Tagged: Улаанбаатар Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Mongold 14:09 on 2019-09-20 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Улаанбаатар хотын түүхийн төгсгөл. Төгсгөл 

    2019.09.20.

    2001 оны эхээр Афганистаны талибуудын засгийн газрын Сайн үйлсийг түгээн дэлгэрүүлж ба буруугаас сэргийлэх асуудал эрхэлсэн сайд Абдул Валигийн тушаалаар Кабулаас зуу гаруй километрийн зайл орших Бамияны хөндийд сүрлэг хадан цохионд манай эриний VI зуунд ухаж гаргасан Бурхан буддагийн нэг нь 55 метр, нөгөө нь 37 метр өндөртэй хоёр хөшөөг устгах болсныг зарлав. Харьцуулахад Нью-Йорк дахь Эрх чөлөөний хөшөө дангаараа 46 метр.

    Үүнийг дэлхий даяараа, тухайлбал, НҮБ, ЮНЕСКО, талибуудтай ижил шашинтай Саудын Арабаас эхлээд хөрш Иран, Пакистан хүртэл буруушааж, бас АНУ, Энэтхэг, мэдээж Далай лам хүртэл эсэргүүцээд зогсоож чадаагүй. Хөшөөг устгах ажиллагаа хориод хоног үргэлжилжээ. Эхлээд автомат буу, зенитээр шүршиж ихэд гэмтээсэн боловч нурсангүй тул хөшөөний суурь хэсэгт танк устгагч мина булж дэлбэлэхтэйгээ нэгэн зэрэг их буугаар буудаад бас болсонгүй. Сүүлд нь энд тэнд гарсан нүхнүүдэд бөмбөг шургуулан дэлбэлсэн ба бүр төгсгөлд нь хагас үлдсэн толгойг пуужингаар харваж гүйцээсэн ажээ. Ийнхүү 1500 жилийн турш энэ нутгийг дайрсан буруу зөв номтны элдэв сүйтгэлийг давж өдий хүрсэн түүхийн агуу дурсгал 21-р зууны соёлт хүн төрөлхтөний нүдэн дээр үгүй болов.

    2019 оны 9-р сарын 13-нд Монгол  Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Төрийн ордонд баахан дарга нар, архитекторчдийг цуглуулж хэдэн макет тойрон ярилцжээ. Тэгснээ ойрын үед шинээр барих Үндэсний урлагын их театрын барилгын макетийг арван жилийн хүүхэд ч ийм юм хийхгүй гэж загнасныхаа дараа Улсын төв номын сан, дуурь бүжиг ба драмын эрдмийн театр гурвын барилгыг аж ахуйн аргаар барьсан, мөөгөнцөрт идэгдсэн, муудсан учраас жүжигчид нь орох газаргүй болсон гэж оношлоод гэхдээ оронд нь яг тийм дүр төрхтэй, яг энэ дизайнаар нь шинэчилж барина, зураг төсөлд нь Засгийн газраас 1,2 тэрбум төгрөг гаргасан тухай дуулгах нь тэр. Хэдэн жилийн өмнө иймэрхүү битүү сураг чих дэлсээд замхарсан бол өнөөдөр хэдийнэ шийдчихсэн ажээ.

    Үндэсний номын сан, Улсын дуурь бүжгийн эрдмийн театр ба Улсын драмын эрдмийн театр бол зүгээр нэг БСШУСЯ-ны эхний С үсгийн харьяа албан байгууллага төдий биш, XX зууны монголын сэргэн мандлын гэрч бөгөөд дүр төрхийг илэрхийлэх сүүлчийн гурван барилгад гар хүрвэл нийслэл Улаанбаатар хотын түүхийн төгсгөл төгсөх юм. Одоо бол энэ төгсгөл эхэлчихээд яваа. Ийм юманд нураагаад ”яг тэр хэвээр” босгоно гэж байдаггүй ч манайд бол байлгадаг болсон. Өнөөдөр сүндэрлэж байгаа Сүхбаатарын хөшөө, Чойбалсангийн хөшөөнүүд бол яг үнэндээ жинхэнэ биш. XI зууны Киданы үеийн Хэрлэн барс хотын туурийн цамхагийг “яг тэр хэвээр” нь босгоод юу болж хувирсныг бид мэднэ.

    Бамияны хөндийн хоёр Буддаг устгасны дараа дэлхий даяар ”яг тэр хэвээр” сэргээн босгох тухай ярьж эхэлжээ. Арваад жил маргалдсаны эцэст ЮНЕСКО сэргээхгүй гэж шийдсэн. Үүний шалтгааныг тус байгууллагын ерөнхий захирлын орлогч, дэлхийд алдартай түүхэн барилга байгууламжийн эксперт Франческо Бандарин тайлбарлахдаа ”Жинхэнэ материал нь алга болсон учраас яаж ч сэргээн босгоод мөн чанартаа хуурамч юм бий болно. Хүмүүст хуулбар биш, жинхэнэ дурсгал хэрэгтэй байдаг. Даанч жинхэнэ хөшөөнүүд одоо байхгүй болсон. Бид яаж ч харамсаад, тэднийг устгасан нь нэгэнт болж өнгөрсөн хэрэг” гэжээ.

    Энэ гурван, бас өөр нэг барилгыг засч шинэчилж болох ч яагаад сольж болохгүйг мэргэжлийн хүмүүс хэлж байгаа. Ерөнхий сайд барилгын макетуудыг үзэх дундаа гэнэт хилэгнэж ”Ажил хийвэл хий, хийхгүй бол больцгоо. Төрийн ордонд оруулж ирсэн Үндэсний урлагийн их театрын тэр макетаа хар. Арван жилийн хүүхэд ч ийм макет хийхгүй. Та нар Чингис хааны музей шиг ганц юм, хүн ойлгохоор юм хийгээд тавьж болохгүй байсан юм уу” хэмээн цамнасан нь анхаарал татлаа.

    Хэргийн учир энд байх шиг. Урлагийн их театрын макет нэртэй хэдэн зүсмэл мод үнэхээр хөгийн байсан. Гэхдээ Чингэс хааны музейн макет сайн гэдэгтэй би санал нийлж чадахгүй нь. Харваас хэмхэрсэн хайрцаг шиг (яахав дээр нь нэг титэм шовойлгосон), бас энд тэнд нь нүхэлсэн сав. Би уран барилгачин биш хэдий ч Төрийн ордны урд цэцэрлэгт босгосон АСЕМ-ийн хөшөөг аймшгийн болсныг мэдээд байгаа. Улам бүр олон хүн надтай санал нийлдэг болсон. Хорт хавдрын эс яг ийм байдаг гэсэн. Энэ бол төрийн өндөр албан тушаалтан мэргэжлийн юм руу хошуу дүрэхлээр  юу болдгийн нотолгоо. Харин одоо Чингэс хааныг музейн макетыг Ерөнхий сайд таалав бололтой.  Тэгээд толгой түрүүгүй загнаад шавдуулсан болохоор цаадуул нь айгаад дуугарахгүй. Бодоод үз. Байгалийн түүхийн музейн одоогийн барилгыг буулгаад оронд нь Чингис хааны музейг барихад шаардагдах хөрөнгийг ирэх оны улсын төсөвт тусгахаар шийдчихсэн. Сарын өмнө буюу 8-р сарын 7-ны Засгийн газрын хуралдаанаар Байгалийн түүхийн музейн барилгыг буулгах, барилгажилтын хашаа барихад шаардагдах зардлыг тооцох үүргийг сайд Ё.Баатарбилэгт даалгасны дагуу 400 сая төгрөгийн тендер зарлагдаад 9-р сарын 30-нд шалгаруулах юм. Тэртээ тэргүй өвөл хаяанд ирээд байхад ийнхүү адгаж яаруулахын нэг л учир бий. Одоохондоо бүдэг бадаг таамаг…

    2013 онд Байгалийн түүхийн музейн үйл ажиллагааг зогсоосноос хойш албан тушаалтнууд “буулгаад шинийг барих”, ингэхдээ солонгосоос мөнгө зээлэх тухай ярьдаг бол бусад нь дуугарахдаа дүр төрхийг нь хэвээр үлдээн сэргээн засварлах талдаа байсан. Монголын архитекторчдын эвлэл бүр мэдэгдэл гаргасан удаатай.

    ”Нураагчдын” хэлдэг зүйл бол уг барилга хуучирч муудсан, дээврээс ус гоождог, газах хөдөлбөл тэсэхгүй гэх мэт. 1952-1956 оны үед Хөдөө аж ахуйн техникумын зориулалтаар баригдсан энэ барилга хуучирсан нь үнэн. Гэхдээ зэрэг шахам баригдсан, үндсэндээ яг ижил загварын Санхүүгийн техникум буюу одоогийн Санхүү, эдийн засгийн дээд сургуулийг мянга мянган оюутан бужигнаад барахгүй байна.

    Нийслэлийн төвд байсан (одоо ч байгаа) Архивын ерөнхий газрын барилга 1959 онд ашиглалтанд оржээ. 2000-аад оноос хойш нурлаа, сүйрлээ хэмээн байн байн зарлахыг сонсох бүрийд маргааш өглөө хүртэл лав тэсэхгүй юм байна гэж бодогддогсон.  Ашгүй 2016 онд Буянт-Ухаагийн дэнж дээр шинэ архив барьж тийшээ нүүж санаа амраав. Харин хуучин байрыг нь УИХ-ын гишүүн Н.Оюундарь авсан, миний мэдэхээс буулгаагүй, хүчитгэл энэ тэрийг хийгээгүй, зүгээр л нүүрэн талд нь хавтангууд зүүж будаг шунх түрхээд гоё болгосон. Өнөөдөр нэгдүгээр давхар нь тэр чигээрээ хэдэн төрлийн хоолны газрууд, паб, кафе болж 24 цагийн турш халуун хоол, хүйтэн пиво харшиж, дээд давхруудад компьютер тоглоомын газар, караоке, биллиард гээд зуу зуун залуучууд өглөө үдэшгүй дэвсэлж байхад нурах барихаа бүрмөсөн мартсан байна.

     
  • Mongold 23:00 on 2019-07-30 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    100 айлын барилгын материалын гудамж 

    2019.07.30.

    Энэ зун Цагдаагийн гудамж буюу 100 айлын замын уулзвараас хойш 32-ын тойрог хүртэлх 1.6 км авто замын засвар, шинэчлэлийн ажил ид үргэлжилж байна.

    Намар гэхэд бидний мэдэх барилгын материалын гудамж өөрчлөгдөж сүүлийн хорь гаруй жилийн турш жинхэнэ зах зээлийн жамаар оршин тогтносон энэ дүр зураг шинэчлэгдэнэ.

    (More …)

     
  • Mongold 15:12 on 2019-06-14 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Дүүрэг 

    2019.06.14.

    Саяхан нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар хэлэлцээд зарим хороог хуваах замаар нийт 17 хороог шинээр байгуулахаар шийдвэрлэжээ. Ингээд бид Улаанбаатар 152 биш, 169 хороотой гэж ярьж сурах хэрэгтэй боллоо. Хотын хүн ам зогсоо зайгүй өссөөр 1,4 саяд хүрч зарим хороод хэт томорсон  тул  оршин суугчдын тоо, нутаг дэвсгэрийн хэмжээ зэргийг харгалзан жижиглэсэн хэрэг. Гэхдээ зөвхөн Сонгинохайрхан, Хан-Уул ба Налайх гурван дүүрэгт хуваалт явуулсныг “зөвхөн Ардын нам ялсан дүүргүүдийн асуудлыг шийдлээ” хэмээн ИТХ дахь Ардчилсан намын бүлэг завсарлага авч эсэргүүцээд бараагүй ажээ. Үнэхээр Сонгинохайрхан шиг 300 мянга давсан хүнтэй аварга том Баянзүрх дүүрэгт АН бараг ялсан, бас өчүүхэн нутагтай Баянгол дүүрэгт бүрэн ялсан ба тэд бас хороогоо хуваалгах гээд чадаагүйг бодоход “буруу намын” асуудал үнэхээр байсан бололтой.

    Түүх сөхвөл, өнгөрсөн зууны дундуур Улаанбаатар хот 10 хороотой байсныг 1965 онд татан буулгаж Сүхбаатар, Октябрь,Найрамдал, Ажилчин, бас Налайх гэж бүхэл бүтэн үеийн дасал болсон 5 районыг байгуулж районы намын хороо, Ардын депутатуудын гүйцэтгэх захиргаатай болгожээ. 1990 оны намар намыг зайлуулж коммунист нэрсийг засахдаа нэгмөсөн бужигнуулж нийслэлийн төвийг 6 хувааснаар нар зөв тойруулж нэрлэвэл, Баянзүрх, Хан-Уул, Баянгол, Сонгинохайрхан, Чингэлтэй, Сүхбаатар дүүрэг, мэдээж Налайх дүүрэг, нэмээд хотыг нүүрсээр хангах уурхайтай Багануур, махаар хангах үйлдвэртэй Багахангайг найм, есдэх дүүрэг болгон нэгтгэв ээ. Зуугаад км-ийн цаана таслагдсан дүүрэг гэдэг тун сонин, бас нийслэлийн төвийн дүүрэг хуваалт бас сонирхолтой.

    Тэр үед зах зээл гэдэг хэцүү юманд орж өөрсдөө мөнгө олж амьдарна гэж тайлбарлаад үйлдвэр, аж ахуйн газруудын татвар орлогын хэмжээ, байгууллагуудын тоог дүүргүүдэд ойролцоо байлгах, мөн дүүрэг тус бүр байшин ба гэр хороолол хосолсон байна гэх мэтээр их л утга учиртай эсгэж нийслэлийн төв хэсгийг  бялуурхуу маягаар зүсчээ. Сүхбаатар дүүрэг гэхэд Бэлх, Сэлхээс эхлээд зуслангаас орж ирдэг төв замын зүүн талаар долоон буудал, таван буудал, 100 айл, 11-р хороолол, Бага тойруугийн дотоод бүс тэр чигээрээ, түүний дотор Сүхбаатарын талбай, МУИС, ШУТИС, Спортын төв ордон, УБДС гэх мэтээр Сэлбийн голын баруун эргээр явсаар Энх тайвны өргөн чөлөөг давж нэгдүгээр төрөх, хуримын ордон, Хүүхдийн паркийг багтааж, улмаар баруун тийш тахийж 220 мянгат, Улсын цирк, тавдугаар хороолол, хүүхдийн 100, 40,50 мянгатын урд хэсэг 100-г хамж явсаар Голомт хотхоныг гүйцээж Баруун дөрвөн зам тулаад зогсож байгаа юм.

    Дүүргүүд хотыг хаа нэгтээгүүр хувааж хиллэх нь тодорхой ч Энх тайвны өргөн чөлөө, дөч, тавин мянгат хэмээх нэг цогцыг тасалж ийш тийш хишиг мэт хүртээсэн нь өнөөдөр биш болжээ. Байршил нь нэг төдийгүй утааны өтгөн шингэн нь яг адилхан зэргэлдээ хашаа өөр өөр дүүрэг. Хот жамаараа хэмжээ хязгааргүй тэлж байхад дүүргүүд төвөөсөө холдох үнэхээр дургүй. Нотолгоо нь гэвэл дүүргүүдийн Засаг даргын тамгын газрын “Иргэдэд үйлчлэх төв”, “Нутгийн удирдлагын ордон” гэх мэт нэртэй барилгууд юм. (Нийслэлийн төр захиргаа бол өөр хэрэг. Нүхт рүү нүүнэ гэдэг ч цагаа тулахаар худлаа)

    Одоо нийслэлийн нутаг дэвсгэрийн нэгжийг бялуудаж биш байршлаар нь хуваах цаг болсон. Баянхошуу бол де-факто тусдаа дүүрэг. Яармаг мөн адил. Урд дэнж дээр нь болж байгаатай нийлүүлээд хараарай. Таван буудал, долоон буудлаас хойшоо “бие даасан” нь дээр. Тэртээ тэргүй тусдаа амьдрал харагддаг. Яг тэнд, утаан дунд ордонг нь барьж өгөөд дарга нарыг нь суулгах юмсан. Хойт зүгт эцэс төгсгөлгүй үргэлжилсэн зуслангуудад өөр удирдлага, зохион байгуулалт шаардлагатай. Улиастай, Гачууртын захын хороонд ба Сансар хороололд амьдардаг иргэд яагаад Баянгол дүүрэгт хамаарах ёстой вэ? Үе үе марзан юм болдог. 2012 оны сонгуулиар Сүхбаатар дүүргийн зарим хороо ба 150 км-ын зайтай Багануур дүүргийн хэдэн гудамжийг нэг тойрог болгож дураараа дургисан билээ.

    Дүүргүүдийг байршлаар хуваана гэдэг бол олшруулна гэсэн үг. Улмаар нэг талдаа хотын төвийн барилгаар дүүрсэн, нөгөө талдаа ундуй сундуй гэр хорооллын гэх мэт элдэв ялгаа гарч ирнэ. Өөр аргагүй. Тэгвэл тус бүрт нь тохирсон бодлого, төсөв, дэд бүтцийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй болно. Жишээлбэл, Улаанбаатар хотын үлдсэн түүхэн дүр төрхийг хадгалах үүднээс төвийн дүүрэгт нэмж барилгажуулахыг хязгаарлах, харин Баянхошууг бол тэр чигээр нь дахин төлөвлөх.

    Энэ бол нарийн тооцоо судалгаагүй ерөнхий санаанууд. Ямар ч байсан өнөөдрийн нөхцөлд дүүрэг гэдэг бол засаг захиргааны хэтэрхий томдсон нэгж болжээ. Дүүргийн Засаг даргын тамгын газар гэж жижигхэн улсын Засгийн газар шиг ордонд суудаг нөхдийг тараан байршуулж иргэдэд нь ойртуулах, үүний тулд хороог биш дүүргийг хуваах ёстой бус уу? Дүүргийн сонгуульд УИХ-ынхаас дутахааргүй ширүүн өрсөлдөөн болж дүүргийн хурлын төлөөлөгчид гэж дахиж хэзээ ч үзэгддэггүй, ямар ч хариуцлага хүлээдэггүй, хороо гудамжаараа биш, гадаад дотоод аялсан нөхдүүд байна. Эрх мэдэл, төсөв мөнгөө үргэлж чамлана, тэгсэн хэрнээ ордон барих, тансаглах, үрэн таран хийх болохоороо хэнээс ч дутахгүй. Дүүргийн улс төр гэсэн балай юмыг зогсоох цаг болсон. Ерөөсөө дүүрэгт хурал гэж байхгүй болчихвол би лав харамсахгүй. Өнгөрсөн хавар Баянзүрх дүүрэгт хувьсгал хийж Засгийнхаа ордонг эзлэхийг оролдсон байна. Тэр нь аль эрт доошоо халдварлаад хороон даргын суудлын төлөө амь дүйсэн тэмцэл өрнөж, тэр ч бүү хэл хэсгийн ахлагчдыг намаас томилон бужигнуулж байна.

    “Сүхбаатар дүүргийн 50 жилийн ой”, “Баянзүрх – нэг зүрх”, дүүргийн сүлд дуу, өндөрлөг энэ тэрээр оршин суугчдаа огшоох гэж оролддог хэдий ч би тэр дүүргийн уугуул гэж хэн ч хэлдэггүй. Энэ хавар Баянзүрх дүүрэг Бөхийн өргөөний замын хойно байдаг хөшөөгөө нураагаад орон сууц бариулж байгаа бол Баянбүрдийн тойрогт гацсан жолооч бүр Чингэлтэй дүүргийн хөшөөг буулгаж зам чөлөөлөх юмсан гэж үглэдэг.

     
  • Mongold 15:36 on 2019-05-22 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Хот газарт хонь хурга нийлэхүй 

    2019.05.22.

    Нийслэлд автомашингүй өдөр болов. Ингэхийн тулд хотын төвийн замуудыг тасалж хаагаад гүйцээ. Доторх зайд Улаанбаатар-2019 марафон болов. Хөгшин залуу, эрэгтэй эмэгтэй, хүүхдээ хөтөлсөн, утсаа чихэндээ нааснаас эхлээд дэлхийд холын зайн хамаг рекордыг тогтоосон Африкийн хар тамирчид нийт таван ангиллаар уралдлаа. Зургаа дахь удаагийн марафон учраас манайхан зохион байгуулаад сурчээ. Гараа, тэмдэглэгээ, замын цэгүүд, сайн дурынхан, тэжээлтэй ус, бариа, чимэглэл, шууд дамжуулалт нь дэлхийн жишгийг чадах чинээгээрээ дууриажээ. Нью-Йоркийн, Бостоны (нөгөө бөмбөг дэлбэлдэг!), Токиогийн марафон зурагтаар иймэрхүү л харагддаг. Гэхдээ монголчууд юм хойно үе үе, ялангуяа бариан дээр замбараагүйтүүлэхгүй байж яаж чадахав.

    Саяхны гамшгаас хамгаалах иж бүрэн сургуулилт. Хэзээ нэгэн өдөр газар хүчтэйхэн чичирвэл нурахгүй юм аа гэхэд физикийн хуулийн дагуу хазайгаад унаж мэдэх (манайхан барилгыг сайн барьдаг, гагцхүү суурь асуудалтай гэж сонссон) гозгор барилгуудаар улам бүр чигжигдэж байгаа нийслэл хотын оршин суугчдийг сэрэмжлүүлэх зорилготой байсан ч онцгой байдлынханд өөрсдөд нь сургамжтай болов. Тэд үнэхээр хичээсэн ч зохион байгуулалтын олон алдаа гаргажээ. Цугларсан хүмүүс хэнд ч хэрэггүй бичиг авахаар урт оочирлон бужигнаан үүсгэсэн, эсгий гэр, намхан байшингаасаа гарч ирсэн иргэд өндөр барилгын дор цугларсан гэх мэт. Одоо 20, 30 давхар байшинд гал гарвал яаж аврах сургууль хийгээсэй.

    Дээрхэн үед иргэний хамгаалалтын сургууль хийдэг байж. 1960-аад оны сүүлчээр Баяндун суманд намайг зуныхаа амралтаар очоод байхад тийм сургуулилт таарсан. Үй олноор хөнөөх зэвсгийн тухай зурагт хуудсанд, бодвол цацраг туяа, хорт бодисоос сэргийлж байшин барилгынхаа нүх сүвийг битүүлэх заавар байсныг ах нар уншаад хэтрүүлсэн үү, эсвэл дээрээс тийм үүрэг өгсөн үү, зуны модон байшингийн завсрыг гудас, хөнжлөөр таглахаар оролдож байтал дууслаа гэсэн дохио дуугарч билээ. Бэлэн байсан хорт утааны нэг багыг хэн углахаа шийдэж чадаагүй өнгөрсөн. Газрын мухарт байгаа сумын төвд атомын бөмбөг хаяад … гэж төсөөл дөө!

    Бид өнгөрсөн зуунаас Майн баярын, Улсын баярын парад, жагсаал гээд олон түмний арга хэмжээг зохион байгуулж иржээ. Шууд жагсаахгүй бөгөөд оюутан сурагчдийг цуглуулж учир зүггүй бэлтгүүлнэ. Октябрийн баярын жагсаалын бэлтгэлийн үеэр их даардаг байлаа. 1974 оны өвөл Л.И.Брежнев Монголд айлчлахад Эрүүл мэндийн яамны харалдаа сургуулиараа мөн ч удаан хүлээсний эцэст тэр эрхмийг машин дотроос нь хараад ура хашгирсаар Их тэнгэр лүү үдэж билээ. Амьдаар нь харсанд тооцно биз?

    Намын болоод бусад их хурлууд дэндүү албан бөгөөд уйтгартай ч нам, эвлэлийн зүгээс илүү дутуу юм бодуулдаггүй байжээ.  Харин одоо цагийн хурал, чуулган, форумууд тэнгэр газар шиг ялгаатай. Индэр дээр зөвхөн дарга биш, бас араар нь хүмүүс зогсох эхэндээ сонин байсан бол сүүлдээ дассан. Хамгийн сүүлд Татварын ерөнхий газрын дарга өөрийн хэлтсийн дарга нарыг хоёр талаараа ярайтал зогсоогоод илтгэл тавьж харагдсан. Өнөөдөр бүх хурал тайзан дээрх урт ширээний ард эгнэсэн биш, тус тусдаа буйдан сандалд сууж тухалсан модератор, панелист гэгчтэй болжээ. Энэ бүхэн дэлхийн жишиг, стандарт юм. Ялгаа нь ийм хурал, семинар, лекц, форум, хэлэлцүүлгийн тоо бөгөөд манайх хол тасархай санагддаг. Бас Үндэсний онцлог гэж байна. Хэдэн жилийн өмнөх Эдийн засгийн форум дээр Эдийн засгийн сайд “Фортуна” Батбаяр хэнгэрэг дэлдэж бараг бөөлсөн бол лам нар ном уншдаг тууз хайчлах ёслол өөр хаана ч байхгүй биз.

    Удахгүй хонхны баярууд эхэлнэ. Өглөө эрт их дээд, дунд, бага, улсын, хувийн гээд элдэв сургуулийн гадна дуу хөгжим цууриатан цэцэг, шаар алаглаж оюутан сурагч, эцэг эхчүүд багширна. Энэ арга хэмжээнд жилээс жилд засагдаагүй нэг дутагдал байгааг хэлсүгэй. Олон хоног, сараар бэлтгэж төгс гоё болсон охид хөвгүүд диплом гэрчилгээгээ гардан авах мөчид болдог явдал. Сургуулийн удирдлага үг хэлсний дараа гурав, эсвэл голдуу тав таваар нь нэр дуудна. Хэрвээ цааш ингэж дуудсан дарааллаар үргэлжилбэл асуудал байхгүй. Гэтэл багш, захирал, доктор, профессоруудын хэн нь хэнд гардуулахыг урьдчилж товлоогүй байх бөгөөд тэдэнд хэн нэгний дипломыг атгуулсныг аваад диплом дээрх нэрийг гаргаж уншина, “чи хэн билээ” гэж асууна, энэ зуур хэдэн хормыг алдана, ромбо тэмдгийг зарим нь түргэн шаламгай, зарим нь хоцорч зүүнэ. Дараа нь дипломоо дундаа хийж, гар бариад зургаа даруулна. Үүний төлөө сургуулиас хөлсөлсөн гэрэл зурагчин төдийгүй аппарат, камер барьсан нэг нөхөд, аав ээж тайзан дээр дүүрнэ. Энэ хооронд дараачийн гурав юмуу тавыг дуудаад тайзан дээр гаргаад ирнэ… Ингээд дипломоо гардан авах гэж байгаа, авч байгаа, дөнгөж авчихаад зургаа даруулахаар поозоо авч байгаа, даруулчихаад бууж байгаа гээд хөл толгой олдохгүй юм болдог.

    Дараачийн хүмүүсийг түр хүлээлгэж болохгүй юу гэвэл үгүй, хэдэн зуун хүнд диплом гардуулах учраас шавдуулах хэрэгтэй гэнэ. Тэр үнэн. Гэхдээ диплом гардуулах ёслол эхлэх гэж бүтэн цаг, хоёр цаг хүлээлгэх нь гэм биш зан байдаг. Хэрвээ яг цагтаа эхэлсэн бол тайван сайхан амжуулах байсан.

    Эндээс дахин дүгнэхэд, бидний хамгийн том асуудал бол хууль номыг дагахаас эхлээд өчүүхэн жижиг юмыг хүртэл эмх цэгц, дэс дараатай гүйцэтгэж чаддаггүй байх явдал. Төрийн том хэргийг хувийн ашиг, их үйлийг жижигхэн юмаар баллаж, тэрбумыг ганц хулгайч үгүй хийж байна. Сайхан арга хэмжээг дээрхийн адил жижиг алдаанууд баллаад хаячихдаг.  Саяхан сургууль төгсөгчдийн нэгэн уулзалт болов. Багш нар нойр хоолгүй бэлтгэж, сэтгэл хөдөлсөн төгсөгчид пиг дүүрсэн ч цугларсан хүмүүсээ, наад зах нь захирал, эрхлэгчээ олигтой танилцуулахгүй юм. Манайхны элдэв ёслолын арга хэмжээнд уран гоё ярих нь эмх цэгцээсээ ямагт давж гараад байдаг.

    Өнөөдөр цэцэрлэгийн хүүхдүүдийг гудамжаар авч явахтай таарлаа. Урьд нь нэг багш чиглүүлж, араас нь өөр нэг багш хурааж алхана. Даанч хоёр хоёроороо хөтөлсөн багачууд явган хүний нарийхан зам дээр багталцаж ядна, зөрж өнгөрөх хүмүүст шахагдана, хоцроно, түргэлэхээрээ урьдах хоёрын өсгий дээр гишгэнэ. Багш нар нь арга буюу дуудаж, хашгирч, анхааруулна. Хэрвээ хүүхдүүдийн гарыг тавиулбал бүр болохгүй. Үүнийг харсан нэгэн тэсэлгүй саналаа хэлж байна. Гадаад оронд бол урт олс юмуу уяа аваад (тод өнгөтэй байх ёстой гэнэ) хүүхдүүдийг бариулаад (хаанаас барихыг нь хүртэл тэмдэглэдэг) цувуулчихдаг юм байна. Ингээд уулчид шиг нэг эгнээгээр, бие биенээ дагаад, түрүүлэхгүй, хоцрохгүй, бас уяагаараа машин замаас хашигдаад явдаг ажээ.

    Хүүхдийн аюулгүй байдал, хүрээ соёл, менежмент, хууль журам, хөгжлийн бодлого гэх мэт том том асуудлын шийдэл нь модератор, панелистуудтайгаар дэлхийн стандартаар хуралдах бус, дээр жишээ татсан жижиг жижиг юмыг зөв, цэгцтэй, дэс дараатай, чадвал дэлхийн стандартаар хийж сурахаас эхлэх ёстой болов уу.

     
  • Mongold 21:24 on 2019-03-20 Permalink | Reply
    Tags: , Улаанбаатар   

    Нэгдсэн Үндэстний гудамж 

    2019.05.20.

    Өчигдөр өглөө баруун талыг нь Кубын элчин сайдын яам эзэлдэг хоёр давхар барилгын хажуугаар өнгөртөл зүүн талын зарим цонх шилгүй, засвар орсон харагдав. Тэгээд олон байгууллагын гар дамжсан энэ хэсгийн түүхийн нэгээхэн хэсгийг гэнэт санав. Нээрээ яг энд далаад оны эхээр Өмнөд Вьетнамын үндэсний чөлөөлөх фронтын төлөөлөгчийн газар байсан. Тэгэхэд газрын зураг дээр эрэг дагасан, шахцалдаад далай руу уначихдаггүй юм байх даа гэж дуу алдмаар харагдсан нарийхан зурвас энэ улс хоёр хуваагдсан, өмнөд нь бас дахин хоёр хуваагдсан, тэгээд Америктай, бас хоорондоо дайтаж байсан вьетнамын дайны ид үе. Төлөөлөгчийн газрын үүдэн дэх самбарт, өнгөрсөн сард ӨВҮЧФ-ийн дайчид америкийн төчнөөн тооны түрэмгийлэгч, тэдний гар хөл болсон Сайгоны төчнөөн цэргийг (өмнөдүүдээ хэлж байна) устгав, дайсны онгоцыг пуужингаар буудаж сөнөөгөөд нисэгчийг олзлов, дайснууд жирийн тосгон сууринг шатааж харгислав гэсэн тайлбар бүхий аймшигтай зургуудыг тавьдаг байсан. Нэг мэдэхэд дайн дуусч төлөөлөгчийн газар алга болсон. Бодвол Хөдөө аж ахуйн яамны дэргэдэх БНСВУ-ын Элчин сайдын яамтайгаа нэгдсэн байх.

    Барилга болгон түүх байдаг. Харин гудамж бол бүр том түүх.

    Энэ гудамжаар би сурагч байхаасаа эхлээд дөчин хэдэн жил нааш цааш алхжээ. Хичээлдээ өдөр бүр явдаг байсан, одоо ч ажилдаа явдаг. Анх ямар нэртэй байсныг таг мартсан ч 1990 онд Нэгдсэн үндэстний гудамж болсныг санадаг. МУИС-ын дөрөвдүгээр байр буюу Эдийн засгийн сургуулийн урдуурх Бага тойруугийн замын  урдаас эхэлж хагас дугуйраад, тэгснээ тэгширч явсаар дахиад дугуйрч 5-р сургуулийн урдуурх Бага тойруугийн зам хүрээд дуусдаг нумарсан гудамж. Ганц километр ч хүрэхгүй болов уу.

    Нэгдсэн үндэстний гудамжны бол 1960-аад оноос XXI зуун гаран гартал Улаанбаатарын хамгийн аятайхан гудамж байжээ. Ялангуяа амралтын өдөр эртхэн гараад явбал ганц ч хүн тааралдахгүй, ширхэг ч машин өнгөрөхгүй, цочмоор нам гүм байдагсан. Энэ нь учиртай. Гудамжны хойт талаар БНАГУ ба БНАСАУ-ын элчин сайдын яамд байрлаж, гаднаа сэргийлэгчтэй, харин зах зээлээс хойш эхнийх нь ХБНГУ-ын Элчин сайдын яам болж, харин Хойт Солонгосынхыг буулгаж оронд нь UN House нэртэй НҮБ-ын байр болгоод цагдаагаар мануулсаар өдий хүрчээ. Урдхан талд нь Сүхбаатар дүүргийн цагдан сэргийлэх, дараа нь Цагдаагийн хэлтэс бэлэн. Ийм байхад наад зах нь чимээ шуугиан тариад явах хүн олдох уу? Нийслэлийн төв дэх “их амар амгалан”.

    Харин өнөөдөр энэ гудамжны өмнөх түүх төгсөж байна. Гудамжны нүүрэн талын барилгууд дунд хэсгээрээ өмнөх төрхөө ерөнхийдөө хадгалсан ч нам гүм нь алга. Хоёр эгнээ зам нь өдрийн цагаар гурван эгнээ машин тавьдаг зогсоол болсон. Барилгуудын араар байсан нийтийн эзэмшлийн газар, хүүхдийн тоглоомын талбайг квадрат метр ч үлдээхгүйгээр өндөр барилгаар чигжсэнээр машинууд нь бүлтэрч гудамжийг эзэгнэсэн хэрэг. МТ компанийн 12 давхар офис бүр нүүрэн талд баригдсан бол Герман элчингийн чанх урд Гацуурт компанийн лав 15 давхар офисын цутгалт дуусаад зэргэлдээх оршин суугчдын эсэргүүцлээр зогсоод хэдэн жил болж буй, гэхдээ нураахгүй нь мэдээж. Сүхбаатар дүүргийн тамгын газрын байрны оронд концесс нэрээр 16 давхар барилга босч байна. Тун удалгүй гудамжийг сүүдэрлэдэг болно. Гудамжны баруун тийш алхвал алдарт Шилэн дэлгүүрийн навтгар одоохондоо хэвээрээ. Гэхдээ өндөр барилгаар солих зураг хэдийнэ гарчихсан харагдсан. ШУА-ийн хэвлэх үйлдвэрийн байр хувьчлагдаж Шинэ иргэншил дээд сургууль, ноднингээс давхар МСҮТ болжээ.

    Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хоёр талын барилгуудыг Улаанбаатарын бусад бүх гудамжны нэгэн адил ханыг цоолж, эсвэл сунгаад ресторан, баар, зоогийн газар, кофе шоп гаргасан нь шинэ цагийн түрлэг. Харин тэд маш их өөрчлөгддөг, байн байн нэр хаягаа сольж, солигдож харагддаг. (Зөвхөн Герман элчингийн чанх өөдөөс харсан даатгалын газрууд бизнесээ дагаад огт хөдөлдөггүй). Хүүхэд байхдаа уншсан сонгодог романуудын үйл явдал өрнөдөг, одоо ч хэвээрээ дуулддаг европын кафе, ресторанууд шиг түүх үлдэхгүй юм байна. Үүнийг илтгэх мэт Нэгдсэн үндэстний гудамжны хамгийн төгсгөлийн урд талын барилгын үзүүрийг хятадын “Найрамдал” ресторан аль хэдийнэ эзэгнэсэн бол хойт үзүүрт америкийн байх Circle K сүлжээний нэг дэлгүүр саяхан улаан өнгөө мандууллаа. Шинэ цагийн найрамдал, нэгдсэн үндэстнүүд гэж ийм болжээ.

    Гэхдээ Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хамгийн чухал хэсэг бол төрийн олон яам, агентлаг. Үүнд Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Үндэсний хөгжлийн газар, Соёл урлагийн газар, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын яам. Тавуулаа Нэгдсэн үндэстнээр хаягладаг учраас бичихгүй үлдээж боломгүй. С.Чинзориг сайдын яам машины зогсоол огт байхгүй ч С.Эрдэнэ сайдын үед яамны архив нэрээр ардаа 15 давхар хоёр өндрийг бариулсан нь үнэн хэрэгтээ орон сууц бололтой. Яагаад гэвэл хүүхдийн тоглоомын талбайтай. Эсвэл ажилтнууд нь үдийн цайгаараа гулсаж тоглодог юм болов уу. НХХЯ-ны булан тойроод урагшаа эргэвэл яамдын дундын том талбай байдаг ч сайд дарга нарын томоос том жипүүд болон ажилтнуудын машинуудаар пиг дүүрэн. Тэр олон машин хэрхэн орж гарч чадаад байдгийг тусгайлан судалмаар санагдсан.

    1970-аад оны эхээр яг энд манай гэр байсан. Нарийвчилбал, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам ба Байгаль орчны яамны барилгыг холбосон хэсгийн яг тэнд. Томоо гэгч хашаанд эмнэлэг, диспансер, тэгээд 3-4 айл. Хашаанаасаа гараад зүүн хойш эргэхэд гурван давхар барилга угтдаг. Одоо бол ХНХЯ, Үндэсний хөгжлийн газар, Соёл урлагийн газар. Харин тэр үед эзгүй, нэг, хоёрдугаар давхрын цонхнуудын зарим хагарсныг жижиг нүхтэйгээр төмөр торлож хамгаалсан аятай, харин гуравдугаар давхрын цонхнууд торлоогүй хэрнээ ихэнх нь бүтэн. Чулуу шидээд хүрдэггүй байжээ. Одоо санахад хүрмээр юм даа. Эсвэл тэр үеийн хүүхдүүд бид турь муутай байв уу? Ямар ч байсан улс орныхоо төлөө хэрэндээ л улс төржиж байсан ухаантай. Нов ногоон хувцастай, малгай дээрээ улаан тэмдэгтэй, гартаа Мао-гийн бяцхан улаан номтой хятад сургуулийн хүүхдүүдтэй бие биенээ муухай харж зөрдөг байсан тэр үеийг санаарай. Ингэсхийгээд зогсоё. Үүнээс цааш цуурвал өнөө цагт улс төрийн алдаа болно. Саяхан хэвлэгдэж гарсан “Бидний мэдэх хийгээд эс мэдэх Монгол-Хятадын найрамдал” цомгоос тэр гурван давхар тухайн үеийн хятад зочид буудал байсныг сая л мэдлээ. Хоёр орны харилцаа муудаад тэд орхиод явсны дараа нэг хэсэг эзгүйрсэн хэрэг. Надаас ахмадууд түүхийг нь сайхан яриад өгөх биз. Сая дурдсан номыг судалсан чинь 50-60-аад оны Улаанбаатарын ихэнх барилгыг БНХАУ-ын  тусламжтайгаар босгожээ. Бүр санаа зовмоор ч юм шиг. Нэгдсэн Үндэстний гудамжны хоёр талын бүх барилгыг, түүний дотор Германы ЭСЯ-ны барилгыг бас. Бид ч яахав, социализмаа байгуулаад зав муутай явжээ.

    Өнөөдөр Улаанбаатарын муухай харагдаж байгаа, “ашиглалтын шаардлага хангахгүй”, “газар хөдөлбөл дарж ална” гэж амлаад байгаа барилга байшин бүр өөрийн түүхтэй.  Та бидний нүдний өмнө баларч байгаа энэ түүхийг ядахдаа ганц нэг гудамж, арга ядвал хэдэн барилгаар төлөөлүүлж хадгалж үлдээх боломжтой хэсэг Төрийн ордноос хойш Бага тойруу дотор байна. Тэднээс хамгийн магадлалтай нь Нэгдсэн Үндэстний гудамж юмсан.

     

     
  • Mongold 13:37 on 2019-02-26 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Улаанбаатар хотын дарга 

    2019.02.26.

    Он дамнаж эзэнгүй байсан хот даргатай болох нь. Өнөөдөр буюу хоёрдугаар сарын 26-ны өдөр нийслэлийн ИТХ-ын ээлжит бус хуралдаанаар шинэ Засаг даргыг тодруулж байгаа. Өнгөрсөн сард заалнаас өөрийгөө дэвшүүлээд олонхийн санал авсан ч Ерөнхий сайдад таалагдаагүй С.Мөнхчулуун дахин өрсөлдөхөө мэдэгдсэн ч нэмэргүй, намаараа дахин сойлгуулсан С.Амарсайхан яаж ийгээд томилогдох биз.

    Хууль нь тийм юм. Үндсэн хуулинд заасан нутгийн өөрөө удирдах ёсны дагуу дөрвөн жил тутам орон нутгийн сонгуулиар нийслэлд 45 “мангуу” (нөгөө 76-гаас илүү ухаантай гэж бодохгүй байна)-г сүйд болж байж гаргадаг. Тэдний үндсэн ажил нь жилдээ ганц удаа төсөв, төлөвлөгөө батлахаар хуралдах, бас Засаг дарга хэн байхыг шийддэг мэт харагдавч үнэн хэрэгтээ үгүй ажээ.

    Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч бол УИХ-ын гишүүнээс илүү ач тустай албан тушаал. Бүр социализмын үед аж ахуйн ажлаас гадна үнэ төлбөргүй орон сууцыг хуваарилдаг онцгой эрхтэй байжээ. Жаахан наашилбал, одоогийн Ерөнхийлөгчөөс эхлээд ардчиллын 13 гээд бүгд зөвхөн үүний төлөө хотын Ардын депутатуудын ба Ардын хурлын гүйцэтгэх захиргааны коммунист дарга нарт дотроо залбирч явдаг байх ёстой. Өнөөгийн хөрөнгө мөнгөний өндрөөс бага харагдаж болох ч тухайн үедээ амьдралын үндсэн асуудлыг шийдэж өгсөн учраас тэр. Хотын захиргаанд орон сууц хуваарилах хэлтэс, товчоо ажиллаж байв. Энэхүү буянтай ажил 1990 оноос хойш Л.Энэбиш, Ц.Баасанжав нараар, зөвлөлтүүдийн барьж өгсөн, эсвэл буцахдаа үлдээсэн орон сууцуудыг шавхагдаж дуустал үргэлжилсэн билээ.

    Анхны “ардчилсан” Засаг дарга Ж.Наранцацралт төдийлөн удаагүй. Харин 90-ээд оны сүүлчээс “газрын наймаа” брэндийн даргын үе эхэллээ. М.Энхболд хотоор явж газар метрлэж өгөөд цүнхтэй мөнгө сугавчлаад харьдаг байсан гэсэн үг огтхон ч биш, гэхдээ үр дүн нь яг тэгсэн мэт болсныг нийслэлчүүд амсахаараа нэг амсаж байна.

    Том дарга өөрийнхөө фонон дээр дутуу харагдах хүнийг орондоо үлдээдэг зарчмаар нийслэлийн хамгийн хөдөөний бөгөөд микро дүүргээс Ц.Батбаярыг авчирч тавьсан нь 2005 он. Цаадах нь “цол дагаж бяр нэмдэг”-ийг нотолж “газрын наймаа”-ны эрчийг нэг их сулруулаагүй. Асар үнэ цэнэтэй энэ суудалд түүнийг удаан суулгаж эрхлүүлээгүй бөгөөд хоёр жилийн дараа хүчээр буулгаж Т.Билэгтээр солив. Гэхдээ нийслэлийн ИТХ-ын дарга байсан түүнийг Монгол Улсын гуравдахь ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр өөрийн тамгын газрын ба хотын даргаар тус бүр хэдэн сар ээлжлүүлсэн нь нөгөө дуулиантай нийслэлийн мэдлийн хэвлэх үйлдвэр ба “Өргөө” зочид буудлын хувьчлалтай холбогдоно. Дараачийн Засаг даргаар Г.Мөнхбаяр ажилласан 2008-2012 онуудад “газрын маргаан” нэртэй хэрүүл зодоон оргилдоо хүрсэн нь нийслэлд дэл сул газар үндсэндээ дуусч нийтийн эзэмшил, СӨХ-ийн газар, хүүхдийн тоглоомын талбайг хуй дээрэмдсэн хэрэг юм.

    2012 онд УИХ-ын гишүүний суудлаас хотын даргынхыг илүүд үзэж алмайруулсан Э.Бат-Үүлийн үед бүтээн байгуулалтад асар их мөнгө хөрөнгө зарцуулсан ч юм болгоныг мөнгөөр шийдэх боломжгүйг харуулаад буусан. 2016 онд халааг нь авсан Су.Батболд үүнийг ухаарч магадгүй байтал намын дарга нь хөөн явуулав.

    Улаанбаатар бол өөрөө хөгждөг хот. Монгол Улсын тэн хагас. Улс төр, эдийн засаг, санхүү, үйлдвэрлэл, боловсрол, соёл гээд хамаг юмны төв, зогсоо зайгүй тэлж байдаг зах зээл. Зарим жил бүтэн аймгийнхтай тэнцэх тооны иргэд хөдөөнөөс ирж суурьшиж байлаа. Гаднын зочид, жуулчид, ажил хэрэгч хүмүүс эхлээд Улаанбаатарт бууж мөнгөө үрэх, хөрөнгө оруулахыг эндээс эхэлдэг.

    Хотын дарга нар яаж ч сүржигнээд, яаж ч нэрээ наагаад бүтээн байгуулалтын жинхэнэ эзэд тэд биш. Өнөө цагт барилгын арга технологи, барилгын бизнес суга хөгжөөд Улаанбаатарт барилга бариулах бус, бариулахгүй байх нь хэцүү болжээ. Сөөм газар эзэнгүй харагдвал цемент цутгачих гээд байдаг. Араас нь хувийн өмчөө хамгаалаад тэмцэж гарна. Ийм байхад хотын даргын үүрэг бол алсын хараатай бодлого, хууль дүрэм, бүтэн хагас сая хүнтэй энэ хотын эмх цэгц, ажил амьдралын зохион байгуулалт, нийтийн ба хувийн эрх ашгийн тэнцвэр. Хоёр үгээр илэрхийлбэл сайн засаглал.

    Манайд засаглал ямар байхыг хүнээс биш тогтолцооноос хамаарна гэдэг. Минийхээр бол эсрэгээр байдаг. Үүний нотолгоо бол албан тушаалтнууд буруу юмандаа үргэлж сайн, үүний төлөө ямар ч тогтолцоог хууль дүрэмтэй нь аргалж, алгасч, зай завсар гаргаж, хүсвэл бүр өөрчилж чаддаг. Энэ утгаараа нийслэлд засгийн эрхийг Засаг дарга барина. Элдэв хөтөлбөр, төлөвлөгөө, төсөв, газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг баталдаг, газрын наймаа гэхэд халхавч болохоос хэтэрдэггүй, Засаг даргаа ч сонгох мэдэлгүй, сайндаа л гацааж чаддаг, эцсийн эцэст огт хариуцлага хүлээхгүй, ийм учраас тэднийг тоож ч шүүмжилдэггүй Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал яав ч биш. Дашрамд дурдахад, өчигдөр УИХ дахь Ардын намын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн “Засаг дарга нарыг иргэдийн төлөөлөгчдийн барьцаанаас гаргах хэрэгтэй” гэж ярьсан байна.

    Төрийн эрх барих дээд байгууллага – өнөөгийн УИХ-ыг хараад гутсан хэсэг эрхэм 2020 оны сонгуулиар бие даагчдыг ахиухан гаргах Электорат хөдөлгөөнийг санаачилсан билээ. Энэ бол бас орон нутагт, нийслэлд бүр ч хэрэгтэй санаачлага. Засаг даргаа иргэд нь сонгодог болох тухай үе үе яригддаг. Сум, хороо, дүүрэгт бүү хэл аймаг, нийслэлд улс төрийн хэрэг алга. Гэхдээ хууль тэгэж өөрчлөгдөх эсэхээс үл хамааран нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хуралд аль болох олон бие даагч нэрээ дэвшүүлж орох, тэгээд дундаасаа Засаг даргад дэвшүүлэх, чадвал сонгуулах зүгт явах байх.

    Тийм бие даагчид харагдана уу? Би өөрийн мэдэх хүмүүсийг дотроо шүүж үзэхэд хамгийн түрүүнд Дефакто Д.Жаргалсайхан санаанд орлоо. Тэрбээр бүр 2007 оны хавар “Газраа байраар солих 6 алхам” буюу “Миний газар – миний хөрөнгө” нэртэй хөтөлбөр боловсруулж гэр хорооллын иргэдэд уулзалт, ярилцлагаар танилцуулж байсныг мэднэ. Үүнээс хойш буюу Монгол Улсын Засгийн газрын 2008 оны 27-р тогтоолоор “Нийслэл Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлэх арга хэмжээг удирдан зохицуулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг”-ийг Ерөнхий сайд С.Баяраар ахлуулан байгуулсан түүхтэй. Улаанбаатар сан, Улаанбаатар банк, Улаанбаатар даатгал компанийн хувьчлал, тэгээд хамгийн ноцтой сэдэв – нийслэлийн газрын наймааны талаар арав гаруй жилийн турш тасралтгүй дуугарч, шүүмжилж, санал дэвшүүлж байгаа хүн бол Жаргалсайхан. “Зайсандах” бол түүний гаргасан нэр томъёо. Хэдхэн жилийн өмнөх нэгэн хэлэлцүүлэг дээр “өнөөдөр 40 мянган орон сууц хоосон хонож, гэтэл 170 мянган айл байранд амьдрахыг мөрөөдөж байгаа. Хэнд зориулсан хот вэ?” гэж тэр асуугаад хариулт эрсэн бичлэг байдаг.

    Би нэр дэвшигчийн сурталчилгаа шиг юм бичээд байна уу? Үгүй ээ. Хавь ойрд сонгууль байхгүй. Хүн бүр, сонгогч болгон орчин тойрноо сайн харвал хэрэгтэй хүмүүсийг олж болно гэсэн санаа.

    Харин энэ удаад нийслэлийн Засаг даргаар МАН-ын дарга, Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн таалалд нийцсэн нэгэн тавигдана.

     
  • Mongold 23:37 on 2018-04-07 Permalink | Reply
    Tags: , Улаанбаатар   

    Өнөөдөр Сэлбийн гол олдохгүй байна. 

    2018.04.07

    Энэ өдөр Энх тайвны гүүрэн дээрээс Сэлбийн голыг хайж авсан зураг

    1956 онд Сэлбийн гол үерлэдэг байжээ

     
  • Mongold 23:50 on 2018-04-04 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Энх тайвны өргөн чөлөөний гүүр 

    2018.04.04.

    Хэдэн жилийн өмнө би яг энэ сэдвээр бичиж байжээ. “Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу Цагаан хаалга” Бас “Сүйтгэн байгуулалт”. Одоо үргэлжлүүлэхээс.

    Хавар ирлээ, Улаанбаатарчууд аа. Утаагүй тэнгэр, дулаахан өдрүүд. Удахгүй зүлэг мод ногоорно. Бас нөгөө алдарт “газрын маргаан” эхэлж байна. УИД-ийн өмнөх Цэрэндоржийн гудамжнаа Битлз-тэй хөшөөтэй талбайн дор үйлчилгээний төв байгуулах барилгын компаниуд ба эсэргүүцсэн иргэд хоёр талаасаа бэлтгэлээ  базаажээ. Хажууханд нь машин өнгөрөх замыг таглаж “Зан интернэйшнл” компани барилга барихаар завдахад оршин суугчид жижиг гэр бариад тэмцээд эхэллээ.

    Нөгөө пэрээзэрийн төмөр гүүрийг хамгаалах кампанит сурталчилгаа дэгдээд байна. Ийм гүүргүйгээр нийслэл хот сөнөх юм байна. Бүтээн байгуулалтаа үг дуугүй дэмжих, ухамсраараа жил хагас тэсэх хөдөлгөөн ч өрнөлөө. Энэ тэнэг шийдэлд 42 сая долларыг зээлдээд авчихсан, буцах аргагүй тул гүрийхээс өөр яахав.  Залгуулаад 2018 онд хийгдэх дэд бүтэц, бүтээн байгуулалтыг тэнгэрээс харуулсан 6 минутын бичлэгийг баруун солгойгүй цацлаа. Үзэхэд юу байсан гээч!  Автомашинд зориулсан гүүрэн замыг Офицеруудын ордон, Баруун дөрвөн зам, Нарантуул, Дүнжингарав, Бөхийн өргөө,  Арслантай гүүр, Багшийн дээд, Гадаад харилцааны яамны уулзвар дээр угсруулан босгохоор төлөвлөжээ. Бусад нь дүүрч, гэхдээ Энх тайвны өргөн чөлөө гүүрэн замаар хэдэнтээ хэрчигдэх нь. За бүр Энхтайваны өргөн чөлөө дүүрч. Гадаад яамны уулзварын гүүр арай ч дээ. Сүхбаатарын талбай маань дэргэдээ автомашины гүүртэй болох нь. Ажил энэ онд эхлэнэ. Тийм ээ, энэ бол эхлэл, гэхдээ нийслэл Улаанбаатар хотын XX зууны түүхэн дүр төрхийн жинхэнэ төгсгөлийн эхлэл.

    Хотын удирдлага нэг гараараа түгжрэлийн эсрэг замаа өргөтгөж, автомашиныг ээлжээр явуулж, одоо төмөр гүүр, гарцаар үргэлжлүүлж байна. Харин нөгөө гараараа өчүүхэн төдий завсар зайг ч хамаагүй барилгаар чигжсээр байна. Орон зай огт үлдээгүй харагдавч эрх мэдэлтнүүд яаж ийгээд олоод байдаг нь гайхалтай. Эхэндээ зайчилдаг байсан бол сүүлдээ шуудхан таглаж, дээгүүр доогуур шургаж, одоо бол зүв зүгээр байшин барилгыг элдвээр цоллож нураагаад оронд нь хэд дахин том өндрийг босгож байна. Жишээлэхэд гал командын барилгыг нурааж  Онцгой байдлын ерөнхий газрын тансаг офисыг барихаар болсон. Төв шуудангийн баруун талд Макс-ийн ээлжит, паркийн бөөрөнд Наранхүүгийн 100 давхар цамхаг босно. Урьд нь зуун офис, мянган айл байсан газарт өнөөдөр мянган офис, түмэн айл төвхнөлөө. Ажиллаж амьдардаг, ирж очдог хүмүүсийн тоо, дагаад автомашины тоо төдийчинээ нэмэгдэнэ. Арга алга гээд дараачийн хязгаарлалт, дахиад гарц, гүүр. Өөр юу бодож олохыг таашгүй.  “Крантны усыг нээх тусам их л ус гардаг юмдаа, өшөө зам, өшөө машин, өшөө түгжрэл” гэж нэгэн уншигч бичжээ.  

    Дэлхийн ямар нийслэл төв гудамжаа автомашинд зориулан тасчиж, хоёр давхарлаж, төв талбайдаа автомашины зогсоол барьдаг байна аа? Уг нь Улаанбаатар бол зөв эхэлсэн хот. Цэлгэр гудамж талбай, эмх цэгцтэй мянгатууд, хорооллууд, хэдэн арван жил хүрэлцэж буй эрчим хүч, шугам сүлжээг бид өнгөрсөн зуунаас өвлөж авсан. Нийслэлийн хамгийн сайхан газар бол Сүхбаатарын талбай. Бид азаар Зөвлөлт, тэдний цаанаа Европыг дууриаж төв талбайтай хоцорчээ. (21 аймгийн төвийн хамгийн сайхан газар нь бас л төв талбайнууд) Гэтэл үүнийгээ хороох гэж янз янзаар үзэж буй. 2003 онд Сүхбаатарын талбайд шинээр хучилт хийхдээ урд хэсгийг нь үлдээсэн. Тэнд ямар нэгэн юм босгож ашиглах санаа байнга цухалздаг. Одоогоор машины зогсоол. Дасгаж байгаад хийж л таарна. Талбайн өмнөх цэцэрлэгийн газрыг авсан компанийн шунал нь ихдээд юу ч барьж амжилгүй хураалгасан. Тэрхүү цэцэрлэгийг сэргээсэн нь сайшаалтай боловч нэгэн гамшиг тохиолдсон нь АСЕМ-ын хөшөө.  Далайн гүнээс тэмтрүүлээ сарвагнуулан өндийж буй аймшгийн ногоон наймаалж. Арван таван толгойтой атгаалжин хар мангас хамаагүй дээр байсан юм. Өнөөдөр тэр хурлыг хэн ч санахгүй (худлаа, санах юм байна, хэдэн зуун тэрбумыг үгүй хийсэн гэж). Даанч хэдэн арван жилийн турш жирийн хүмүүс цугларч буу халдаг, шатарддаг түүхийн гэрч болсон гэм зэмгүй тэр саравч устсан.

    Нийслэлийн түүхэн дүр төрх, ой санамжийг хадгалсан хэдхэн барилгыг хэрхэн гоочилж (яг үнэндээ барилгыг биш, түүхийг) буйн ганц нэг жишээ.

    Зуун жилийн түүхтэй, хэрэндээ л хийцтэй хэвлэх үйлдвэрийн хоёр давхар барилга авлигачдын гар дээр хэсэг саатаад хувьд очлоо. Уг нь хамгийн багаар бодоход л Улаанбаатар хотын төгс музей байхсан.  Төрийн ордны барилга. Ноднин УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны хуралдаанаар “Төрийн ордны барилгын өнөөгийн төлөв байдлын дүгнэлт, чанар, аюулгүй байдлын шаардлагыг хангах зарим арга хэмжээний талаар” Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын мэдээллийг сонсоод хэсэгчлэн буулгаж шинэчлэх шийдвэр гаргасан. Парламентийн ордонтой болох байж ингэх шаардлагагүй бус уу?

    Маргаашаас нэг их хэтрэхгүйгээр нурж монголын түүхийн сан хөмрөгийг ажилтнуудтай нь дарж мэднэ гэсээр Үндэсний төв архивыг Яармагын дэнж рүү нүүлгэснээс хойш хоёр  жил өнгөрчээ. Монголын түүх аврагдсан нь сайн хэрэг. Хачирхалтай нь архивын барилга өнгө зүс ороод гялалзаж байна гээч. Одоо тэнд худалдаа үйлчилгээ, тоглоомын газар гээд оюутан залуучууд пижигнэж, нурах сураг ч сонсогдохоо больжээ.

    Ноднин спортын төв ордны барилга 60 нас хүрлээ, яг нурлаа, авраарай, яаралтай буулгаж шинийг баръя гэж хэсэг  шуугисан. Телевизүүдийг дуудаж таазнаас гоожсон борооны дусал бүрийг баримтжуулсан. “Ямар сайхан мэдээ вэ? Бушуухан бариасай” гэж нэгэн эрхэм уулга алдсаныг санаж байна. Одоо тэр барилга бодлоо өөрчилсөн бололтой. Төр засаг мөнгө муутайг мэдээд ухамсраараа тэгсэн биз ээ.

    Нийслэлийн хэт ачааллыг багасгахын тулд их, дээд  сургуулиудыг нүүлгэнэ гэж дээр доргүй шийджээ. Чадахгүй л байгаа болохоос биш. Гэхдээ МУИС, ШУТИС, АУИС ХААИС бол тус тусын барилга байшинтайгаа Монгол Улсын нийслэлийн салшгүй хэсэг юм. Тийм учраас Улаанбаатар хот боловсролтой, соёлтой яваа, эсрэгээрээ анх Улаанбаатарт байгуулагдсан, одоо Улаанбаатарынх учраас тэд манлайд явдаг.

    Үргэлжлүүлэх үү, яах уу? Нэмэргүй биз. Улаанбаатар хотын түүхэн дүр төрх аажим аажмаар баларч байна. 50,100 жилийн өмнөх үйл явдлын кино зургийг шууд авч болдог эсэхээр нь тухайн хотыг дүгнэдэг гэсэн. Гэтэл гучаадхан жилийн өмнөхийг харуулсан Ж.Батмөнхийн тухай “Бүү март” киноны хотын төвийн хэсэг тэр чигээрээ компьютер график. Одоо XX зууны гудамж байтугай барилга ч үлдэхгүй нь. Сүхбаатарын талбайг тойрсон Дуурийн театр гээд ганц хоёр, урагшаа Драмын театр сүүлчийн бэхлэлт торойно. Төв номын сан хоёр талаасаа хавчуулаад чанх урдаасаа л бүтэн харагддаг болов. Тэртээ урд Богдын ордон музей эргэн тойрны хамаг газраа алдсаар хагас бүслэгджээ. Захирал нь хааны нэрийг барьж тэмцээд ч бараагүй гэсэн.

     
  • Mongold 12:29 on 2018-03-20 Permalink | Reply
    Tags: Улаанбаатар   

    Кино шиг “бүтээн байгуулалт” 

    2018.03.20.

    Нийслэл Улаанбаатар хотын XX зууны бүтээн байгуулалтын нэгээхэн зурвас үеийг харуулсан ер бусын сайхан кино бол “Аман хуур” билээ. Дөч, тавин мянгатыг барихын тулд айлуудыг хөөж хашаа байшинг нь нураахдаа юун нөхөн төлбөр, ядахдаа газар зааж буулгаагүй явдлыг зохиолч Д.Дожоодорж, найруулагч Б.Жамсран нар шүүмжлээгүй, зүгээр л харуулжээ.

    Гэрийн эзэн Соном дуулгавартай, охин Бадам ухамсартай ч Дарь авгай тэр хоёртоо байтугай жанжин. Зад тулаад “суух байтугай хэвтээд ч байж дөнгөх” нэгэн. Даанч ганц хүн учраас дийлдэж л таарна. Тухайн цаг үед жаахан хэтрүүлбэл цензуурдуулж мэдэх байсан эгзэгийн жин панг тааруулж чадсан кино. Хамгийн хурц нь Дарь авгай “хот тохижуулах газар биш, хот бусниулах газар” гэж тасхийгээд гэмших битгий хэл “яадгийм”. Цаашаагаа үг болгон нь зүйр цэцэн монгол эмэгтэйн яриа. Хашаа байшингаа алдаж Хүрхрээгийн зусланд зуныг өнгөрүүлээд хот руу буцаж нүүхээр ачаалах үеэр Соном өвгөн намрын шувуудыг хараад сэтгэл хөдөлж залуугийн явдал бодогдсоныг хэлэхэд Дарь “Шувуу буцна уу, буцахгүй ч бай, бидэнд ямар хамаа байна… Чи бид хоёрын залуугийн явдал өнгөрсөн байх аа” хэмээн сэхээ оруулж тэнгэрээс буулгах.

    Ингээд тэднийх Газ-51-ээр хөдөлж явсаар төмөр замын гарц өнгөрөөд зогслоо. Бид үүнийг олон жил пэрээзэр (зарим нь фрезер)-ээр нэрлэж ирсэн. Уг нь переезд хэмээх орос үг.

    Харин хоёр хөгшин үзэлцсээр.
    -Соном оо, Дамдингийн хашаанд буух болж байна уу?
    -Өөрөө л мэдэхгүй юу дээ.
    -Чи юу ярьж байна аа, өглөөхөн хоршооллын хороонд бууна гээгүй юу.
    -Чи өөрөө албан газрын хашаанд буугаад хөл үймээн ихтэй дэмий гээгүй юу.
    -Тэгээд хаа буух юм бэ?
    -Өөрөө л мэдэхгүй юу. Надад ямар хамаатай юм.
    Ард машинууд овоорч сигналдаж гарлаа. Галт тэрэг ч түчигнэн орж ирнэ.
    Жолооч арга буюу “Одоо тэгээд яах болж байна. Хот орвол чигээрээ явлаа. Хоршооллын хороо бол зам саллаа”


    -Сономоо, үгүй ээ хө чи минь амьд байна уу?
    -Амьсгаатай л байна.
    -Тэгвэл дуугараач ээ дуугараач. Хоршооллын хороонд буух уу? хот руу орох уу?
    -Би таньд саналаа хэлсэн шүү дээ.
    -Санал гэнэ шүү пээ мөн дүүрчихсэн өвгөн шүү ямар их лай ланчгаар би ийм амьтантай учрав аа.
    Жолооч “За авгай минь, одоо тэгээд яаж шийдэхэв”.
    -Яв яв
    -Хаашаа?
    -Хаашаа ч хамаагүй
    -Тойргоор уу? чигээрээ юу?
    -Хамаагүй ээ хамаагүй…

    Ингээд машин зүүн эргэж Энхтайвны гүүрийг зүглэв.  Хотын нүүдэлчин бас нэг монгол айл бууриа сэлгэж хоршооллын хорооны ямар нэгэн Дамдингийн хашаанд ханаа хатгахаар хөдлөх нь тэр.

    Гэхдээ би зөвхөн кино биш, харин тэр пэрээзэрийн хувь заяаг ярих гэсэн юм. 1963 онд яг ийм байсныг “Аман хуур”-аас олж буулгав. Замын хажуугийн тэмдгүүд бүрэн. Цаана нь Зайсан толгой бүдэгхэн дүнсийнэ.

    Харин яг 55 жилийн дараа буюу өнөөдөр ийм байна.

    Кинонд үлдсэн алдарт пэрээзэр маань ерөнхийдөө хэвээрээ. Гэхдээ тун удахгүй. Төмөр замын хоёр талаар орон сууцнууд битүү баригдаж мянга мянган машин өдөр шөнөгүй урагш хойш зорчиход түгжрэл дэндүү болсон учраас хотын дарга нар удаж удаж нэг юм шийджээ. Тэр нь төмөр гүүрэн гарц.

    Үүнийг 42 сая доллараар барина. Бараг 100 тэрбум төгрөг. Мөнгө БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээл. Ноднин хавар шав тавьсны дараа тэд хоёр талаар нь хашаалаад бүтэн жил ямар нэгэн юм хийж байгаа.

    Надад нийслэл хотын төв зам дээгүүр тавьж байгаа төмөр гүүрүүд огт таалагддаггүй. Ялангуяа 120 мянгатын автобусны буудлын хажуудах гамшгийг харах бүртээ гутдаг. Эхлээд дэлгүүр, дараа нь “Их хуралдай” болсон, ил захидалд хүртэл орсон дугуй барилгыг нураагаад тэс хөндлөн босгосон Сономпилийн барилгатай нийлээд Чингэсийн өргөн чөлөөг ганц багалзуурдсан даа.

    Одоо “Замын цагдаагийн газрын ойролцоох гүүрэн гарц” хэмээх боловсон нэртэй, дөрвөн талаас ирэх урсгалыг өнгөрүүлэх гэж хоёр давхарлаж орооцолдсон төмөр могой нэмэгдэх нь. Энэ хавийн зам, хөдөлгөөнийг жил хагас хааж наагуур цаагуур өнгөрүүлэх эх адаггүй ажил, маргаан хэрүүл эхэлж байна.

    Тэгвэл “Гудамж” төслийнхөн ийм хувилбар дэвшүүлсэн байх юм. Хятадын төсөлтэй харьцуулж зураг харуулжээ. Тайлбар хэрэггүй юм биш үү!? (Харин “Гудамж” төсөл тарсан, захирал байсан Батболдын утас олдоогүй тул ярьж амжсангүй)

    Уг нь пэрээзэр давсан энэ замыг хоёр тийш тэлж өргөтгөөд 2,4 байтугай 8,12 эгнээ замыг Богдхан уул хүртэл тавих боломж байсан ч 15 жилийн өмнө М.Энхболдын үед цэвэр усны хамгаалалтын бүсээс гаргаж байгаад алсын хараагүй, сувьдаг сэтгэлтэй хотын дарга нарын гарын үсгээр хоёр талаас нь барилгаар шахаж, сүүлд яг голд нь нэг зантгар барилга (Home Plaza  гэсэн) босгож хаагаад гүйцээж хорлосон байгаа юм. Дарь авгай тэгэж хэлж чадсан байхад би “яадгийм”.

    Уржнан Төв шуудангийн өмнөх Монгол Улсын төв уулзвар дээгүүр төмөр гүүр барьж явган зорчигчид шатаар авирч гараад битүү хоолойгоор явж замын нөгөө талд гардаг болох зураг төсөл гаргаж жигтэйхэн сурталчлаад байсан. Удалгүй баруун, зүүн дөрвөн замыг бас төмрөөр торлох сураг бий. Хэрвээ иймэрхүүгээр үргэлжлүүлээд байвал хотын захиргаа, ялангуяа хот төлөвлөлтийнхөн Яармаг руу биш, харин бүр зүүн тийшээ, Да хүрээ захаас дахиад зүүн тийшээ, нэгэн эмнэлэг рүү дөхөж буувал өлзийтэй.

    Гэхдээ нэг сайн юм байна. Пэрээзэрийн төмөр гүүрийн ачаар Монголын кино урлагт бяцхан эргэлт гарч магадгүй. Манай киночид гоё байшин, тансаг ресторан, галзуу машинаас эхлээд үйлдвэрийн балгаст зураг авах талаараа Холливудыг бараг гүйцсэн. Харин энэ л дутаад байжээ. Санаж байна уу? Муу хүмүүс ийм төмөр гүүрний дор хамаг ажлаа амжуулдаг. Хоёр талаас хар машинууд ирж дотроос нь хар шилтэй баахан шкафууд гарч бие биенээ анаж зогсох ба хоёр босс өөд өөдөөсөө гарч нижгээд дипломатыг нээхэд нэгэнд нь цагаан өнгөтэй хар тамхи, нөгөөд нь бөөн доллар. Уутыг цоолж амтална, харин долларыг имэрч шажигнуулна. Тэгээд буудалцахгүй болж салж одно…

    2018.03.20

     

     
  • Mongold 21:08 on 2017-08-11 Permalink | Reply
    Tags: , Улаанбаатар   

    Миний төрсөн байшин, гудамж, талбай 

    2017.08.17.

    Монгол хүнд унасан газар угаасан ус гэж нэг юм бий.  Хөдөө газар хорвоод мэндэлсэн хүмүүс эхийн хэвлийгээс ойчсон гэрийн буурь, өвөлжөө бууц, уулын энгэрийг нандигнан дурсдаг, заримдаа хэдэн зуу, мянган километрийг туулан хүрч тэрийн унаж хөрвөөдөг, айл гэр болж тоглож өссөн хэдэн чулуу нь бараг хэвээрээ торойхыг хараад самсаа сархирч нулимс унагадаг гэж байгаа.

    Тэгвэл хотод төрж өссөн бид? Мэдээж нэг юмуу хоёрдугаар төрөхийн цагаан ханыг налаад уярч зогсдоггүй. Бидний хувьд төрсөн нутаг бол бага насны ой тойноос үлдсэн тэр хавийн барилгууд, он жил хичнээн өнгөрөвч нэр нь салж өгдөггүй Хүүхдийн парк, Ленин клуб, Багшийн дээд, хүнсний нэг, дөчин мянгат, бүр заналтайгаар нураасан  Цагаан хаалга, тэнгэр тулсан барилгуудад бүслэгдсэн Сүхбаатарын тэргүүтэй хэдэн талбай, ийш тийш хөөгдөж туугдсан хэдэн хөшөө болно. Даанч арилж баларсаар дуусах тийшээ ханджээ.

     
  • Mongold 02:08 on 2017-06-23 Permalink | Reply
    Tags: , Улаанбаатар   

    Шөнө, гудамж, дэнлүү … 

    2017.06.23.

    Уг нь Александр Блокийн энэ шүлгийг 2012 оны 10-р сарын 10-ны өдөр, бичсэнээс нь хойш яг зуун жилийн дараа дурсъя гэж бодож байгаад мартсан байв. За яахав гээд 2017.10.10 болгон хойшлуулж дахин товлосон ч дөнгөж өчигдөр, 2017.06.22-ны хамгийн богино шөнө цонхоороо гудамж руу харангуутаа гэнэт саналаа.

    Ночь, улица, фонарь, аптека,

    Бессмысленный и тусклый свет.

    Живи ещё хоть четверть века —

    Всё будет так. Исхода нет.

    Умрёшь — начнёшь опять сначала

    И повторится всё, как встарь:

    Ночь, ледяная рябь канала,

    Аптека, улица, фонарь.

    10 октября 1912

    (Шөнө, гудамж, дэнлүү, аптек

    Бүдэгхэн, утгагүй гэрэл

    Хорин таван жил дахиад амьдар, хамаагүй

    Бүх юм яг хэвээрээ. Арга алга

    Үхсэн ч, бүр шинээр эхэлсэн ч

    Бүх юм хуучнаараа давтагдана

    Шөнө, мөстөж мяралзсан сувгийн ус,

    Аптека, гудамж, дэнлүү.

    1912 оны 10-р сарын 10)

    Намайг Ленинградад сурч байхад яг 1982 оны 10-р сарын 10-нд өрөөний маань орос шүлгийн төгсгөлд нь дурайлгасан “10 октября 1912” огноог үзүүлэхэд яг далан жилийн өмнө гэж бодоход ер бусын мэдрэмж төрж билээ. Дараа нь Петроградын хуучны төрхийг хэвээр хадгалсан саарал гудамжуудаар нааш цааш өнгөрөхдөө тэрхүү шөнө, гудамж, дэнлүү-г байн байн төсөөлдөгсөн.

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel