийн ойг ядруухан, 70 жилийн ойг нэлээд өргөн, харин ноднин 75 жилийн ойг дээд түвшинд тэмдэглэв. ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин Халх гол суманд урьдчилаад шинэ төв бариулж, яг ойгоор нь Улаанбаатарт ирж баяр ёслолд оролцлоо. 

    Гэхдээ чухам энэ удаад Халх голын ялалтыг Монголд анх удаа олон ургальчаар дүгнэсэн яриа хөөрөө өрнөв. Манай ардчилагчдын ОХУ-аас урьж ирсэн нэгэн түүхчийн бичсэн номонд Халх голд Монгол, Зөвлөлд ялсан биш ялагдсан маягийн санаа байсан ч уншсан лекцэндээ түүнийгээ давтсангүй. Харин зарим хэвлэл мэдээлэлд Халх голоор дайрсан оросын эсрэг үзэл гэнэт оволзлоо. Баярын арга хэмжээнүүд дууссан хойно “Өдрийн сонин”-д гарсан нэг нийтлэлийн гарчгийг дурдаад зогсоё: “Оросыг дагагсдын ороо нь гарсан бол хэлэх хэдэн үг байна”

    Ялангуяа нийгмийн сүлжээнд оросоор ингэж мэргэшсэн ч хүмүүс ч байдаг болжээ. 

     
  • Mongold 0 on 2019.08.30 Permalink | Reply  

    2019.08. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.08.31.

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНР-ийн соёл урлагийн редакцид ажиллаж байсан ахмадуудтай танилцуулж байна гэсэн сурвалжлага. 


    2019 оны зун амралтын үе байсан тул МҮОНРТ-ийн сэлфидэлт харьцангуй бага байжээ. Голдуу Халхын голын 80 жилийн ойн холбоотойгоор МҮОНРТ-ийн нэвтрүүлэг, баримтат кино, түүний нээлт зэргийн талаар сурвалжлагуудыг байнга үзүүлжээ. 

    Тухайлбал, Халх голын ойд бэлтгэх Шадар сайд Ө.Энхтүвшин тэргүүтэй ажлын хэсгийн хуралдааныг бүр “Цагийн хүрд”-ээр  сурвалжилж Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын яриаг гаргалаа. 

     
  • Mongold 0 on 2019.07.30 Permalink | Reply  

    2019.07. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.07.30. Мягмар

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ-ийн уран бүтээлчид АНУ-ын Ментора коллежэд 50 хувийн хөнгөлөлттэй суралцахаар болсон тухай. Тус сургуулийн сурталчилгааны сурвалжлага байна.


    2019.07.03. Лхагва

    19:00 “Уурхайчдын хот Бэрх”


    2019.07.01. “Цагийн хүрд” 

    -МҮОНРТ-ийн хөтлөгч Баярмаагийн аудио ном гарсан тухай сурвалжлага


    Сүүлийн өдрүүдэд “Цагийн хүрд”-ээр МҮОНРТ-ийн өөрийн талаар хэд хэдэн сурвалжлага явуулжээ

     
  • Mongold 0 on 2019.06.30 Permalink | Reply  

    2019.06. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.06.20. Пүрэв

    18:55 “Робокон-2019”
    19:15 Говьд байгуулсан ойн төгөл
    19:20 Боловсрол: “Суурь судалгаа”


    2019.06.12. Лхагва

    19:20 Чадваржсан иргэд- Тогтворжсон амьжиргаа /ЧИ-ТА төсөл/

     
  • Mongold 0 on 2019.06.14 Permalink | Reply  

    Дүүрэг 

    2019.06.14.

    Саяхан нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар хэлэлцээд зарим хороог хуваах замаар нийт 17 хороог шинээр байгуулахаар шийдвэрлэжээ. Ингээд бид Улаанбаатар 152 биш, 169 хороотой гэж ярьж сурах хэрэгтэй боллоо. Хотын хүн ам зогсоо зайгүй өссөөр 1,4 саяд хүрч зарим хороод хэт томорсон  тул  оршин суугчдын тоо, нутаг дэвсгэрийн хэмжээ зэргийг харгалзан жижиглэсэн хэрэг. Гэхдээ зөвхөн Сонгинохайрхан, Хан-Уул ба Налайх гурван дүүрэгт хуваалт явуулсныг “зөвхөн Ардын нам ялсан дүүргүүдийн асуудлыг шийдлээ” хэмээн ИТХ дахь Ардчилсан намын бүлэг завсарлага авч эсэргүүцээд бараагүй ажээ. Үнэхээр Сонгинохайрхан шиг 300 мянга давсан хүнтэй аварга том Баянзүрх дүүрэгт АН бараг ялсан, бас өчүүхэн нутагтай Баянгол дүүрэгт бүрэн ялсан ба тэд бас хороогоо хуваалгах гээд чадаагүйг бодоход “буруу намын” асуудал үнэхээр байсан бололтой.

    Түүх сөхвөл, өнгөрсөн зууны дундуур Улаанбаатар хот 10 хороотой байсныг 1965 онд татан буулгаж Сүхбаатар, Октябрь,Найрамдал, Ажилчин, бас Налайх гэж бүхэл бүтэн үеийн дасал болсон 5 районыг байгуулж районы намын хороо, Ардын депутатуудын гүйцэтгэх захиргаатай болгожээ. 1990 оны намар намыг зайлуулж коммунист нэрсийг засахдаа нэгмөсөн бужигнуулж нийслэлийн төвийг 6 хувааснаар нар зөв тойруулж нэрлэвэл, Баянзүрх, Хан-Уул, Баянгол, Сонгинохайрхан, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг, мэдээж Налайх дүүрэг, нэмээд хотыг нүүрсээр хангах уурхайтай Багануур, махаар хангах үйлдвэртэй Багахангайг найм, есдэх дүүрэг болгон нэгтгэв ээ. Зуугаад км-ийн цаана таслагдсан дүүрэг гэдэг тун сонин, бас нийслэлийн төвийн дүүрэг хуваалт бас сонирхолтой.

    Тэр үед зах зээл гэдэг хэцүү юманд орж өөрсдөө мөнгө олж амьдарна гэж тайлбарлаад үйлдвэр, аж ахуйн газруудын татвар орлогын хэмжээ, байгууллагуудын тоог дүүргүүдэд ойролцоо байлгах, мөн дүүрэг тус бүр байшин ба гэр хороолол хосолсон байна гэх мэтээр их л утга учиртай эсгэж нийслэлийн төв хэсгийг  бялуурхуу маягаар зүсчээ. Сүхбаатар дүүрэг гэхэд Бэлх, Сэлхээс эхлээд зуслангаас орж ирдэг төв замын зүүн талаар долоон буудал, таван буудал, 100 айл, 11-р хороолол, Бага тойруугийн дотоод бүс тэр чигээрээ, түүний дотор Сүхбаатарын талбай, МУИС, ШУТИС, Спортын төв ордон, УБДС гэх мэтээр Сэлбийн голын баруун эргээр явсаар Энх тайвны өргөн чөлөөг давж нэгдүгээр төрөх, хуримын ордон, Хүүхдийн паркийг багтааж, улмаар баруун тийш тахийж 220 мянгат, Улсын цирк, тавдугаар хороолол, хүүхдийн 100, 40,50 мянгатын урд хэсэг 100-г хамж явсаар Голомт хотхоныг гүйцээж Баруун дөрвөн зам тулаад зогсож байгаа юм.

    Дүүргүүд хотыг хаа нэгтээгүүр хувааж хиллэх нь тодорхой ч Энх тайвны өргөн чөлөө, дөч, тавин мянгат хэмээх нэг цогцыг тасалж ийш тийш хишиг мэт хүртээсэн нь өнөөдөр биш болжээ. Байршил нь нэг төдийгүй утааны өтгөн шингэн нь яг адилхан зэргэлдээ хашаа өөр өөр дүүрэг. Хот жамаараа хэмжээ хязгааргүй тэлж байхад дүүргүүд төвөөсөө холдох үнэхээр дургүй. Нотолгоо нь гэвэл дүүргүүдийн Засаг даргын тамгын газрын “Иргэдэд үйлчлэх төв”, “Нутгийн удирдлагын ордон” гэх мэт нэртэй барилгууд юм. (Нийслэлийн төр захиргаа бол өөр хэрэг. Нүхт рүү нүүнэ гэдэг ч цагаа тулахаар худлаа)

    Одоо нийслэлийн нутаг дэвсгэрийн нэгжийг бялуудаж биш байршлаар нь хуваах цаг болсон. Баянхошуу бол де-факто тусдаа дүүрэг. Яармаг мөн адил. Урд дэнж дээр нь болж байгаатай нийлүүлээд хараарай. Таван буудал, долоон буудлаас хойшоо “бие даасан” нь дээр. Тэртээ тэргүй тусдаа амьдрал харагддаг. Яг тэнд, утаан дунд ордонг нь барьж өгөөд дарга нарыг нь суулгах юмсан. Хойт зүгт эцэс төгсгөлгүй үргэлжилсэн зуслангуудад өөр удирдлага, зохион байгуулалт шаардлагатай. Улиастай, Гачууртын захын хороонд ба Сансар хороололд амьдардаг иргэд яагаад Баянгол дүүрэгт хамаарах ёстой вэ? Үе үе марзан юм болдог. 2012 оны сонгуулиар Сүхбаатар дүүргийн зарим хороо ба 150 км-ын зайтай Багануур дүүргийн хэдэн гудамжийг нэг тойрог болгож дураараа дургисан билээ.

    Дүүргүүдийг байршлаар хуваана гэдэг бол олшруулна гэсэн үг. Улмаар нэг талдаа хотын төвийн барилгаар дүүрсэн, нөгөө талдаа ундуй сундуй гэр хорооллын гэх мэт элдэв ялгаа гарч ирнэ. Өөр аргагүй. Тэгвэл тус бүрт нь тохирсон бодлого, төсөв, дэд бүтцийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй болно. Жишээлбэл, Улаанбаатар хотын үлдсэн түүхэн дүр төрхийг хадгалах үүднээс төвийн дүүрэгт нэмж барилгажуулахыг хязгаарлах, харин Баянхошууг бол тэр чигээр нь дахин төлөвлөх.

    Энэ бол нарийн тооцоо судалгаагүй ерөнхий санаанууд. Ямар ч байсан өнөөдрийн нөхцөлд дүүрэг гэдэг бол засаг захиргааны хэтэрхий томдсон нэгж болжээ. Дүүргийн Засаг даргын тамгын газар гэж жижигхэн улсын Засгийн газар шиг ордонд суудаг нөхдийг тараан байршуулж иргэдэд нь ойртуулах, үүний тулд хороог биш дүүргийг хуваах ёстой бус уу? Дүүргийн сонгуульд УИХ-ынхаас дутахааргүй ширүүн өрсөлдөөн болж дүүргийн хурлын төлөөлөгчид гэж дахиж хэзээ ч үзэгддэггүй, ямар ч хариуцлага хүлээдэггүй, хороо гудамжаараа биш, гадаад дотоод аялсан нөхдүүд байна. Эрх мэдэл, төсөв мөнгөө үргэлж чамлана, тэгсэн хэрнээ ордон барих, тансаглах, үрэн таран хийх болохоороо хэнээс ч дутахгүй. Дүүргийн улс төр гэсэн балай юмыг зогсоох цаг болсон. Ерөөсөө дүүрэгт хурал гэж байхгүй болчихвол би лав харамсахгүй. Өнгөрсөн хавар Баянзүрх дүүрэгт хувьсгал хийж Засгийнхаа ордонг эзлэхийг оролдсон байна. Тэр нь аль эрт доошоо халдварлаад хороон даргын суудлын төлөө амь дүйсэн тэмцэл өрнөж, тэр ч бүү хэл хэсгийн ахлагчдыг намаас томилон бужигнуулж байна.

    “Сүхбаатар дүүргийн 50 жилийн ой”, “Баянзүрх – нэг зүрх”, дүүргийн сүлд дуу, өндөрлөг энэ тэрээр оршин суугчдаа огшоох гэж оролддог хэдий ч би тэр дүүргийн уугуул гэж хэн ч хэлдэггүй. Энэ хавар Баянзүрх дүүрэг Бөхийн өргөөний замын хойно байдаг хөшөөгөө нураагаад орон сууц бариулж байгаа бол Баянбүрдийн тойрогт гацсан жолооч бүр Чингэлтэй дүүргийн хөшөөг буулгаж зам чөлөөлөх юмсан гэж үглэдэг.

     
  • Mongold 0 on 2019.06.07 Permalink | Reply  

    Улс төрчдийн намтар 

    2019.06.07.

    Дунд ангид багш маань гурван үеийн намтраа бичиж ирэхийг даалгаж билээ. Аав чемоданаас хэдэн цаас гаргаад, энийг хараад бич дээ гээд өгснөөс санаанд үлдэж хоцорсон нь өвөөг “лам хувраг яваагүй, хувьсгалын эсэргүү бослогод оролцож байгаагүй” гэсэн өгүүлбэр. Тэртээ 1930-аад оны цуурай!

    Намтар бол хүний өнгөрсөн явдал учраас тов тодорхой зүйл. Он, сар, өдөр, нэр, хаяг, тоо дугаар яаж ч мартагдсан, өөрчилж засварласан ч цаанаа хөдөлгөөнгүй зүйл. Хэзээ нэгэн цагт гаргаад ирнэ. Нэгд нэгэнгүй нягталж өө сэвийг нь зүлгүүрдсэнээс эхлээд бусдаар улайтлаа бичүүлсэн намтар хүртэл байх.

    Манай улс төрчдийн намтар бол хоёр нүүртэй өвөрмөц төрөл зүйл юм. Сонгуульд нэр дэвших болохоороо бүрэн нүцгэлж саймшрах мөртлөө сонгогдсоныхоо дараа хэдэн огноо, нэрийг хагас дутуу хэлхээд бусдыг нь далд хийчихэж байна. УИХ-ын цахим сайт руу ороод гишүүдийн намтрыг хараарай. Эмэгтэй байтугай эрэгтэй гишүүний ядахдаа төрсөн он байхгүй. Тэгвэл сонгуулийн сурталчилгааны намтар бараг л эхээс төрсөн цаг минут, хөрвөөсөн шорооноос эхэлсэнсэн. Одоо болохоор шууд дээд сургууль, хааяа арван жил төгссөнөөс эхлүүлжээ. Төрийн түшээдийг бүгд таних учраас Интернэтийн зайг гамнасан байж мэдэх ч гэтэл аймаг, нийслэл, дүүргийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийн намтар мөн тиймэрхүүгээр товчлогджээ. Одоогоор ганц баталгаатай бөгөөд бүрэн байдаг мэдээлэл бол овог нэр ба хүйс.

    Өнөөдөр энд тэнд тааралдсан эрхэм гишүүд, төлөөлөгчдийн намтрыг үзээд хийсэн дүгнэлт бол манайхан намтрыг ёстой гурилддаг юм байна. Жишээлбэл,

    -Нэг хүн яаж амжив аа хэмээн биширмээр олон мэргэжил, дэндүү өндөр боловсролтой. Их, дээд сургууль, магистрын сургалт, дотоод гадаадын гурав, зургаан сарын дамжаанууд сертификатын зааг ялгааг гаргахгүйгээр холиод биччихдэг. Үндсэн мэргэжлийн хажуугаар есөн шидийн хуульч юм эрх зүйч, бас “улс төрийн дээд боловсролтой”. Яаж авдаг боловсрол вэ?

    -Төгссөн он байдаг хэрнээ элссэнээ орхидог. Хэрвээ бүрэн бичвэл бүтэн суралцсан, эсвэл гүйцээгээгүй, мөн сургалт дамжаа сургалт байсан эсэх нь шууд харагдана.

    -Тухайн үеийн нэршлийг орчин цагийг болгож бичдэг. Марксизм-ленинизмын оройн дээд, Намын дээдийг Удирдлагын академи болгож, ОХУ-д төгссөн “коммунист” нэртэй хот, сургууль соёлынхоо нэрийг шууд “ардчилладаг”. Энэ нь “бүдүүн дуут” Цэдэндамба гуай маазрахдаа, Чингэс хаан бид хоёр Хэнтий аймгийн Дадал сумын нэг бригадад төрсөн гэсэнтэй адил юм.

    -Зарим хүний намтарт хэдэн жилийг ор тас алгасчээ. Хилийн чанадад тусгай үүрэг гүйцэтгээгүй бол юундаа нуудаг байна аа? Бусад монголчуудын нэгэн адил гадаадад ажиллаж амьдарсан бол бахархмаар хэрэг баймаарсан.

    -УИХ-ын гишүүн, яамны сайд, даргын зөвлөх, туслахаар ажилласнаас чухам хэний гэдгээ хэзээ ч хэлдэггүй. Ж.Эрдэнэбатын юмуу Д.Эрдэнэбатын зөвлөх гэдгийн цаана том ялгаа бий.

    -Төрсөн газраа (аймаг, сумаа) бичихээ бараг больжээ. “Хөдөөнийх” гэдгээ ичдэггүй баймаар. Манайд олон хүний ажил албан тушаал, томилгоо, элдэв үйлдлийн тайлал чухам энд байдаг.

    -Хаана амьдардаг вэ? Улсын Их Хурлын гишүүд хөдөө, хотоос сонгогдсон ялгаагүй Улаанбаатарт суудаг учраас асуудалгүй. Харин нийслэл, дүүрэгт сонгогдсон төлөөлөгчид хаана амьдардгийг (байшингийн дугаар, хаалганы тоот байх албагүй ч дүүрэг, хороо ба хороолол, хотхоноор) мэдэх ёстой нэг шалтгаан бий. Хувь хүний нууц байж болох ч тухайн сонгуулийн тойрог буюу дүүрэг, хороо, гудамж хорооллын иргэдийг хаанахын хэн төлөөлөөд байгааг мэдэхэд хэрэгтэй.

    Ажиглахад, нийслэлийн хүн амын тэн хагас болсон гэр хорооллынхон, тэр дундаа Яармаг, Баянхошуу, долоон буудал, Дэнжийн мянга, Чингэлтэй, Бэлх, Улиастайд буюу сонгогчдынхоо дунд амьдардаг төлөөлөгч олдохгүй байна. Хэрвээ олдвол, сонгогчидтойгоо утаатай ч гэсэн нэг агаараар амьсгалдаг гэж мэтээр алдаршуулах юмсан.

    Ийм учраас намтар бичих стандарт биш юмаа гэхэд наад захын шаардлага тавих цаг болсон бус уу? Тийм юмгүйн улмаас фэнгшү С.Ганбаатар баахан сургуулийг дутуу төгсгөж халтуурдсан нь хожим илэрсэн. Санаснаас, яагаад фэнгшү болсноо намтраасаа бүрэн арилгажээ. Хотын Засаг дарга С.Амарсайхан 1994-2000 оны хооронд АНУ-д гурван коллежийг хоёр хоёр жилээр хувааж төгсгөөд эрх зүйн магистр болж, тэндээсээ шууд Бээжин дахь ЭСЯ-нд атташегаар томилогдсоны нууц тайлагдаагүй хэвээр.

    Улс төрч хүний төгс биш юмаа гэхэд зүгээр л бүтэн намтар ямар байхыг овог нэрээс гадна дараах байдлаар төсөөлж байна.

    • Төрсөн он сар өдөр
    • Төрсөн газар
    • Аль дунд сургууль элссэн, төгсгөсөн он
    • Элссэн дээд сургууль, анги, салбар, он, төгссөн он, эзэмшсэн мэргэжил, хамгаалсан дипломын сэдэв
    • Магистр, мастер, докторт суралцсан буюу эхэлж дууссан он, эрдмийн ажлын сэдэв.
    • Ажилласан байгууллага, аж ахуйн нэгж, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, тус бүрийн эхэлсэн ба дууссан огноо. Ямар нэгэн зөвлөх туслахаар ажилласан бол хаана бөгөөд хэний?
    • Сонгуульт ажил. Удирдлагад нь багтдаг байгууллага, аж ахуйн нэгжийн нэр ба эхэлсэн, дууссан цаг.
    • Төрийн одон, медаль, цол, шагналууд, тэдгээрийг авсан он гэх мэт.

    Дараачийн ээлжинд хөрөнгө чинээ. Авлигатай тэмцэх газраас хөрөнгө орлогын мэдүүлгийг хураангуйг нийтэлдэг нь зөвхөн сэжүүр төдий юм. Одоо задалж дэлгэрүүлэх цаг болсон.

    Аливаа намтар гэр бүл, хүүхдийн тоо гэсхийгээд төгсдөг.

    Цаашаагаа хүссэн, хүсээгүй хэвлэл мэдээлэл, олон нийт дэлгэрүүлээд явна. Жирийн иргэний намтар хувийн хэрэг боловч улс төрч, төрийн өндөр албан тушаалтан, нэр нөлөөтэй хүмүүсийнх бол сонгогчдийн хэрэг. Юуны өмнө “Соронз”, “Гранд ньюс”, People of Mongolia, “Папараци” гээд сэтгүүлүүд тэдний хувийн амьдралыг өнгөтэйгөөр дэлгээд өгнө.

    Намтарт нь орох ёстой ишлэл гэж байна. Улс төрчид буруу зөв их бурна, дараа нь мартахыг хүснэ, гэхдээ хэвлэл мэдээлэл хэзээ ч мартуулдаггүй. Хийсэн бүтээснийг нэмж болно. УИХ-ын гишүүн Ч.Улаан арваад жилийн өмнө Сэлэнгэ аймагт нэг гэр бүлийн 4 хүнийг уснаас аварсан шиг баатарлаг үйлс орох ёстой. Нөгөө талаар улс төрч болгонд байдаг нүглийн жагсаалт, жишээлбэл, ЖДҮ-гээс сэмхэн амжуулаад баригдаж АТГ-аар цолоо дуудуулсан нь багтах ёстой.

    Сүүлийн үед хүний хүмүүжил 3-5 насандаа шийдэгддэг гэж их бичдэг болжээ. Цаашаагаа тэр чигээрээ явдаг. Том хүн дээр буулгаж хэлбэл хэзээ ч засардаггүй. Хулгайч байсан бол ерөнхийлөгч болсон ч үргэлжлүүлнэ. Арай боловсон бөгөөд өндөр түвшинд. Харин тэднийг тогтоож байх цорын ганц арга бол урьдах нүгэл буюу намтрыг  мэдэж байгаад тасралтгүй сануулан хянах явдал юм.

    Улс төрчид юуг нууж байгаа нь тэдний жинхэнэ нүүр царай. Энэ утгаараа улс төрч;ийн намтартаа оруулахыг хүсдэггүй жижигхэн фактуудад тэдний мөн чанар оршино. Дэлгэцэн дээр хэдэн цагаар, эсвэл сонин сэтгүүлийн 10-20 нүүрээр чалчсан хэрнээ хамгийн ноцтойгоо нуугаад, эсвэл засаад, тэмээг ямаа, ямааг тэмээ болгож чаддаг хүмүүс бол улс төрчид.

    Цаг өөр болжээ. Улс төрчид, нэр дэвшигчид намтраа өөрсдөө үнэн зөв бөгөөд бүрэн бичиж цэгцрэх хэрэгтэй. Урьд нь худлаа нээрээ залж байсан бол эртхэн буруугаа хүлээж уучлал гуйх. Эс тэгвэл сонгуулийн сурталчилгааны үеэр сэтгүүлчид, сонгогчид, бас дайснууд нь дурайтал бичээд өгнө.

    P.S:

    Улс төрчдийн намтрын асуудлаар санал сэтгэгдлээ хэлэх хүн байх аваас http://www.ajiglalt.mn сайт дээр зэрэг байршуулсан тул тэнд бичиж үлдээнэ үү. Арай дэндүү юм бичсэн хүнийхийг би хасах байх. Энд болохоор хараал ерөөл нь хэтрээд байдаг тул хүлцэл өчсүгэй.

     
  • Mongold 0 on 2019.05.31 Permalink | Reply  

    2019.05. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.05.31. Баасан

    “Цагийн үед”:

    МҮОНРТ-ийн ажилтнуудын хүүхдүүдийн дунд “Миний аавын ээжийн ажлын газар” гар зургийн уралдааны шилдгүүд тодорлоо.


    2019.05.29. Лхагва

    Цагийн хүрд”: 

    – УИХ-ын гишүүн, Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэлийн мэдэгдэл: Сүрьеэгийн асуудлыг улс төржүүлж байна

    -“MNB хүүхдүүд” цэцэрлэг хичээлийн жилийн хаалтаа хийлээ.

    – Хэд хоногийн өмнө Эрүүл мэндийн яамны өмнө болсон цуглааны эсрэг тайлбар. Харин тэр цуглааныг “Цагийн хүрд” үзүүлээгүй.


    2019.05.26. Ням

    17:15 “Элч гэрлийн эзэд” Өмнөд бүсийн цахилгаан түгээх сүлжээ, Төрийн өмчит компанийн нэвтрүүлэг

    17:45 “Төл таван эрдэнэ” Сүхбаатар аймгаас бэлтгэв

    18:15 Засаг цаг

    19:15 Дэлхийн бренд Монголд

    19:20 Хөгжлийн замаар: “Жижиг дунд үйлдвэрлэл-1”


    2019.05.23. Пүрэв

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ Нийслэлийн Засаг даргын хэрэгжүүлэгч агентлаг Аялал жуулчлалын газартай хамтран ажиллах санамж бичигт Л.Нинжжамц гарын үсэг зурсан тухай сурвалжлага


    2018.05.13. Даваа

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудын дундах спорт наадмыг зохион байгуулж “Үндэсний олон нийтийн радио, телевиз үнэхээр амжилттай оролцов” гэсэн тайлбар

    -Зайсан толгойг моджуулах аяны тухай сурвалжлага. Агуулга: “Оюуны ундраа” групп Нийслэлийн 380 жилийн ой, Халх голын 80 жилийн ойг тохиолдуулаад ахмад дайчиддаа хүндэтгэл үзүүллээ. Мөн Зайсан толгойг моджуулах төслийг эхлүүлсэн байна. (нэвтрүүлэгч Ичинхорлоо). “Оюуны ундраа” группийн ерөнхий захирал С.Ганбатын “Зайсан хилл” цогцолборын дэргэд байгаль дэлхийгээ хамгаалах тухай яриа. “Бүх хүн мод тарьж пайз зүүх боломжтой” гэсэн тайлбар. Яг энэ сурвалжлагыг C1 телевизийн мэдээллийн хөтөлбөрөөр үзүүлэв. Бусдын бэлтгэсэн сурвалжлагыг МҮОНРТ ямар нэгэн тайлбаргүйгээр авч үзүүлсэн байна.


    2019.05.11. Бямба

    19:20 Ухаалаг утсыг Мобикомоос авдаг


    2019.05.10. Баасан

    “Цагийн хүрд” 

    -Москвад ялалтын баяраар “Бадмаараг” хамтлаг дуулж оролцсон тухай сурвалжлага. МҮОНРТ- ийн ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын яриа: МҮОНРТ-ээс зарласан уралдаанд түрүүлсэн баг гэсэн агуулгатай. 


    2019.05.03. Баасан

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ дэргэдээ хараат бус эрэн сурвалжлах редакци байгуулсан тухай тайлбар. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамц өөрөө гарч тайлбар хийв. 


    2019.05.02.

    “Цагийн хүрд”

    -МҮОНРТ Жендерийн үндэсний хороотой хамтран ажиллахад гарын үсэг зурсан тухай. Ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын тайлбар яриа.

     
  • Mongold 0 on 2019.05.22 Permalink | Reply  

    Хот газарт хонь хурга нийлэхүй 

    2019.05.22.

    Нийслэлд автомашингүй өдөр болов. Ингэхийн тулд хотын төвийн замуудыг тасалж хаагаад гүйцээ. Доторх зайд Улаанбаатар-2019 марафон болов. Хөгшин залуу, эрэгтэй эмэгтэй, хүүхдээ хөтөлсөн, утсаа чихэндээ нааснаас эхлээд дэлхийд холын зайн хамаг рекордыг тогтоосон Африкийн хар тамирчид нийт таван ангиллаар уралдлаа. Зургаа дахь удаагийн марафон учраас манайхан зохион байгуулаад сурчээ. Гараа, тэмдэглэгээ, замын цэгүүд, сайн дурынхан, тэжээлтэй ус, бариа, чимэглэл, шууд дамжуулалт нь дэлхийн жишгийг чадах чинээгээрээ дууриажээ. Нью-Йоркийн, Бостоны (нөгөө бөмбөг дэлбэлдэг!), Токиогийн марафон зурагтаар иймэрхүү л харагддаг. Гэхдээ монголчууд юм хойно үе үе, ялангуяа бариан дээр замбараагүйтүүлэхгүй байж яаж чадахав.

    Саяхны гамшгаас хамгаалах иж бүрэн сургуулилт. Хэзээ нэгэн өдөр газар хүчтэйхэн чичирвэл нурахгүй юм аа гэхэд физикийн хуулийн дагуу хазайгаад унаж мэдэх (манайхан барилгыг сайн барьдаг, гагцхүү суурь асуудалтай гэж сонссон) гозгор барилгуудаар улам бүр чигжигдэж байгаа нийслэл хотын оршин суугчдийг сэрэмжлүүлэх зорилготой байсан ч онцгой байдлынханд өөрсдөд нь сургамжтай болов. Тэд үнэхээр хичээсэн ч зохион байгуулалтын олон алдаа гаргажээ. Цугларсан хүмүүс хэнд ч хэрэггүй бичиг авахаар урт оочирлон бужигнаан үүсгэсэн, эсгий гэр, намхан байшингаасаа гарч ирсэн иргэд өндөр барилгын дор цугларсан гэх мэт. Одоо 20, 30 давхар байшинд гал гарвал яаж аврах сургууль хийгээсэй.

    Дээрхэн үед иргэний хамгаалалтын сургууль хийдэг байж. 1960-аад оны сүүлчээр Баяндун суманд намайг зуныхаа амралтаар очоод байхад тийм сургуулилт таарсан. Үй олноор хөнөөх зэвсгийн тухай зурагт хуудсанд, бодвол цацраг туяа, хорт бодисоос сэргийлж байшин барилгынхаа нүх сүвийг битүүлэх заавар байсныг ах нар уншаад хэтрүүлсэн үү, эсвэл дээрээс тийм үүрэг өгсөн үү, зуны модон байшингийн завсрыг гудас, хөнжлөөр таглахаар оролдож байтал дууслаа гэсэн дохио дуугарч билээ. Бэлэн байсан хорт утааны нэг багыг хэн углахаа шийдэж чадаагүй өнгөрсөн. Газрын мухарт байгаа сумын төвд атомын бөмбөг хаяад … гэж төсөөл дөө!

    Бид өнгөрсөн зуунаас Майн баярын, Улсын баярын парад, жагсаал гээд олон түмний арга хэмжээг зохион байгуулж иржээ. Шууд жагсаахгүй бөгөөд оюутан сурагчдийг цуглуулж учир зүггүй бэлтгүүлнэ. Октябрийн баярын жагсаалын бэлтгэлийн үеэр их даардаг байлаа. 1974 оны өвөл Л.И.Брежнев Монголд айлчлахад Эрүүл мэндийн яамны харалдаа сургуулиараа мөн ч удаан хүлээсний эцэст тэр эрхмийг машин дотроос нь хараад ура хашгирсаар Их тэнгэр лүү үдэж билээ. Амьдаар нь харсанд тооцно биз?

    Намын болоод бусад их хурлууд дэндүү албан бөгөөд уйтгартай ч нам, эвлэлийн зүгээс илүү дутуу юм бодуулдаггүй байжээ.  Харин одоо цагийн хурал, чуулган, форумууд тэнгэр газар шиг ялгаатай. Индэр дээр зөвхөн дарга биш, бас араар нь хүмүүс зогсох эхэндээ сонин байсан бол сүүлдээ дассан. Хамгийн сүүлд Татварын ерөнхий газрын дарга өөрийн хэлтсийн дарга нарыг хоёр талаараа ярайтал зогсоогоод илтгэл тавьж харагдсан. Өнөөдөр бүх хурал тайзан дээрх урт ширээний ард эгнэсэн биш, тус тусдаа буйдан сандалд сууж тухалсан модератор, панелист гэгчтэй болжээ. Энэ бүхэн дэлхийн жишиг, стандарт юм. Ялгаа нь ийм хурал, семинар, лекц, форум, хэлэлцүүлгийн тоо бөгөөд манайх хол тасархай санагддаг. Бас Үндэсний онцлог гэж байна. Хэдэн жилийн өмнөх Эдийн засгийн форум дээр Эдийн засгийн сайд “Фортуна” Батбаяр хэнгэрэг дэлдэж бараг бөөлсөн бол лам нар ном уншдаг тууз хайчлах ёслол өөр хаана ч байхгүй биз.

    Удахгүй хонхны баярууд эхэлнэ. Өглөө эрт их дээд, дунд, бага, улсын, хувийн гээд элдэв сургуулийн гадна дуу хөгжим цууриатан цэцэг, шаар алаглаж оюутан сурагч, эцэг эхчүүд багширна. Энэ арга хэмжээнд жилээс жилд засагдаагүй нэг дутагдал байгааг хэлсүгэй. Олон хоног, сараар бэлтгэж төгс гоё болсон охид хөвгүүд диплом гэрчилгээгээ гардан авах мөчид болдог явдал. Сургуулийн удирдлага үг хэлсний дараа гурав, эсвэл голдуу тав таваар нь нэр дуудна. Хэрвээ цааш ингэж дуудсан дарааллаар үргэлжилбэл асуудал байхгүй. Гэтэл багш, захирал, доктор, профессоруудын хэн нь хэнд гардуулахыг урьдчилж товлоогүй байх бөгөөд тэдэнд хэн нэгний дипломыг атгуулсныг аваад диплом дээрх нэрийг гаргаж уншина, “чи хэн билээ” гэж асууна, энэ зуур хэдэн хормыг алдана, ромбо тэмдгийг зарим нь түргэн шаламгай, зарим нь хоцорч зүүнэ. Дараа нь дипломоо дундаа хийж, гар бариад зургаа даруулна. Үүний төлөө сургуулиас хөлсөлсөн гэрэл зурагчин төдийгүй аппарат, камер барьсан нэг нөхөд, аав ээж тайзан дээр дүүрнэ. Энэ хооронд дараачийн гурав юмуу тавыг дуудаад тайзан дээр гаргаад ирнэ… Ингээд дипломоо гардан авах гэж байгаа, авч байгаа, дөнгөж авчихаад зургаа даруулахаар поозоо авч байгаа, даруулчихаад бууж байгаа гээд хөл толгой олдохгүй юм болдог.

    Дараачийн хүмүүсийг түр хүлээлгэж болохгүй юу гэвэл үгүй, хэдэн зуун хүнд диплом гардуулах учраас шавдуулах хэрэгтэй гэнэ. Тэр үнэн. Гэхдээ диплом гардуулах ёслол эхлэх гэж бүтэн цаг, хоёр цаг хүлээлгэх нь гэм биш зан байдаг. Хэрвээ яг цагтаа эхэлсэн бол тайван сайхан амжуулах байсан.

    Эндээс дахин дүгнэхэд, бидний хамгийн том асуудал бол хууль номыг дагахаас эхлээд өчүүхэн жижиг юмыг хүртэл эмх цэгц, дэс дараатай гүйцэтгэж чаддаггүй байх явдал. Төрийн том хэргийг хувийн ашиг, их үйлийг жижигхэн юмаар баллаж, тэрбумыг ганц хулгайч үгүй хийж байна. Сайхан арга хэмжээг дээрхийн адил жижиг алдаанууд баллаад хаячихдаг.  Саяхан сургууль төгсөгчдийн нэгэн уулзалт болов. Багш нар нойр хоолгүй бэлтгэж, сэтгэл хөдөлсөн төгсөгчид пиг дүүрсэн ч цугларсан хүмүүсээ, наад зах нь захирал, эрхлэгчээ олигтой танилцуулахгүй юм. Манайхны элдэв ёслолын арга хэмжээнд уран гоё ярих нь эмх цэгцээсээ ямагт давж гараад байдаг.

    Өнөөдөр цэцэрлэгийн хүүхдүүдийг гудамжаар авч явахтай таарлаа. Урьд нь нэг багш чиглүүлж, араас нь өөр нэг багш хурааж алхана. Даанч хоёр хоёроороо хөтөлсөн багачууд явган хүний нарийхан зам дээр багталцаж ядна, зөрж өнгөрөх хүмүүст шахагдана, хоцроно, түргэлэхээрээ урьдах хоёрын өсгий дээр гишгэнэ. Багш нар нь арга буюу дуудаж, хашгирч, анхааруулна. Хэрвээ хүүхдүүдийн гарыг тавиулбал бүр болохгүй. Үүнийг харсан нэгэн тэсэлгүй саналаа хэлж байна. Гадаад оронд бол урт олс юмуу уяа аваад (тод өнгөтэй байх ёстой гэнэ) хүүхдүүдийг бариулаад (хаанаас барихыг нь хүртэл тэмдэглэдэг) цувуулчихдаг юм байна. Ингээд уулчид шиг нэг эгнээгээр, бие биенээ дагаад, түрүүлэхгүй, хоцрохгүй, бас уяагаараа машин замаас хашигдаад явдаг ажээ.

    Хүүхдийн аюулгүй байдал, хүрээ соёл, менежмент, хууль журам, хөгжлийн бодлого гэх мэт том том асуудлын шийдэл нь модератор, панелистуудтайгаар дэлхийн стандартаар хуралдах бус, дээр жишээ татсан жижиг жижиг юмыг зөв, цэгцтэй, дэс дараатай, чадвал дэлхийн стандартаар хийж сурахаас эхлэх ёстой болов уу.

     
  • Mongold 0 on 2019.04.30 Permalink | Reply  

    Олон нийтийн телевизэд юу дутав? 

    2019.04.30.

    Өнгөрсөн сард УИХ-аар МҮОНРТ-ийн үндэсний зөвлөлийн зарим гишүүнийг нөхөн томилсон нь С.Алтанцэцэг, В.Бат-Эрдэнэ, Н.Жанцан, Д.Өлзийбаатар, Д.Батсүх нар. Олон нийтийн телевиз маань улс орны хувь заяа шийдэгдэж байгаа мэт, бусад нэвтрүүлгээ цуцалж байгаад хоёр сувгаараа зэрэг, шууд дамжуулж, дундуур нь хуулийн заалт уншиж сүржигнэсэн хуралдаан дээр гишүүд их олон юм ярьсан ч бүх юм “намын бодлого” ба Ерөнхийлөгчийн тааллаар болж өнгөрөв. Үндэсний зөвлөлд нэрээ дэвшүүлээд шударгаар өрсөлдөөд гарчихаж магадгүй гэж их санасан хорин хэдэн эрхмийн гэнэн цайлганыг гайхаад баршгүй. Лав Үндсэн хуулийн цэцийн асан Жанцан “таны онол ба практикийн мэдлэг хэрэгтэй гээд санал тавихад нь зөвшөөрлөө” маягийн юм ярьж сайрхав. Уул шугамандаа дээрээс санал тавьдагүй, дороос нэр дэвшүүлдэг учиртай юм ш дээ.

    Ингээд нийтлэлч Д.Батбаярын оношилсноор, хаашаа ч дагаж харвахад бэлэн болсон сүрэг дахин нэг удаа сумаа ярсхийтэл тавилаа. Гэхдээ О.Баасанхүү (“Манайх Ерөнхийлөгчийн засаглалтай болсон нь харагдаж байна”), Ц.Даваасүрэн (“Зарим нэг улсыг харж байхад улс төрийн нөлөө орсон харагдаж байна… Тархи угаадаг гол хэрэгсэл чинь үндэсний телевиз”). Л.Болд (“Олон нийтийн телевиз олон суваг нээгээд бүх арилжааны телевизтэйгээ өрсөлддөг CCTV болчихлоо”) гээд хоёр гурван тэрслүү гишүүн байсан.

    Амаараа шударга загнах аюулгүй юм чинь үлдсэн гишүүд магтаж шүүмжилж, гомдож, тал зассаныг тоочихгүйгээр дүгнэхэд, хар барааныг багасгаж, “стрессийн тойрог”-оос гаргах, нийгмийн гэгээрэл, энтертэйнментыг цагийг нэмэгдүүлэх, соён гэгээрлийн төв байх, ёс суртахууны бодлого явуулах, монгол хүнээ өнгө оруулах тухай захиа даалгавар зонхилж байлаа.

    Эрх мэдэлтнүүдийн төдийгүй нийт үзэгчдийн асар том эндүүрэл бол телевизийн дэлгэц тэр чигээрээ хар бараанд автсан гэх явдал юм. Яг үнэндээ муу муухай агуулга ямар ч телевизийн эфирийн цагийн өчүүхэн хувийг эзэлдэг. Олон нийтийн телевизийн тухайд гэвэл тэр чигээрээ ажил төрөл, ололт амжилт, бүтээн байгуулалт, тууз хайчлалт, нийгмийн хариуцлага, түүх уламжлал, концерт, найр наадам, зугаа цэнгэл. Төр, засгийн нэвтрүүлгүүд, хуулийг улаан цайм зөрчсөн сурталчилгаа, захиалгат төлбөрт, хулгайн нэвтрүүлгүүд бүгд эерэгт орно. Хар бараан нь хаана байна? Эсвэл авлига их байна, уялдаа  холбоог сайжруулах хэрэгтэй, бодлого дутагдаад байна гэсэн хэдэн өгүүлбэрээс төдийлөн хэтрэхгүй, хал балгүй, хоосон яриа хэлэлцүүлгийг хэлээд байна уу? Хэрвээ Их хурлын гишүүдийн хэлснээр МҮОНРТ дахиад гэрэл нэмэх юм бол цайраад юу ч харагдахгүй болно.

     
  • Mongold 0 on 2019.04.30 Permalink | Reply  

    2019.04. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.04.28. Ням

    17:05 Бидний цөөхөн Монголчууд: “Эгэл баатар” /Япон улсаас/
    17:35 MNB World: “Playback” энтертаймент нэвтрүүлэг
    18:05 Сүлдэт баганын дэргэдээс: “Амь өрссөн алба”
    18:30 “Төл таван эрдэнэ” Төв аймгаас бэлтгэв
    19:00 Монос хүнс ХХК танилцуулга


    2019.04.27. Бямба

    18:10 Үл мэдэх ба түүний нөхөд
    18:40 “Төл таван эрдэнэ” Завхан аймгаас бэлтгэв
    19:10 Монос хүнс ХХК танилцуулга


    2019.04.04. Пүрэв

    19:00 Хөгжил дагуулсан зам


    2019.04.02. Баасан

    18:00 “Хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх төсөл” Хэнтий аймгаас бэлтгэв
    18:30 Нийгмийн хэлэлцүүлэг: “Хүүхэд-Мэдээллийн аюулгүй байдал”
    19:20 “Урлаг” теле сэтгүүл

     
  • Mongold 0 on 2019.04.30 Permalink | Reply  

    Олон нийтийн телевизийн өөрөгдөлт (сэлфидэлт) 

    2019.04.30.

    Өчигдөр буюу 4-р сарын 29-ны орой МҮОНРТ тайлангийн хурал хийжээ. Түүнийгээ “Цагийн хүрд”-ээрээ орон даяар цацав. Ерөнхий захирал нь ажлаа танилцуулж, тэгснээ ярилцлага өглөө. Удалгүй эрэн сурвалжлах алба байгуулан цуврал бүтээл гаргах ба хүүхэд залуучуудын хүмүүжил, төлөвшилд хэрэгтэй олон нэвтрүүлэг хийх ажээ.

    Монголын телевизийн №1 мэдээллийн хөтөлбөр бол “Цагийн хүрд”. Улс орны болон дэлхийн амьдралын хамгийн чухлыг үдэш болгон харуулдаг бараг албан ёсны учраас тэр юм. Төрийн алба, айлчлал, чуулган, хэлэлцээр, одон медаль, олон анхаарал татсан дуулиан гэх мэт. Харин сүүлийн жилүүдэд гол төлөв ерөнхий захирал Л.Нинжжамцын ярианаас бүтсэн МҮОНРТ-ийн өөрийн магтаал монголын том үйл явдлын тоонд хүч түрэн орсон байна. Хэд хоногийн өмнө МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөл хуралдаж аудитын шалгалтын дүнг хэлэлцсэн, араас нь жилийн тайлан хэвлэгдэн гарсан зэрэг үйл явдлыг “Цагийн хүрд”-ээр дээрхийн адил дараалан сурвалжилсан билээ.

    Сэлфи гэрэл зураг гэж бий. Монголоор өөрөг (ӨӨРийн хөрӨГ) гэх. Харин манай олон нийтийн телевиз сэлфи буюу өөрөг сурвалжлагыг бий болгож монголын, магадгүй дэлхийн хэвлэл мэдээллийн хөгжилд жинтэй хувь нэмэр оруулахаар зориг шулууджээ.

    Саяхны нэг жишээ. Монголд тэр өдөр болсон мянга, түмэн үйл явдлаас чухам үүнийг “Цагийн хүрд”-ийнхэн ер бусын мэдрэмжээрээ олж сурвалжилж чадав. Сурвалжлагын хамгийн эхний өгүүлбэрийг сонсох уу? “МҮОНРТ фитнесийн өрөөгөө шинэчиллээ”. Дуу алдмаар! Хэдэн төмөр нэмснийг ингэхлээр, нээлтийг яасан байхуу? Жинхэнэ уран бүтээлч хүмүүс учраас ноднин Москвад суугаа ЭСЯ-ныхан хонгилын өрөөгөө засварлаад тууз хайчилсныг хол хаясан байж таарна. “Цаг наргүй ажилладаг”, “шөнийн бор хоногтоо гэртээ ордог” танил хүмүүс нь хөдөлгөөний дутагдлаас сэргийлэн дасгал хийхийг харсан үзэгчдийн нүдэнд баярын нулимс цийлэгнэхээр сурвалжлага болжээ.

    Жендерийн мэдрэмжтэй шилдэг редакци тодруулахад MNB World суваг түрүүлсэн тухай “Цагийн хүрд”-ийн бас нэг сурвалжлагыг санаж байна. Захирлынх нь яриагаар бол жил гаруйхны өмнө байгуулагдсан хэрнээ өөрийн орны онцлог дээр BBC-ийн редакцийн бодлогыг нэмээд судалсан чинь ийм өндөр амжилтанд хүрчихсэн. Дэлхийгээр нэг шуугисан болов уу. Өөр нэг сурвалжлага анхандаа зүгээр л сэтгэл зүйн боловсролын сэдэвтэй хэлэлцүүлгийн тухай байсан. Гэнэтхэн “Сайн мэдээ түгээхийн ач тусыг харуулах нэгэн жишээ байна” гэж зарлаад МҮОНРТ ХААН банктай хамтарсан хавдрын эсрэг аяныг үзүүлж гарав. Тэртээ тэргүй олон жил үргэлжилсэн аяныг энд хамааруулсны шалтгаан нь  Л.Нинжжамц захирал уг хэлэлцүүлэгт оролцсонд байжээ. Ингээд МҮОНРТ нийгмийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэхийн тулд өдөр тутамдаа шуурхай ажиллаж эерэг мэдээлэл түгээхийг хичээдэг гэсэн оршилтойгоор захирлынхаа яриаг оруулахад, бид хүмүүсээ сургахын тулд Эрхүүгийн кино урлагын сургууль руу хүмүүсээ 100,100-гаар нь явуулж байна, гадна дотнын хөгжилтэй орнууд руу хүмүүсээ явуулж эхэлж байна, манай контентууд сүүлийн хоёр жил өөрчлөгдөж байгаа гэдэгтэй маш итгэлтэй байгаа гээд авч өгөх нь тэр. Үнэхээр зуу зуугаар нь сургасныг “Цагийн хүрд”-ээр хэдэнтээ гаргажээ. Мөн “MNB Хүний нөөцийн шинэчлэл” нэртэй нэвтрүүлэг 1,2-р сувгаар байн байн гарсан нь нөгөө зуу, зуун уран бүтээлч Эрхүү орж хичээлд суусны дэлгэрэнгүй тайлан ажээ.

    Монголын хамгийн алдартай цэцэрлэг бол MNB Kids боллоо. Албаны байр сав, төсвийн зардал мөнгөөр дэргэдээ цэцэрлэг байгуулсныг буруу зөв гэхгүй. Хамгийн гол нь түүнийгээ нэг хэсэг үзүүлж салсангүй. Нээгдлээ, баяр тэмдэглэлээ гэх мэтээр. Бид удахгүй тэр багш, хүүхдүүдийг таньдаг болох нь.

    Хэрвээ олон нийтийн телевизийн хамт олноос хэн нэгэн одон тэмдэг авах юм бол Төрийн ордонд гардаж авахаас эхлээд телевиз дээрээ хүрэлцэн ирсэн, хамт олон нь угтсан, Нинжжамц захирал хүлээж авсан гээд зогсохоо мартдаг удаа бий. Тавин жилийн ойгоор шагнуулсан арван хэдэн хүнийг “Цагийн хүрд”-ийнхээ хамгийн эхэнд нэг нэгээр нь тусгайлан танилцуулсан билээ. .

    Энэ бүхэн бол Нинжжамц захирлын хэлсэн “өөрчлөгдсөн контент”-ын жишээ юу? Эсвэл сэлфидээгүйдэлт үү?

    P.S: Үндэсний зөвлөлийг нөхөн сонгосон УИХ-ын чуулганы хуралдааныг “Цагийн хүрд”-ээр дэлгэрэнгүй тоймлон үзүүлсний араас яасан байхав? Арай ерөнхий захирал Л.Нинжжамц гарч яриагүй байлгүй дээ.

    Үгүй ээ, үнэхээр тэгсэн байна. Тэрбээр УИХ-ын хэлэлцүүлэгт дүгнэлт өгч том тайлбар хийжээ.

     
  • Mongold 0 on 2019.04.19 Permalink | Reply  

    “Энэ улс төрчдийн захиалгаар бас их хэт юм хийж байгаа шүү” 

    2019.04.25.

    УИХ-ын чуулганы 2019.04.19-ний өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар Монголын үндэсний олон нийтийн радио, телевизийн Үндэсний зөвлөлийн гишүүнийг томилох тухай асуудал хэлэлцсэн билээ.

    Уг хуралдааны тэмдэглэлээс

    УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбат:

    -Хоёрдугаарт, энэ улс төрчдийн захиалгаар бас их хэт юм хийж байгаа шүү. Одоо бүр нэр бүхий Их Хурлын гишүүд байдаг гээд л би сонсоод байгаа. Заавал орой болгоны ММ-ийн мэдээгээр миний нэрийг гарга, миний тухай мэдээ гарга. Нэг үг өгүүлбэр, нэг дүрс гарга гээд ингээд шахаад байдаг. Тийм хэрэггүй юманд эфирийнхээ цагийг ингэж тэр олон хүний хөдөлмөрийг үрж байхын оронд. Үнэхээр тэр өөрөө ярих дуртай хүмүүс байгаа бол тэр парламентын сувгаараа л энэ Их Хурлын гишүүд ярьдаг юм байгаа биз. Бусад үед нь жаахан энэ нийгэмд хэрэгтэй юм явуулдаг ийм зүг рүү одоо бас чиглүүлэх хэрэгтэй.

    УИХ-ын гишүүн Ө.Энхтүвшин:

    – Гуравдугаарт нь, сүүлийн үед энэ Үндэсний олон нийтийн телевиз та нарт жилд 10.0 тэрбум төгрөг өгч байгаа шүү. Тэгэхэд төрийн мэдээллийг явуулъя гэхэд ахиад мөнгө нэхээд байна шүү. Тэгэх юм бол та нарт тэр мөнгийг өгөхгүй. Адилхан одоо телевизүүдтэй хамт яв. Одоо энэ Халхын гол дээр гэхэд л одоо бид нар зуун хэдэн сая төгрөг тавьж байна. 80 жилийн ой дээр. Яагаад гэвэл ингэхгүй бол бид нэвтрүүлэхгүй гэж. Тэгэх юм бол та нарт тэр мөнгө өгөхийн хэрэг байхгүй шүү. 

     
  • Mongold 0 on 2019.03.29 Permalink | Reply  

    2019.03. Олон нийтийн телевизээр 

    2019.03.29. Баасан

    19:30 MNB Хүний нөөцийн шинэчлэл

     
  • Mongold 0 on 2019.03.20 Permalink | Reply  

    Нэгдсэн Үндэстний гудамж 

    2019.05.20.

    Өчигдөр өглөө баруун талыг нь Кубын элчин сайдын яам эзэлдэг хоёр давхар барилгын хажуугаар өнгөртөл зүүн талын зарим цонх шилгүй, засвар орсон харагдав. Тэгээд олон байгууллагын гар дамжсан энэ хэсгийн түүхийн нэгээхэн хэсгийг гэнэт санав. Нээрээ яг энд далаад оны эхээр Өмнөд Вьетнамын үндэсний чөлөөлөх фронтын төлөөлөгчийн газар байсан. Тэгэхэд газрын зураг дээр эрэг дагасан, шахцалдаад далай руу уначихдаггүй юм байх даа гэж дуу алдмаар харагдсан нарийхан зурвас энэ улс хоёр хуваагдсан, өмнөд нь бас дахин хоёр хуваагдсан, тэгээд Америктай, бас хоорондоо дайтаж байсан вьетнамын дайны ид үе. Төлөөлөгчийн газрын үүдэн дэх самбарт, өнгөрсөн сард ӨВҮЧФ-ийн дайчид америкийн төчнөөн тооны түрэмгийлэгч, тэдний гар хөл болсон Сайгоны төчнөөн цэргийг (өмнөдүүдээ хэлж байна) устгав, дайсны онгоцыг пуужингаар буудаж сөнөөгөөд нисэгчийг олзлов, дайснууд жирийн тосгон сууринг шатааж харгислав гэсэн тайлбар бүхий аймшигтай зургуудыг тавьдаг байсан. Нэг мэдэхэд дайн дуусч төлөөлөгчийн газар алга болсон. Бодвол Хөдөө аж ахуйн яамны дэргэдэх БНСВУ-ын Элчин сайдын яамтайгаа нэгдсэн байх. 

    Харин түүнээс өмнө 1960-аад онд энэ байранд төрийн томчуудтай 8 айл амьдарч байжээ. АИХ-ын тэргүүлэгчдийн дарга Ж.Самбуу, Улс төрийн товчооны гишүүн Д.Моломжамц …  

    Барилга болгон түүх байдаг. Харин гудамж бол бүр том түүх.

    Энэ гудамжаар би сурагч байхаасаа эхлээд дөчин хэдэн жил нааш цааш алхжээ. Хичээлдээ өдөр бүр явдаг байсан, одоо ч ажилдаа явдаг. Анх ямар нэртэй байсныг таг мартсан ч 1990 онд Нэгдсэн үндэстний гудамж болсныг санадаг. МУИС-ын дөрөвдүгээр байр буюу Эдийн засгийн сургуулийн урдуурх Бага тойруугийн замын  урдаас эхэлж хагас дугуйраад, тэгснээ тэгширч явсаар дахиад дугуйрч 5-р сургуулийн урдуурх Бага тойруугийн зам хүрээд дуусдаг нумарсан гудамж. Ганц километр ч хүрэхгүй болов уу.

    Нэгдсэн үндэстний гудамжны бол 1960-аад оноос XXI зуун гаран гартал Улаанбаатарын хамгийн аятайхан гудамж байжээ. Ялангуяа амралтын өдөр эртхэн гараад явбал ганц ч хүн тааралдахгүй, ширхэг ч машин өнгөрөхгүй, цочмоор нам гүм байдагсан. Энэ нь учиртай. Гудамжны хойт талаар БНАГУ ба БНАСАУ-ын элчин сайдын яамд байрлаж, гаднаа сэргийлэгчтэй, харин зах зээлээс хойш эхнийх нь ХБНГУ-ын Элчин сайдын яам болж, харин Хойт Солонгосынхыг буулгаж оронд нь UN House нэртэй НҮБ-ын байр болгоод цагдаагаар мануулсаар өдий хүрчээ. Урдхан талд нь Сүхбаатар дүүргийн цагдан сэргийлэх, дараа нь Цагдаагийн хэлтэс бэлэн. Ийм байхад наад зах нь чимээ шуугиан тариад явах хүн олдох уу? Нийслэлийн төв дэх “их амар амгалан”.

    Харин өнөөдөр энэ гудамжны өмнөх түүх төгсөж байна. Гудамжны нүүрэн талын барилгууд дунд хэсгээрээ өмнөх төрхөө ерөнхийдөө хадгалсан ч нам гүм нь алга. Хоёр эгнээ зам нь өдрийн цагаар гурван эгнээ машин тавьдаг зогсоол болсон. Барилгуудын араар байсан нийтийн эзэмшлийн газар, хүүхдийн тоглоомын талбайг квадрат метр ч үлдээхгүйгээр өндөр барилгаар чигжсэнээр машинууд нь бүлтэрч гудамжийг эзэгнэсэн хэрэг. МТ компанийн 12 давхар офис бүр нүүрэн талд баригдсан бол Герман элчингийн чанх урд Гацуурт компанийн лав 15 давхар офисын цутгалт дуусаад зэргэлдээх оршин суугчдын эсэргүүцлээр зогсоод хэдэн жил болж буй, гэхдээ нураахгүй нь мэдээж. Сүхбаатар дүүргийн тамгын газрын байрны оронд концесс нэрээр 16 давхар барилга босч байна. Тун удалгүй гудамжийг сүүдэрлэдэг болно. Гудамжны баруун тийш алхвал алдарт Шилэн дэлгүүрийн навтгар одоохондоо хэвээрээ. Гэхдээ өндөр барилгаар солих зураг хэдийнэ гарчихсан харагдсан. ШУА-ийн хэвлэх үйлдвэрийн байр хувьчлагдаж Шинэ иргэншил дээд сургууль, ноднингээс давхар МСҮТ болжээ.

    Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хоёр талын барилгуудыг Улаанбаатарын бусад бүх гудамжны нэгэн адил ханыг цоолж, эсвэл сунгаад ресторан, баар, зоогийн газар, кофе шоп гаргасан нь шинэ цагийн түрлэг. Харин тэд маш их өөрчлөгддөг, байн байн нэр хаягаа сольж, солигдож харагддаг. (Зөвхөн Герман элчингийн чанх өөдөөс харсан даатгалын газрууд бизнесээ дагаад огт хөдөлдөггүй). Хүүхэд байхдаа уншсан сонгодог романуудын үйл явдал өрнөдөг, одоо ч хэвээрээ дуулддаг европын кафе, ресторанууд шиг түүх үлдэхгүй юм байна. Үүнийг илтгэх мэт Нэгдсэн үндэстний гудамжны хамгийн төгсгөлийн урд талын барилгын үзүүрийг хятадын “Найрамдал” ресторан аль хэдийнэ эзэгнэсэн бол хойт үзүүрт америкийн байх Circle K сүлжээний нэг дэлгүүр саяхан улаан өнгөө мандууллаа. Шинэ цагийн найрамдал, нэгдсэн үндэстнүүд гэж ийм болжээ.

    Гэхдээ Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хамгийн чухал хэсэг бол төрийн олон яам, агентлаг. Үүнд Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Үндэсний хөгжлийн газар, Соёл урлагийн газар, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам. Тавуулаа Нэгдсэн үндэстнээр хаягладаг учраас бичихгүй үлдээж боломгүй. С.Чинзориг сайдын яам машины зогсоол огт байхгүй ч С.Эрдэнэ сайдын үед яамны архив нэрээр ардаа 15 давхар хоёр өндрийг бариулсан нь үнэн хэрэгтээ орон сууц бололтой. Яагаад гэвэл хүүхдийн тоглоомын талбайтай. Эсвэл ажилтнууд нь үдийн цайгаараа гулсаж тоглодог юм болов уу. НХХЯ-ны булан тойроод урагшаа эргэвэл яамдын дундын том талбай байдаг ч сайд дарга нарын томоос том жипүүд болон ажилтнуудын машинуудаар пиг дүүрэн. Тэр олон машин хэрхэн орж гарч чадаад байдгийг тусгайлан судалмаар санагдсан.

    1970-аад оны эхээр яг энд манай гэр байсан. Нарийвчилбал, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам ба Байгаль орчны яамны барилгыг холбосон хэсгийн яг тэнд. Томоо гэгч хашаанд эмнэлэг, диспансер, тэгээд 3-4 айл. Хашаанаасаа гараад зүүн хойш эргэхэд гурван давхар барилга угтдаг. Одоо бол ХНХЯ, Үндэсний хөгжлийн газар, Соёл урлагийн газар. Харин тэр үед эзгүй, нэг, хоёрдугаар давхрын цонхнуудын зарим хагарсныг жижиг нүхтэйгээр төмөр торлож хамгаалсан аятай, харин гуравдугаар давхрын цонхнууд торлоогүй хэрнээ ихэнх нь бүтэн. Чулуу шидээд хүрдэггүй байжээ. Одоо санахад хүрмээр юм даа. Эсвэл тэр үеийн хүүхдүүд бид турь муутай байв уу? Ямар ч байсан улс орныхоо төлөө хэрэндээ л улс төржиж байсан ухаантай. Нов ногоон хувцастай, малгай дээрээ улаан тэмдэгтэй, гартаа Мао-гийн бяцхан улаан номтой хятад сургуулийн хүүхдүүдтэй бие биенээ муухай харж зөрдөг байсан тэр үе. Саяхан хэвлэгдэж гарсан “Бидний мэдэх хийгээд эс мэдэх Монгол-Хятадын найрамдал” цомгоос тэр гурван давхар тухайн үеийн хятад зочид буудал байсныг сая л мэдлээ. Хоёр орны харилцаа муудаад тэд орхиод явсны дараа нэг хэсэг эзгүйрсэн хэрэг. Надаас ахмадууд түүхийг нь сайхан яриад өгөх биз. Сая дурдсан номыг судалсан чинь 50-60-аад оны Улаанбаатарын ихэнх барилгыг БНХАУ-ын  тусламжтайгаар босгожээ. Бүр санаа зовмоор ч юм шиг. Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хоёр талын бүх барилгыг, түүний дотор Германы ЭСЯ-ны барилгыг бас. Бид ч яахав, социализмаа байгуулаад зав муутай явжээ.

    Өнөөдөр Улаанбаатарын муухай харагдаж байгаа, “ашиглалтын шаардлага хангахгүй”, “газар хөдөлбөл дарж ална” гэж амлаад байгаа барилга байшин бүр өөрийн түүхтэй.  Та бидний нүдний өмнө баларч байгаа энэ түүхийг ядахдаа ганц нэг гудамж, арга ядвал хэдэн барилгаар төлөөлүүлж хадгалж үлдээх боломжтой хэсэг Төрийн ордноос хойш Бага тойруу дотор байна. Тэднээс хамгийн магадлалтай нь Нэгдсэн Үндэстний гудамж юмсан.

     

     
  • Mongold 0 on 2019.02.26 Permalink | Reply  

    Улаанбаатар хотын дарга 

    2019.02.26.

    Он дамнаж эзэнгүй байсан хот даргатай болох нь. Өнөөдөр буюу хоёрдугаар сарын 26-ны өдөр нийслэлийн ИТХ-ын ээлжит бус хуралдаанаар шинэ Засаг даргыг тодруулж байгаа. Өнгөрсөн сард заалнаас өөрийгөө дэвшүүлээд олонхийн санал авсан ч Ерөнхий сайдад таалагдаагүй С.Мөнхчулуун дахин өрсөлдөхөө мэдэгдсэн ч нэмэргүй, намаараа дахин сойлгуулсан С.Амарсайхан яаж ийгээд томилогдох биз.

    Хууль нь тийм юм. Үндсэн хуулинд заасан нутгийн өөрөө удирдах ёсны дагуу дөрвөн жил тутам орон нутгийн сонгуулиар нийслэлд 45 “мангуу” (нөгөө 76-гаас илүү ухаантай гэж бодохгүй байна)-г сүйд болж байж гаргадаг. Тэдний үндсэн ажил нь жилдээ ганц удаа төсөв, төлөвлөгөө батлахаар хуралдах, бас Засаг дарга хэн байхыг шийддэг мэт харагдавч үнэн хэрэгтээ үгүй ажээ.

    Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч бол УИХ-ын гишүүнээс илүү ач тустай албан тушаал. Бүр социализмын үед аж ахуйн ажлаас гадна үнэ төлбөргүй орон сууцыг хуваарилдаг онцгой эрхтэй байжээ. Жаахан наашилбал, одоогийн Ерөнхийлөгчөөс эхлээд ардчиллын 13 гээд бүгд зөвхөн үүний төлөө хотын Ардын депутатуудын ба Ардын хурлын гүйцэтгэх захиргааны коммунист дарга нарт дотроо залбирч явдаг байх ёстой. Өнөөгийн хөрөнгө мөнгөний өндрөөс бага харагдаж болох ч тухайн үедээ амьдралын үндсэн асуудлыг шийдэж өгсөн учраас тэр. Хотын захиргаанд орон сууц хуваарилах хэлтэс, товчоо ажиллаж байв. Энэхүү буянтай ажил 1990 оноос хойш Л.Энэбиш, Ц.Баасанжав нараар, зөвлөлтүүдийн барьж өгсөн, эсвэл буцахдаа үлдээсэн орон сууцуудыг шавхагдаж дуустал үргэлжилсэн билээ.

    Анхны “ардчилсан” Засаг дарга Ж.Наранцацралт төдийлөн удаагүй. Харин 90-ээд оны сүүлчээс “газрын наймаа” брэндийн даргын үе эхэллээ. М.Энхболд хотоор явж газар метрлэж өгөөд цүнхтэй мөнгө сугавчлаад харьдаг байсан гэсэн үг огтхон ч биш, гэхдээ үр дүн нь яг тэгсэн мэт болсныг нийслэлчүүд амсахаараа нэг амсаж байна.

    Том дарга өөрийнхөө фонон дээр дутуу харагдах хүнийг орондоо үлдээдэг зарчмаар нийслэлийн хамгийн хөдөөний бөгөөд микро дүүргээс Ц.Батбаярыг авчирч тавьсан нь 2005 он. Цаадах нь “цол дагаж бяр нэмдэг”-ийг нотолж “газрын наймаа”-ны эрчийг нэг их сулруулаагүй. Асар үнэ цэнэтэй энэ суудалд түүнийг удаан суулгаж эрхлүүлээгүй бөгөөд хоёр жилийн дараа хүчээр буулгаж Т.Билэгтээр солив. Гэхдээ нийслэлийн ИТХ-ын дарга байсан түүнийг Монгол Улсын гуравдахь ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр өөрийн тамгын газрын ба хотын даргаар тус бүр хэдэн сар ээлжлүүлсэн нь нөгөө дуулиантай нийслэлийн мэдлийн хэвлэх үйлдвэр ба “Өргөө” зочид буудлын хувьчлалтай холбогдоно. Дараачийн Засаг даргаар Г.Мөнхбаяр ажилласан 2008-2012 онуудад “газрын маргаан” нэртэй хэрүүл зодоон оргилдоо хүрсэн нь нийслэлд дэл сул газар үндсэндээ дуусч нийтийн эзэмшил, СӨХ-ийн газар, хүүхдийн тоглоомын талбайг хуй дээрэмдсэн хэрэг юм.

    2012 онд УИХ-ын гишүүний суудлаас хотын даргынхыг илүүд үзэж алмайруулсан Э.Бат-Үүлийн үед бүтээн байгуулалтад асар их мөнгө хөрөнгө зарцуулсан ч юм болгоныг мөнгөөр шийдэх боломжгүйг харуулаад буусан. 2016 онд халааг нь авсан Су.Батболд үүнийг ухаарч магадгүй байтал намын дарга нь хөөн явуулав.

    Улаанбаатар бол өөрөө хөгждөг хот. Монгол Улсын тэн хагас. Улс төр, эдийн засаг, санхүү, үйлдвэрлэл, боловсрол, соёл гээд хамаг юмны төв, зогсоо зайгүй тэлж байдаг зах зээл. Зарим жил бүтэн аймгийнхтай тэнцэх тооны иргэд хөдөөнөөс ирж суурьшиж байлаа. Гаднын зочид, жуулчид, ажил хэрэгч хүмүүс эхлээд Улаанбаатарт бууж мөнгөө үрэх, хөрөнгө оруулахыг эндээс эхэлдэг.

    Хотын дарга нар яаж ч сүржигнээд, яаж ч нэрээ наагаад бүтээн байгуулалтын жинхэнэ эзэд тэд биш. Өнөө цагт барилгын арга технологи, барилгын бизнес суга хөгжөөд Улаанбаатарт барилга бариулах бус, бариулахгүй байх нь хэцүү болжээ. Сөөм газар эзэнгүй харагдвал цемент цутгачих гээд байдаг. Араас нь хувийн өмчөө хамгаалаад тэмцэж гарна. Ийм байхад хотын даргын үүрэг бол алсын хараатай бодлого, хууль дүрэм, бүтэн хагас сая хүнтэй энэ хотын эмх цэгц, ажил амьдралын зохион байгуулалт, нийтийн ба хувийн эрх ашгийн тэнцвэр. Хоёр үгээр илэрхийлбэл сайн засаглал.

    Манайд засаглал ямар байхыг хүнээс биш тогтолцооноос хамаарна гэдэг. Минийхээр бол эсрэгээр байдаг. Үүний нотолгоо бол албан тушаалтнууд буруу юмандаа үргэлж сайн, үүний төлөө ямар ч тогтолцоог хууль дүрэмтэй нь аргалж, алгасч, зай завсар гаргаж, хүсвэл бүр өөрчилж чаддаг. Энэ утгаараа нийслэлд засгийн эрхийг Засаг дарга барина. Элдэв хөтөлбөр, төлөвлөгөө, төсөв, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг баталдаг, газрын наймаа гэхэд халхавч болохоос хэтэрдэггүй, Засаг даргаа ч сонгох мэдэлгүй, сайндаа л гацааж чаддаг, эцсийн эцэст огт хариуцлага хүлээхгүй, ийм учраас тэднийг тоож ч шүүмжилдэггүй Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал яав ч биш. Дашрамд дурдахад, өчигдөр УИХ дахь Ардын намын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн “Засаг дарга нарыг иргэдийн төлөөлөгчдийн барьцаанаас гаргах хэрэгтэй” гэж ярьсан байна.

    Төрийн эрх барих дээд байгууллага – өнөөгийн УИХ-ыг хараад гутсан хэсэг эрхэм 2020 оны сонгуулиар бие даагчдыг ахиухан гаргах Электорат хөдөлгөөнийг санаачилсан билээ. Энэ бол бас орон нутагт, нийслэлд бүр ч хэрэгтэй санаачлага. Засаг даргаа иргэд нь сонгодог болох тухай үе үе яригддаг. Сум, хороо, дүүрэгт бүү хэл аймаг, нийслэлд улс төрийн хэрэг алга. Гэхдээ хууль тэгэж өөрчлөгдөх эсэхээс үл хамааран нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд аль болох олон бие даагч нэрээ дэвшүүлж орох, тэгээд дундаасаа Засаг даргад дэвшүүлэх, чадвал сонгуулах зүгт явах байх.

    Тийм бие даагчид харагдана уу? Би өөрийн мэдэх хүмүүсийг дотроо шүүж үзэхэд хамгийн түрүүнд Дефакто Д.Жаргалсайхан санаанд орлоо. Тэрбээр бүр 2007 оны хавар “Газраа байраар солих 6 алхам” буюу “Миний газар – миний хөрөнгө” нэртэй хөтөлбөр боловсруулж гэр хорооллын иргэдэд уулзалт, ярилцлагаар танилцуулж байсныг мэднэ. Үүнээс хойш буюу Монгол Улсын Засгийн газрын 2008 оны 27-р тогтоолоор “Нийслэл Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлэх арга хэмжээг удирдан зохицуулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг”-ийг Ерөнхий сайд С.Баяраар ахлуулан байгуулсан түүхтэй. Улаанбаатар сан, Улаанбаатар банк, Улаанбаатар даатгал компанийн хувьчлал, тэгээд хамгийн ноцтой сэдэв – нийслэлийн газрын наймааны талаар арав гаруй жилийн турш тасралтгүй дуугарч, шүүмжилж, санал дэвшүүлж байгаа хүн бол Жаргалсайхан. “Зайсандах” бол түүний гаргасан нэр томъёо. Хэдхэн жилийн өмнөх нэгэн хэлэлцүүлэг дээр “өнөөдөр 40 мянган орон сууц хоосон хонож, гэтэл 170 мянган айл байранд амьдрахыг мөрөөдөж байгаа. Хэнд зориулсан хот вэ?” гэж тэр асуугаад хариулт эрсэн бичлэг байдаг.

    Би нэр дэвшигчийн сурталчилгаа шиг юм бичээд байна уу? Үгүй ээ. Хавь ойрд сонгууль байхгүй. Хүн бүр, сонгогч болгон орчин тойрноо сайн харвал хэрэгтэй хүмүүсийг олж болно гэсэн санаа.

    Харин энэ удаад нийслэлийн Засаг даргаар МАН-ын дарга, Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн таалалд нийцсэн нэгэн тавигдана.

     
  • Mongold 0 on 2019.02.24 Permalink | Reply  

    Чаддаг нь хийдэг Чаддаггүй нь сургадаг Хэн нэгэн 

    Чаддаг нь хийдэг.
    Чаддаггүй нь сургадаг

    Хэн нэгэн

     
  • Mongold 0 on 2019.01.17 Permalink | Reply
    Tags: Алтай З., Элбэгдорж Ц.   

    Бие даагчдын баг ба “Электорат” хөдөлгөөн 

    2019.01.17.

    Саяхан “Электорат” нэртэй хөдөлгөөн байгуулагдсаныг зарлалаа. Тэд зорилгоо ингэж тодорхойлжээ.

    1.Төрийн эрх баригчдын дотор эзлэх хууль зөрчигчдийн тоог огт үгүй болгож чаддаггүй юм гэхэд цөөлөх.

    2.Нэгэнт улс төрийн намуудын нэр хүнд унасан энэ тохиолдолд тэдний хүртэж чадахгүй суудлыг эмх замбараагүй байдлаар талын нэг тараачихгүйн тулд бие даан нэр дэвшихээр шийдсэн хүмүүсийг аль болох төвлөрүүлэх.

    3.Нэр дэвшигчийг олон түмнээр хэлэлцүүлэн ил тод байдлыг эрхэмлэх төдийгүй, сонгууль болгоноор нэр дэвшигчид сонгогчиддоо хэлдэг улиг болсон үл бүтэх хий хоосон амлалтыг биш, хувь хүнийхээ хувьд ямар зарчим болон ёс суртахуунтай байх андгай тавиулах.

    Тэгвэл энэ хөдөлгөөн сонгууль дөхөхөөр дэлгэрдэг шилдэг 76, улс орноо аврах 99-ээс юугаараа ялгаатай вэ?

    Улс төрийн намууд гэж авч ч болохгүй хаяж ч болохгүй юмнуудтай боллоо. Намгүй ардчилал, сонгууль гэж байхгүй ч манай намууд бүтэхгүй ээ. Сүүлдээ дотоод хэрүүл, алдаа дутагдал, мөнгө санхүүгээ хүртэл төрөөр шийдүүлдэг, төрийг багалзуурддаг болж байна. Намууд задарч бутрах нь маньдаа түй ч хамаагүй боловч тэднийг хөл толгойгоо олохыг хүлээх цаггүй болсон тул “Электорат” хөдөлгөөн бие даагчдад найдаж байна гэж би ойлгосон.

    Бие даах хүмүүсийг одооноос нэрлэх нь хоёр талтай. Муугаас нь эхэлбэл, сонгуулиас жилийн өмнөөс хэл амны бай, довтолгооны объект болно, дайрна, гутаана, илчилнэ. Гэхдээ үүнийг нөгөө талаас нь харвал сонгогчиддоо сайн. Тэд гэнэдэхгүй. Учир нь сонгуулийн кампанит ажлын улам бүр богиноссоор байгаа хэдхэн хоногт нэр дэвшигч хичнээн гоё ярьж, агууг амалсан ч зөвхөн тэдний урьд хийсэн үйлдлүүд хэн болохыг нь харуулна. Сурсан юмыг сураар боож болохгүй. Урьд нь хулгай хийсэн л бол дээш гарсан ч заавал үргэлжлүүлнэ. Хэрвээ үнэхээр том но-той бол эртхэн больсон, болиулсан нь дээр. Хэрвээ алдаа дутагдал байгаа бол түүнийгээ эртхэн мэдүүлэх. Хэнд ч но байна, но биш гэж бодсон зүйл нь но байж мэднэ. Хожим Их хурлын гишүүн болчихоод яг сайхан мандах гэж байтал хэн нэгэн заавал илчилж таарна. Урьтаад “Миний амьдралдаа хамгийн харамсаж явдаг зүйл бол … Надад үнэхээр сургамжтай зүйл болсон… Дахиж алдахгүй” гээд очих нь жинхэнэ шударга бус уу? “Миний хамгийн том дутагдал бол худлаа ярьж чаддаггүй, бас хэлэх гэсэн юмаа шулуухан хэлчихдэг, үүнээсээ бол нүд үзүүрлэгддэг” гэх мэт марзан яриануудаа эртхэн шүүлгэсэн нь дээр.

    Системийн онолоор бол дан сайн хүмүүсийг баг болж цуглуулахаар тэр дотроо дахиад сайн муу болж ялгардаг болов уу. Төгс хүнийг хаанаас ч олохгүй, гэхдээ арай тулхтай, илүү зөв хүмүүс Их хуралд орог. Мөнгө, боловсрол, туршлага, нэр нөлөө дутвал дутаг, хамаагүй. Яагаад гэвэл цол дагаж бяр нэмдэг учраас нэгэнт үүрэг хариуцлага хүлээсэн хүн түргэн өсдөг. Харамсалтай нь худлаа ярих, хуурах, хууралцах нь хамт өсөөд байдаг ч гэхдээ сонгогчид өмнөхийг мэддэг, шалгасан, тэгээд айлгаж сэрэмжлүүлсэн байвал бас учиртай.

    Энэ бүх шалгуурыг давж чадсан нь бие даагчдын багт орох байх. Харин тэднийг яаж нэг баг болгож эвлүүлэх нь сонин санагдаад байна. Хэрвээ 500, 1000 бие даагчийн нэр цуглавал яаж цөөлөх вэ? Бодож байгаад саналаа бичнэ ээ.

    Төгсгөлийн хачир:

    Ерээд оны сумын сонгуульд нэгэн нэр дэвшигч цорын ганц санал авсан буюу эхнэр нь хүртэл түүнд өгөөгүй тухай онигоо шиг юм сонсоод жигтэйхэн өрөвдөж билээ.

     
  • Mongold 0 on 2019.01.17 Permalink | Reply  

    Түй! 

    2019.01.16.

    Нэг мэдэхэд дараачийн сонгууль ойрхон болжээ. 2020, 2021 онд дахиж сайхан бужигнаад дахиад хууртах биз. Тэгээд өнгөрсөн хойно нь одоогийнх шиг харамсана. Яаж ийм нөхдийг сонгосон байна аа гэж. Бид бүх нийтээрээ шигшиж өргөмжилсөн өмнөх дөрвөн ерөнхийлөгчөө төдийлөн сайнаар дурсдаггүй.

    П.Очирбат. Өмнөх нийгмээс дөнгөж мултарсан хүмүүст албархуу дүртэй дарга нарын дэргэд хөгжилтэй хүн учраас таалагдаж сонгосон. Зарим нь гүндүүгүй ч гэдэг. Одоо түүний хийж бүтээснийг Азийн бар, тос түрхсэн дээл, бас зурхайч Дашцэрэн зөвлөхөөр нь ихэнхдээ шоолж дурсдаг. Харин ганц хэрэг болдог нь “төрийн төмөр нүүр”.

    Н.Багабанди. Найман жил ерөнхийлөхдөө эхэндээ баахан гацаах ажил хийжээ. Эрдэнэтийн 100 хувийн анхны хувьчлалыг буцаалгахгүй гэж ил далдуур их үзсэн, тэгсэн мөртлөө Үндсэн хуулийн хулгайг гацаагаагүй, харин хугацааныхаа сүүлийн хагаст урт шар дээлтэй нэг нөхөртэй үзэлцсээр байгаад таарсан. Ойрын жилүүдэд Оюутолгой ТУЗ-д багтаж өндөр цалингийнхаа төлөө чичлүүлж байгаа, гэхдээ ганц үг ган хийдэггүй. Мундаг тэвчээр!

    Н.Энхбаяр. Дээр дурдсан шар дээлт нь энэ хүн. Ойр дотныхон нь үндэсний удирдагч, үндэсний удирдагч гээд байхаар нь дүрдээ бараг итгээд явж байтал гай болж Хэвлэх үйлдвэрийн барилга, “Өргөө” зочид буудал нүдэнд нь өртсөн. 2016 онд буцаад төрд гарч УИХ-ын дарга юмуу Ерөнхий сайд болоход ганц хуруу дутуу байтал …. бас нэг гайтай таарсан. Одоо “Монгол Улсын гуравдахь ерөнхийлөгч” гэдэг ажилтай.

    Ц.Элбэгдорж. Найман жилийн турш Ерөнхийлөгчийн хууль санаачлах, эсвэл хориг тавих, бас нэр дэвшүүлэх эрх, дээрээс нь хошгируулах авъяас гэсэн дөрвөн сэлмийг баруун солгойгүй эргэлдүүлсний дүнд түүний үлдээсэн өв болох өнөөгийн улс төр, энэ улс төрчид, энэ намуудын байгаа царай нь.

    Манайхан түүнийг хэрхэн харааж ерөөж буйг онигоогоор илэрхийлбэл,

    Сэтгэл санаагаар навс унасан нэгэн залуу найздаа гомдол мэдүүлж гэнэ.  

    Би сая нэг хүүхэнд хайртай гэсэн чинь зөвшөөрсөнгүй ээ. 

    -За яахав дээ. Битгий тоо.

    -Харин тийм, гэхдээ зүгээр хайргүй гэхийн оронд “түй” гэж байгаа юм даа…

    Туйлын харамсалтай. Одоо бидний толгой дээр сууж байгаа нөхдүүд, ялангуяа оодорч байгаа хоёр нь араасаа энэ байтугай түй-лгэж таарна.

    Спортод шигшээ гэж олон багуудаас хамгийн сайнуудыг түүж бүрдүүлэхийг хэлдэг. Бас шилдгийн шилдгүүдийг цуглуулсан байна гэж төсөөлсөн мөрөөдлийн баг гэж бий. Тэгвэл улс төрд тийм баг боломжтой юу? Сайн, зөв, шударга улс төрч гэж хэн бэ? Ямар нэгэн зөвлөл, форумд нэр дэвшүүлэх, уулзалт хэлэлцүүлэгт оролцуулах сайн хүнийг хайсан яриа энд тэндгүй болж байдаг. Надад тааралдсанаар бол ахмад үеийнхээс Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэнг олонтаа нэрлэдэг байлаа. Уг нь улс төрд шанстай байсан ч 1997 онд нэг нөхөр өмнөөс Ерөнхийлөгчид дэвшүүлж сүүтэгнээд карьерийг нь баллаж орхисон. Иргэн Д.Ламжав бол гарцаа байхгүй нэр хүнд, гэхдээ цаадуул нь урдуураа оруулаагүй. Хөгжмийн зохиолч Жанцанноров 1992 онд сонгогдооод “хөгжмөө бичье” гээд больсон ч одоо хүртэл нэр нь дэвшээд л байдаг. Тухайн цагтаа сүрхий явсан олон хүн улс төрөөс холджээ. Үзвэл үзчихдэг улс төрчийн нэг болох С.Баяр бие муудлаа гээд гэнэт больсон хэрнээ Лондонгийн бүрхэг цаг агаарыг зүв зүгээр тэсвэрлэж ирээд монголын хорих газраар орж гараад зүв зүгээр яваад байх юм.

    Одоогийн улс төрчдөөс хэн нь гайгүй вэ? 2016 онд Ардын намаас гайгүй залуучууд УИХ-д орж харагдсан ч ЖДҮ-гээс болж ташраараа тараа таниулав. Тэр Т.Аюурсайханыг сүрхий юм болов уу гэтэл сая Батзандангийн түвшинд очоод уначихсан хэвтэж байгаа. АН-д Р.Амаржаргал гэж их мундаг хүний сураг бараг гучин жил дуулдсан ч ид шид нь гаргахгүй өнөөг хүрчээ.

    Сонгууль болгоноор гуравдахь хүчин гээд бөөн сүр, итгэл найдвар. Даанч нэмэргүйн жишээ бол Иргэний зориг ногоон нам. Тус нам доторхи бүр тодорхой жишээ бол сэтгүүлч З.Алтай. Их хурлын танхимд дөрвөн жилийн турш “хоёр намын хулгайчид” гэж цамнаж байснаа Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар нэгийг нь дэмжээд элчин сайдаар шагнуулаад арилж өгсөн.

    Эмэгтэйчүүд ямар вэ? АН-ын З.Нарантуяа зөв хүн гэснийг олон удаа уншсан. Магадгүй. Гэхдээ эмэгтэй гишүүд сайд, дарга болчихоороо хүмүүсийг халж солихдоо эх хүний нинжин сэтгэл, төсөв мөнгө зарцуулахдаа хатан ухаанаар ханддаг нь лав надад ажиглагдаагүй. (За би ч жендерийн асуудлаар бараг “явчих” шиг боллоо)

    Ерөнхийдөө Их хурлын гишүүнд итгэснээс хэнд ч хамаагүй итгэ!

    Улс төрийн мөрөөдлийн баг шударга, мөнгөтэй, өндөр боловсролтой, залуу, эсвэл туршлагатай хүмүүсээс бүрдэх учиртай. Харамсалтай нь энэ бүх шинж нэг хүнд цогцолдоггүй. Нэг нөхрийг санхүүгийн эрх чөлөөний оргилд хүрсэн гэж бодох шахтал ЖДҮ-чин байж таарсан. Нөгөө эрхмийн Харвард, Кембрижийн боловсрол нь эх орондоо татвар төлөхөөс зугтааж оффшорт мөнгөө нуухад бүрэн зориулагджээ. Бас жигтэйхэн шударга хэрнээ юу ч хийдэггүй хүн хэрэгтэй юу? Залуу мөртлөө парламентад 30 жил суусан туршлагатай байж чадах уу? Ёстой нөгөө махтай ч болоосой, тэгвэл гурил зээлээд түмпэн олоод хоол хийх юмсан, даанч давс алгын үлгэр.

    Ингээд сонгууль болгоноор хууртаад л байж байг уу?

     
  • Mongold 0 on 2019.01.10 Permalink | Reply  

    Тараад! 

    2019.01.10.

    Цэрэгт ийм нэг команд байдаг. Эхлээд шинэ цэргүүд биесийнхээ өндөр намыг таньж гүйцээгүй, хөл толгойгоо олохгүй будилдгаас муруй сарий хөрөөний ир шиг эгнэхлээр түрүүч жа нарын өгдөг команд. Чадахгүй бол дахиулна. Гэхдээ хэзээ ч олон дахидаггүй бөгөөд ганц хоёр удаагийн дараа шугамдсан мэт тэгш сайхан жагсаал гарч ирдэг. Шалтгаан нь бараг байгалийн хуулиар тайлбарлагдах байх шүү.

    Өнөөдөр манай парламентын дийлэнх олонхи болсон МАН дотроо хагараад өшөө хорсолдоо хүрч эвлэрэх ямар ч найдлагагүй болсныг бүгд харлаа. Хэрвээ УИХ-ыг тараагаад дахин сонгууль явуулбал хамгийн зөв шийдэл байхсан.

    Харамсалтай нь тарахгүй. Төрийн өндөр албан тушаал гэдэг найрын ширээнээс холдохыг хэрхэвч хүсэхгүй. Нэг очиж суусан бол үхэн хатан зууралдана. Тэр тусмаа Ордонд орохыг мөрөөдсөн хүмүүс эргэн тойрон оочирлож байхад. Хамгийн чанга дуутай Ж.Батзандан гишүүн, огцорьё, гэхдээ Эрдэнэтийн 49 хувийг ард түмэндээ авч шударга ёсыг тогтоосны дараа л огцорно гэж нохойтож харагдсан.  Дахиад 10,20 жилээр суухад ч бэлэн ажээ.

    Тэгвэл нам тарах уу? Уг нь бүлэг, фракцаараа зад үсэрвэл эргээд яасан сайхан жагсах бол? Андуураад өөр намд элсчихсэн, анхнаасаа л ардчиллыг сэмхэн дэмжсэн, эсвэл 28 жил буруу тууж явснаа гэнэт ухаарсан нөхдүүд хаваржааны хашаанд хонь хурга нийлж байгаа мэт гоё юм болно. Энд ч дуу дуугаа авалцана,  тэнд ч чи зайл гэж хөөнө… Гэхдээ л дараачийн сонгууль гэхэд гарааны шугаман дээр бүгд ярайтал жагссан байж таарна.

    Гэхдээ намууд бас тарахгүй. Яагаад гэвэл нам бол хулгайч, дээрэмчин хэнийг хамаагүй гоёж гоодоод төр лүү шургуулж өгдөг машин учраас түүнийг эвдэх тэнэг хүн байхгүй.

    Японд зарим үйлдвэр, офисын хаа нэгтээ эзэн юм уу захирлынхаа  мануухайг байршуулж, ажилтнууд нь дуртай цагтаа балбаж бухимдлаа тайлдаг. Ажилтнуудын гомдол зөрчил эрс багасч, хөдөлмөрийн бүтээж нэмэгддэг учраас тэр. Өнөөдөр УИХ-ын хэсэг гишүүд манлайлан талбай дээр балбаж буй мануухай нь УИХ-ын дарга М.Энхболд болжээ. Тэрбээр огцрох ёстой, гэхдээ ингэж биш. Хоёр жилийн өмнө өөрсдөө өргөмжилж сонгочихоод МАНАН-гийн толгойлогч байсныг сая мэдсэн нь инээдэмтэй. Тэгээд УИХ-ын дарга болсноосоо хойш лав лиценз олгож, газраа зарж чадахаа больсон байж таарна. Энэ удаад АН хэт цөөнх учраас МАНАН гэж бидний ойлгодог МАНАН байхгүй. Ядахдаа ЖДҮ-гээсээ АН-ынханд хүртээгээгүй байгаа юм даа.

    МАНАН бол зүгээр л хөшиг юм.  Тов тодорхой овог нэр, албан тушаал, эрх мэдэл бүхий хүмүүс дуртай цагтаа татаж байгаад юу дуртайгаа хийдэг, дургүй цагтаа сөхөж гэмгүй царайлдаг хөшиг юм. Монголын хамаг муу муухайг МАНАН руу чихэхийн аюул бол тэр хүмүүсийг далдалж зүгээр өнгөрүүлж байгаа явдал юм. Одоо МАНАН-г зүхэж байгаа гишүүдийн тухайд наад зах нь УИХ-ын гишүүдийн ЖДҮ-гийн бүлэг хэрэг, цаад зах нь У.Хүрэлсүх ЖДҮ-гийн анхдагч байсан, Х.Баттулгын Төмөр зам зэргийг ярьж чадахгүй, тэдний “гарын гишүүд” болох нь. Ингээд МАНАН-гийн оронд УИХ дахь хоёр намын төлөөлөл ба Засгийн газар, Ерөнхийлөгчийн хөл гар орсон гал уугиж, элдэв шалтгаанаар бухимдсан хүмүүсийг Төв талбайд цуглуулж байгаад самууруулж мэдэх аюултай хий  дэгдэж мэдэхээр байна.

    Хувь заяаны шоглоом. Өнөөдөр очиж очиж М.Энхболд төрийн тогтвортой байдлын тулгуур болж байх шиг Түүнийг яаж ийгээд огцруулсны дараа тунаж үлдэх Хоёрт улс орныг үлдээх аюулгүй биз?

    Элдэв жагсаал цуглаанаас сонин юм их үзэх юм. Өчигдөр нөгөө ЖДҮ-чидтэй ясаа цайтал үзэхээ тангарагласан “Нэхүүл” хөдөлгөөн тэр тухайгаа огт дуугарахгүйгээр чимээгүй жагслаа. Индэр дээрээс хатуу ширүүн дуугаа өргөсөн хамтлагийн хэдэн залуу “Хараал идсэн 76”-г бутниргэлээ. Уг нь ард зогссон тавыг хасаад “Хараал идсэн 71” гэх байсан юм.

    Өчигдрийн цуглааныг TV5 телевиз өмнөхийн адил нэг ч секунд алгасахгүйгээр дээрээс дрон, дэргэдээс ярилцлага, Ордноос оруулгатайгаар шууд дамжуулав. Харин МҮОНРТ бол сэм сэмхэн, завсарлагатайгаар.

    P.S.

    Өнгөрсөн 12-р сарын 27-ны цуглаанд хичнээн хүн оролцсон тоогоор хоёр долоо хоног маргалдав. УИХ-ын гишүүд өөрсдөө 25, 30 мянга гэж зарласан. Харин цагдаагийн удирдлага 3600 орчим гэж хэлснийг Д.Тэрбишдагва гишүүн уламжлаад өвлийн хувцас энэ тэрээр тайлбарласнаасаа болж баахан балбуулав. Харин өчигдрийн цуглаан дээр Ж.Батзандан нар яг тоо хэлэхгүйгээр, “хэдэн арван мянган хүн”, “энэ талбайд хөл гишгэх зайгүй байна” гэв. Шөнө болсон чуулган дээр тэрбээр 50 мянга гэжээ.

    Би зураг хараад барагцаалж эхэлсэн чинь арай л цөөхөн гарахаар нь цуглаан зохион байгуулагчдын өмнөөс санаа зовоод болив. Аливааг судалдаг, камер, дрон, өгөгдөл, тооцоололтой ажилладаг хүмүүс яг тоолоод зарлаасай.

     
  • Mongold 0 on 2018.12.27 Permalink | Reply  

    2018.12.27 ба 2008.07.01. 

    Монголд болж буй улс төрийн хэрэг явдлыг судлаач, тоймчид асар ухаан зарж тайлбарладаг. Ардчиллын үндсэн зарчим, шилжилтийн үе, коммунист сэтгэхүй, улс төрийн намуудын төлөвшил, намын доторх бүлэглэлүүд, хүчний харьцаа, сонгуулийн хууль, мажоритар ба пропорционал тогтолцоо, улс төрчдийн ёс зүй, намын санхүүжилт, бас мэдээж ард түмэн гэх мэт үгийг хутгаж байгаад мянган юм болдог.

    Өнөөдрийн цуглаан юу байв? Том үгс огтоос хэрэггүй. Ердөө л ичсэн хүн хүн алахын үр дагавар. Жирийн оёдлын цех, цагаан идээний үйлдвэр, шинэ монгол брэнд, start-up-уудад очих байсан ЖДҮ-гийн сангаас хэдэн зуун сая, тэрбумаар нь сэмхэн бөгөөд зохион байгуулалттайгаар хуйвалдаж аваад хувийн бизнесээ тэтгэсэн нөхдийн эхлүүлсэн ажил. Бүгдээрээ УИХ-ын бөгөөд Засгийн газрын гишүүд. Тэднийг Ерөнхий сайд өөрөө манлайлснийг Н.Номтойбаяр гишүүн нэмж илчиллээ. Ингээд бараг үйлдэл дээрээ гардуулсан нөхдүүд үнэхээр ичсэндээ (сайхан чанар шүү!) бүр том дуулиан дэгдээж байгаад сонгогчдын анхаарлыг сарниулах сонирхлууд нь МАН-ын доторхи элдэв зөрчил, М.Энхболдын эсрэг У.Хүрэлсүхийн хорсолтой нийлж урвалд ороод энэхүү цуглаан болж хувирчээ.

    Гэхдээ зөвхөн М.Энхболдыг онилж Монголын хамаг муу муухайг түүн дээр овоолох нь хэт үнэмшилгүй учраас МАНАН-г сонгон авчээ. МАНАН гэж юу ч юм, энэ үг Монголд болж бүтэхгүй болгоныг чихдэг хогийн тантан, сүүлдээ хоёр намын нэрний нийлбэрээс цаашгүй улиг домог болж гүйцлээ. Эзэн бие, ганц ч овог нэр байхгүй учраас чанга чангаар дүвчигнэхэд ямар ч хал балгүй. Монголын бүх асуудлын шийдэл – МАНАН сөнөтүгэй. Ашгүй М.Энхболд олдож бөөн завшаан. Ингээд хаврын хавсаргаар төдийгүй зун, намар, өвөл хэдийд ч хэзээд бэлхэн байдаг огцруулья, зайлуулья, сөнөтүгэйчүүдэд хандсанаар өнөөдрийн арга хэмжээ бүтжээ.

    Зарим хүмүүс 60 тэрбумынхан ба ЖДҮ-чид  хоорондоо үзэлцлээ гэж дүгнээд байгаа. Тэр нууц ярианд М.Энхболдоос гадна У.Хүрэлсүх, Л.Оюун-Эрдэнэ нар байлцсан гэж Ц.Сандуй нь нотолсныг юу гэхэв? Тийм учраас л цуглаан дээр 60 тэрбумын яриа огт гараагүй төдийгүй ЖДҮ-гийн эсрэг лоозон барьсан хэсэг нөхдийг индэрт гаргаагүй ажээ.

    Харин ч сүрхий цуглаан боллоо. Иргэний хөдөлгөөнөөс хойш арваад жил ингэж цуглаагүй гэнэ. Хэдэн хүн цугларсан тухайд Л.Оюун-Эрдэнэ, огт зохион байгуулаагүй байхад 20 мянган хүн ирлээ гэх эхэлсэн бол Аюурзана 25 мянга, Батзандан 30 мянга гэж өсгөлөө. Цагдаагийнхан тоолсон байх, удахгүй зарлах биз.

    Харин ч сайн зохион байгуулжээ. Урьд өдөр нь Ж.Батзандан, Л.Оюун-Эрдэнэ, Лу.Болд нар цагдаа, тагнуулын удирдлагыг хүлээн авч хэв журам, хамгаалалт, аюулгүй байдлыг хэлэлцсэн тул талбайн эргэн тойронд хүмүүсийг шалгасхийн нэвтрүүлэв. Энэ бол 2008 оны 7-р сарын 1-ны сургамж. Тэгэхэд ялагдсанаа мэдсэн улс төрчид санал хураалтын маргаашнаас Сүхбаатарын талбай дээр гарч “сонгууль булхайтай боллоо, луйвардуулчихлаа” гэж өдөржин шөнөжин “гачаалдахад” хөөрсөн түмэн хяналтаас гарч цагдаа нарыг дийлээд МАХН-ын байрыг шатааж эхлэхэд анх уриалж дуудагсад гэртээ эсвэл албан өрөөндөө суугаад зурагтаа үзэж суусан байдаг.

    Аливаа цуглаанд  халуурсан нөхдүүд заавал байлцдаг. Энэ удаад индэр дээрээс “Өнөөдөр бид ганцхан хүнийг албан тушаалаас огцруулж чадахгүй юм бол дараачийн тэмцэл гэж байхгүй шүү”, “Улсын хулгайч Энхболд Монгол Улсаас зайл”, тэр ч битгий хэл хажуунаас “Төрийн ордныг дайръя” хэмээн үе үе орилж байсан ч эрхэм гишүүд, бид аль хэдийнэ ялсан, тэмцэл үргэлжилнэ, он гараад нэгдүгээр сарын 10-нд жагсаал хийнэ, араас нь суулт, өлсгөлөн зарлана гэхчлэн амалж, МАНАН нэртэй шинэ дуугаар илбэдэж, Сүхбаатарын хөшөөг тойрч Чингэс хааны хөшөөнд мөргөөд тарья гэж уриалсныг жагсагчид бага зэрэг хэтрүүлж хөшөөг биш, Төрийн ордныг тойрч гороолоод тарах шиг болов.

    Уул шугамандаа М.Энхболд огцрох хэрэгтэй. Огцрох бүү хэл, анхнаасаа дээш гаргаж ирэхгүй байсан юм. Хотын газрыг түгээж эхлэнгүүт, Туул голын ундны усны бүсийг Б.Наранхүүд өгөөд  байхад нь намаараа гар дээрээ өргөсөөр шадар сайд, Ерөнхий сайд, намын дарга, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч хүртэл явуулсан. Харин одоо ингэж огцруулахгүй ээ. Гуйгаад гувшаад ирсэн улс төрчдийг сонгогчид УИХ-ын танхимд оруулж тэндээ үзэж тараарай гээд байхад (Жишээлбэл, өргөж гаргадаг туршлагыг яагаад ашиглахгүй байна? Даахгүй л дээ) гудамжинд хальж гарч ирээд байх юм. Систем, тогтолцоо энэ тэр гээд бас л том тайлбарлах байх, гэхдээ яг одоо МАНАН байхгүй. Лу.Болдыг эс тооцвол АН-ын оролцоо байхгүй. Тийм учраас Төрийн ордны зай завсраар нь уугиад байгаа энэ бүхэн сайндаа л МАНанЦАР юм. Нарийн бүтэц, уяаны үзүүр энэ тэрийг хэн нэгэн хэлж өгөх буй заа.

    Аливаа юм үргэлж сайн тал руугаа явдаг. Нурж сүйрч байгаа мэт санагдавч ухарч буцаж байгаад ч хамаагүй эцсийн эцэст урагшилдаг. Одоо ч ялгаагүй. Сүүлийн хэдхэн сарын дотор та бидний урд донгоддог нөхдүүдийн хэн нь хэн болох, хаагуур ямар юмаа хийгээд яваад байгааг мэдэж авч байна. Өдөр болгон шинэ баримт.

    Хэвлэл мэдээллийн тухайд. Өчигдрийн цуглааныг телевизүүд МҮОНТ-ийн хоёр сувгаас эхлээд бараг бүгд шууд дамжуулан үзүүлж эхэлсэн боловч хэсэг явуулж байгаад залхсан мэт завсарлаж өөр нэвтрүүлэг оруулж, тэгснээ дахин харуулж, сүүлдээ больцгоов. Харин TV5 телевиз ганцаараа ганц нэг секунд ч таслалгүй бүрэн дамжууллаа. Бас TV9 яаж зүгээр байхав. Тус намын Ц.Оюунбаатар индэр дээр гараад үг мүг хэлж харагдсан. МАНАН-г лав магтаагүй байх.

    P.S:

    Сүүлийн үед М.Энхболдыг дэмжсэн бүү хэл хатуу шүүмжлээгүй хүмүүсийг сайтын сэтгэгдлээр будаа болгож байгаа сурагтай. Ийм учраас надад санал бодлоо хэлэх хүн байх аваас http://www.ajiglalt.mn сайт дээр зэрэг байршуулсан энэхүү нийтлэлийн дор бичээрэй. Арай дэндүү юм бичвэл би хасаад өгөмз. Дээрхэн нэг уншигч, би тантай санал нэг байна, тэр нээрээ үхсэн нь дээр маягийн юм бичээд гээд хам хэрэгтэн болгох шахсан удаатай.

     
  • Mongold 0 on 2018.12.22 Permalink | Reply  

    Хэрвээ тэд ялсан бол … 

    2018.12.22.

    “Цайз дахь нууц ноёнтон” гэж орчуулсан The Man in the High Castle олон ангит цуврал SBN телевизээр гарч өчигдөр орой дууслаа. Би дундаас нь үзсэн. Дэлхийн хоёрдугаар дайнд ЗХУ, АНУ, Их Британи тэргүүтэй холбоотнууд бус, фашист Герман, Япон хоёр ялалт байгуулснаар фантаазлаад 1962 онд дэлхий дээр юу болж буй тухай кино юм. Тэд дэлхийг хуваагаад авчээ. Газрын зураг дээр Германы агуу их рейх Атлантын далайн хоёр талаар Европ, Африкийг тэр чигээр нь, Америк тивийн хагасыг уртааш нь, харин Их наран улс Номхон далайн эргээр, ЗХУ, Хятадын зүүн хэсэг, нөгөө талдаа Америкийн баруун хэсгийг эзэлж Японы номхон далайн мужууд нэртэй болгосон байх юм.

    Нацистууд Вашингтоныг сүйрүүлээд сэргээгээгүй бололтой, Нью-Йоркийг эзэгнэн өндөр барилгуудыг хас тэмдгээр чимэглэсэн, харин япончуудын мэдэлд орсон нөгөө эрэгт одоо цагийн Холливудын дайнтай кино болгон дээр нурааж, тасалж ханадаггүй үйлын үртэй Сан-Францискогийн час улаан Golden Gate бүтнээрээ ч доогуур нь японы цэргийн усан онгоцууд хөшилдсөн ийм ертөнцөд киноны үйл явдал өнгөрнө. Эхлээд Гитлер амьд байснаа хуйвалдагсдад хорлогдож үхнэ (Сталин бүр 1949 онд цаазлуулсан), бас дэлхий дээр  үлдсэн хоёр их гүрэн хоорондоо их муу, атом, устөрөгчийн бөмбөгөөр тулах дээрээ тулсан байх.

    Ер нь ямар ч киноны дараа дараачийн анги заавал мууддаг жишгээр энэ бас тэгэв. Төгсгөл рүүгээ эсэргүүцлийн хөдөлгөөн, “партизанууд”, ухуулах хуудас, халдлага бүхий ердийн байлдаантай кино болж хувирлаа.

    Гитлерийн Герман ба империалист Японыг хоёуланг нугаслалцсан улсын иргэн миний хувьд юу сонирхол татав гэвэл тэр кинонд Монгол гарна, гэхдээ зөвхөн газрын зураг дээр, Герман, Японы аль алинд эзлэгдээгүй байх юм. Итгэмээргүй ч тэр хоёр гүрэн шууд хиллэхгүйгээр дундаа хэнийх ч биш бүсийг үлдээх аж. Америкийн төв хэсгээр сааралтах тийм бүсэд америкчууд тусгаарлагдан амьдардаг бол Евразийн төв хэсэг бүхэлдээ дундын бүс болжээ. Нацистуудын Япон руу дайрах төлөвлөгөөн дээр Хятадын гүн рүү урагшлуулсан Монголын нутгаар дайрч давших чиглэлийг заасан байх ба эргэн тойрны улсуудаас зөвхөн БНМАУ-ын хилийн шугам зурагдсанаар үзэгдээд өнгөрнө.

    Түүхийн тухайд “хэрвээ” гэж байдаггүй ч энэ кинонд сэдэв нь ойр бөгөөд бидэнд шууд хамаатайгаас 1939 онд Халхын голд япончууд Зөвлөлтийн цэргийг дийлж манай зүүн хэсгийг тасалж авсан бол? Манж-го, Өвөр Монголтой хамт геополитикийн нэг тогоонд оруулсны дараа дэлхийн II дайнд ЗХУ, холбоотнууд яллаа ч манай нутаг дэвсгэр буцаад өнөөгийнх шиг эвлэх байсан уу? Ганц тодорхой юм гэвэл биднээс хамаарахгүй байсан биз.

    x x x

    “Бидний өнгөрүүлсэн түүх хүн төрөлхтөнд гавъяа”. 20-р зууны босгон дээр мөхөхдөө тулж байсан Монгол зуун жилийн дотор хөл дээрээ өндийсөөр ийм болжээ. Олон хэрвээ байсан, гэхдээ биднээс хамаарсан хэрвээгийн нэг жишээ бол 1921 оны Ардын хувьсгалтай эн тэнцэхүйц ач холбогдолтой гэж Ю.Цэдэнбалын үнэлсэн нэгдэлжих хөдөлгөөн гэж бодлоо. Хэрвээ малчдаа хувийн аж ахуйтан хэвээр нь, ЖДҮ-чдээ (одоогийн биш, 50-иад оны мужаан, дархан, гутал засвар, оёдол, гуанз гээд) ядахдаа хоршоологчдоор үлдээсэн бол?

    Малаа нийгэмчлээд хөдөөнөөс дайжиж хот руу суурьшсаны ачаар хүн ам төвлөрч, үйлдвэр үйлчилгээ, барилга, гудамж талбай, шугам сүлжээ, ажилчин анги,  сургууль боловсрол, урлаг соёл, шинжлэх ухаан хөгжсөн, ажилчин анги, сэхээтнүүд бий болсон. Даанч мах, сүү ховордож хотын биднийг олон цагаар оочирлодог давхар ажилтай болгожээ. Би сурвалжлагч байхдаа Булган аймгийн нэгэн суманд олон хүүхэдтэй малчных зуухан дээрээ бин хайрч зогсохыг хараад, ганц хонь цохуулаад авчихаж болохгүй юу гэхэд болохгүй, саявтар нэгийг идчихсэн гэж билээ. Нэгдлийн 700-аад хонь малладаг тэднийх яагаад ч юм нэлээдийг хорогдуулж өр төлбөрт орсон, бас амины хэдийгээ барсан байсан санагдана. Намын их хурал болгоноор малын тоог 25 саяд хүргэх дайчин зорилт биелэхгүй явсаар 1990 онтой золгожээ. Өнөөдөр боль, зогс гээд байхад л малын тоо толгой 80 саяд хүрдэг болов. Сталин биднийг 200 сая малтай болохыг шаардсан байх аа?

    x х х

    Ямар ч байсан тэд биш бид ялж XX зуунаас тусгаар улстайгаа үлджээ.  Жинхэнэ “Монгол ялсан” гэж энийг хэлнэ. Бусад нь өчүүхэн асуудал. Өнөөдрийн хэрүүл маргаан “яахав ээ!”. Улс төрчдийн муу муухай нь утаанаас ч дор үнэртэж буйг тэсч хүлээх л үлдэж байна. Зөвшилцөж эвлэрэхийг ухуулах хэрэггүй. Бусад орны парламентийн жишгээр бол юм шидэлцэх, барьцалдаж авах, үсдэлцэх гээд манай УИХ-ын гишүүд тэмцлээ үргэлжлүүлэх нөөц бололцоо зөндөө бий. Хугацаа хангалттай. Энэ өвөлдөө зад үзэлцээд тарж бутраад өгөөсэй. Гагцхүү тэдний хэн нь ч ялж болохгүй.

    Утааны тухайд гэвэл энэ өвөл юу ч хийгээд нэмэргүй. Маскаа зүүцгээе. Тэгээд улс төрийн салхи бүгдийг үлдэн хөөхийг хүлээе!

     
  • Mongold 0 on 2018.11.05 Permalink | Reply  

    Нэрлэхүй 

    2018.11.05.

    Монголын үндэсний олон нийтийн телевизийн тоймч Т.Цогтоо “Цагийн хүрд”-ийн дотор хариуцсан хэсгээ “Та бүхэндээ өнөөдөр дэлхий дахинд болон олон улсад өрнөсөн үйл явдал, мэдээ, мэдээллээс хүргэе” гэж эхэллээ. Анзаарав уу? Миний мэдэхээр, хэдэн жилийн турш тэгэж байна.

    Харин араас нь Д.Баярсайхан Америкийн сагсан бөмбөгийн нэгэн тамирчны гуяны арын шөрмөс гэмтсэн зэрэг нарийвчлалтайгаар танилцуулсан спортын тоймоо “Та бүхний анхаарлыг манай оронд болсон тэмцээн уралдаан, үйл явдлын мэдээлэлд хандуулья” гэж зөв эхлэв.

    Энэ алдааг зөвхөн сэтгүүлчид гаргадаггүй. Яг тэр “Цагийн хүрд”-ээр Ерөнхий сайдын зөвлөх Н.Энхбаяр ярихдаа “Олон улсын зах зээл дээр болж байгаа мэдээ, мэдээллийг бид ашиглаж сурах хэрэгтэй байна” гэж анхаарууллаа.

    MNC телевизийн мэдээгээр “… олон улсад өрнөсөн мэдээ мэдээллүүдийг” орчуулагч Алтаншагай хүргэхийг зарласан бол Алтаншагай нь өөрөө “Энэ долоо хоногт дэлхий дахинд өрнөж байгаа мэдээллийг…” гэж гүйцээх нь тэр.

    Монголчууд буруу ярьж зөв ойлгодог ховорхон авъяастай ард түмэн учраас тоогоод яахав. Тэр тусмаа жирийн иргэдийг. Гэхдээ сүүлийн үед телевизийн сэтгүүлч, хөтлөгчдийн дунд дэлгэрч буй нэг хэллэг чихэнд тороод болдоггүй ээ. Би амжиж цаасны захад хэдийг тэмдэглэж авснаа сонирхуулья.

    Бас тэр орой “Цагийн хүрд”-ээр сурвалжлагч Эрдэнэбүрэн “.. хүний биед сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх нь эргэлзээтэй хориод төрлийн бага насны хүүхдүүдийн дэлгүүрээс байнга худалдан авч иддэг хатаасан жимс …

    Нэлээд хэд хоногийн өмнө Цогтоо тоймч “Хэрвээ Эр Риад зэвсэг худалдан авахаас татгалзсан тохиолдолд … гэв.

    Eagle телевизийн “Поп мэдээ”-ны хөтлөгч: … Хэрхэн байгаа эсэхийг …

    Бас тус телевизийн мэдээгээр:  Хэрвээ түрээсийн орон сууц олгосон тохиолдолд …

    25-р сувгийн “Ёо Ёо-г анагаах нь” нэвтрүүлэг: … Хэрвээ тэгсэн тохиолдолд …

    Бүр ДеФакто дээр нэг нөхөр: .. хэрвээ би ингэсэн тохиолдолд …

    Эхэндээ ийм өчүүхэн өө сэвээр хөөцөлдөх дэмий санагдавч илт алдаатай хэллэг тархсаар төдийгүй дэлхийн түвшинд гарах шинжтэйг саяхан Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Швейцарьт хийсэн айлчлалын сурвалжлагад сэтгүүлч Т.Маралмаа “… Монгол Улс хоёр томоохон хөрш улс орны дунд ямар хэрхэн харилцаагаа хадгалж ажиллаж байгаа эсэх тал дээр …” хэмээн дуржигнуулж, өнөөдөр олон улсын тоймч Ганбаяр “Кремль Трампийн энэ урилгад ямар хариу өгсөн эсэх нь тодорхойгүй …” гэхийг сонсоод ухаарч, тэсэлгүй хэлэхээр шийдсэн минь энэ.

    Хэд хоногийн өмнө УИХ-ын гишүүн М.Билэгт ээлжит уран бүтээлээ “Дотооддоо хэрэглэж болох маш их бараа бүтээгдэхүүнийг хил гаалиар оруулж ирж байна” хэмээн туурвисан байна.

    Оносон оноогүй үг, өгүүлбэр, хэллэгийн тухай цааш үргэлжлүүлье.

    Үг хүчтэй. Гэхдээ үг олдохоороо хүч нь сулраад явчихдаг байж таарна. Социализмын үед “улс орон буруу замаар тууж явна” гэж дуугарах аюултай байсан бол одоо бол зүгээр л хөөс. Юу дуртайгаа хэлэх эрх чөлөө ба зуу дөхсөн телевизийн сувгууд, дээрээс нь нийгмийн сүлжээ холилдоод хутгаж өгч байна. Ярилцлага гэж чалчих буюу пан гөрөхийг хэлдэг болсон. Хайран цаг зав, гэхдээ үгийн цаана юу байгаа, байхгүй нь чухал хэвээрээ.

    XX зууны Монголын тусгаар тогтнолыг Ардын нам, ардчиллыг Ардчилсан тус тусдаа өмчлөөд авсан. Одоо ардчилал бол Ардчилсан нам биш гэж мянга нотлоод нэмэргүй. Сонгуулиар ялбал ямар ч эргэлзээгүй “Ардчилал яллаа”. Бас “Монгол ялав” гэж цаана хэн, юу байгаа нь тов тодорхой хэрнээ зарлаж болдоггүй нэг хэцүү юм байх. Дээрхэн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч “Төмөр зам бариулахгүй байгаа этгээдүүдтэй хатуу тэмцэнэ” гэж айлгасан, албан тушаалаа илт ашиглаж буй нийслэлийн өндөр албан тушаалтан “Та нар авлигалын мөнгөөрөө намайг дийлэх гэж оролдвол гонжийн жоо” хэмээн сийхгүй мэдэгдсэнийг яах ч арга алга.

    Яаж нэрлэхээс их зүйл хамаарна. Нэр солиход хандлага өөрчлөгддөг. Тахир дутуу гэдэг байсныг хөгжлийн бэрхшээл болгосон. Одоо ижил хүйстэн нөхдүүд “бахархлын  жагсаал”-аар айсуй. Удалгүй тиймэрхүү нэртэй болох биз.

    Бүтээн байгуулалт, бүтээн байгуулагч, баялаг бүтээгч гэж сайхан нэршлүүд байна. Социалист бүтээн байгуулалт гэж байгаад хөсөр хаягдсаныг өөд татаад авсан түүхтэй. Чухам энэ хэллэг өнөөдөр манай бизнесийн нэр хүндийг өөд татаж байна. Одоо барьж босгож овоолж байгаа бүхэн гарцаагүй бүтээн байгуулалт. Гагцхүү төсвөөс мөнгө сааж, авлигаар газар авч, булааж, хууль бусаар хийснийг ялгахгүй. Одон тэмдгийг жинхэнэ гавъяатан ба хулгайч дээрэмчинг ялгахгүйгээр бөөнддөг шиг. Нийслэлийн баруун хэсэгт Туулын эргийг ухаж хайрга олборлон сүйрүүлж байгаа компаниудыг эсэргүүцсэн иргэдийг “бүтээн байгуулалтыг саатууллаа” гэж буруутгасан байдаг. Уг нь бүх зүйл ажил, барилга, бизнес  юмсан. Одоо үйлдвэрлэж үйлчилж байгаа хүнийг баялаг бүтээгчид гэж өргөмжилдөг болжээ. Бусад нь? Тэгвэл ядахдаа эмч нарыг “баялаг бүтээгчдийн эмч”, багш нарыг “баялаг бүтээгчдийн хүүхдийн багш”-аар нэрлэвэл нэрлэвэл шударга ёсонд нийцэхсэн.

    Ноос ноолуур, арьс шир, газар тариалан, шатахуун импортын компаниуд “Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөр” мэтийн гоё нэр зүүж байгаад төсвөөс хэдэн зуун тэрбумаар салгадаг аргатай.

    2015 онд нэр нь үл мэдэгдэх компаниуд татвар, гааль, нийгмийн даатгалын өр төлбөрөө цайруулахын тулд УИХ-аар дамжуулан 32 их наяд буюу тухайн жилийн ДНБ-ээс 1,5 дахин давсан мөнгөө өршөөлгөж өөрсөддөө үлдээжээ. Бусад оронд бол зөвхөн шийтгэл, торгууль, алдангиас чөлөөлдөг болохоос биш төлөх ёстойг төлүүлдэг юм байна. Түүгээр зогсохгүй хэн хэдийг өршөөлгөснөө байтугай зүгээр нэрсийг нь хүртэл төрөөр нууцлуулсан. Тэгээд энэ бүгдийг юу гэж нэрлүүлсэн бэ гэвэл Эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих тухай хууль. Ёстой нөгөө аймаар ч юм шиг, бахархмаар ч юм шиг.

    Энэ бүх асуудал ганц нэрнээс болоогүй, цаагуураа ил далд зөндөө “хөдөлмөрлөсөн” нь мэдээж боловч “хэрвээ нэр оносон тохиолдолд” буюу хүчтэй үгийг бодож олох, ганц нэр солих төдийд мянга мянган хүнийг толгой эргүүлэх арга ухаан, PR, ухуулга сурталчилгаа дэндүү хөгжиж хулгайч, худалч болон авлигачдыг Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга ба УИХ-ын гишүүд болгон хувиргадаг болжээ.

    Сүүлийн өдрүүдэд шуугиулж буй дараачийн нэршил бол Жижиг, дунд үйлдвэрийн хөгжлийг дэмжих сан. Аливаа бизнесийн том жижгийг бид тэртээ тэргүй баримжаална. Босго, хэмжүүр нь хуулинд бий. Ийм учраас Монголын төрийн том зүтгэлтнүүд, эсвэл сиймхий гарвал хусчих гээд байдаг жижиг гарын хэцүү нөхдүүдийн алин болохоо яруу тод харуулсан УИХ-ын эдгээр гишүүдэд талархая.

    P.S.

    Монголын цаг хугацаа хүртэл тоондоо таардаггүй. Хэрвээ ямар нэгэн арга хэмжээг 11 цагт товлосон бол 11 хагасаас наашгүй. Заримдаа үүнийг шийдэх мэргэн арга олсон нь 10.30-д эхлэнэ гэж зарлах. Гэхдээ энэ худлааг бүгд дотроо мэднэ.

     
  • Mongold 0 on 2018.10.17 Permalink | Reply  

    Хэнийг хэн хэрхэн төлөөлдөг тухай – 2 

    2018.10.17.

    Одоо биднийг албан ёсоор төлөөлдөг хэсэг хүмүүсийн талаар бичье. Үйлийн үртэй 76, бүр дээр заларсан нэг нөхрийг биш, харин орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийг хэлж байна. Саяхны мэдээгээр Монгол Улсын 21 аймаг, 330 сум, нийслэл, түүний 9 дүүргийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр 8066 хүн сонгогдон ажиллаж байна. Би сонгогчдоо төлөөлөх эрхтэй гэж хэлэх бүрэн эрхтэй хүмүүс, тэд. Эрх нь тус тусын орон нутгаар хязгаарлагддаг хэдий ч тэндээ яах аргагүй эрхтэй.

    Нэгэн дүүргийн ИТХ-ын хэдэн төлөөлөгч бааранд согтож эрүүлжигдсэнийхээ маргааш дүүргийнхээ цагдаагийн даргыг “танай цагдаа нар төлөөлөгчөө таньдаггүй, хүндэтгэлтэй хандах ёстой байсан” хэмээн загнасныг санав. Тэд орон нутгийнхаа төсвийг хэлэлцэж баталдаг, хамгийн гол нь ямар ч Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, сайд дарга нарт байдаггүй – газар олгох эрхтэй Засаг даргыг томилох эрхтэй хүмүүс. Газар бол улсын үндэс гэсэн шүү. Бас  нэг дүүргийн төлөөлөгчид хуралдаанаараа Төв аймгийн Баянчандмань сумын нутагт өөрсөддөө зориулж газар авах тухайгаа ярилцаж байсан. “Төлөөлөгчдийнхөө нийгмийн асуудлыг шийдэх” гэсэн томъёоллоор.  Хоёр засаг даргаар дамжуулж тохиролцлоо гэж ойлгогдсон.

    Мартсанаас, Монгол Улсын засаг захиргааны анхан шатны нэгжүүдэд бас Иргэдийн нийтийн хурлын тэргүүлэгч гэж тус бүрт нь 5 хүн сонгогддог. Орон нутгийн 1615 баг, нийслэлийн 152 хорооны тоогоор үржүүлбэл дахиад 8835 иргэдийн төлөөлөгч бидэнд байна.

    Барагтай улс ийм ардчилсан байж чаддаггүй биз. Саяхан америк судлаачийн ярьснаар бол, тэндхийн хот, хөдөө нь засаг захиргааны нэгжүүдэд хуваагддаг хэдий ч намуудаас өрсөлдөн сонгуульдсан том том хурал гэж үгүй. Хот, дүүрэг, тосгоны зөвлөл нь голдуу тав, арван хүнээс хэтэрдэггүй цомхон. Хуульч, бизнес эрхлэгч, эмэгтэй.. тэгэсхийгээд гүйцдэг гэнэ.

    Хэрвээ үнэхээр тийм бол орон нутагт төлөөллийн ардчиллаар манайх Америкийг хол ардаа орхижээ. Даанч ид шидийг нь үзэж чадахгүй юм. Нийслэлд газрын маргаан дэгдэхэд, хөдөөд малчид нутаг усаа хамгаалж тэмцэхэд сонгосон төлөөлөгчид үзэгдэх нь өдрийн од шиг. Ноднин Битлз-ийн хөшөөтэй Цэрэндоржийн гудамжийг хавь ойрын оршин суугчид барилгын компаниудад алдах шахсан тэр өдрүүдэд УИХ-ын гишүүн байтугай (том даргад жижигдсэн асуудал гэж бодьё) нийслэл, дүүргийн ИТХ-д суугаа төлөөлөгчид, бүр хорооны нийтийн хурлын төлөөлөгчдөөс ч үзэгдээгүй. Номоороо бол, хаа хамаагүй идэвхтэнүүд, дараачийн сонгуулиа хүлээж суугаа сөрөг хүчнийхэн, Даяар Монгол энэ тэр биш, яг тэндээс сонгогдсон нөхдүүд өөрсдөө ирчихсэн, “яахуу?” гээд зогсож байх учиртайсан.

    Ажиглаад байхад тэд сонгогдсоныхоо дараа төрөл арилжиж, иргэдийнхээ төлөөлөл байхаа больж, дарга нарын талд гараад суучихаж байна.

    Нийслэлийн ИТХ-ын цахим сайт руу шагайв. Тэргүүлэгчдээс гэхэд Д.Мөнхжаргал сургуулийн захирал байснаа 2016 онд төлөөлөгчөөр сонгогдоод удалгүй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөр төслийн дэд зохицуулагч, МАН-ын улс төрийн ажилтан байсан Н.Батсүмбэрэл “Монгол наадам” цогцолбор ОНӨТҮГ-ын даргаар очжээ. Бас “Нарантуул” захын дэд захирал байсан С.Эрдэнэтуул Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн даргаар томилогдож, намын судлаач байсан Ц.Байгальмаа нь АХБ-ЕХОБ- УБ-ын гурвалсан санхүүжилттэй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөрийн дэд зохицуулагч болжээ. Бусад төлөөлөгчдийн дундаас Хот тохижилтын газрын дарга, Зорчигч тээврийн нэгтгэлийн захирал, Нийслэлийн ЖДҮД-ийн төвийн дарга, нийслэлийн ОСНААУГ-ын дарга,  Авто худалдааны цогцолбор ОНӨААТҮГ-ын дарга, нийслэлийн Геодези, усны барилга байгууламж НӨААТҮГ-ийн дарга, УСУГ-ын дарга, бүр нийслэлийн Засаг даргын орлогч хүртэл мэндэлсэн байх юм. Сонгогчид өөрсдийгөө төлөөлүүлж, дарга нарыг хянуулах гэж илгээгээд байхад шүү! Бас тэдний нийслэлийн албан байгууллага, нийслэлийн өмчит компаниудын зөвлөл, ТУЗ-д орсон нь тоймгүй. Давхар дээлийн орон нутгийн хувилбар нэг иймэрхүү.

    Нутгийн өөрөө удирдах ёс гэж сайхан юм бий. Харин үүнийг тэд юу гэж ойлгож ирсний нэг жишээг хэлье. Өнөөдөр орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчид өөрсөддөө урамшууллын мөнгө баталж авцгаадаг нь хавтгайрч тоо нь өссөөр. Зарим жил нийслэлийн ИТХ-ийн төлөөлөгч тус бүр 80 саяыг авсан удаатай. Нэг нь түүнийгээ халааслаад Азийн 3, 4 орноор зугаалаад ирсэн байдаг. Ер нь огт тайлагнадаггүй учраас бусад нь юунд зарцуулсныг хэн ч үл мэднэ. Дүүрэгт бол арай даруу, гэхдээ зарим газарт 20 сая хүрдэг болжээ. Зугуухан ахиж л байна. Хааяа нэг хуралддаг хэрнээ байнгын ажиллагаатай парламент болох УИХ-ийн гишүүдтэй барьцаж байгаа хэрэг.

    Бичээд байх уу? Бичихгүй ээ. Яагаад гэвэл барагдахгүй. Уудлаад байвал их юм гарна шүү. Нийслэлд иргэд, оршин суугчдөө төлөөлөх эрхээ ингэж эдэлдэг хүмүүсийн дээр нийслэлийн утаатай тэнгэр биш, сонгосон иргэд нь байх ёстой юм шиг байгаа юм.

    Аймгуудад ч ялгаагүй.

     
  • Mongold 0 on 2018.10.17 Permalink | Reply  

    Хэнийг хэн хэрхэн төлөөлдөг тухай – 1 

    2018.10.17.

    Нэг.

    Ижил цагаан малгайгаар гоёсон гурван мянган эмэгтэйг цуглуулсан Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны тавдугаар чуулганыг тойрсон бөөн маргаан, төрийн дэд сайдыг хүртэл оруулаагүй тухай мэдэгдэл, Интернэтээр шаагисан live-уудыг анзаарваас бүх монголчуудын биш юмаа гэхэд лав тавин хувийнх нь хувь заяа шийдэгдэж байгаа мэт түгшүүртэй хоёр өдөр өнгөрөв. Ашгүй, хуучин нь тамга тэмдгээ бултуулж барихгүйгээр шинэ Ерөнхийлөгчдөө ажлаа хүлээлгэн өгснөөр манай эхнэр хүүхнүүд аврагдах шиг болов.

    Эмэгтэйчүүдийн эрх ашгийг одоо л жинхэнээсээ хамгаалахаар шийдсэнээ зарлав. Ялангуяа хүчирхийлэлтэй зад тэмцэх ажээ. Хожимдсон ухаарал! 1924 онд байгуулагдсан энэ холбоо 94 жилээр хоцорсон байна. Шинэ үеийн эмэгтэйчүүдийн байгууллагууд бүр хорин хэдэн жилийн өмнөөс тэмцэж эхэлсэн билээ. Миний мэдэхээр Ч.Сосормаа, Д.Энхжаргал нар зүтгүүлснээр Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг 2004 онд гаргуулж, тэгснээ дутуудсан байна гэж үзээд 2016 онд шинэчлэн батлуулснаар авгайдаа гар хүрсэн нөхрүүд шууд л ачигддаг болсон билээ. (Чухам ийм нөхдөөс болж биднийг дээрхэн үе “хар хүн” гэж дажгүй дууддаг байсан одоо шууд л “хар юм”: Нөгөө “хар юм чинь” согтуу ирээд … гэх мэт). Бас арав гаруй жилийн өмнө агсан, согтуу, харгис нөхрүүд, аав нараас хамгаалах байрыг Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төв дэргэдээ анх байгуулж тэр нь удалгүй улс даяар дэлгэрсэн. МЭХ одооноос хүч нэмэхээр зориглосон нь юутай завшаан.

    Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо гэхлээр УИХ-ын эрхэм гишүүн хатагтай нараас эхлээд бүх аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн эмэгтэйчүүдийг нэгтгэсэн лут дүр зураг нүдэнд харагдана. Үнэн хэрэгтээ МЭХ нь эмэгтэйчүүдийн 70 шахам байгууллагын дээвэр юм байна. Энэ утгаараа гишүүнчлэлтэй ч юм шиг. Тэгсэн хэрнээ хувь эмэгтэйчүүд элсдэггүй учраас эмэгтэйчүүдийн байгууллагуудын холбоо гэвэл илүү зохилтой. Нарийн яривал, дээрх далаад байгууллага бас л хувь гишүүнчлэлгүй, нийгэмд үйлчилдэг гэсэн статустай, тус бүрийнх нь цаана үүсгэн байгуулагч цөөхөн хүн бий. Нэмээд үзвэл хэдхэн зуун эмэгтэйн байгууллага юм. Дээрх 3000 төлөөлөгчөөс зөвхөн 160 нь санал өгөх эрхтэй байсан нь ийм учиртай.

    Төстэй хувиралтын өөр нэг жишээ бол Монголын залуучуудын холбоо. 1991 он гэхэд 300 гаруй мянган гишүүнтэй, хүүхэд залуучууд тангараг тавьж элсдэг байснаа больсон тул үлдсэн гишүүдийн нас хэтэрсээр яваандаа тэднээс салж чаджээ. Одоо аймгууд дахь залуучуудын холбоо нэртэй (тэд бас гишүүн элсүүлдэггүй) байгууллагуудын холбоо юм. “Гишүүдээ цуглуулж чуулганаа хийнэ”, “гишүүд сонгоно” гэх мэтээр ам бардам ярьж явдаг.  Магадгүй Ч.Сайханбилэг, С.Баярцогт нарын нэр дээр бүртгэлтэй байж ч мэднэ.

    Төрийн бус байгууллагууд юугаа хийх, хийхгүй нь бусдад падгүй боловч ганц асуултанд бүгд хариулах хэрэгтэй. Тэд Монголын … мөн үү? Хятадын биш, оросын биш, монголынх гэдэг нь ойлгомжтой ч зарим нь монголын нэрийг урдаа зүүдэг, бусад нь тэгдэггүйн учир юу вэ? Хэдэн аймаг, сум, байгууллага, хүнээс төлөөлөлтэй байж Монголын … байх тухайд ямар нэгэн босго, шалгуур алга. Арваад жилийн өмнө хуулийн этгээдийн нэр авахаар очиход Монголын …, Үндэсний … гэсэн үг оруулж болохгүй гэсэн.  Тэгтэл араас Монгол нэртэй телевиз, сонин, компани (ганц жишээ: Монголын санхүүгийн групп), холбоо гэсэн хуулийн этгээдүүд эцэс төгсгөлгүй цувахлаар тухайн үед сайн хөөцөлдөж, арга барагдвал тулж ажиллах хэрэгтэй байснаа хожим ойлгосон.

    Та өнөөдөр Монголын гэж эхэлсэн …. явган зорчигчдын холбоо, ер нь юуг ч хамаагүй байгуулахад хорихгүй байх. Хамаг Монголын байсан ч яахав. Эзэнт гүрний театр хүртэл сонсогдсон. Таны амбицийн хэмжээ мэдэх хэрэг. Сүүлийн үед байн байн хурал цуглаан хийсэн Монголын худалдаачдын холбоонд Баян-Өлгий юм уу, Дорнод аймгийн төлөөлөл лав ороогүй. Гэхдээ цаадуул нь Монголын казах худалдаачдын юм уу Дорнод Монголын худалдаачдын холбоо, бүр томоор сэтгэвэл “Монголын худалдаачдын нэгдсэн төв холбоо”-г санаачлах чөлөөтэй. Цаашилбал, нэрээ тодотгох чөлөөт, хараат бус, шинэ, 21-р зууны, залуучуудын, мэргэжлийн, эсэхүл төгсгөлд нь зүүх нийгэмлэг, ассоциаци, эвлэл, төв, хөдөлгөөн гээд боломж хязгааргүй. Харин спортын болон нарийн мэргэжлийн холбоодын тухайд хүмүүс нь тодорхой учраас асуудал үүсдэггүй байх.

     
  • Mongold 0 on 2018.07.16 Permalink | Reply  

    Улсын наадам 

    2018.07.16.

    Наадмын өдөр. Гэнэт стадионы урд талын хашаа пирхийн нурж үерийн ус мурилзан орж ирлээ.

    Хүмүүс хашгирч үймэлдэхэд авга ах Бямбаа намайг шүүрэн авч хойшоо зүглэн Төв цэнгэлдэхийн баруугаар эгнэсэн жижиг цагаан мухлагуудын хажуугаар, өвдгөөр татсан усыг туучсаар Энх тайвны гүүрэн дээр гарч билээ. Ийнхүү миний санах анхны наадам, 1966 оны гамшигт үер хоёр нэг дурсамж болж үлдсэн юм. Стадион гэж Төв цэнгэлдэхийг биш, харин түүний баруун урд, өнөөгийн Олимпийн хорооны хавийг багтаасан модон стадионыг хэлж байна. Гадуураа гоёмсог хаалга бүхий модон хашаатай. “Хүний мөр” кинон дээр хэсэгхэн зуур харагдаад өнгөрдөг. Өвөл нь мотоциклийн мөсөн замын уралдаан болж, зун нь эргэн тойрны модон байшингуудад дээлтэй, дээлгүй хүмүүс цугларч шагай харвадагсан. Үер буусан тэр өдөр Төв цэнгэлдэхэд маргааш нь Мөнхбат аварга түрүүлсэн бөх барилдаж, харин энэхүү Бага цэнгэлдэхэд янз бүрийн тэмцээн уралдаан болж байсан болов уу.

    Би түүнээс хойш Улаанбаатартаа ихэнх, 1991 оноос хойшхи бүх наадмыг алгасалгүй үзэж, Төв цэнгэлдэхийг нар зөв тойрон хуушуурдаж, наадмын нээлт ба тавын даваанаас хойшхийг ядахдаа зурагтаар, заримдаа дэргэдээс үзэж, сурын талбай, шагайн асруудаар шагайж, бас Хүй долоон худгийг зүглэн соёолонгийн биш юмаа гэхэд хавь ойрын тоосонд даруулсаар өдий хүрсэн байна. Уяачдын наадмыг сонирхдог ч үгүй. Харин хөдөөний наадам нэгийг ч үзээгүй шүү.

    Ийм арвин туршлагатай улсын наадамчны хувьд хэлэхэд наадмаа шинэчлэх юмсан. Начны найраа, сэрвээний өндөр сэлт миний мэдэх асуудал биш, шөвгийн дөрөв, үзүүр түрүү, айргийн тав, баян ходоод тэртэй тэргүй сайхан, гэхдээ эмх цэгц, зохион байгуулалт нь үнэхээр тааруу. Хэзээ хаана юу хэн ямар тухай мэдээлэл, зар үндсэндээ байхгүй.  Телевиз, гар утас, дэлгэц хөгжөөд хэд дахин гоёор, мэдээлэл тайлбартай үзүүлж байхад нөгөө багадаад байгаа, жуулчдад тасалбар олддоггүй Төв цэнгэлдэхэд хоосон суудал есийн даваагаар ч зөндөө болжээ. Төрийн наадам юм бол нээлт нь хатуу дэг жаяг бүхий ёслол баймаар санагдана. Төрийн есөн хөлт цагаан тугийг Төв цэнгэлдэх рүү хүндэтгэсэн шиг хүндэтгэж залах. Түүнээс биш хэн дуртай нь дагаж гүйлдэх биш. Наадмын нээлт хэмээх концертыг гоё болгох гэж оролдох тусам тансаг хэдий ч ядаргаатай шоу болон хувирч байна. Үүний оронд начин, харцага, заан, гарьд, арслан, аварга, тэр дундаа далай, даян, дархан аваргуудыг Төв цэнгэлдэхийн ногоон зүлгийг (жинхэнэ зүлэг болгомоор) дүүргэж танилцуулах, хүндэтгэх. Сүүлийн жилүүдэд бөхийн өргөөнд бөх болгоны нэрийг бүтэн дуудаж танилцуулдаг болсон, 2011 онд 6002 бөхийг жагсааж Гиннесийн номонд бичүүлсэн нь Р.Нямдорж тэргүүнтэй Үндэсний бөхийн холбооны хийсэн хоёр сайн зүйл билээ. Гэтэл өнөөдөр наадмын нээлтээр Хорлоогийн Баянмөнх тэргүүтэй аваргууд дарга нарын өмнүүр зүгээр явж өнгөрөх нь даанч жол. Харин индрийн эсрэг талын цахим дэлгэц дээр барилдааны дүрс, бусад мэдээллийг гаргаж харуулдаг болсон, энд тэндгүй дэлгэц зоож байгаа нь маш сайн. Гэхдээ хангалтгүй. Наадмаа яаж шинэчлэх талаар яриа хөөрөө эхлэх цаг болсон байна.

    Гол асуудал бол Төв цэнгэлдэх өөрөө. Тэртээ 1959 онд баригдсанаас хойш огт шинэчлэгдээгүй. Саяын наадмаар буюу 59 жилийн дараа таваас есийн давааг яг шпротны загас шиг нягтралтай сууж үзлээ. Орж гарах нь бүхэл бүтэн даваа. Ноднин уржнан төв замаас харагддаг байсан Төв цэнгэлдэх энэ жил өндөр барилгуудаар бүрэн таглагдаж хорооллын дундах тоглоомын талбайн зиндаа руу дөхөж байна. Эргэн тойрон ундуй сундуй. Тэр өдрүүдэд хөл бөмбөгийн аварга стадионуудын үзэж тансагласан бидний хувьд арай дэндүү…

    Шинэ стадион хэрэгтэй! Төв цэнгэлдэх нэгэнт өнгөрсөн, ийм учраас хаа нэгтээ шинийг, бүр томыг барихаас өөр аргагүй гэж бүгд ярьж байна. Гэхдээ ойрын жилүүдэд бүтэхгүй, бүтээд ч нэмэргүй. Ямар сайндаа хятадууд нисэхийн дэнж дээр тийм сайхан Спортын ордон барьж бэлэглээд байхад бүгд хуучнаасаа холдож өгөхгүй, бушуухан буулгаж шинийг барих тухай хэрүүлтэй байхав.

    Ойрын тав, арван жил эндээ наадах нь гарцаагүй учраас одоо, дараа жил юу хийхээ бодох цаг. Төв цэнгэлдэхийг өөд нь татахгүй байгаагаа нийслэлийн дарга нар 51 хувийг нь Нямдаваа гэдэг хувь хүн эзэмшдэгээр тайлбарладаг. Үнэхээр тийм. Цаадах нь наадам бүрийн өмнө төсвөөс бага сага мөнгө нэхэж будаг түрхэж жижиг сажиг засвар үйлчилгээ хийлгэдэг. Төв цэнгэлдэх бол зөвхөн ганц стадион биш,  түүнээс хэд дахин том эргэн тойрны талбай байсан. Хөрөнгө оруулж гадагш нь өндөрлөн тэлж хэд дахин том болгоход хүрэлцэх тэр орон зай хаачсан бэ? Нийслэл өөрөө, Нямдаваа хоёр ээлжлэн барилгын компаниудад сэмхэн өгч (мэдээж зарсан байж таарна) орон сууц бариулаад барж буйн гэрчүүд нь наадамчин олон бид юм. Одоо сул харагдаж байгаа газрууд дараа жилийн наадмаар очиход байх уу? Хэрвээ манайд жинхэнэ төр засаг, сайн хот байсан бол Төрийн наадам  хийдэг Төв цэнгэлдэхийнхээ 51 хувийг алдчихаад дөрлүүлж явахгүй байсан.

    Уг нь хамгийн сайхан наадмын талбай бол Яармагийн дэнж. Төв цэнгэлдэх баригдах хүртэл буюу бүр 1930-аад оноос 1960-аад оныг тултал Төрийн наадам энд болдог байжээ. Хотод ойрхон, хүүхэд хөгшидгүй хүрээд очиж чадахаар цэлийсэн сайхан энгэр. Хэдэн ч цэнгэлдэх багтана. Жилдээ нэг удаа наадмынхаа ёслолыг хийгээд бусад цагт нь амралт зугаалга, өвөл нь цана чарга. Ердөө хоёрхон жилийн өмнө ингэж болох байсан. Гэтэл одоо үй түмэн барилгаар дүүргэж байна. Дархан цаазаас нь гаргаагүй байж шүү! Дээр үеийн барилгуудаас хуучирсан, сүйтгэсэн хэдэн балгас, бас голд нь нэгэн хөшөө үлдсэн. Түүнийг 1946 онд Ардын хувьсгалын 25 жилийн ойгоор ёслол төгөлдөр нээсэн ажээ. Оройд таван хошуу нь байсан нь алга. Баруун тийш харсан энгэрт нь  Лувсаншарав гуайн дурссанаар ийм шүлэг бичсэн байж. Одоо бүрэн баларчээ.

    Үрийн үрээс эрх чөлөөг хүсээд

    Үеийн үеэс тэмцсэн ардын тэмцэлд

    Ачит Ленин, Сталин дэмжиж туслаад

    Ардын төртэй Монгол улс тогтов оо.

    Түүнээс хойш яг 72 жил өнгөрчээ. Ленин, Сталин яахав ээ. Муу, сайн ч гэсэн Төрийн наадам болж байсан газар.

     
  • Mongold 0 on 2018.06.05 Permalink | Reply  

    Англи сэтгүүлч 

    2018.06.05.

    2018 оны 5-р сарын 30-нд Их Британийн ITV телевизийн Good Morning Britain хөтөлбөрийн сэтгүүлч Ричард Мэдили тухайн өдөр Африкт айлчилж байсан (цаана нь заанууд харагдаж байна) Батлан хамгаалахын сайд Гэвин Уильямсонтой холбогдохдоо өнгөрсөн гуравдугаар сард ОХУ-ын экс тагнуулч Сергей Скрипалийг Английн Солсбери хотод хордуулсны дараа тэр сайд ОХУ-д хандаж “Амаа хамхиад зайлах хэрэгтэй” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу гэсэн асуулт тавьжээ.

    Хариулт, асуулт, хариулт хэрхэн үргэлжлэв?

    -Гайхалтай сайн ажилласан эмнэлгийн ажилтнуудыг зүй ёсоор үнэлэх ёстой …

    -Үгүй, үгүй, уучлаарай, та асуултанд хариулах уу? Та тэдэнд талархлаа илэрхийлсэн гэдэгт эргэлзэхгүй байна. Ноён Уильямсон, би танд тодорхой асуулт тавьсан. Бид эмнэлгийн ажилтнуудыг талархах талаар минутын дараа ярьж болно. Та ийм бүдүүлэг үг хэллэг хэрэглэсэндээ харамсаж байна уу? Үүнийг л асууж байна. Та хариулж чадах уу?

    -Британийн нутаг дэвсгэр дээр аймшигт халдлага үйлдэгдэж, Британийн иргэн болон түүний охинд халдсаныг бид харлаа. Тэгээд бидний хариу арга хэмжээнүүд дэлхий нийт Британийн талд байгааг нотоллоо. Бид Орост юуг харуулсан бэ гэвэл …

    -Та харамсаж байна уу? Та Оросыг “Амаа хамхиад зайлах хэрэгтэй” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу? Ноён Уильямсон та энэ асуултад хариулна уу. Ноён Уильямсон та асуултанд хариулахгүй байна. Ноён Уильямсон би өөрийнхөө өмнөөс биш, үзэгчдийнхээ өмнөөс асууж байна. Ингэхээр та манай үзэгчдэд зориулан дараах асуултанд хариулж чадах уу? Нэг улсыг “амаа хамхиад зайлаад өг” гэж хэлсэндээ харамсаж байна уу?. Арай бүдүүлэг байсан гэж бодохгүй байна уу? Та энэ асуултанд хариулахгүй юм уу?

    -Бидний харсан зүйл бол энд, Нэгдсэн Вант улсад, манай иргэд, хотын оршин суугчдын эсрэг Оросын хийсэн үйлдэл гэж би үзэж байна…

    -Та бидний аль хэдийнэ мэдэх зүйлийг яриад байна. Солсберид юу болсныг бид мэднэ. Энэ хичнээн аймаар байсан, энэ хүмүүс амь насаа алдахад хичнээн ойрхон байсныг мэднэ. Гэхдээ ийм асуултаа дахиж тавья: Та “Амаа хамхиад зайл” гэж бүдүүлэг үг хэллэгийг Трамп маягаар ашигласандаа харамсаж байна уу? Тэнд юу болсныг ярихгүй байхыг хүсье, яагаад гэвэл бид юу болсныг мэднэ. Та тийм үг хэллэг хэрэглэсэндээ харамсаж байна уу? Үүнийг л асуух гэсэн юм.

    -Бидний хийсэн зөв зүйл бол холбоотнуудтайгаа нийлж Орост маш тодорхой ойлгуулсан явдал юм. Ингэх нь зөв байсан….

    -За за, Та асуултанд хариулахгүй байгаа тул ярилцлагыг өндөрлөе. Африкийн зааны төсөлд амжилт хүсье. Гэхдээ та тодорхой асуултанд тодорхой хариулсан бол бид таныг үнэлэх байлаа.

    Үүнээс хойш сайд Гэвин Уильямсон бүдүүлэг байтугай худлаа ярихаас болгоомжилдог болно. Яагаад гэвэл Их Британийн сэтгүүлчид асууж, тэгээд хоосон чалчиж худлаа нээрээ хариулбал амыг нь хамхиулж чаддаг юм байна.

     
  • Mongold 0 on 2018.05.16 Permalink | Reply
    Tags:   

    Монгол сэтгүүлч 

    2018.05.16.

    Туулын эрэг дээр барьж буй хууль бус барилгын эзэн, нийслэлийн ИТХ-ын дарга С.Амарсайхан “25-р суваг телевизийн “Ам нээвэл …” нэвтрүүлэгт орсныг сонсоод хотын энэ улс төрчийн карьер ерөнхийдөө дууслаа гэж бодсон шүү. Гэтэл…

    Уг нь Г.Мөнхтуул сайн сэтгүүлч. Даанч энэ удаагийн ярилцлагын асуултууд Туулын эрэгт ганц барилга арайхийж буулгасан тухай өгүүлбэрээсээ эхлээд буруу зөрүү, байн байн хариулт дэвсэж өгсөн, бүгд мэддэг баримтуудыг шууд асууж зүрхлээгүй, нэг ч тоо, нэр, га, огноо нэхээгүй. Хэрвээ сэдвээ судалсан бол Зайсан толгойн энгэрийг “Оюуны ундраа” хэрхэн хэдийд авсан, яагаад шүүх зарга болсон, тэр барилгууд нь хуулийн аль заалтаар зөвшөөрөгдсөнөөс эхлээд 2016 онд нийслэлийн ИТХ-аас тогтоол гаргаж Туул голын хамгаалалтыг бүсийг өөрчлөхдөө С.Амарсайханы барилгын урдуур байсныг хөдөлгөж араар болгосноор барилга барьж буйгаа зөвтгөх нэг боломжийг олгосон, одоо яагаад хууль зөрчиж барьсаар байгааг асууж тодруулах байсан юм. Нэгэнт тэгэж чадаагүйгээс хойш цаадах нь өөрийгөө хууль, шударга ёсны билэг тэмдэг, авлигын эсрэг тэмцлийн манлайд өргөмжилж, дундуур нь баахан барьцаа, шантааж шургуулсан төдийгүй хууль бус барилгыг нь бараг баталгаажуулсан ярилцлага болчихов.

    Тэрүүхэн хэсгийг сийрүүлбэл,

    Сэтгүүлч: Туул голын  бургасыг бас тайраад л одоо барилга бариад эхэллээ гэдэг асуудал бас яригдаад л байсан. Хамгийн сүүлд гэхэд л Туул голын эрэг дээр барьсан барилгыг  цагдаатайгаа нийлээд нураах гэж нэлээн бараг УИХ-ын түвшинд ярьж байж арай гэж нэг юм эхлэх шиг болсон. Тэхээр энэ асуудал дээр цаашдаа ер нь Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр Хотын захиргаа яаж анхаарах юм?

    С.Амарсайхан: Туул голын бүсийг хамгаалах асуудал дээр тал талаас нь анхаарах ёстой бодлого шийдвэрийг нь нэгтгэх ёстой.  Овоо босгоогүй бол шаазгай хаанаас суухав гэдэг үг байдаг. Анхнаасаа энийг  бодлоготой төлөвлөгөөтэй зохион байгуулалттай

    Сэтгүүлч: Газрын нь хууль бусаар олгосон юмаа даа, янз нь

    С.Амарсайхан: Хууль бусаар олгосон гэж би хувьдаа бол ойлгохгүй байгаа. Иргэд хууль бусаар олгоно гэхээр  нэг бол хулгайлаад авахыг, эсвэл хууль зөрчөөд  булаагаад  авахыг хэлдэг байх.

    Сэтгүүлч: Тодорхой албан тушаалтан бас эрх мэдлээ хэтрүүлээд, одоо өгөх ёсгүй газар …

    С.Амарсайхан: Би өөрийн чинь асуултыг бас ерөнхийд нь гадарлаж байна. Над руу чиглүүлсэн асуулт  байх шиг байна. (Сэтгүүлч инээв). Би албан тушаалаа аваад Иргэдийн Хурлын дарга болоод энэ хувийн компанитай холбоотой газартай холбоотой, нийслэлтэй, Туулын голтой холбоотой ямар ч асуудалд  орооцолдоогүй, оролцоогүй

    Сэтгүүлч: Газар олгох зөвшөөрөл өгөөгүй …

    С.Амарсайхан: Зөвшөөрөл өгдөг хүн нь ч би биш, өгсөн ч би авахгүй.

    Сэтгүүлч: Тийм л дээ.

    С.Амарсайхан: Тэр битгий хэл манай олон газруудыг одоо байдаг энэ тэр гээд гүтгээд доромжлоод явж байгаа зүйлүүд зөндөө бий.

    Сэтгүүлч: Таныг  ч бас энэ Туул голын эрэг дээр бас нэг барилга барьсан, барих гэж байгаа асуудал хэл ам яриад л байх шиг байна л даа.

    С.Амарсайхан: Зайсанд барилга барилаа, Туулын голын бутыг хугаллаа, сүйтгэлээ гээд л байгаа.  Тэр асуудал дээр жаахан бодитой мэдээлэлтэй, тэгээд  үндэслэлтэй тодорхой зүйлүүдийг гаргаж яривал уг нь зүгээр байгаа юм.  Миний хувьд бол  бизнес хийгээд явж байсан хүний хувьд хотод нэг ч гэсэн хүнд хэрэгтэй, нийгэмд хэрэгтэй  нийгмийн бүтээн байгуулалт хийчихий гэж  манай компани үндсэндээ Зайсан хавийн энэ хөрөнгө оруулалтыг хийгээд, үнэхээр амиа бодсон хувиа бодсон бол энэ архины  пиво тэгээд  хуушуурны хогонд дарагдчан байсан  Зайсанг бол  орон сууц бариад  зараад явчихуул  бусдын адил  зараад явчих боломж нь байж л байсан

    Сэтгүүлч: Та газрын зөвшөөрлийг яг ном журмын дагуу авсан уу. Яаж авсан?

    С.Амарсайхан: Ном журмынх нь дагуу, ер нь Байгаль орчны яам чинь  газраа  олгохдоо  байгаль орчны үнэлгээ хийлгэдэг.

    Сэтгүүлч: Зөвхөн аялал жуулчлалын чиглэлээр?

    С.Амарсайхан: Аялал жуулчлалын чиглэлээр. Тэгээд зөвшөөрлийг нь өгөөгүй байхад  хэн нэг нь очоод тэнд булаагаад нэг сайдынх нь гарыг барьж байгаад  зуруулаад  авсан, эсвэл  Хотын захирагчийнх  нь толгой дээр буу тулгаад авсан юм байхгүй гэж бодож байна.

    Сэтгүүлч: Эсвэл мөнгөөр цохиод авсан ч юм уу тээ …?

    С.Амарсайхан: Эсвэл мөнгөөр худалдаад авсан юм байхгүй гэж бодож байгаа. Буулгана гэвэл Улаанбаатар хотын Туул голын дагуу байгаа  River garden –аас  эхлээд энэ Villa Vista  гээд бүгдийг нь буулгах хэрэг гарах байх

    Сэтгүүлч:  Богдхан уулын орчимд уул нь  аялал жуулчлалын зориулалтаар газар  авчихаад бүхэл бүтэн орон сууцны хороолол барьчихаад тэгээд хэн ч  ямар ч хариуцлага тооцохгүй, тооцуулах ч үгүй гээд сүүлдээ бүр Богд уулыг дархан цаазат  тусгай хамгаалалтын бүсийг  болиулъё,  суурьшлын бүс болгоё гээд ийм асуудал хүртэл яригдаад эхэллээ л дээ

    С.Амарсайхан: Одоо суурьшлын бүс  угаасаа болцон ш дээ. Богд уулын энэ …

    Сэтгүүлч:  Уул нь дархан цаазат газар биз дээ.  Яагаад?

    С.Амарсайхан: Яагаад гэдгийг  анхнаасаа тэр бодлого шийдвэрийг газар өмчлүүлсэн, эзэмшлүүлсэн, хяналт тавьсан гар хөлийн үсэг зурсан нөхдүүдтэй нь эхэлж асуудал ярих. Тэд нараас нь тодруулбал надаас илүү оновчтой хариулт өгөх байх гэж бодож байна. Одоо жишээ нь  Богд уулын орчимд  40 гаруй мянган, бараг  50-иад мянган  иргэд оршин суурьшдаг юм билээ. Орон сууцаа барьчихсан  энэ олон бизнес эрхэлж   байгаа  энэ олон  барилга байшин барьсан ажиллаж амьдарч байгаа хүмүүсийг бүгдийг нь гэмт хэрэгтэн гээд дуудах гэж  байгаа юм уу. Бүгдийг нь хууль цаазын байгууллагуудаар аваачиж шийтгэж  яллах ёстой гэж яриад  байгаа юм уу, би бол энийг ойлгохгүй байгаа.  Мэдээж Туул голоо  хамгаалах асуудал гэдэг дээр бид хамгаалах  ёстой.  Хамгаалах ажлуудыг хийх ёстой, хийж ч байгаа гэж ойлгож байгаа. Бодитой шийдлээ гаргаад хийсэн ажилгүй, дэмий улстөржүүлж хийрхээд эцэст нь ямар ч үр дүн байхгүйгээр албан тушаалтнууд нь  авилгачид нь улс төрөө хийгээд хожоод явдаг тэгээд их шударга царайлаад  улс төрийн оноо аваад явдаг, ард нь хохирдог хүмүүс нь  аж  ахуйн нэгжүүд, иргэд байдаг ийм дүр зурагтай бид нар  хорин жил, гучин жил явж ирсэн ш дээ.

    Сэтгүүлч: Магадгүй би бас таныг Зайсан орчимд том барилга бариад явчихлаа, энийг  магадгүй  цаашдаа аялал жуулчлалын зориулалтаар биш өөр зориулалтаар ашиглаад  томоохон ашиг сонирхлын үүднээс өөрчлөөд явчихвий гэсэн хардлага байна?

    С.Амарсайхан: Уг нь бол би төрийн алба хашиж байгаа хүн.  Хувийн компанийн талаар өөрийн ч бай, хүний ч бай хүний юм яриад байх тийм шаардлага сонирхол ч байхгүй гэж бодож байгаа. Гэхдээ  нэгэнт яриа энэ тал руугаа орчихсон учраас  хувийн компанитай холбоотой, “Оюуны Ундраа” компанитай холбоотой  төсөл хөтөлбөр бүтээн байгууллалтын … Зайсан хийлгээд  байна  .. Зайсан  Square гээд бий  энэ бол яг л  одоо зориулалтынхаа дагуу үзвэр үйлчилгээ аялал жуулчлалын, тэгээд энэ гадаад дотоодын зочин гийчин  ирээд бас ороод аяга кофе уучихдаг, алжаалаа тайлчихдаг  энд элдэв янзын орон сууц яриад бариад эсвэл  болох бүтэхгүй зүйл хийгээд тавьсан  бол эцэст нь зүгээр  хэлэхэд яг зориулалтаар нь энэ газрыг  ашиглаж байгаа ганц  компани л бий… Бусад нь  эргэн тойрон одоо  бүгд орон сууц  байгааг та хэд ер нь харж байгаа.

     
  • Mongold 0 on 2018.05.15 Permalink | Reply  

    Дархан цаазат Богдхан уул ба Туул голыг Байгаль орчны яамнаас хамгаалах нь 

    2018.05.17.

    Өнгөрсөн хаврын хэвлэл мэдээллийн том сэдэв Их тэнгэрийн эсрэг талд Туулын усанд умбуулах шахам барьж буй орон сууцны хотхон байлаа. Хууль зөрчсөнийг нь Монгол Улсын Их хурлын гишүүд танхимдаа хилэгнэн шүүмжилж, дараа нь газар дээр нь очиж барилгачдыг зад загнахдаа хэвлэл мэдээллийн десант буулгасан ч зогсоож дийлсэнгүй. Улаанбаатарын төвийн урдуур буюу Баянзүрхийн гүүрнээс Яармагийн гүүр хүртэлх хэсэгт гэхэд хашааныхаа хаалгаар огцом гарвал шууд шумбаж мэдэхээр тийм ойрхон амины орон сууцууд, эрэг дагуу хэдэн зуун метр, километрээр нь өмчилсөн хашаа, барилгуудаар дүүрч байна. “Сөөг моддын нэгийг түшээд” биш, өрөөнийхөө цонхоор Туулын урсах чимээг чагнаж суух азтай эрхмүүд аль хэдийнэ төвхнөжээ.

    Төстэй, гэхдээ багавтар дуулиан бол Богдхан уулын Зайсан толгойн барилгуудын дундуур шургалахыг оролдсон нэгэн төмөр каркас, түүнийг хэд хэдэн оролдлогоор арайхийн буулгасан явдал юм. Тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй. Дархан цаазат Богдхан уулын Зайсангийн амны тэр олон барилга бүгд хууль бус. Өөрөөр хэлбэл, Зайсан бол Монгол Улсын байгаль орчны хууль журам, дүрэм хэрхэн дампуурч ирсний хамгийн том дурсгалын цогцолбор. Бүр Үндсэн хуулийн цэц нь тэнд бууриа хатгаж хамгаалалтандаа авсан гэж байгаа…

    Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар, дархан цаазат газарт зөвхөн аялагч, зөвшөөрөл бүхий бусад хүн түр буудаллах, отоглох, ажиглалт, судалгаа шинжилгээ хийх зориулалтаар зохих журмын дагуу барьсан орон байрыг ашиглах гэж цагаан дээр хараар бичжээ.  Тэгээд Зайсангийн амыг дахин нэг эргүүлж тойруулан харцгаая. Манайхан аялал жуулчлал, судалгаа шинжилгээг үнэхээр агуу хийдэг болсон байна. Түр буудаллах Сарнайх хотхон, Viva, Royal отог гээд л … Бүгд аялал жуулчлалын зориулалтаар авсан газар дээр баригдсан. Тэгвэл Монгол улсын “Жуулчны баазын үйлчилгээний чанарын зэрэглэл, үндсэн шаардлага” MNS-4934-2002  стандартаар баазуудын хоорондын зай 10 км байхаар заажээ. Зайсангийн аманд нэг л багтах учиртай.

    Гэхдээ энэ бүхэн өнгөрсөөн. Голын хамгаалалын бүс, дархан цаазат уулын нэг ч барилгыг буулгахгүй. Саяхан 28 газар эзэмших эрхийг цуцалсан нь зөвхөн шинээр баригдах барилгуудад хамаарах биз. Гуравдугаар сард Засгийн газраас ажлын хэсэг гаргаж Зайсангийн тусгай хамгаалалттай газрын хилийн цэсийг нь өөрчлөхөөр бэлтгэж байна. Өнөөдөр Яармагийн урд дэнж тэр чигээрээ барилгын талбай болжээ. Уг нь дархан цаазтай хэвээрээ юмсан.

    Ийм учраас хууль зөрчсөн барилгын эздийн хөх инээд нь хүрч байгаа. Өнгөрсөн долоо хоногоос сөрөг довтолгоонд орж тэдний дуу хоолой нь хэвлэл мэдээлэл болжээ. “Зайсан, Туул голд зөвшөөрөл өгсөн албан тушаалтнууд буруутай”, “Туул голыг хамгаалах нэрийн цаана ямар эрх ашиг нуугдана вэ?”  гарчгуудын цаана “Байшин барих зөвшөөрлийг нь төр засгийн байгууллагаас өгчихөөд, тэр дагуу бизнес эрхлэгчид хөрөнгө оруулалтаа хийгээд, ажлаа эхлүүлээд явж байхад нь хэн дуртай нь очоод хувийн хэвшлийнхэнийг дарамталж, сүрдүүлдэг энэ байдал хэдий болтол үргэлжлэх вэ?” гэх мэтээр. Тэгээд буулгах бол бүгдийг нь буулгаарай, ганц нэгийг битгий онилоорой, бүгдэд нь нөхөн төлбөр өгөөрэй гэж даапаалж байна.

    Хууль зөрчсөн гэдгийг өөрсдөө мэдэхийн дээдээр мэдэж буй барилгын эзэд, компаниуд яагаад ингэж пээдийнэ вэ гэвэл тэд  бүгд үнэхээр албан ёсны зөвшөөрөлтэй. Энд л хэргийн учир байгаа юм. Энэхүү “зөвшөөрөл” бол байгаль орчны яамнаас эхлээд нийслэл, дүүрэг, ерөнхий төлөвлөгөө, газрын алба, мэргэжлийн хяналт, байгаль орчны газар, сав газрын ба хамгаалалтын захиргааны хамтын бүтээл юм. Гэхдээ яам тэргүүлнэ. Хялбархнаар зураглавал,

    Хамгийн эхлээд Байгаль орчны сайд зөвхөн газрыг нь олгосон. Алгын чинээ газар. Богдхан ууланд хүмүүс амарч зугаалахад тусалж буян үйлдэх маягийн тайлбартайгаар. Эсвэл байгаль хамгаалахыг сурталчлах түр ТҮЦ барих зориулалтаар. Хожим тайлбарлахдаа: Би аялал жуулчлалын зориулалтаар жоохон газар олгосон, цаашаа юу болсныг мэдэхгүй ээ …

    Дараачийн сайд, эсвэл албан тушаалтан өмнө олгосон газрын хэмжээг нэмдэг. Хожим: Би газар олгоогүй ээ.  Газар нь юм хийхэд хүрэхгүй байна гэхээр нь жаахан нэмж өгсөн. Бүтээн байгуулалтыг дэмжсэн…

    Гуравдахь албан тушаалтан газар ашиглах хугацааг сунгадаг. Дархан цаазат газрыг газрыг 5 жилийн хугацаагаар ашиглуулдаг. Хууль зөрчвөл сунгахгүй байх эрхтэй ч хэзээ ч тэгдэггүй. Хожим: Би газар олгоогүй, зөвхөн хугацааг нь сунгаж өгсөн.  Анх олгосон хүмүүсээс нь асуухгүй юу?!…

    Өөр нэг албан тушаалтан зураг төслийг нь баталж өгнө. Байгаль хамгаалах 100 хаустай хотхон, “түр зориулалт”-ын 10 давхар цамхагийн зураг байсан ч падгүй. Хожим: Тэр хүн өөрийн эзэмшлийн газар дээр юу барих нь надад хамаагүй…

    Дараачийн дарга барилгын ажил эхлэх зөвшөөрөлд гарын үсгээ зурна. Бусад албан тушаалтан зураг төслөө зөрчсөнийг, эсвэл өөрчилснийг зүгээр өнгөрөөж, шугам сүлжээ, эрчим хүчинд холбох зөвшөөрлийг баталж өгдөг. Хожмийн тайлбар: Дээрхтэй адил.

    Гэх мэтээр үргэлжилнэ.

    Ашиглалтанд хүлээж авдаг нь хэзээд бэлхэн. Хожим: Нэгэнт барьчихсан юм чинь гэнэ. Эцэст нь өөр нэгэн дарга үл хөдлөх хөрөнгөд бүртгэж авна. Хожим: Яах аргагүй хөдлөхгүй хөрөнгө байна ш дээ…

    Энэ бүхэн мөсөн чихрийг долоосоор байгаад, эсвэл хиамыг нимгэхэн зүссээр байгаад дуусгадаг шиг. Хуулийг “зөөлөн хүч”-ний аргаар эд бад хийдэг юм байна. Уг нь мэргэжлийн хяналт гэж хараат бус хүмүүс ажлаа хийх ёстой. Гэтэл тэднийг аажмаар шахаж, ТҮЦ-ны барааны хадгалах хугацаа, хуушуурны махны үнэр шалгахаас өөр үүрэггүй болгожээ. Одоо ямар ч барилгыг ашиглалтанд хүлээж авахад байгаль орчны байцаагчийг оролцуулахаа больжээ. Бизнест саад дарамт үүсгэхгүйн тулд гэнэ. Гэхдээ ямар бизнест?

    Ингээд хууль зөрчсөн тухай ямар ч яриаг “зөвшөөрөлтэй” гэсэн ганц үгээр нам дарна. Буулгах гэвэл “Хувийн өмч!”.

    Энэхүү зөвшөөрлийн сүлжээний толгойд Байгаль орчны яам, бүр тодруулбал сайд өөрөө суудаг. Тухайлбал, Богдхан уулын бүх газрыг аль 2001 оны “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглах зөвшөөрөл олгох түр журам”-аар олгосон, одоо ч олгож байгаа гэдэгт та итгэх үү? 2003 онд “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглаж байгаа иргэн,  аж ахуйн  нэгж,  байгууллага байгаль хамгаалах, нөхөн сэргээх чиглэлээр урт хугацааны хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулан ажиллаж  болно. Гэрээг Байгаль орчны сайд батална” өгүүлбэрийг оруулснаас хойш огт гар хүрэхгүйгээр нандигнан ашиглаж байгаа. Хуулиас давсан энэ заалтыг ашиглан компаниудад ашиглах талбайн хажуугаар түүнээс хэдэн арав дахин газрыг хариуцан хамгаалах талбай нэрээр өгч урт хугацааны хөрөнгө оруулалт хийхийг зөвшөөрч, үүнийгээ хамгаалалтын захиргаа болон орон нутгийн газрын албатай байгуулах гурвалсан гэрээ гэгчээр далдлаад үзүүрийг олдохгүй болгожээ. Бас 2002 онд  Тусгай хамгаалалттай газар нутагт аялал жуулчлал явуулах дээрх журмыг, араас нь “Богдхан уулын ДЦГ-ын Зайсангийн амыг 2015 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөө” гэдгийг баталж тэнд газар ашиглах зөвшөөрлийг Байгаль орчны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга батлахаар зааж өгөв. Тэр нь туйлж өгсөн дөө. Аялал жуулчлалын цогцолбор нэрээр зөвшөөрөл авсан хотхонууд тэр үеэс эхэлсэн.

    Яг эхлүүлсэн хүн нь 2000-2006 онуудад сайдаар ажилласан У.Барсболд бол дараачийн сайдууд шийрийг нь сайн хатаасан. Миний санаж буйгаар И.Эрдэнэбаатар (2006-2007), Г.Шийлэгдамба (2007-2008), А.Гансүх (2008-2012), С.Оюун (2012.07 – 2014.12), Д.Цогтбаатар (2013)  Д.Оюунхорол (2014.12 – 2015.09), Н.Батцэрэг (2015.09 – 2016.07), Д.Оюунхорол (2016.07-2017.11). Харин Н.Цэрэнбат 2017 оны 10-р сараас. Тэгээд хуулинд байхгүй, хуулийг зөрчсөн, давсан журмуудыг монголын бүх нам хүчний угшилтай сайдуудын хэн нь ч засаагүй. Иймээс Богдхан уул, Туулын яг хаана хэнд ямар газар олгосон жагсаалт бол Байгаль орчны яамны хамгийн том нууц.

    -Та яагаад ийм зөвшөөрөл олгосон юм бэ?

    -Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон

    -Тэгвэл яагаад орон сууц босчихов оо?

    -Дараачийн сайдаас уу? Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон.

    -Тэгвэл та өмнөх сайдуудын аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон газарт орон сууц баригдахыг зогсоогоогүй юм бэ?

    Хариулт байхгүй. Нөгөө тахиа өндөг хоёрын үлгэр. Ийм учраас л Монгол Улсын байгаль орчныг Монгол Улсын Байгаль орчны яамнаас хамгаалах тухай яриад байгаа юм. Татан буулгадаггүй юмаа гэхэд нэрийг нь Байгаль ашиглалтын яам хэмээн солиуштай. Эсвэл барилгын яамны харъяа агентлаг болгох. Уухайн тас, нээрээ тэгье, ашиглаж  байж хамгаална гэх биз, тэгвэл монголын байгалиас юм үлдэх үү?

    Хууль зөрчсөн ч бай нэгэнт баригдсан бол гүйцээ. Нэг сая гурван зуун мянган хүнтэй хот байхад Туул гол, Богдхан уул дахиж хэзээ ч 100 байтугай 50, 10 жилийн өмнөх шигээ байхгүй. Гэхдээ дархан цаазат ууланд халдах, Туулын эрэгт ухах бол ядахдаа хуулиа өөрчилсний дараа тэгдэг  байх. Өнөөдрийн үйл явц хэвээр үргэлжилбэл Богдхан уулын амууд Зайсангаасаа эхлээд Улаанбаатарын төв шиг шавааралдсан барилгууд, харин нийслэлийн урдуурх Туулын иргэдийн амралт зугаалгын бүс биш компаниудын хашаа, хашаан доторх барилгууд болж дууслаа.

     
  • Mongold 0 on 2018.05.09 Permalink | Reply  

    Яг мэдэх 

    2018.05.09.

    Гадуур ширүүн юм болоод өнгөрчээ. Монголоос гадуур гэсэн утгаар хэлэв. Оросын тагнуулын ажилтан байгаад урвасан нэгэн хурандааг өнгөрсөн гуравдугаар сард Солсбери хотод охинтой нь хамт хордуулсны буруутнаар Их Британийн Ерөнхий сайд Тереза Мэй шууд ОХУ-ыг нэрлээд хэсэг дипломатчийг нь хөөснийг барууны бусад орнууд дэмжин нэмж хөөж, оросууд хариу хөөж хэсэг бужигнав. Урьд нь АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд оросууд нөлөөлөхийг оролдсон гэж зарласны дараа төстэй явдал болсон билээ. Дөрөвдүгээр сард Сирийн Засгийн газрын цэргийг Дума хотод энгийн иргэдийн эсрэг химийн зэвсэг хэрэглэсэн гэж буруутгасан Англи, Америк, Франц гурван улс бөөн пуужин харваж шийтгэлээ.

    Гэтэл тэр тагнуулчийг оросууд хордуулсны нотолгоо байхгүй, Сирид хордуулсан нь шал худлаа болж таарав. Одоо барууны хэвлэл мэдээлэл худалч улс төрчдөө балбах нь гэтэл тэгсэнгүй. Хордсон хүүхдүүдийг усаар шүршин аварч байна гэсэн бичлэгийг CNN, BBC-гээр зогсоо зайгүй үзүүлж, зургийг нь сонинууд тэргүүн нүүрэндээ нийтэлж улс төрчдийг хөөргөсөн хэрнээ тэр явдал жүжиг байсныг илчилсэн бичлэг гарч ирэхэд таг дуугүй өнгөрч байх юм. Ерэн оноос хойш бидэнд хараат бус байдал, гурваас доошгүй эх сурвалж, гарцаагүй баримт нотолгоог заасан багш улсууд яав аа?

    Манайхны тавьдаг “энэ олон телевизийн аль нь үнэн, аль нь худлыг мэдэх юм алга” гэсэн гомдлыг “энэ хэдэн улсуудын аль нь үнэн …” гэж өөрчлөхөд хүрлээ. Монголын нэг, хоёр, гуравдугаар хөршүүд болох том гүрнүүд хоорондоо муудалцаад байхад бид аль нэг талд орж цод цод хийхгүй, дуугүй байгаа.

    Телевиз үзэхэд даян дэлхийд энх тайван биш fake news – хуурамч мэдээ мандаж байна. Тийм мэдээг илчилдэг тусгай нэвтрүүлэг, сайтууд гарчээ. Тэр нь бас хуурамч мэдээгээр дүүрэн. Өнөө цагт ямар ч мэдээ секундын дараа дэлхийг бүрхдэг, мэдээгээр хүний толгойг эргүүлэх арга ухаан дээд цэгтээ хүрсэн учраас дайн дэгдэж, дайныг дэгдээж ч мэдэхээр байна. Манайхны хувьд худлаа нээрээ ярих нь ихсэж багасгаагүй хэвэндээ л байгаа. Гэхдээ бусдыг хэлэлтгүй, дотроо болж буй элдэв явдлыг бид яг мэдэж, үнэн мэдээлж чадаж байна уу? Хуурамч гэхийн оронд шууд худлаа мэдээ гэвэл илүү ойлгомжтой байна.

    Эрдэнэтийн 49 хувийн талаар хоёр жил шуугилаа. Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд ээлжит төлбөртэй нэвтрүүлэг бүх том сувгаар цацагдав. УИХ-аас асуух ёстой юмыг Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэг дур мэдээд хувь хүмүүст аваад өгчихсөн хэрэг билээ. Улс дамнасан ер бусын хувьчлал учраас эсвэл эдийн засаг, бизнесийн сурах бичигт орох үлгэр жишээ, эсвэл XXI зууны шилдэг луйвар. (XX зууных бас Эрдэнэтийнх байжээ). Одоо УИХ, Засгийн газар ба компанийн тал шүүхдэлцэж байна. Үнэн олдох уу? Шүүх бол аливаа хэргийг хуулийн заалттай тулгаж үздэг байгууллага учраас хуулинд харыг цагаан, цагааныг хар гээд бичсэн бол түүгээр шийднэ. цоорхой байвал түүгээр гоожуулна. Энэ хооронд эрх мэдэл ба их мөнгө бие биенээ он жилээр гацаана, эцэстээ “улс орны эрх ашгийн төлөө” талууд буулт хийж хувь процент дээр тохиролцоод салах, биш ээ нийлэх байх. Мөрдөн шалгалт (хэрвээ явж байгаа бол) хүрсэн тэр цэгтээ зогсоно.

    Эрдэнэт үйлдвэрийн манай талын 51 хувийг цэнхэр тасалбараар түгээх, бас хувьчлах тухай яригддаг байсан. Харин Оросын 49 хувийг очоод авах санаа үнэхээр хосгүй учраас нэгээс илүүгүй хүний толгойд орсон байж таарна. Тэгээд хоёр, магадгүй гурван хүн маш нууц уулзалт болсон. Тагнуулын ерөнхий газрын даргыг дуудаж үүрэг өгсөн… Ажлаа хуваарилж бизнесийн тал мөнгөө яаж босгохоо, Ерөнхий сайд УИХ-ын “садаа”-нуудыг яаж аргалахаа хариуцсан. Хэлэх хэлэхгүй, итгэлтэй итгэлгүй хүмүүсийн жагсаалт гаргасан… Энэ бүх үйл явдал тов тодорхой овог нэр, ажил, албан тушаал, он сар өдөр, минут секунд, амнаас гарсан үг, албан бичгийн өгүүлбэр, гарын үсэг, үнийн дүнтэй. Гагцхүү энэ түүхийг бид мэдэхгүй өнгөрнө.

    Нэн шинэ түүхийн олон үйл явдлын жинхэнэ түүх нь бичигдээгүй байна. Хэрвээ цагдаа шүүхээр орсон, гэрч оролцогч нь сонин хэвлэлд ярьж амжсан бол тэр хэмжээндээ үлдсэн. Яахав, зарим нэг нь уран сайхны кино болсон. 90 саяын Гансүхийн хэргээр “Бодлын хулгайч”-ийг хийсэн. Бас 2007 оны Ми-8-ын ослын мөрөөр “Ми-15” (амиа алдсан аврагчдын тоогоор) нэртэй кино гарчээ.

    1991 оны алдарт 20-р тогтоолын нууц задарсан, 1993 онд Ми-8-ыг хил зөрчиж оруулаад улсад шахсан, 1993-1994 оны Айбекс-Молам-аар тэнгэрээ зарах шахсан эсэх, 1995 онд ажил хаясан багш нарыг тагнасан, Гүнтийн буудалцаан, төрийн өмчийн хачирхалтай хувьчлалууд (өөрөө өөртэйгээ өрсөлдөж ялсан тендер, шөнийн 02 цагт гарсан шийдвэр, эгзэгтэй мөчид тог тасарсан, танд арай үнэтэй заржээ гээд тал мөнгийг буцаасан гэх мэт), 1997-1998 онд нам даруулсан казино, 2002 оны Центрпойнтын зодоон, 2003 онд монголын тагнуулчид Европоос иргэнээ хулгайлсан, 2004-2006 онд Хадгаламжийн банкны 14 тэрбумаар казинодож чадсан, 2007 онд Симба Батаа дахиад нэг нисдэг тэрэг унагасан гээд дуулиант хэрэг явдлуудыг бид ерөнхийд нь сонссон, гэхдээ яг мэдэхгүй. Зарим дурсамж ба захиалгат дурсамжууд бүтэн үнэнийг хэзээ хэлэхгүй. “Арван долоон чингэлэгийн нууцыг тайлахуй” мэтийн жинхэнэ бестселлер номнууд зохиогчоо хүлээсээр. Цаг нь хараахан болоогүй байж магадгүй, гэхдээ 20,30 жил тийм ч бага хугацаа биш.

    Санжаасүрэнгийн Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг 17-18 жил  мөрдөсний эцэст хэдэн хүнийг баривчилж шүүхээр оруулж ял сонсгосон ч яг юу болсныг бид мэдэхгүй. Хүн амины иймэрхүү хэргээс бид юу мэдэж авдаг вэ гэвэл тэр өдрийн төдөн цагт гэрт нь очсон, тэнд тийм хүмүүс байсан, хутга шөвгө гаргасан, амь насанд хүрсэн, гараад зугатсан. Ердөө л энэ. Хэдхэн өгүүлбэр. Гэтэл хамгийн дуулиантай энэ хэрэг дээр байхгүй. Гүйцэтгэх ажлын нууц гэнэ. Уг хэргийг илрүүлэхийн тулд тагнаж чагнасан нууцыг хэн ч нэхээгүй, зөвхөн аллага хүртэл юу болсныг товчхоон дурдахыг хүлээж байгаа.

    2008 оны 7-р сарын 1-ны түүх огт бичигдээгүй. Таван хүний амийг хөнөөсөн, бөөнөөр баривчилсан, тэдэнд ус өгөхгүй зовоосон, дараа нь өршөөсөн бүхэн 7-р сарын 2-ны 00.00 цаг буюу Онц байдал тогтоосны дараа болсон хэрэг.  Яг долдугаар сарын нэгний түүх байхгүй. Улс төрчдийн намтар хагас дутуу, бүр худлаа учраас нүглээ наманчилж Ганданд насаараа суух ёстой хүн нам төр толгойлоод манаргаад явж байх шиг.

    Сүүлийн өдрүүдэд Их тэнгэрийн амны эсрэг талд, Туулын эрэг дээр “Зүүнбаян рефайнери” компани хууль зөрчин барьж байгаа орон сууцны хотхон анхаарлын төвд байна. Ноднин газрын эрхийг нь цуцалсан ч барьсаар байгаа. Байгаль хамгаалагчид байтугай сайд, сайд байтугай УИХ-ын гишүүн очоод зогсоож чадаагүй. Бас 2016 онд нийслэлийн ИТХ-аас тогтоол гаргаж энэ барилгыг голын хамгаалалтын бүсээс гаргасан байна. Ямар мундаг эрх мэдэл, далдын хүч вэ? Хаяг нь “Оюуны ундраа” групп, нэр нь нийслэлийн ИТХ-ын дарга С.Амарсайхан,  бас УИХ-ын гишүүн асан, хамгийн сүүлд Эрчим хүчний зохицуулах хорооны дарга байсан С.Отгонбаяр нар гэж бүгд мэднэ. Монголын нэг, хоёр, гуравдахь засаглал яаж ч чадахгүй байна. Дөрөвдэх засаглал? Бусад орны жишгээр ийм эрхмүүдийг ажлаасаа, гэрээсээ гарахад нь камер, аппарат, диктофоноо агсаад хүлээж баймаар.

    Уг нь манай сэтгүүлчид эгзэг нь таарвал улс төрчдөөс сүрхий асуудаг. Иймэрхүүгээр.

    -Энэ тендерийг авсан компанийн ард таныг бий, урьд орой нь үнэлгээний хорооны даргатай таныг уулзсан гээд байх юм?

    Одоо хэдэн секундын пауз авч хариугаа хүлээх хэрэгтэй. Гэтэл чухал эрхмийг эвгүй байдалд оруулахаас санаа зовдог уу, бүү мэд, залгуулаад,

    -Та олон жил бизнес эрхэлсэн үү? Тантай холбоотой иймэрхүү яриа гарахад хэрхэн хүлээж авдаг вэ?

    Улс төрч маань аврагдах нь тэр. Хэнгэнэтэл санаа алдаад бүх амьдралаа базаж,

    -Тийм ээ, олон жил чөмгөө дундартал зүтгэлээ. Яахав, миний үүсгэн байгуулсан компанийг ах дүү нар маань авч яваа. Тэд ямар тендерт оролцож байгааг би ямар мэдэх биш. Улс төрд орсноосоо хойш элдвээр хэлүүлж явна. Миний эсрэг яриа гаргасан хүнийг мэднэ, одоохондоо нэрийг нь хэлэхгүй

    Ам нь халбал,

    онголын төр өөртөө зүтгэсэн хүндээ халтай гэж үнэн шүү.

    Бүр халбал,

    -1937 оны хэлмэгдүүлэлт битгий эргэж ирээсэй … 

    Уг нь жижигхэн баримт асуусан юм шүү дээ. Бид юу ч мэдэж авсангүй. Уул шугамандаа мэднэ, тэр тусмаа яг мэднэ гэдэг бол мянган үгний таглаа.

     
  • Mongold 0 on 2018.05.05 Permalink | Reply  

    Түүхийг бүтээхүй 

    2018.05.05.

    Бид түүхээ шинээр бүтээж байна. Цаг хугацааг туулж, байгуулж, тэмцэж, алдаж оносны араас бичиж бүтээхийг хэлж байгаа санаатай. Хэвлэн нийтлэх хялбар болсноор ураг удам, сум нэгдэл, төгссөн сургуулийнхаа түүх, хувийн дурсамжаа бичих хөдөлгөөн өрнөжээ. “Манай захирлаар Дондог гэж цэрэг ногоон хувцастай залуу ирж билээ” гээд л. Тэдний ачаар монголын шинэ түүх мөр мөрөөр бичигдэж байна.

    Миний үеийнхэнд хол ойрын түүхийг хамгийн сайн мэдүүлсэн нь романууд. “Тунгалаг тамир”, “Их нүүдэл”, “Спартак”, “Сүүлчийн могикан”, Яны “Чингэс хаан” гэх мэт. Халх голын тухай “Зам” роман. Зарим нь шал худлаа байж таарсан. Зарим нь гайгүй. Бас кино. “Цогт тайж”-аар хүмүүжсэн бид өөр хувилбарыг хүлээж аваагүй биз. Би сурагч байхдаа 1913 онд Монголын цэрэг Өвөр Монгол руу таван замаар нэвтэрч хар хятадуудтай байлдсаныг сурах бичгээс биш, С.Дашдэндэвийн “Улаан наран” романд бүдэг бадаг бичсэнээс анх мэдэж бахархсан шүү. Урдаас улаан хамгаалагчид дайрч магадгүй санагддаг байсан тэр цаг. Түүхийн номнууд цөөхөн байжээ. Ц.Дамдинсүрэнгийн буулгасан “Монголын нууц товчоо”-гийн дөчөөд оны эхний хэвлэлийг (хар бараан хавтастай санагдана) хэн нэгэн олж ирээд ангиараа дамжуулан уншицгаасан. Нандигнаж, зарим нь цаасан хавтас зүүгээд дараачийн хүнд өгч байсан. Далаад он хүртэл дахиж хэвлээгүй байжээ. Партизан Ж.Дамдины “Үймээний жил” дурдатгал тэр үед гайхалтай санагдаж байлаа. Тэрбээр 1921 онд Нийслэл хүрээнээс Хиагт хүртэл өртөөлөхдөө гамингуудын харгислалыг үзэж харснаа заримдаа сэрдхиймээр дүрсэлсэн байдаг.

    Өнөөдөр түүхэн роман, кино асар олноор гарч байна. Гэхдээ хааны царай барайж дуугаа хураахад гэрт нам гүм болов. Гадаа тэртээ хол морь малын чимээ … гэж уншихад зохиогч маань тэр гэрт Sony камераар зэвсэглээд (муу камераар яасан ч тэгэж ялгахгүй) сууж байснаас зайлахгүй. Хүн дотроо юу бодсоныг протоколдсон зохиол ч зөндөө. Уран зохиол гэж юу байдгийг би нэг муу юм мэднэ, гэхдээ л … Сүүлийн үед Их эзний хэлсэн үгний ишлэл  тоймоо алдлаа. Бидний мэдэх ихэнх зүйр цэцэн үгс түүнийх болжээ. Удахгүй Чингэсийн 1-р боть хэвлэгдэх байх.

    Хажуугаар нь жинхэнэ түүхийн номнуудыг сайн унших хэрэгтэй. Сүүлийн жилүүдэд хангалттай олон гарчээ. XX зууны  эхээр Монголоор явсан гадаадынхны бичсэн номнууд олон орчуулагдав. Баримт жишээ, бичиж тэмдэглэх соёл гэж тэдэнд байна аа байна.

     
  • Mongold 0 on 2018.05.03 Permalink | Reply  

    Тэнцвэржүүлсэн мэдээ 

    2018.05.03.

    Тавдугаар сарын 2-ны “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөрөөр гарсан хоёр сурвалжлагыг онцолж байна. Нэг нь муу, нөгөө нь сайн. Эхнийх нь Туул голын хамгаалалтын бүсэд хууль ноцтой зөрчсөн барилгын тухай. УИХ-ны гишүүн, сайд дарга нар очиж үзээд хүч мөхөсдөн толгой сэгсрээд буцаж байна. Хоёрдахь нь сайн мэдээ гэнэ. “Туул голын сайн жишээг дурдая” гэсэн оршилтой. Үзэхэд, Туулын эрэгт биш, Зайсан толгойн өвөрт машины зогсоол нээгдсэн тухай ажээ. Олон машин багтана, харуул манаатай. Улс даяар алдарших хувьтай азтай зогсоол.

    Гэхдээ жинхэнэ алдарших ёстой нь “Оюуны ундраа” групп. Яагаад гэвэл энэ барилга, зогсоол хоёулаа түүнийх. Зайсангийн энгэрт үйлчилгээний цогцолбор байгуулаад урдах талбайнуудыг зогсоол болгож эзэмшжээ. Олон нийтийн телевиз шүүмжилсэндээ санаа зовж (яг үнэндээ УИХ-ын гишүүний амаар хэлүүлсэн, бас “Оюуны ундраа”-г нэрлээ ч үгүй)  зогсоолыг хайж олоод магтжээ.

    Олон нийтийн телевизийн тэнцвэртэй мэдээ гэж нэг иймэрхүү.

     
  • Mongold 0 on 2018.04.19 Permalink | Reply  

    Телевизийн мэдээний товч түүх 

    2018.04.19.

    Би 1967 оны 9-р сарын 1-нд нэгдүгээр ангид элсэж орсон бол Монгол телевиз надаас хорь гаруй хоног хоцорч 9-р сарын 27-нд албан ёсоор нэвтрүүлгээ эхэлсэн байдаг. Зурагт радио гээчийг аавыгаа даган айлд очихдоо бүтээлэгтэй байхад нь анх харж билээ. Эхний хэдэн жил манайх, бас хөршүүд маань зурагтгүй байсан тул хааяа айлд үздэгсэн. Гэхдээ зөвхөн киног. Нэгэн орой хэдэн хашааны цаадах айлд очиж өөр шигээ баахан жаалуудын хамт гэрийнх нь гаднаас чагнаж байгаад мэдээ дуусмагц гэрт нь пирхийн орцгоосноос болж хөөгдөх шахсанаа өрөвдүүлж, хэний хүүхдэв, дуу гарч болохгүй, нусаа чанга татахгүй шүү мэтийн болзолтойгоор үүдэнд нь цаг гучин минут яг зогсож киногоо үзээд дуу шуутай харьцгааж билээ. Өнөөдрийнхөөр бол Корпорэйт-ийн VIP тоглолтын дараа юм уу даа. Дүү нар сайндаа л радиогоор үлгэр сонсоод унтсан байж таарна.

    Даанч айлууд өдөр болгон оруулахгүй, тэгээд ч манайхан явуулахгүй тул хэдийд үзээд алдахаа сонгох хэрэгтэй. Ингээд би ээжийнхээ захиалсан нам, засгийн төв хэвлэл – “Үнэн” сониныг уншдаг болов. Гэхдээ зөвхөн Мягмар гаригийн дугаарыг. Бас зөвхөн арын нүүрний доод хэсгийг. Тэнд зурагтын долоо хоногийн мэдээ гардаг учраас. (Даваа гаригт Монгол телевиз ба “Үнэн” хоёулаа амардаг байсан санагдана). Харамсалтай нь киноны тайлбар байхгүй тул нэрэнд нь хайр майр орсон байвал (гэнэт үнсэлцээд эхэлбэл хүүхдүүд байтугай томчууд улалзана) тэрүүхэндээ хаширлаж алгасна. Хэрвээ залуу, хөрш, уул, зам, дуудлага гэсэн нэр харагдвал юун тухайг тааж ядна, “Хоёр байлдагч”, “Тусгай даалгавар” юмуу “Тагнуулчийн дууль” байвал … зурагттай айлын хүүхэдтэй тоглохдоо худлаа хожигдох, бөглөөгөөр хахуульдах мэтийн аргууд байдагсан.

    Харин 1970-1971 оны үед манайх “Темп” нэртэй зурагтыг УИД-ээс 1900 төгрөгөөр авч, би сониноос “Телевизорын дэлгэцнээ” гарчигтай мэдээг хайчилж дээр нь хүндэтгэлтэйгээр залдаг болов. Хаалга онгойход сэвүүлж хийсгэхгүйн тулд гэрийнхээ үнэт эдлэл – гуулин (байх аа) бурхнаар даруулаад л. Бурхнаар шүү. Ингээд хичээлийн хуваарийг эс тооцвол тусдаа долоо хоногийн төлөвлөгөөтэй болж байгаа юм. Хагас сайнд байлдаантай кино үзнэ гээд л. Улс орныг намын программ залж байх тэр үед над шиг нөхдийг телевизийн программ!

    1990 онд хүртэл Монголд зурагтын мэдээтэй сонин гэвэл “Үнэн”-ээс гадна “Хөдөлмөр”, “Залуучуудын үнэн”  байжээ. Харин дараа нь “Ардын эрх”, “Засгийн газрын мэдээ” нийтэлдэг болов. Хувийн, “чөлөөт” хэвлэлүүд олноор гарч эхэлсний дунд том хавтгай цаасан дээр палийтал хэвлэсэн телевизийн мэдээнүүд ч үзэгдлээ. Хичнээн өнгө зүсгүй ч маш сайн борлогдож буйг мэдсэн монгол телевизийнхэн “Цэнхэр дэлгэц”, дараа “Долгион” нэртэй өөрийн сониныг эрхлэв. Өрсөлдөгчдөөсөө мэдээгээ харамлана, мөнгө нэхнэ. Нөгөөдүүл нь ардчилсан нийгэмд телевизүүд нь мэдээгээ том сонинууддаа үнэгүй өгдөгийг нотолж ичээхийг оролдоно.

    1990-ээд оны дундуур UBS, 25-р суваг, кабелийн телевизүүд гарч ирснээр зурагтын мэдээний алтан үе эхлэв. Цагаан шаргүй бүгд нүүр нүүрээр нь нийтэлнэ. Зарын сонинууд нэг хэсэг телевизийн мэдээтэй байлаа. Дараачийн Цэнхэр дэлгэц, Долгион, Дэлгэц, ТВ суваг, Кабель ТВ, Сансар, ТВ зар сурталчилгаа, ТВ долоо хоног, ТВ ертөнц, ТВ суваг,  ТВ хөтөч, ТВ …TV … гээд цувж өгсөн дөө. “Өнөөдөр” сонин гэхэд телевизийн мэдээний дагуултай байв. Эдгээрээс хамгийн томорсон нь Г.Баярсайханы  “Цэнхэр дэлгэц” бөгөөд хувь ширхгээрээ шар сонинуудтай ч өрсөлдөж, хэрвээ би андуураагүй бол зарим дугаар нь 100 мянгыг давсан. Өөдөөс нь Монгол телевиз өөрийн сониныг бүтэлтэй бүтэлгүй гаргаж өрсөлдөхийн зэрэгцээ хөтөлбөрөө нэг зарж, нэг больсоор хоёр зууныг дамнан үзэлцсэн түүхтэй. “Цэнхэр дэлгэц” сонин гэрээний дагуу төлбөрөө олон сарын турш хийгээгүй учраас” гэрээгээ цуцалсан тухай  зарлана, эсхүл “МТВ-гийн хөтөлбөрийг зөвхөн манай сонин нийтэлнэ”, “Хэрвээ телевизийн хөтөлбөрийг хууль бусаар нийтэлбэл тухайн дугаарыг орлогын 70 хувьтай тэнцэх төлбөр оногдуулна”, Телевизийн мэдээ бол МРТХЭГ, “Телевизийн мэдээ” сонины өмч мөн”. “Хэрэв МТВ-ийн хөтөлбөрүүдийг хуулбарлан авч нийтэлбэл нийт хэвлэгдсэн тоо ширхэгийн хагастай тэнцэх мөнгөн торгууль ноогдуулна” гэх мэтээр анхааруулна.

    Шинэ зууны эхээр “Цэнхэр дэлгэц” сонин яагаад ч юм өр зээлэнд орж, эзэн нь сонгуульд нэр дэвшсэний дараа өөрөө хаагдсан бол TV9, TV5, NTV, SBN ар араасаа мэндэлснээр Монгол телевиз монополь биш больж, “TV & R хөтөлбөр” сониноо ч бас зогсоов. Энэ үеэс телевизийн “зуугийн мэдээ” гэсэн бараг брэнд бий болов. Цаасны хэмжээ А3, нүүрний тоо 4, заримдаа нэмэлт хуудас хавчуулна, төдөлгүй бүгд 8 нүүртэй. 100-хан төгрөг учраас хэн ч авч чадна. Жинхэнэ ардын сонинууд. Монголд гарч буй дотоод, гадаад, кабелийн бүх сувгийн долоо хоногийн хөтөлбөрийг нүд эрээлжилтэл жагсааж, завсар зайг нь зар, чимэглэл, онигоо, үгийн сүлжээгээр сайн чигжинэ. Тэр ихийг багтаах гэж үсэг нь жижгэрсээр, томруулдаг шил дагалдуулж зарвал яасан юм гэсэн саналыг дэвшүүлж байлаа, би. Тэдгээр сонинуудын нэг нь 80 мянган хувь хэвлэгдэж байв. УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшигчид өөрийнхөө сайхан зураг, агуу намтрыг байршуулсан тусгай дугаарыг мөн ч их захиалж хэвлүүлж тараасан. Айлын гэрт бүтэн долоо хоногийн турш нэгэн эрхмийг сурталчлаад хэвтэх хугацаанд өрхийн томчууд ба багачууд өдөртөө нэг биш удаа гартаа авч нэр дэвшигчтэйгээ уулзаж учирна…

    Явсаар 2010-аад оноос телевизийн мэдээнүүд долоо хоног тутмын сэтгүүл болж хувирав. TV 7 хоног, Инфо ТВ, UBS телевизийн арай далбагар TV Zone, бас сүүлдээ “Соронз”-ын загварт шилжсэн Like гэх мэт. Цаас нь зузаан, шохойтой, өнгө будаг, зураг чимэглэл бол тансаг. Барууны сэтгүүлүүд хажууд нь бүрсгэрдүү харагдана.

    Гэтэл … Саяхан анзаарсан чинь энэ мундаг сэтгүүлүүд байтугай зуугийн мэдээнүүд хаана ч алга. Утсаар захиалж болдог ноён пиццаг дагаж ирдэг Инфо ТВ хүртэл тэр пиццатайгаа хамт сураг тасарчээ. UBS телевизийн “Цай юу, кофе юу?” нэвтрүүлгийн төгсгөлд зочиддоо TV Zone сэтгүүлээ бэлэглэхээ больсон байна. Харамлаагүй, зүгээр л хаагджээ. Одоо зөвхөн сэтгүүлч М.Энхээгийн “TV 7 хоног”  хэмээх “зургаан зуугийн мэдээ” (инфляци!) тэсч үлдсэн ба нөгөө алтан үеийнхтэй харьцуулахад хамаагүй цөөн хувиар гарч байна.

    Юу болов? Зөвхөн дотоодынх гэхэд тоо нь 50-60 хүрсэн олон суваг байхад зурагтын мэдээ бүр цэцэглэмээр. Юнивижн дээр гэхэд сувгууд хөтөлбөртэйгээ цуг байдаг ч элдэв сонин нэр бүхий үй олон нэвтрүүлэг, киноны агуулгыг ганц өгүүлбэрээр ч болов хэлээд өгвөл яав ч илүүдэхгүй. Одоо гарч байгаа туркийн олон ангит “Хулгайлагдсан хүү”, японы “Гэгээн мөрөөдөл”, солонгосын хэт олон ангит элдэв “Жумун” дээр өнөө орой хэн хэнтэйгээ юу яахыг хэлж өгөөд хорхойг нь дарчихвал, эмэгтэйчүүд голдуу үзэгчдийн цаг зав түм бумаар хэмнэгдэж улс орны хөгжил хурдсахгүй биз? Нээрээ хэт их мэдээлэл цаасан дээр багтахгүй байж магадгүй. Тэгвэл цахимаар? Zuragt.mn гэсэн сайт байдаг ч тэнд зөвхөн хөтөлбөр харагдлаа.

    Өнөөдөр телевиз их өөр болжээ. Үзэгчдийн хувьд сувгууд, IPTV, DDISH, ухраах, видео сан энэ тэр нь Интернэт, фэйсбүүктэй холилдоод эх захгүй орон зай, эцэс төгсгөлгүй урсгал. Их найрагчийнхаар бол, хүн бүр дэлгэц ширтэж, гар утсаа шагайсаар мянга мянган өдөр өчүүхэн ч чөлөө завгүй. Шал дэмий юм байвал товчлуур дараад хаяж орхино, үнэхээр хэрэгтэй гэвэл youtube дээрээс ч юм уу олно. Дараа дараачийн нэвтрүүлэг, кинонууд цунами мэт үргэлжилнэ. Телевиз өөрөө хөтөлбөр, хөтөлбөр өөрөө телевиз болсон байна. Телевизийн цаасан мэдээний үе өнгөрчээ.

    Алсыг харья. АНУ-д TV Guide нэртэй телевизийн мэдээний авсаархан сэтгүүл 1970-аад онд хориод сая хувиар хэвлэгдэж Гиннесийн номонд бичигдсэн байдаг. Сая сонирхвол, хаагдаагүй, гэхдээ ердөө 1,8 саяар гардаг аж.

     
  • Mongold 0 on 2018.04.07 Permalink | Reply  

    Өнөөдөр Сэлбийн гол олдохгүй байна. 

    2018.04.07

    Энэ өдөр Энх тайвны гүүрэн дээрээс Сэлбийн голыг хайж авсан зураг

    1956 онд Сэлбийн гол үерлэдэг байжээ

     
  • Mongold 0 on 2018.04.04 Permalink | Reply  

    Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Энх тайвны өргөн чөлөөний гүүр 

    2018.04.04.

    Хэдэн жилийн өмнө би яг энэ сэдвээр бичиж байжээ. “Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Цагаан хаалга” Бас “Сүйтгэн байгуулалт”. Одоо үргэлжлүүлэхээс.

    Хавар ирлээ, Улаанбаатарчууд аа. Утаагүй тэнгэр, дулаахан өдрүүд. Удахгүй зүлэг мод ногоорно. Бас нөгөө алдарт “газрын маргаан” эхэлж байна. УИД-ийн өмнөх Цэрэндоржийн гудамжнаа Битлз-тэй хөшөөтэй талбайн дор үйлчилгээний төв байгуулах барилгын компаниуд ба эсэргүүцсэн иргэд хоёр талаасаа бэлтгэлээ  базаажээ. Хажууханд нь машин өнгөрөх замыг таглаж “Зан интернэйшнл” компани барилга барихаар завдахад оршин суугчид жижиг гэр бариад тэмцээд эхэллээ.

    Нөгөө пэрээзэрийн төмөр гүүрийг хамгаалах кампанит сурталчилгаа дэгдээд байна. Ийм гүүргүйгээр нийслэл хот сөнөх юм байна. Бүтээн байгуулалтаа үг дуугүй дэмжих, ухамсраараа жил хагас тэсэх хөдөлгөөн ч өрнөлөө. Энэ тэнэг шийдэлд 42 сая долларыг зээлдээд авчихсан, буцах аргагүй тул гүрийхээс өөр яахав.  Залгуулаад 2018 онд хийгдэх дэд бүтэц, бүтээн байгуулалтыг тэнгэрээс харуулсан 6 минутын бичлэгийг баруун солгойгүй цацлаа. Үзэхэд юу байсан гээч!  Автомашинд зориулсан гүүрэн замыг Офицеруудын ордон, Баруун дөрвөн зам, Нарантуул, Дүнжингарав, Бөхийн өргөө,  Арслантай гүүр, Багшийн дээд, Гадаад харилцааны яамны уулзвар дээр угсруулан босгохоор төлөвлөжээ. Бусад нь дүүрч, гэхдээ Энх тайвны өргөн чөлөө гүүрэн замаар хэдэнтээ хэрчигдэх нь. За бүр Энхтайваны өргөн чөлөө дүүрч. Гадаад яамны уулзварын гүүр арай ч дээ. Сүхбаатарын талбай маань дэргэдээ автомашины гүүртэй болох нь. Ажил энэ онд эхлэнэ. Тийм ээ, энэ бол эхлэл, гэхдээ нийслэл Улаанбаатар хотын XX зууны түүхэн дүр төрхийн жинхэнэ төгсгөлийн эхлэл.

    Хотын удирдлага нэг гараараа түгжрэлийн эсрэг замаа өргөтгөж, автомашиныг ээлжээр явуулж, одоо төмөр гүүр, гарцаар үргэлжлүүлж байна. Харин нөгөө гараараа өчүүхэн төдий завсар зайг ч хамаагүй барилгаар чигжсээр байна. Орон зай огт үлдээгүй харагдавч эрх мэдэлтнүүд яаж ийгээд олоод байдаг нь гайхалтай. Эхэндээ зайчилдаг байсан бол сүүлдээ шуудхан таглаж, дээгүүр доогуур шургаж, одоо бол зүв зүгээр байшин барилгыг элдвээр цоллож нураагаад оронд нь хэд дахин том өндрийг босгож байна. Жишээлэхэд гал командын барилгыг нурааж  Онцгой байдлын ерөнхий газрын тансаг офисыг барихаар болсон. Төв шуудангийн баруун талд Макс-ийн ээлжит, паркийн бөөрөнд Наранхүүгийн 100 давхар цамхаг босно. Урьд нь зуун офис, мянган айл байсан газарт өнөөдөр мянган офис, түмэн айл төвхнөлөө. Ажиллаж амьдардаг, ирж очдог хүмүүсийн тоо, дагаад автомашины тоо төдийчинээ нэмэгдэнэ. Арга алга гээд дараачийн хязгаарлалт, дахиад гарц, гүүр. Өөр юу бодож олохыг таашгүй.  “Крантны усыг нээх тусам их л ус гардаг юмдаа, өшөө зам, өшөө машин, өшөө түгжрэл” гэж нэгэн уншигч бичжээ.  

    Дэлхийн ямар нийслэл төв гудамжаа автомашинд зориулан тасчиж, хоёр давхарлаж, төв талбайдаа автомашины зогсоол барьдаг байна аа? Уг нь Улаанбаатар бол зөв эхэлсэн хот. Цэлгэр гудамж талбай, эмх цэгцтэй мянгатууд, хорооллууд, хэдэн арван жил хүрэлцэж буй эрчим хүч, шугам сүлжээг бид өнгөрсөн зуунаас өвлөж авсан. Нийслэлийн хамгийн сайхан газар бол Сүхбаатарын талбай. Бид азаар Зөвлөлт, тэдний цаанаа Европыг дууриаж төв талбайтай хоцорчээ. (21 аймгийн төвийн хамгийн сайхан газар нь бас л төв талбайнууд) Гэтэл үүнийгээ хороох гэж янз янзаар үзэж буй. 2003 онд Сүхбаатарын талбайд шинээр хучилт хийхдээ урд хэсгийг нь үлдээсэн. Тэнд ямар нэгэн юм босгож ашиглах санаа байнга цухалздаг. Одоогоор машины зогсоол. Дасгаж байгаад хийж л таарна. Талбайн өмнөх цэцэрлэгийн газрыг авсан компанийн шунал нь ихдээд юу ч барьж амжилгүй хураалгасан. Тэрхүү цэцэрлэгийг сэргээсэн нь сайшаалтай боловч нэгэн гамшиг тохиолдсон нь АСЕМ-ын хөшөө.  Далайн гүнээс тэмтрүүлээ сарвагнуулан өндийж буй аймшгийн ногоон наймаалж. Арван таван толгойтой атгаалжин хар мангас хамаагүй дээр байсан юм. Өнөөдөр тэр хурлыг хэн ч санахгүй (худлаа, санах юм байна, хэдэн зуун тэрбумыг үгүй хийсэн гэж). Даанч хэдэн арван жилийн турш жирийн хүмүүс цугларч буу халдаг, шатарддаг түүхийн гэрч болсон гэм зэмгүй тэр саравч устсан.

    Нийслэлийн түүхэн дүр төрх, ой санамжийг хадгалсан хэдхэн барилгыг хэрхэн гоочилж (яг үнэндээ барилгыг биш, түүхийг) буйн ганц нэг жишээ.

    Зуун жилийн түүхтэй, хэрэндээ л хийцтэй хэвлэх үйлдвэрийн хоёр давхар барилга авлигачдын гар дээр хэсэг саатаад хувьд очлоо. Уг нь хамгийн багаар бодоход л Улаанбаатар хотын төгс музей байхсан.  Төрийн ордны барилга. Ноднин УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны хуралдаанаар “Төрийн ордны барилгын өнөөгийн төлөв байдлын дүгнэлт, чанар, аюулгүй байдлын шаардлагыг хангах зарим арга хэмжээний талаар” Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын мэдээллийг сонсоод хэсэгчлэн буулгаж шинэчлэх шийдвэр гаргасан. Парламентийн ордонтой болох байж ингэх шаардлагагүй бус уу?

    Маргаашаас нэг их хэтрэхгүйгээр нурж монголын түүхийн сан хөмрөгийг ажилтнуудтай нь дарж мэднэ гэсээр Үндэсний төв архивыг Яармагын дэнж рүү нүүлгэснээс хойш хоёр  жил өнгөрчээ. Монголын түүх аврагдсан нь сайн хэрэг. Хачирхалтай нь архивын барилга өнгө зүс ороод гялалзаж байна гээч. Одоо тэнд худалдаа үйлчилгээ, тоглоомын газар гээд оюутан залуучууд пижигнэж, нурах сураг ч сонсогдохоо больжээ.

    Ноднин спортын төв ордны барилга 60 нас хүрлээ, яг нурлаа, авраарай, яаралтай буулгаж шинийг баръя гэж хэсэг  шуугисан. Телевизүүдийг дуудаж таазнаас гоожсон борооны дусал бүрийг баримтжуулсан. “Ямар сайхан мэдээ вэ? Бушуухан бариасай” гэж нэгэн эрхэм уулга алдсаныг санаж байна. Одоо тэр барилга бодлоо өөрчилсөн бололтой. Төр засаг мөнгө муутайг мэдээд ухамсраараа тэгсэн биз ээ.

    Нийслэлийн хэт ачааллыг багасгахын тулд их, дээд  сургуулиудыг нүүлгэнэ гэж дээр доргүй шийджээ. Чадахгүй л байгаа болохоос биш. Гэхдээ МУИС, ШУТИС, АУИС ХААИС бол тус тусын барилга байшинтайгаа Монгол Улсын нийслэлийн салшгүй хэсэг юм. Тийм учраас Улаанбаатар хот боловсролтой, соёлтой яваа, эсрэгээрээ анх Улаанбаатарт байгуулагдсан, одоо Улаанбаатарынх учраас тэд манлайд явдаг.

    Үргэлжлүүлэх үү, яах уу? Нэмэргүй биз. Улаанбаатар хотын түүхэн дүр төрх аажим аажмаар баларч байна. 50,100 жилийн өмнөх үйл явдлын кино зургийг шууд авч болдог эсэхээр нь тухайн хотыг дүгнэдэг гэсэн. Гэтэл гучаадхан жилийн өмнөхийг харуулсан Ж.Батмөнхийн тухай “Бүү март” киноны хотын төвийн хэсэг тэр чигээрээ компьютер график. Одоо XX зууны гудамж байтугай барилга ч үлдэхгүй нь. Сүхбаатарын талбайг тойрсон Дуурийн театр гээд ганц хоёр, урагшаа Драмын театр сүүлчийн бэхлэлт торойно. Төв номын сан хоёр талаасаа хавчуулаад чанх урдаасаа л бүтэн харагддаг болов. Тэртээ урд Богдын ордон музей эргэн тойрны хамаг газраа алдсаар хагас бүслэгджээ. Захирал нь хааны нэрийг барьж тэмцээд ч бараагүй гэсэн.

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel