Tagged: Улс төр Toggle Comment Threads | Keyboard Shortcuts

  • Mongold 17:43 on 2019-09-10 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Русофобия в Монголии 

    2019.09.10.

    Халх голын ялалтын 80 жилийн ойн өмнөх өдрүүдэд Монгол дахь оросын эсрэг үзэл гэнэт оволзов.

    Хамгийн үлгэр жишээ болгож “Өдрийн сонины” 2019.09.06-ны №181-т гарсан нийтлэлийн гарчгийг дурдая. “Оросыг дагагсдын ороо нь гарсан бол хэлэх хэдэн үг байна”

     
  • Mongold 15:32 on 2019-06-07 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Улс төрчдийн намтар 

    2019.06.07.

    Дунд ангид багш маань гурван үеийн намтраа бичиж ирэхийг даалгаж билээ. Аав чемоданаас хэдэн цаас гаргаад, энийг хараад бич дээ гээд өгснөөс санаанд үлдэж хоцорсон нь өвөөг “лам хувраг яваагүй, хувьсгалын эсэргүү бослогод оролцож байгаагүй” гэсэн өгүүлбэр. Тэртээ 1930-аад оны цуурай!

    Намтар бол хүний өнгөрсөн явдал учраас тов тодорхой зүйл. Он, сар, өдөр, нэр, хаяг, тоо дугаар яаж ч мартагдсан, өөрчилж засварласан ч цаанаа хөдөлгөөнгүй зүйл. Хэзээ нэгэн цагт гаргаад ирнэ. Нэгд нэгэнгүй нягталж өө сэвийг нь зүлгүүрдсэнээс эхлээд бусдаар улайтлаа бичүүлсэн намтар хүртэл байх.

    Манай улс төрчдийн намтар бол хоёр нүүртэй өвөрмөц төрөл зүйл юм. Сонгуульд нэр дэвших болохоороо бүрэн нүцгэлж саймшрах мөртлөө сонгогдсоныхоо дараа хэдэн огноо, нэрийг хагас дутуу хэлхээд бусдыг нь далд хийчихэж байна. УИХ-ын цахим сайт руу ороод гишүүдийн намтрыг хараарай. Эмэгтэй байтугай эрэгтэй гишүүний ядахдаа төрсөн он байхгүй. Тэгвэл сонгуулийн сурталчилгааны намтар бараг л эхээс төрсөн цаг минут, хөрвөөсөн шорооноос эхэлсэнсэн. Одоо болохоор шууд дээд сургууль, хааяа арван жил төгссөнөөс эхлүүлжээ. Төрийн түшээдийг бүгд таних учраас Интернэтийн зайг гамнасан байж мэдэх ч гэтэл аймаг, нийслэл, дүүргийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийн намтар мөн тиймэрхүүгээр товчлогджээ. Одоогоор ганц баталгаатай бөгөөд бүрэн байдаг мэдээлэл бол овог нэр ба хүйс.

    Өнөөдөр энд тэнд тааралдсан эрхэм гишүүд, төлөөлөгчдийн намтрыг үзээд хийсэн дүгнэлт бол манайхан намтрыг ёстой гурилддаг юм байна. Жишээлбэл,

    -Нэг хүн яаж амжив аа хэмээн биширмээр олон мэргэжил, дэндүү өндөр боловсролтой. Их, дээд сургууль, магистрын сургалт, дотоод гадаадын гурав, зургаан сарын дамжаанууд сертификатын зааг ялгааг гаргахгүйгээр холиод биччихдэг. Үндсэн мэргэжлийн хажуугаар есөн шидийн хуульч юм эрх зүйч, бас “улс төрийн дээд боловсролтой”. Яаж авдаг боловсрол вэ?

    -Төгссөн он байдаг хэрнээ элссэнээ орхидог. Хэрвээ бүрэн бичвэл бүтэн суралцсан, эсвэл гүйцээгээгүй, мөн сургалт дамжаа сургалт байсан эсэх нь шууд харагдана.

    -Тухайн үеийн нэршлийг орчин цагийг болгож бичдэг. Марксизм-ленинизмын оройн дээд, Намын дээдийг Удирдлагын академи болгож, ОХУ-д төгссөн “коммунист” нэртэй хот, сургууль соёлынхоо нэрийг шууд “ардчилладаг”. Энэ нь “бүдүүн дуут” Цэдэндамба гуай маазрахдаа, Чингэс хаан бид хоёр Хэнтий аймгийн Дадал сумын нэг бригадад төрсөн гэсэнтэй адил юм.

    -Зарим хүний намтарт хэдэн жилийг ор тас алгасчээ. Хилийн чанадад тусгай үүрэг гүйцэтгээгүй бол юундаа нуудаг байна аа? Бусад монголчуудын нэгэн адил гадаадад ажиллаж амьдарсан бол бахархмаар хэрэг баймаарсан.

    -УИХ-ын гишүүн, яамны сайд, даргын зөвлөх, туслахаар ажилласнаас чухам хэний гэдгээ хэзээ ч хэлдэггүй. Ж.Эрдэнэбатын юмуу Д.Эрдэнэбатын зөвлөх гэдгийн цаана том ялгаа бий.

    -Төрсөн газраа (аймаг, сумаа) бичихээ бараг больжээ. “Хөдөөнийх” гэдгээ ичдэггүй баймаар. Манайд олон хүний ажил албан тушаал, томилгоо, элдэв үйлдлийн тайлал чухам энд байдаг.

    -Хаана амьдардаг вэ? Улсын Их Хурлын гишүүд хөдөө, хотоос сонгогдсон ялгаагүй Улаанбаатарт суудаг учраас асуудалгүй. Харин нийслэл, дүүрэгт сонгогдсон төлөөлөгчид хаана амьдардгийг (байшингийн дугаар, хаалганы тоот байх албагүй ч дүүрэг, хороо ба хороолол, хотхоноор) мэдэх ёстой нэг шалтгаан бий. Хувь хүний нууц байж болох ч тухайн сонгуулийн тойрог буюу дүүрэг, хороо, гудамж хорооллын иргэдийг хаанахын хэн төлөөлөөд байгааг мэдэхэд хэрэгтэй.

    Ажиглахад, нийслэлийн хүн амын тэн хагас болсон гэр хорооллынхон, тэр дундаа Яармаг, Баянхошуу, долоон буудал, Дэнжийн мянга, Чингэлтэй, Бэлх, Улиастайд буюу сонгогчдынхоо дунд амьдардаг төлөөлөгч олдохгүй байна. Хэрвээ олдвол, сонгогчидтойгоо утаатай ч гэсэн нэг агаараар амьсгалдаг гэж мэтээр алдаршуулах юмсан.

    Ийм учраас намтар бичих стандарт биш юмаа гэхэд наад захын шаардлага тавих цаг болсон бус уу? Тийм юмгүйн улмаас фэнгшү С.Ганбаатар баахан сургуулийг дутуу төгсгөж халтуурдсан нь хожим илэрсэн. Санаснаас, яагаад фэнгшү болсноо намтраасаа бүрэн арилгажээ. Хотын Засаг дарга С.Амарсайхан 1994-2000 оны хооронд АНУ-д гурван коллежийг хоёр хоёр жилээр хувааж төгсгөөд эрх зүйн магистр болж, тэндээсээ шууд Бээжин дахь ЭСЯ-нд атташегаар томилогдсоны нууц тайлагдаагүй хэвээр.

    Улс төрч хүний төгс биш юмаа гэхэд зүгээр л бүтэн намтар ямар байхыг овог нэрээс гадна дараах байдлаар төсөөлж байна.

    • Төрсөн он сар өдөр
    • Төрсөн газар
    • Аль дунд сургууль элссэн, төгсгөсөн он
    • Элссэн дээд сургууль, анги, салбар, он, төгссөн он, эзэмшсэн мэргэжил, хамгаалсан дипломын сэдэв
    • Магистр, мастер, докторт суралцсан буюу эхэлж дууссан он, эрдмийн ажлын сэдэв.
    • Ажилласан байгууллага, аж ахуйн нэгж, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, тус бүрийн эхэлсэн ба дууссан огноо. Ямар нэгэн зөвлөх туслахаар ажилласан бол хаана бөгөөд хэний?
    • Сонгуульт ажил. Удирдлагад нь багтдаг байгууллага, аж ахуйн нэгжийн нэр ба эхэлсэн, дууссан цаг.
    • Төрийн одон, медаль, цол, шагналууд, тэдгээрийг авсан он гэх мэт.

    Дараачийн ээлжинд хөрөнгө чинээ. Авлигатай тэмцэх газраас хөрөнгө орлогын мэдүүлгийг хураангуйг нийтэлдэг нь зөвхөн сэжүүр төдий юм. Одоо задалж дэлгэрүүлэх цаг болсон.

    Аливаа намтар гэр бүл, хүүхдийн тоо гэсхийгээд төгсдөг.

    Цаашаагаа хүссэн, хүсээгүй хэвлэл мэдээлэл, олон нийт дэлгэрүүлээд явна. Жирийн иргэний намтар хувийн хэрэг боловч улс төрч, төрийн өндөр албан тушаалтан, нэр нөлөөтэй хүмүүсийнх бол сонгогчдийн хэрэг. Юуны өмнө “Соронз”, “Гранд ньюс”, People of Mongolia, “Папараци” гээд сэтгүүлүүд тэдний хувийн амьдралыг өнгөтэйгөөр дэлгээд өгнө.

    Намтарт нь орох ёстой ишлэл гэж байна. Улс төрчид буруу зөв их бурна, дараа нь мартахыг хүснэ, гэхдээ хэвлэл мэдээлэл хэзээ ч мартуулдаггүй. Хийсэн бүтээснийг нэмж болно. УИХ-ын гишүүн Ч.Улаан арваад жилийн өмнө Сэлэнгэ аймагт нэг гэр бүлийн 4 хүнийг уснаас аварсан шиг баатарлаг үйлс орох ёстой. Нөгөө талаар улс төрч болгонд байдаг нүглийн жагсаалт, жишээлбэл, ЖДҮ-гээс сэмхэн амжуулаад баригдаж АТГ-аар цолоо дуудуулсан нь багтах ёстой.

    Сүүлийн үед хүний хүмүүжил 3-5 насандаа шийдэгддэг гэж их бичдэг болжээ. Цаашаагаа тэр чигээрээ явдаг. Том хүн дээр буулгаж хэлбэл хэзээ ч засардаггүй. Хулгайч байсан бол ерөнхийлөгч болсон ч үргэлжлүүлнэ. Арай боловсон бөгөөд өндөр түвшинд. Харин тэднийг тогтоож байх цорын ганц арга бол урьдах нүгэл буюу намтрыг  мэдэж байгаад тасралтгүй сануулан хянах явдал юм.

    Улс төрчид юуг нууж байгаа нь тэдний жинхэнэ нүүр царай. Энэ утгаараа улс төрч;ийн намтартаа оруулахыг хүсдэггүй жижигхэн фактуудад тэдний мөн чанар оршино. Дэлгэцэн дээр хэдэн цагаар, эсвэл сонин сэтгүүлийн 10-20 нүүрээр чалчсан хэрнээ хамгийн ноцтойгоо нуугаад, эсвэл засаад, тэмээг ямаа, ямааг тэмээ болгож чаддаг хүмүүс бол улс төрчид.

    Цаг өөр болжээ. Улс төрчид, нэр дэвшигчид намтраа өөрсдөө үнэн зөв бөгөөд бүрэн бичиж цэгцрэх хэрэгтэй. Урьд нь худлаа нээрээ залж байсан бол эртхэн буруугаа хүлээж уучлал гуйх. Эс тэгвэл сонгуулийн сурталчилгааны үеэр сэтгүүлчид, сонгогчид, бас дайснууд нь дурайтал бичээд өгнө.

    P.S:

    Улс төрчдийн намтрын асуудлаар санал сэтгэгдлээ хэлэх хүн байх аваас http://www.ajiglalt.mn сайт дээр зэрэг байршуулсан тул тэнд бичиж үлдээнэ үү. Арай дэндүү юм бичсэн хүнийхийг би хасах байх. Энд болохоор хараал ерөөл нь хэтрээд байдаг тул хүлцэл өчсүгэй.

     
  • Mongold 19:18 on 2019-01-17 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Бие даагчдын баг ба “Электорат” хөдөлгөөн 

    2019.01.17.

    Саяхан “Электорат” нэртэй хөдөлгөөн байгуулагдсаныг зарлалаа. Тэд зорилгоо ингэж тодорхойлжээ.

    1.Төрийн эрх баригчдын дотор эзлэх хууль зөрчигчдийн тоог огт үгүй болгож чаддаггүй юм гэхэд цөөлөх.

    2.Нэгэнт улс төрийн намуудын нэр хүнд унасан энэ тохиолдолд тэдний хүртэж чадахгүй суудлыг эмх замбараагүй байдлаар талын нэг тараачихгүйн тулд бие даан нэр дэвшихээр шийдсэн хүмүүсийг аль болох төвлөрүүлэх.

    3.Нэр дэвшигчийг олон түмнээр хэлэлцүүлэн ил тод байдлыг эрхэмлэх төдийгүй, сонгууль болгоноор нэр дэвшигчид сонгогчиддоо хэлдэг улиг болсон үл бүтэх хий хоосон амлалтыг биш, хувь хүнийхээ хувьд ямар зарчим болон ёс суртахуунтай байх андгай тавиулах.

    Тэгвэл энэ хөдөлгөөн сонгууль дөхөхөөр дэлгэрдэг шилдэг 76, улс орноо аврах 99-ээс юугаараа ялгаатай вэ?

    Улс төрийн намууд гэж авч ч болохгүй хаяж ч болохгүй юмнуудтай боллоо. Намгүй ардчилал, сонгууль гэж байхгүй ч манай намууд бүтэхгүй ээ. Сүүлдээ дотоод хэрүүл, алдаа дутагдал, мөнгө санхүүгээ хүртэл төрөөр шийдүүлдэг, төрийг багалзуурддаг болж байна. Намууд задарч бутрах нь маньдаа түй ч хамаагүй боловч тэднийг хөл толгойгоо олохыг хүлээх цаггүй болсон тул “Электорат” хөдөлгөөн бие даагчдад найдаж байна гэж би ойлгосон.

    Бие даах хүмүүсийг одооноос нэрлэх нь хоёр талтай. Муугаас нь эхэлбэл, сонгуулиас жилийн өмнөөс хэл амны бай, довтолгооны объект болно, дайрна, гутаана, илчилнэ. Гэхдээ үүнийг нөгөө талаас нь харвал сонгогчиддоо сайн. Тэд гэнэдэхгүй. Учир нь сонгуулийн кампанит ажлын улам бүр богиноссоор байгаа хэдхэн хоногт нэр дэвшигч хичнээн гоё ярьж, агууг амалсан ч зөвхөн тэдний урьд хийсэн үйлдлүүд хэн болохыг нь харуулна. Сурсан юмыг сураар боож болохгүй. Урьд нь хулгай хийсэн л бол дээш гарсан ч заавал үргэлжлүүлнэ. Хэрвээ үнэхээр том но-той бол эртхэн больсон, болиулсан нь дээр. Хэрвээ алдаа дутагдал байгаа бол түүнийгээ эртхэн мэдүүлэх. Хэнд ч но байна, но биш гэж бодсон зүйл нь но байж мэднэ. Хожим Их хурлын гишүүн болчихоод яг сайхан мандах гэж байтал хэн нэгэн заавал илчилж таарна. Урьтаад “Миний амьдралдаа хамгийн харамсаж явдаг зүйл бол … Надад үнэхээр сургамжтай зүйл болсон… Дахиж алдахгүй” гээд очих нь жинхэнэ шударга бус уу? “Миний хамгийн том дутагдал бол худлаа ярьж чаддаггүй, бас хэлэх гэсэн юмаа шулуухан хэлчихдэг, үүнээсээ бол нүд үзүүрлэгддэг” гэх мэт марзан яриануудаа эртхэн шүүлгэсэн нь дээр.

    Системийн онолоор бол дан сайн хүмүүсийг баг болж цуглуулахаар тэр дотроо дахиад сайн муу болж ялгардаг болов уу. Төгс хүнийг хаанаас ч олохгүй, гэхдээ арай тулхтай, илүү зөв хүмүүс Их хуралд орог. Мөнгө, боловсрол, туршлага, нэр нөлөө дутвал дутаг, хамаагүй. Яагаад гэвэл цол дагаж бяр нэмдэг учраас нэгэнт үүрэг хариуцлага хүлээсэн хүн түргэн өсдөг. Харамсалтай нь худлаа ярих, хуурах, хууралцах нь хамт өсөөд байдаг ч гэхдээ сонгогчид өмнөхийг мэддэг, шалгасан, тэгээд айлгаж сэрэмжлүүлсэн байвал бас учиртай.

    Энэ бүх шалгуурыг давж чадсан нь бие даагчдын багт орох байх. Харин тэднийг яаж нэг баг болгож эвлүүлэх нь сонин санагдаад байна. Хэрвээ 500, 1000 бие даагчийн нэр цуглавал яаж цөөлөх вэ? Бодож байгаад саналаа бичнэ ээ.

    Төгсгөлийн хачир:

    Ерээд оны сумын сонгуульд нэгэн нэр дэвшигч цорын ганц санал авсан буюу эхнэр нь хүртэл түүнд өгөөгүй тухай онигоо шиг юм сонсоод жигтэйхэн өрөвдөж билээ.

     
  • Mongold 18:50 on 2019-01-17 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Түй! 

    2019.01.16.

    Нэг мэдэхэд дараачийн сонгууль ойрхон болжээ. 2020, 2021 онд дахиж сайхан бужигнаад дахиад хууртах биз. Тэгээд өнгөрсөн хойно нь одоогийнх шиг харамсана. Яаж ийм нөхдийг сонгосон байна аа гэж. Бид бүх нийтээрээ шигшиж өргөмжилсөн өмнөх дөрвөн ерөнхийлөгчөө төдийлөн сайнаар дурсдаггүй.

    П.Очирбат. Өмнөх нийгмээс дөнгөж мултарсан хүмүүст албархуу дүртэй дарга нарын дэргэд хөгжилтэй хүн учраас таалагдаж сонгосон. Зарим нь гүндүүгүй ч гэдэг. Одоо түүний хийж бүтээснийг Азийн бар, тос түрхсэн дээл, бас зурхайч Дашцэрэн зөвлөхөөр нь ихэнхдээ шоолж дурсдаг. Харин ганц хэрэг болдог нь “төрийн төмөр нүүр”.

    Н.Багабанди. Найман жил ерөнхийлөхдөө эхэндээ баахан гацаах ажил хийжээ. Эрдэнэтийн 100 хувийн анхны хувьчлалыг буцаалгахгүй гэж ил далдуур их үзсэн, тэгсэн мөртлөө Үндсэн хуулийн хулгайг гацаагаагүй, харин хугацааныхаа сүүлийн хагаст урт шар дээлтэй нэг нөхөртэй үзэлцсээр байгаад таарсан. Ойрын жилүүдэд Оюутолгой ТУЗ-д багтаж өндөр цалингийнхаа төлөө чичлүүлж байгаа, гэхдээ ганц үг ган хийдэггүй. Мундаг тэвчээр!

    Н.Энхбаяр. Дээр дурдсан шар дээлт нь энэ хүн. Ойр дотныхон нь үндэсний удирдагч, үндэсний удирдагч гээд байхаар нь дүрдээ бараг итгээд явж байтал гай болж Хэвлэх үйлдвэрийн барилга, “Өргөө” зочид буудал нүдэнд нь өртсөн. 2016 онд буцаад төрд гарч УИХ-ын дарга юмуу Ерөнхий сайд болоход ганц хуруу дутуу байтал …. бас нэг гайтай таарсан. Одоо “Монгол Улсын гуравдахь ерөнхийлөгч” гэдэг ажилтай.

    Ц.Элбэгдорж. Найман жилийн турш Ерөнхийлөгчийн хууль санаачлах, эсвэл хориг тавих, бас нэр дэвшүүлэх эрх, дээрээс нь хошгируулах авъяас гэсэн дөрвөн сэлмийг баруун солгойгүй эргэлдүүлсний дүнд түүний үлдээсэн өв болох өнөөгийн улс төр, энэ улс төрчид, энэ намуудын байгаа царай нь.

    Манайхан түүнийг хэрхэн харааж ерөөж буйг онигоогоор илэрхийлбэл,

    Сэтгэл санаагаар навс унасан нэгэн залуу найздаа гомдол мэдүүлж гэнэ.  

    Би сая нэг хүүхэнд хайртай гэсэн чинь зөвшөөрсөнгүй ээ. 

    -За яахав дээ. Битгий тоо.

    -Харин тийм, гэхдээ зүгээр хайргүй гэхийн оронд “түй” гэж байгаа юм даа…

    Туйлын харамсалтай. Одоо бидний толгой дээр сууж байгаа нөхдүүд, ялангуяа оодорч байгаа хоёр нь араасаа энэ байтугай түй-лгэж таарна.

    Спортод шигшээ гэж олон багуудаас хамгийн сайнуудыг түүж бүрдүүлэхийг хэлдэг. Бас шилдгийн шилдгүүдийг цуглуулсан байна гэж төсөөлсөн мөрөөдлийн баг гэж бий. Тэгвэл улс төрд тийм баг боломжтой юу? Сайн, зөв, шударга улс төрч гэж хэн бэ? Ямар нэгэн зөвлөл, форумд нэр дэвшүүлэх, уулзалт хэлэлцүүлэгт оролцуулах сайн хүнийг хайсан яриа энд тэндгүй болж байдаг. Надад тааралдсанаар бол ахмад үеийнхээс Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэнг олонтаа нэрлэдэг байлаа. Уг нь улс төрд шанстай байсан ч 1997 онд нэг нөхөр өмнөөс Ерөнхийлөгчид дэвшүүлж сүүтэгнээд карьерийг нь баллаж орхисон. Иргэн Д.Ламжав бол гарцаа байхгүй нэр хүнд, гэхдээ цаадуул нь урдуураа оруулаагүй. Хөгжмийн зохиолч Жанцанноров 1992 онд сонгогдооод “хөгжмөө бичье” гээд больсон ч одоо хүртэл нэр нь дэвшээд л байдаг. Тухайн цагтаа сүрхий явсан олон хүн улс төрөөс холджээ. Үзвэл үзчихдэг улс төрчийн нэг болох С.Баяр бие муудлаа гээд гэнэт больсон хэрнээ Лондонгийн бүрхэг цаг агаарыг зүв зүгээр тэсвэрлэж ирээд монголын хорих газраар орж гараад зүв зүгээр яваад байх юм.

    Одоогийн улс төрчдөөс хэн нь гайгүй вэ? 2016 онд Ардын намаас гайгүй залуучууд УИХ-д орж харагдсан ч ЖДҮ-гээс болж ташраараа тараа таниулав. Тэр Т.Аюурсайханыг сүрхий юм болов уу гэтэл сая Батзандангийн түвшинд очоод уначихсан хэвтэж байгаа. АН-д Р.Амаржаргал гэж их мундаг хүний сураг бараг гучин жил дуулдсан ч ид шид нь гаргахгүй өнөөг хүрчээ.

    Сонгууль болгоноор гуравдахь хүчин гээд бөөн сүр, итгэл найдвар. Даанч нэмэргүйн жишээ бол Иргэний зориг ногоон нам. Тус нам доторхи бүр тодорхой жишээ бол сэтгүүлч З.Алтай. Их хурлын танхимд дөрвөн жилийн турш “хоёр намын хулгайчид” гэж цамнаж байснаа Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар нэгийг нь дэмжээд элчин сайдаар шагнуулаад арилж өгсөн.

    Эмэгтэйчүүд ямар вэ? АН-ын З.Нарантуяа зөв хүн гэснийг олон удаа уншсан. Магадгүй. Гэхдээ эмэгтэй гишүүд сайд, дарга болчихоороо хүмүүсийг халж солихдоо эх хүний нинжин сэтгэл, төсөв мөнгө зарцуулахдаа хатан ухаанаар ханддаг нь лав надад ажиглагдаагүй. (За би ч жендерийн асуудлаар бараг “явчих” шиг боллоо)

    Ерөнхийдөө Их хурлын гишүүнд итгэснээс хэнд ч хамаагүй итгэ!

    Улс төрийн мөрөөдлийн баг шударга, мөнгөтэй, өндөр боловсролтой, залуу, эсвэл туршлагатай хүмүүсээс бүрдэх учиртай. Харамсалтай нь энэ бүх шинж нэг хүнд цогцолдоггүй. Нэг нөхрийг санхүүгийн эрх чөлөөний оргилд хүрсэн гэж бодох шахтал ЖДҮ-чин байж таарсан. Нөгөө эрхмийн Харвард, Кембрижийн боловсрол нь эх орондоо татвар төлөхөөс зугтааж оффшорт мөнгөө нуухад бүрэн зориулагджээ. Бас жигтэйхэн шударга хэрнээ юу ч хийдэггүй хүн хэрэгтэй юу? Залуу мөртлөө парламентад 30 жил суусан туршлагатай байж чадах уу? Ёстой нөгөө махтай ч болоосой, тэгвэл гурил зээлээд түмпэн олоод хоол хийх юмсан, даанч давс алгын үлгэр.

    Ингээд сонгууль болгоноор хууртаад л байж байг уу?

     
  • Mongold 23:24 on 2019-01-10 Permalink | Reply
    Tags: Улс төр   

    Тараад! 

    2019.01.10.

    Цэрэгт ийм нэг команд байдаг. Эхлээд шинэ цэргүүд биесийнхээ өндөр намыг таньж гүйцээгүй, хөл толгойгоо олохгүй будилдгаас муруй сарий хөрөөний ир шиг эгнэхлээр түрүүч жа нарын өгдөг команд. Чадахгүй бол дахиулна. Гэхдээ хэзээ ч олон дахидаггүй бөгөөд ганц хоёр удаагийн дараа шугамдсан мэт тэгш сайхан жагсаал гарч ирдэг. Шалтгаан нь бараг байгалийн хуулиар тайлбарлагдах байх шүү.

    Өнөөдөр манай парламентын дийлэнх олонхи болсон МАН дотроо хагараад өшөө хорсолдоо хүрч эвлэрэх ямар ч найдлагагүй болсныг бүгд харлаа. Хэрвээ УИХ-ыг тараагаад дахин сонгууль явуулбал хамгийн зөв шийдэл байхсан.

    Харамсалтай нь тарахгүй. Төрийн өндөр албан тушаал гэдэг найрын ширээнээс холдохыг хэрхэвч хүсэхгүй. Нэг очиж суусан бол үхэн хатан зууралдана. Тэр тусмаа Ордонд орохыг мөрөөдсөн хүмүүс эргэн тойрон оочирлож байхад. Хамгийн чанга дуутай Ж.Батзандан гишүүн, огцорьё, гэхдээ Эрдэнэтийн 49 хувийг ард түмэндээ авч шударга ёсыг тогтоосны дараа л огцорно гэж нохойтож харагдсан.  Дахиад 10,20 жилээр суухад ч бэлэн ажээ.

    Тэгвэл нам тарах уу? Уг нь бүлэг, фракцаараа зад үсэрвэл эргээд яасан сайхан жагсах бол? Андуураад өөр намд элсчихсэн, анхнаасаа л ардчиллыг сэмхэн дэмжсэн, эсвэл 28 жил буруу тууж явснаа гэнэт ухаарсан нөхдүүд хаваржааны хашаанд хонь хурга нийлж байгаа мэт гоё юм болно. Энд ч дуу дуугаа авалцана,  тэнд ч чи зайл гэж хөөнө… Гэхдээ л дараачийн сонгууль гэхэд гарааны шугаман дээр бүгд ярайтал жагссан байж таарна.

    Гэхдээ намууд бас тарахгүй. Яагаад гэвэл нам бол хулгайч, дээрэмчин хэнийг хамаагүй гоёж гоодоод төр лүү шургуулж өгдөг машин учраас түүнийг эвдэх тэнэг хүн байхгүй.

    Японд зарим үйлдвэр, офисын хаа нэгтээ эзэн юм уу захирлынхаа  мануухайг байршуулж, ажилтнууд нь дуртай цагтаа балбаж бухимдлаа тайлдаг. Ажилтнуудын гомдол зөрчил эрс багасч, хөдөлмөрийн бүтээж нэмэгддэг учраас тэр. Өнөөдөр УИХ-ын хэсэг гишүүд манлайлан талбай дээр балбаж буй мануухай нь УИХ-ын дарга М.Энхболд болжээ. Тэрбээр огцрох ёстой, гэхдээ ингэж биш. Хоёр жилийн өмнө өөрсдөө өргөмжилж сонгочихоод МАНАН-гийн толгойлогч байсныг сая мэдсэн нь инээдэмтэй. Тэгээд УИХ-ын дарга болсноосоо хойш лав лиценз олгож, газраа зарж чадахаа больсон байж таарна. Энэ удаад АН хэт цөөнх учраас МАНАН гэж бидний ойлгодог МАНАН байхгүй. Ядахдаа ЖДҮ-гээсээ АН-ынханд хүртээгээгүй байгаа юм даа.

    МАНАН бол зүгээр л хөшиг юм.  Тов тодорхой овог нэр, албан тушаал, эрх мэдэл бүхий хүмүүс дуртай цагтаа татаж байгаад юу дуртайгаа хийдэг, дургүй цагтаа сөхөж гэмгүй царайлдаг хөшиг юм. Монголын хамаг муу муухайг МАНАН руу чихэхийн аюул бол тэр хүмүүсийг далдалж зүгээр өнгөрүүлж байгаа явдал юм. Одоо МАНАН-г зүхэж байгаа гишүүдийн тухайд наад зах нь УИХ-ын гишүүдийн ЖДҮ-гийн бүлэг хэрэг, цаад зах нь У.Хүрэлсүх ЖДҮ-гийн анхдагч байсан, Х.Баттулгын Төмөр зам зэргийг ярьж чадахгүй, тэдний “гарын гишүүд” болох нь. Ингээд МАНАН-гийн оронд УИХ дахь хоёр намын төлөөлөл ба Засгийн газар, Ерөнхийлөгчийн хөл гар орсон гал уугиж, элдэв шалтгаанаар бухимдсан хүмүүсийг Төв талбайд цуглуулж байгаад самууруулж мэдэх аюултай хий  дэгдэж мэдэхээр байна.

    Хувь заяаны шоглоом. Өнөөдөр очиж очиж М.Энхболд төрийн тогтвортой байдлын тулгуур болж байх шиг Түүнийг яаж ийгээд огцруулсны дараа тунаж үлдэх Хоёрт улс орныг үлдээх аюулгүй биз?

    Элдэв жагсаал цуглаанаас сонин юм их үзэх юм. Өчигдөр нөгөө ЖДҮ-чидтэй ясаа цайтал үзэхээ тангарагласан “Нэхүүл” хөдөлгөөн тэр тухайгаа огт дуугарахгүйгээр чимээгүй жагслаа. Индэр дээрээс хатуу ширүүн дуугаа өргөсөн хамтлагийн хэдэн залуу “Хараал идсэн 76”-г бутниргэлээ. Уг нь ард зогссон тавыг хасаад “Хараал идсэн 71” гэх байсан юм.

    Өчигдрийн цуглааныг TV5 телевиз өмнөхийн адил нэг ч секунд алгасахгүйгээр дээрээс дрон, дэргэдээс ярилцлага, Ордноос оруулгатайгаар шууд дамжуулав. Харин МҮОНРТ бол сэм сэмхэн, завсарлагатайгаар.

    P.S.

    Өнгөрсөн 12-р сарын 27-ны цуглаанд хичнээн хүн оролцсон тоогоор хоёр долоо хоног маргалдав. УИХ-ын гишүүд өөрсдөө 25, 30 мянга гэж зарласан. Харин цагдаагийн удирдлага 3600 орчим гэж хэлснийг Д.Тэрбишдагва гишүүн уламжлаад өвлийн хувцас энэ тэрээр тайлбарласнаасаа болж баахан балбуулав. Харин өчигдрийн цуглаан дээр Ж.Батзандан нар яг тоо хэлэхгүйгээр, “хэдэн арван мянган хүн”, “энэ талбайд хөл гишгэх зайгүй байна” гэв. Шөнө болсон чуулган дээр тэрбээр 50 мянга гэжээ.

    Би зураг хараад барагцаалж эхэлсэн чинь арай л цөөхөн гарахаар нь цуглаан зохион байгуулагчдын өмнөөс санаа зовоод болив. Аливааг судалдаг, камер, дрон, өгөгдөл, тооцоололтой ажилладаг хүмүүс яг тоолоод зарлаасай.

     
  • Mongold 22:46 on 2018-12-27 Permalink | Reply
    Tags: Улс төр   

    2018.12.27 ба 2008.07.01. 

    Монголд болж буй улс төрийн хэрэг явдлыг судлаач, тоймчид асар ухаан зарж тайлбарладаг. Ардчиллын үндсэн зарчим, шилжилтийн үе, коммунист сэтгэхүй, улс төрийн намуудын төлөвшил, намын доторх бүлэглэлүүд, хүчний харьцаа, сонгуулийн хууль, мажоритар ба пропорционал тогтолцоо, улс төрчдийн ёс зүй, намын санхүүжилт, бас мэдээж ард түмэн гэх мэт үгийг хутгаж байгаад мянган юм болдог.

    Өнөөдрийн цуглаан юу байв? Том үгс огтоос хэрэггүй. Ердөө л ичсэн хүн хүн алахын үр дагавар. Жирийн оёдлын цех, цагаан идээний үйлдвэр, шинэ монгол брэнд, start-up-уудад очих байсан ЖДҮ-гийн сангаас хэдэн зуун сая, тэрбумаар нь сэмхэн бөгөөд зохион байгуулалттайгаар хуйвалдаж аваад хувийн бизнесээ тэтгэсэн нөхдийн эхлүүлсэн ажил. Бүгдээрээ УИХ-ын бөгөөд Засгийн газрын гишүүд. Тэднийг Ерөнхий сайд өөрөө манлайлснийг Н.Номтойбаяр гишүүн нэмж илчиллээ. Ингээд бараг үйлдэл дээрээ гардуулсан нөхдүүд үнэхээр ичсэндээ (сайхан чанар шүү!) бүр том дуулиан дэгдээж байгаад сонгогчдын анхаарлыг сарниулах сонирхлууд нь МАН-ын доторхи элдэв зөрчил, М.Энхболдын эсрэг У.Хүрэлсүхийн хорсолтой нийлж урвалд ороод энэхүү цуглаан болж хувирчээ.

    Гэхдээ зөвхөн М.Энхболдыг онилж Монголын хамаг муу муухайг түүн дээр овоолох нь хэт үнэмшилгүй учраас МАНАН-г сонгон авчээ. МАНАН гэж юу ч юм, энэ үг Монголд болж бүтэхгүй болгоныг чихдэг хогийн тантан, сүүлдээ хоёр намын нэрний нийлбэрээс цаашгүй улиг домог болж гүйцлээ. Эзэн бие, ганц ч овог нэр байхгүй учраас чанга чангаар дүвчигнэхэд ямар ч хал балгүй. Монголын бүх асуудлын шийдэл – МАНАН сөнөтүгэй. Ашгүй М.Энхболд олдож бөөн завшаан. Ингээд хаврын хавсаргаар төдийгүй зун, намар, өвөл хэдийд ч хэзээд бэлхэн байдаг огцруулья, зайлуулья, сөнөтүгэйчүүдэд хандсанаар өнөөдрийн арга хэмжээ бүтжээ.

    Зарим хүмүүс 60 тэрбумынхан ба ЖДҮ-чид  хоорондоо үзэлцлээ гэж дүгнээд байгаа. Тэр нууц ярианд М.Энхболдоос гадна У.Хүрэлсүх, Л.Оюун-Эрдэнэ нар байлцсан гэж Ц.Сандуй нь нотолсныг юу гэхэв? Тийм учраас л цуглаан дээр 60 тэрбумын яриа огт гараагүй төдийгүй ЖДҮ-гийн эсрэг лоозон барьсан хэсэг нөхдийг индэрт гаргаагүй ажээ.

    Харин ч сүрхий цуглаан боллоо. Иргэний хөдөлгөөнөөс хойш арваад жил ингэж цуглаагүй гэнэ. Хэдэн хүн цугларсан тухайд Л.Оюун-Эрдэнэ, огт зохион байгуулаагүй байхад 20 мянган хүн ирлээ гэх эхэлсэн бол Аюурзана 25 мянга, Батзандан 30 мянга гэж өсгөлөө. Цагдаагийнхан тоолсон байх, удахгүй зарлах биз.

    Харин ч сайн зохион байгуулжээ. Урьд өдөр нь Ж.Батзандан, Л.Оюун-Эрдэнэ, Лу.Болд нар цагдаа, тагнуулын удирдлагыг хүлээн авч хэв журам, хамгаалалт, аюулгүй байдлыг хэлэлцсэн тул талбайн эргэн тойронд хүмүүсийг шалгасхийн нэвтрүүлэв. Энэ бол 2008 оны 7-р сарын 1-ны сургамж. Тэгэхэд ялагдсанаа мэдсэн улс төрчид санал хураалтын маргаашнаас Сүхбаатарын талбай дээр гарч “сонгууль булхайтай боллоо, луйвардуулчихлаа” гэж өдөржин шөнөжин “гачаалдахад” хөөрсөн түмэн хяналтаас гарч цагдаа нарыг дийлээд МАХН-ын байрыг шатааж эхлэхэд анх уриалж дуудагсад гэртээ эсвэл албан өрөөндөө суугаад зурагтаа үзэж суусан байдаг.

    Аливаа цуглаанд  халуурсан нөхдүүд заавал байлцдаг. Энэ удаад индэр дээрээс “Өнөөдөр бид ганцхан хүнийг албан тушаалаас огцруулж чадахгүй юм бол дараачийн тэмцэл гэж байхгүй шүү”, “Улсын хулгайч Энхболд Монгол Улсаас зайл”, тэр ч битгий хэл хажуунаас “Төрийн ордныг дайръя” хэмээн үе үе орилж байсан ч эрхэм гишүүд, бид аль хэдийнэ ялсан, тэмцэл үргэлжилнэ, он гараад нэгдүгээр сарын 10-нд жагсаал хийнэ, араас нь суулт, өлсгөлөн зарлана гэхчлэн амалж, МАНАН нэртэй шинэ дуугаар илбэдэж, Сүхбаатарын хөшөөг тойрч Чингэс хааны хөшөөнд мөргөөд тарья гэж уриалсныг жагсагчид бага зэрэг хэтрүүлж хөшөөг биш, Төрийн ордныг тойрч гороолоод тарах шиг болов.

    Уул шугамандаа М.Энхболд огцрох хэрэгтэй. Огцрох бүү хэл, анхнаасаа дээш гаргаж ирэхгүй байсан юм. Хотын газрыг түгээж эхлэнгүүт, Туул голын ундны усны бүсийг Б.Наранхүүд өгөөд  байхад нь намаараа гар дээрээ өргөсөөр шадар сайд, Ерөнхий сайд, намын дарга, УИХ-ын дарга, Ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч хүртэл явуулсан. Харин одоо ингэж огцруулахгүй ээ. Гуйгаад гувшаад ирсэн улс төрчдийг сонгогчид УИХ-ын танхимд оруулж тэндээ үзэж тараарай гээд байхад (Жишээлбэл, өргөж гаргадаг туршлагыг яагаад ашиглахгүй байна? Даахгүй л дээ) гудамжинд хальж гарч ирээд байх юм. Систем, тогтолцоо энэ тэр гээд бас л том тайлбарлах байх, гэхдээ яг одоо МАНАН байхгүй. Лу.Болдыг эс тооцвол АН-ын оролцоо байхгүй. Тийм учраас Төрийн ордны зай завсраар нь уугиад байгаа энэ бүхэн сайндаа л МАНанЦАР юм. Нарийн бүтэц, уяаны үзүүр энэ тэрийг хэн нэгэн хэлж өгөх буй заа.

    Аливаа юм үргэлж сайн тал руугаа явдаг. Нурж сүйрч байгаа мэт санагдавч ухарч буцаж байгаад ч хамаагүй эцсийн эцэст урагшилдаг. Одоо ч ялгаагүй. Сүүлийн хэдхэн сарын дотор та бидний урд донгоддог нөхдүүдийн хэн нь хэн болох, хаагуур ямар юмаа хийгээд яваад байгааг мэдэж авч байна. Өдөр болгон шинэ баримт.

    Хэвлэл мэдээллийн тухайд. Өчигдрийн цуглааныг телевизүүд МҮОНТ-ийн хоёр сувгаас эхлээд бараг бүгд шууд дамжуулан үзүүлж эхэлсэн боловч хэсэг явуулж байгаад залхсан мэт завсарлаж өөр нэвтрүүлэг оруулж, тэгснээ дахин харуулж, сүүлдээ больцгоов. Харин TV5 телевиз ганцаараа ганц нэг секунд ч таслалгүй бүрэн дамжууллаа. Бас TV9 яаж зүгээр байхав. Тус намын Ц.Оюунбаатар индэр дээр гараад үг мүг хэлж харагдсан. МАНАН-г лав магтаагүй байх.

    P.S:

    Сүүлийн үед М.Энхболдыг дэмжсэн бүү хэл хатуу шүүмжлээгүй хүмүүсийг сайтын сэтгэгдлээр будаа болгож байгаа сурагтай. Ийм учраас надад санал бодлоо хэлэх хүн байх аваас http://www.ajiglalt.mn сайт дээр зэрэг байршуулсан энэхүү нийтлэлийн дор бичээрэй. Арай дэндүү юм бичвэл би хасаад өгөмз. Дээрхэн нэг уншигч, би тантай санал нэг байна, тэр нээрээ үхсэн нь дээр маягийн юм бичээд гээд хам хэрэгтэн болгох шахсан удаатай.

     
  • Mongold 23:55 on 2018-10-17 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Хэнийг хэн хэрхэн төлөөлдөг тухай – 2 

    2018.10.17.

    Одоо биднийг албан ёсоор төлөөлдөг хэсэг хүмүүсийн талаар бичье. Үйлийн үртэй 76, бүр дээр заларсан нэг нөхрийг биш, харин орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчдийг хэлж байна. Саяхны мэдээгээр Монгол Улсын 21 аймаг, 330 сум, нийслэл, түүний 9 дүүргийн Иргэдийн хурлын төлөөлөгчөөр 8066 хүн сонгогдон ажиллаж байна. Би сонгогчдоо төлөөлөх эрхтэй гэж хэлэх бүрэн эрхтэй хүмүүс, тэд. Эрх нь тус тусын орон нутгаар хязгаарлагддаг хэдий ч тэндээ яах аргагүй эрхтэй.

    Нэгэн дүүргийн ИТХ-ын хэдэн төлөөлөгч бааранд согтож эрүүлжигдсэнийхээ маргааш дүүргийнхээ цагдаагийн даргыг “танай цагдаа нар төлөөлөгчөө таньдаггүй, хүндэтгэлтэй хандах ёстой байсан” хэмээн загнасныг санав. Тэд орон нутгийнхаа төсвийг хэлэлцэж баталдаг, хамгийн гол нь ямар ч Ерөнхийлөгч, УИХ-ын гишүүн, сайд дарга нарт байдаггүй – газар олгох эрхтэй Засаг даргыг томилох эрхтэй хүмүүс. Газар бол улсын үндэс гэсэн шүү. Бас  нэг дүүргийн төлөөлөгчид хуралдаанаараа Төв аймгийн Баянчандмань сумын нутагт өөрсөддөө зориулж газар авах тухайгаа ярилцаж байсан. “Төлөөлөгчдийнхөө нийгмийн асуудлыг шийдэх” гэсэн томъёоллоор.  Хоёр засаг даргаар дамжуулж тохиролцлоо гэж ойлгогдсон.

    Мартсанаас, Монгол Улсын засаг захиргааны анхан шатны нэгжүүдэд бас Иргэдийн нийтийн хурлын тэргүүлэгч гэж тус бүрт нь 5 хүн сонгогддог. Орон нутгийн 1615 баг, нийслэлийн 152 хорооны тоогоор үржүүлбэл дахиад 8835 иргэдийн төлөөлөгч бидэнд байна.

    Барагтай улс ийм ардчилсан байж чаддаггүй биз. Саяхан америк судлаачийн ярьснаар бол, тэндхийн хот, хөдөө нь засаг захиргааны нэгжүүдэд хуваагддаг хэдий ч намуудаас өрсөлдөн сонгуульдсан том том хурал гэж үгүй. Хот, дүүрэг, тосгоны зөвлөл нь голдуу тав, арван хүнээс хэтэрдэггүй цомхон. Хуульч, бизнес эрхлэгч, эмэгтэй.. тэгэсхийгээд гүйцдэг гэнэ.

    Хэрвээ үнэхээр тийм бол орон нутагт төлөөллийн ардчиллаар манайх Америкийг хол ардаа орхижээ. Даанч ид шидийг нь үзэж чадахгүй юм. Нийслэлд газрын маргаан дэгдэхэд, хөдөөд малчид нутаг усаа хамгаалж тэмцэхэд сонгосон төлөөлөгчид үзэгдэх нь өдрийн од шиг. Ноднин Битлз-ийн хөшөөтэй Цэрэндоржийн гудамжийг хавь ойрын оршин суугчид барилгын компаниудад алдах шахсан тэр өдрүүдэд УИХ-ын гишүүн байтугай (том даргад жижигдсэн асуудал гэж бодьё) нийслэл, дүүргийн ИТХ-д суугаа төлөөлөгчид, бүр хорооны нийтийн хурлын төлөөлөгчдөөс ч үзэгдээгүй. Номоороо бол, хаа хамаагүй идэвхтэнүүд, дараачийн сонгуулиа хүлээж суугаа сөрөг хүчнийхэн, Даяар Монгол энэ тэр биш, яг тэндээс сонгогдсон нөхдүүд өөрсдөө ирчихсэн, “яахуу?” гээд зогсож байх учиртайсан.

    Ажиглаад байхад тэд сонгогдсоныхоо дараа төрөл арилжиж, иргэдийнхээ төлөөлөл байхаа больж, дарга нарын талд гараад суучихаж байна.

    Нийслэлийн ИТХ-ын цахим сайт руу шагайв. Тэргүүлэгчдээс гэхэд Д.Мөнхжаргал сургуулийн захирал байснаа 2016 онд төлөөлөгчөөр сонгогдоод удалгүй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөр төслийн дэд зохицуулагч, МАН-ын улс төрийн ажилтан байсан Н.Батсүмбэрэл “Монгол наадам” цогцолбор ОНӨТҮГ-ын даргаар очжээ. Бас “Нарантуул” захын дэд захирал байсан С.Эрдэнэтуул Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн даргаар томилогдож, намын судлаач байсан Ц.Байгальмаа нь АХБ-ЕХОБ- УБ-ын гурвалсан санхүүжилттэй Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг хөгжүүлэх хөрөнгө оруулалтыг дэмжих хөтөлбөрийн дэд зохицуулагч болжээ. Бусад төлөөлөгчдийн дундаас Хот тохижилтын газрын дарга, Зорчигч тээврийн нэгтгэлийн захирал, Нийслэлийн ЖДҮД-ийн төвийн дарга, нийслэлийн ОСНААУГ-ын дарга,  Авто худалдааны цогцолбор ОНӨААТҮГ-ын дарга, нийслэлийн Геодези, усны барилга байгууламж НӨААТҮГ-ийн дарга, УСУГ-ын дарга, бүр нийслэлийн Засаг даргын орлогч хүртэл мэндэлсэн байх юм. Сонгогчид өөрсдийгөө төлөөлүүлж, дарга нарыг хянуулах гэж илгээгээд байхад шүү! Бас тэдний нийслэлийн албан байгууллага, нийслэлийн өмчит компаниудын зөвлөл, ТУЗ-д орсон нь тоймгүй. Давхар дээлийн орон нутгийн хувилбар нэг иймэрхүү.

    Нутгийн өөрөө удирдах ёс гэж сайхан юм бий. Харин үүнийг тэд юу гэж ойлгож ирсний нэг жишээг хэлье. Өнөөдөр орон нутгийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчид өөрсөддөө урамшууллын мөнгө баталж авцгаадаг нь хавтгайрч тоо нь өссөөр. Зарим жил нийслэлийн ИТХ-ийн төлөөлөгч тус бүр 80 саяыг авсан удаатай. Нэг нь түүнийгээ халааслаад Азийн 3, 4 орноор зугаалаад ирсэн байдаг. Ер нь огт тайлагнадаггүй учраас бусад нь юунд зарцуулсныг хэн ч үл мэднэ. Дүүрэгт бол арай даруу, гэхдээ зарим газарт 20 сая хүрдэг болжээ. Зугуухан ахиж л байна. Хааяа нэг хуралддаг хэрнээ байнгын ажиллагаатай парламент болох УИХ-ийн гишүүдтэй барьцаж байгаа хэрэг.

    Бичээд байх уу? Бичихгүй ээ. Яагаад гэвэл барагдахгүй. Уудлаад байвал их юм гарна шүү. Нийслэлд иргэд, оршин суугчдөө төлөөлөх эрхээ ингэж эдэлдэг хүмүүсийн дээр нийслэлийн утаатай тэнгэр биш, сонгосон иргэд нь байх ёстой юм шиг байгаа юм.

    Аймгуудад ч ялгаагүй.

     
  • Mongold 23:18 on 2018-10-17 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Хэнийг хэн хэрхэн төлөөлдөг тухай – 1 

    2018.10.17.

    Нэг.

    Ижил цагаан малгайгаар гоёсон гурван мянган эмэгтэйг цуглуулсан Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооны тавдугаар чуулганыг тойрсон бөөн маргаан, төрийн дэд сайдыг хүртэл оруулаагүй тухай мэдэгдэл, Интернэтээр шаагисан live-уудыг анзаарваас бүх монголчуудын биш юмаа гэхэд лав тавин хувийнх нь хувь заяа шийдэгдэж байгаа мэт түгшүүртэй хоёр өдөр өнгөрөв. Ашгүй, хуучин нь тамга тэмдгээ бултуулж барихгүйгээр шинэ Ерөнхийлөгчдөө ажлаа хүлээлгэн өгснөөр манай эхнэр хүүхнүүд аврагдах шиг болов.

    Эмэгтэйчүүдийн эрх ашгийг одоо л жинхэнээсээ хамгаалахаар шийдсэнээ зарлав. Ялангуяа хүчирхийлэлтэй зад тэмцэх ажээ. Хожимдсон ухаарал! 1924 онд байгуулагдсан энэ холбоо 94 жилээр хоцорсон байна. Шинэ үеийн эмэгтэйчүүдийн байгууллагууд бүр хорин хэдэн жилийн өмнөөс тэмцэж эхэлсэн билээ. Миний мэдэхээр Ч.Сосормаа, Д.Энхжаргал нар зүтгүүлснээр Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийг 2004 онд гаргуулж, тэгснээ дутуудсан байна гэж үзээд 2016 онд шинэчлэн батлуулснаар авгайдаа гар хүрсэн нөхрүүд шууд л ачигддаг болсон билээ. (Чухам ийм нөхдөөс болж биднийг дээрхэн үе “хар хүн” гэж дажгүй дууддаг байсан одоо шууд л “хар юм”: Нөгөө “хар юм чинь” согтуу ирээд … гэх мэт). Бас арав гаруй жилийн өмнө агсан, согтуу, харгис нөхрүүд, аав нараас хамгаалах байрыг Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төв дэргэдээ анх байгуулж тэр нь удалгүй улс даяар дэлгэрсэн. МЭХ одооноос хүч нэмэхээр зориглосон нь юутай завшаан.

    Монголын эмэгтэйчүүдийн холбоо гэхлээр УИХ-ын эрхэм гишүүн хатагтай нараас эхлээд бүх аймаг, сум, нийслэл, дүүргийн эмэгтэйчүүдийг нэгтгэсэн лут дүр зураг нүдэнд харагдана. Үнэн хэрэгтээ МЭХ нь эмэгтэйчүүдийн 70 шахам байгууллагын дээвэр юм байна. Энэ утгаараа гишүүнчлэлтэй ч юм шиг. Тэгсэн хэрнээ хувь эмэгтэйчүүд элсдэггүй учраас эмэгтэйчүүдийн байгууллагуудын холбоо гэвэл илүү зохилтой. Нарийн яривал, дээрх далаад байгууллага бас л хувь гишүүнчлэлгүй, нийгэмд үйлчилдэг гэсэн статустай, тус бүрийнх нь цаана үүсгэн байгуулагч цөөхөн хүн бий. Нэмээд үзвэл хэдхэн зуун эмэгтэйн байгууллага юм. Дээрх 3000 төлөөлөгчөөс зөвхөн 160 нь санал өгөх эрхтэй байсан нь ийм учиртай.

    Төстэй хувиралтын өөр нэг жишээ бол Монголын залуучуудын холбоо. 1991 он гэхэд 300 гаруй мянган гишүүнтэй, хүүхэд залуучууд тангараг тавьж элсдэг байснаа больсон тул үлдсэн гишүүдийн нас хэтэрсээр яваандаа тэднээс салж чаджээ. Одоо аймгууд дахь залуучуудын холбоо нэртэй (тэд бас гишүүн элсүүлдэггүй) байгууллагуудын холбоо юм. “Гишүүдээ цуглуулж чуулганаа хийнэ”, “гишүүд сонгоно” гэх мэтээр ам бардам ярьж явдаг.  Магадгүй Ч.Сайханбилэг, С.Баярцогт нарын нэр дээр бүртгэлтэй байж ч мэднэ.

    Төрийн бус байгууллагууд юугаа хийх, хийхгүй нь бусдад падгүй боловч ганц асуултанд бүгд хариулах хэрэгтэй. Тэд Монголын … мөн үү? Хятадын биш, оросын биш, монголынх гэдэг нь ойлгомжтой ч зарим нь монголын нэрийг урдаа зүүдэг, бусад нь тэгдэггүйн учир юу вэ? Хэдэн аймаг, сум, байгууллага, хүнээс төлөөлөлтэй байж Монголын … байх тухайд ямар нэгэн босго, шалгуур алга. Арваад жилийн өмнө хуулийн этгээдийн нэр авахаар очиход Монголын …, Үндэсний … гэсэн үг оруулж болохгүй гэсэн.  Тэгтэл араас Монгол нэртэй телевиз, сонин, компани (ганц жишээ: Монголын санхүүгийн групп), холбоо гэсэн хуулийн этгээдүүд эцэс төгсгөлгүй цувахлаар тухайн үед сайн хөөцөлдөж, арга барагдвал тулж ажиллах хэрэгтэй байснаа хожим ойлгосон.

    Та өнөөдөр Монголын гэж эхэлсэн …. явган зорчигчдын холбоо, ер нь юуг ч хамаагүй байгуулахад хорихгүй байх. Хамаг Монголын байсан ч яахав. Эзэнт гүрний театр хүртэл сонсогдсон. Таны амбицийн хэмжээ мэдэх хэрэг. Сүүлийн үед байн байн хурал цуглаан хийсэн Монголын худалдаачдын холбоонд Баян-Өлгий юм уу, Дорнод аймгийн төлөөлөл лав ороогүй. Гэхдээ цаадуул нь Монголын казах худалдаачдын юм уу Дорнод Монголын худалдаачдын холбоо, бүр томоор сэтгэвэл “Монголын худалдаачдын нэгдсэн төв холбоо”-г санаачлах чөлөөтэй. Цаашилбал, нэрээ тодотгох чөлөөт, хараат бус, шинэ, 21-р зууны, залуучуудын, мэргэжлийн, эсэхүл төгсгөлд нь зүүх нийгэмлэг, ассоциаци, эвлэл, төв, хөдөлгөөн гээд боломж хязгааргүй. Харин спортын болон нарийн мэргэжлийн холбоодын тухайд хүмүүс нь тодорхой учраас асуудал үүсдэггүй байх.

     
  • Mongold 22:59 on 2018-05-15 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Дархан цаазат Богдхан уул ба Туул голыг Байгаль орчны яамнаас хамгаалах нь 

    2018.05.17.

    Өнгөрсөн хаврын хэвлэл мэдээллийн том сэдэв Их тэнгэрийн эсрэг талд Туулын усанд умбуулах шахам барьж буй орон сууцны хотхон байлаа. Хууль зөрчсөнийг нь Монгол Улсын Их хурлын гишүүд танхимдаа хилэгнэн шүүмжилж, дараа нь газар дээр нь очиж барилгачдыг зад загнахдаа хэвлэл мэдээллийн десант буулгасан ч зогсоож дийлсэнгүй. Улаанбаатарын төвийн урдуур буюу Баянзүрхийн гүүрнээс Яармагийн гүүр хүртэлх хэсэгт гэхэд хашааныхаа хаалгаар огцом гарвал шууд шумбаж мэдэхээр тийм ойрхон амины орон сууцууд, эрэг дагуу хэдэн зуун метр, километрээр нь өмчилсөн хашаа, барилгуудаар дүүрч байна. “Сөөг моддын нэгийг түшээд” биш, өрөөнийхөө цонхоор Туулын урсах чимээг чагнаж суух азтай эрхмүүд аль хэдийнэ төвхнөжээ.

    Төстэй, гэхдээ багавтар дуулиан бол Богдхан уулын Зайсан толгойн барилгуудын дундуур шургалахыг оролдсон нэгэн төмөр каркас, түүнийг хэд хэдэн оролдлогоор арайхийн буулгасан явдал юм. Тэглээ гээд юу ч өөрчлөгдөхгүй. Дархан цаазат Богдхан уулын Зайсангийн амны тэр олон барилга бүгд хууль бус. Өөрөөр хэлбэл, Зайсан бол Монгол Улсын байгаль орчны хууль журам, дүрэм хэрхэн дампуурч ирсний хамгийн том дурсгалын цогцолбор. Бүр Үндсэн хуулийн цэц нь тэнд бууриа хатгаж хамгаалалтандаа авсан гэж байгаа…

    Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар, дархан цаазат газарт зөвхөн аялагч, зөвшөөрөл бүхий бусад хүн түр буудаллах, отоглох, ажиглалт, судалгаа шинжилгээ хийх зориулалтаар зохих журмын дагуу барьсан орон байрыг ашиглах гэж цагаан дээр хараар бичжээ.  Тэгээд Зайсангийн амыг дахин нэг эргүүлж тойруулан харцгаая. Манайхан аялал жуулчлал, судалгаа шинжилгээг үнэхээр агуу хийдэг болсон байна. Түр буудаллах Сарнайх хотхон, Viva, Royal отог гээд л … Бүгд аялал жуулчлалын зориулалтаар авсан газар дээр баригдсан. Тэгвэл Монгол улсын “Жуулчны баазын үйлчилгээний чанарын зэрэглэл, үндсэн шаардлага” MNS-4934-2002  стандартаар баазуудын хоорондын зай 10 км байхаар заажээ. Зайсангийн аманд нэг л багтах учиртай.

    Гэхдээ энэ бүхэн өнгөрсөөн. Голын хамгаалалын бүс, дархан цаазат уулын нэг ч барилгыг буулгахгүй. Саяхан 28 газар эзэмших эрхийг цуцалсан нь зөвхөн шинээр баригдах барилгуудад хамаарах биз. Гуравдугаар сард Засгийн газраас ажлын хэсэг гаргаж Зайсангийн тусгай хамгаалалттай газрын хилийн цэсийг нь өөрчлөхөөр бэлтгэж байна. Өнөөдөр Яармагийн урд дэнж тэр чигээрээ барилгын талбай болжээ. Уг нь дархан цаазтай хэвээрээ юмсан.

    Ийм учраас хууль зөрчсөн барилгын эздийн хөх инээд нь хүрч байгаа. Өнгөрсөн долоо хоногоос сөрөг довтолгоонд орж тэдний дуу хоолой нь хэвлэл мэдээлэл болжээ. “Зайсан, Туул голд зөвшөөрөл өгсөн албан тушаалтнууд буруутай”, “Туул голыг хамгаалах нэрийн цаана ямар эрх ашиг нуугдана вэ?”  гарчгуудын цаана “Байшин барих зөвшөөрлийг нь төр засгийн байгууллагаас өгчихөөд, тэр дагуу бизнес эрхлэгчид хөрөнгө оруулалтаа хийгээд, ажлаа эхлүүлээд явж байхад нь хэн дуртай нь очоод хувийн хэвшлийнхэнийг дарамталж, сүрдүүлдэг энэ байдал хэдий болтол үргэлжлэх вэ?” гэх мэтээр. Тэгээд буулгах бол бүгдийг нь буулгаарай, ганц нэгийг битгий онилоорой, бүгдэд нь нөхөн төлбөр өгөөрэй гэж даапаалж байна.

    Хууль зөрчсөн гэдгийг өөрсдөө мэдэхийн дээдээр мэдэж буй барилгын эзэд, компаниуд яагаад ингэж пээдийнэ вэ гэвэл тэд  бүгд үнэхээр албан ёсны зөвшөөрөлтэй. Энд л хэргийн учир байгаа юм. Энэхүү “зөвшөөрөл” бол байгаль орчны яамнаас эхлээд нийслэл, дүүрэг, ерөнхий төлөвлөгөө, газрын алба, мэргэжлийн хяналт, байгаль орчны газар, сав газрын ба хамгаалалтын захиргааны хамтын бүтээл юм. Гэхдээ яам тэргүүлнэ. Хялбархнаар зураглавал,

    Хамгийн эхлээд Байгаль орчны сайд зөвхөн газрыг нь олгосон. Алгын чинээ газар. Богдхан ууланд хүмүүс амарч зугаалахад тусалж буян үйлдэх маягийн тайлбартайгаар. Эсвэл байгаль хамгаалахыг сурталчлах түр ТҮЦ барих зориулалтаар. Хожим тайлбарлахдаа: Би аялал жуулчлалын зориулалтаар жоохон газар олгосон, цаашаа юу болсныг мэдэхгүй ээ …

    Дараачийн сайд, эсвэл албан тушаалтан өмнө олгосон газрын хэмжээг нэмдэг. Хожим: Би газар олгоогүй ээ.  Газар нь юм хийхэд хүрэхгүй байна гэхээр нь жаахан нэмж өгсөн. Бүтээн байгуулалтыг дэмжсэн…

    Гуравдахь албан тушаалтан газар ашиглах хугацааг сунгадаг. Дархан цаазат газрыг газрыг 5 жилийн хугацаагаар ашиглуулдаг. Хууль зөрчвөл сунгахгүй байх эрхтэй ч хэзээ ч тэгдэггүй. Хожим: Би газар олгоогүй, зөвхөн хугацааг нь сунгаж өгсөн.  Анх олгосон хүмүүсээс нь асуухгүй юу?!…

    Өөр нэг албан тушаалтан зураг төслийг нь баталж өгнө. Байгаль хамгаалах 100 хаустай хотхон, “түр зориулалт”-ын 10 давхар цамхагийн зураг байсан ч падгүй. Хожим: Тэр хүн өөрийн эзэмшлийн газар дээр юу барих нь надад хамаагүй…

    Дараачийн дарга барилгын ажил эхлэх зөвшөөрөлд гарын үсгээ зурна. Бусад албан тушаалтан зураг төслөө зөрчсөнийг, эсвэл өөрчилснийг зүгээр өнгөрөөж, шугам сүлжээ, эрчим хүчинд холбох зөвшөөрлийг баталж өгдөг. Хожмийн тайлбар: Дээрхтэй адил.

    Гэх мэтээр үргэлжилнэ.

    Ашиглалтанд хүлээж авдаг нь хэзээд бэлхэн. Хожим: Нэгэнт барьчихсан юм чинь гэнэ. Эцэст нь өөр нэгэн дарга үл хөдлөх хөрөнгөд бүртгэж авна. Хожим: Яах аргагүй хөдлөхгүй хөрөнгө байна ш дээ…

    Энэ бүхэн мөсөн чихрийг долоосоор байгаад, эсвэл хиамыг нимгэхэн зүссээр байгаад дуусгадаг шиг. Хуулийг “зөөлөн хүч”-ний аргаар эд бад хийдэг юм байна. Уг нь мэргэжлийн хяналт гэж хараат бус хүмүүс ажлаа хийх ёстой. Гэтэл тэднийг аажмаар шахаж, ТҮЦ-ны барааны хадгалах хугацаа, хуушуурны махны үнэр шалгахаас өөр үүрэггүй болгожээ. Одоо ямар ч барилгыг ашиглалтанд хүлээж авахад байгаль орчны байцаагчийг оролцуулахаа больжээ. Бизнест саад дарамт үүсгэхгүйн тулд гэнэ. Гэхдээ ямар бизнест?

    Ингээд хууль зөрчсөн тухай ямар ч яриаг “зөвшөөрөлтэй” гэсэн ганц үгээр нам дарна. Буулгах гэвэл “Хувийн өмч!”.

    Энэхүү зөвшөөрлийн сүлжээний толгойд Байгаль орчны яам, бүр тодруулбал сайд өөрөө суудаг. Тухайлбал, Богдхан уулын бүх газрыг аль 2001 оны “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглах зөвшөөрөл олгох түр журам”-аар олгосон, одоо ч олгож байгаа гэдэгт та итгэх үү? 2003 онд “Тусгай хамгаалалттай газар нутагт газар ашиглаж байгаа иргэн,  аж ахуйн  нэгж,  байгууллага байгаль хамгаалах, нөхөн сэргээх чиглэлээр урт хугацааны хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулан ажиллаж  болно. Гэрээг Байгаль орчны сайд батална” өгүүлбэрийг оруулснаас хойш огт гар хүрэхгүйгээр нандигнан ашиглаж байгаа. Хуулиас давсан энэ заалтыг ашиглан компаниудад ашиглах талбайн хажуугаар түүнээс хэдэн арав дахин газрыг хариуцан хамгаалах талбай нэрээр өгч урт хугацааны хөрөнгө оруулалт хийхийг зөвшөөрч, үүнийгээ хамгаалалтын захиргаа болон орон нутгийн газрын албатай байгуулах гурвалсан гэрээ гэгчээр далдлаад үзүүрийг олдохгүй болгожээ. Бас 2002 онд  Тусгай хамгаалалттай газар нутагт аялал жуулчлал явуулах дээрх журмыг, араас нь “Богдхан уулын ДЦГ-ын Зайсангийн амыг 2015 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөө” гэдгийг баталж тэнд газар ашиглах зөвшөөрлийг Байгаль орчны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга батлахаар зааж өгөв. Тэр нь туйлж өгсөн дөө. Аялал жуулчлалын цогцолбор нэрээр зөвшөөрөл авсан хотхонууд тэр үеэс эхэлсэн.

    Яг эхлүүлсэн хүн нь 2000-2006 онуудад сайдаар ажилласан У.Барсболд бол дараачийн сайдууд шийрийг нь сайн хатаасан. Миний санаж буйгаар И.Эрдэнэбаатар (2006-2007), Г.Шийлэгдамба (2007-2008), А.Гансүх (2008-2012), С.Оюун (2012.07 – 2014.12), Д.Цогтбаатар (2013)  Д.Оюунхорол (2014.12 – 2015.09), Н.Батцэрэг (2015.09 – 2016.07), Д.Оюунхорол (2016.07-2017.11). Харин Н.Цэрэнбат 2017 оны 10-р сараас. Тэгээд хуулинд байхгүй, хуулийг зөрчсөн, давсан журмуудыг монголын бүх нам хүчний угшилтай сайдуудын хэн нь ч засаагүй. Иймээс Богдхан уул, Туулын яг хаана хэнд ямар газар олгосон жагсаалт бол Байгаль орчны яамны хамгийн том нууц.

    -Та яагаад ийм зөвшөөрөл олгосон юм бэ?

    -Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон

    -Тэгвэл яагаад орон сууц босчихов оо?

    -Дараачийн сайдаас уу? Би зөвхөн аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон.

    -Тэгвэл та өмнөх сайдуудын аялал жуулчлалын зориулалтаар олгосон газарт орон сууц баригдахыг зогсоогоогүй юм бэ?

    Хариулт байхгүй. Нөгөө тахиа өндөг хоёрын үлгэр. Ийм учраас л Монгол Улсын байгаль орчныг Монгол Улсын Байгаль орчны яамнаас хамгаалах тухай яриад байгаа юм. Татан буулгадаггүй юмаа гэхэд нэрийг нь Байгаль ашиглалтын яам хэмээн солиуштай. Эсвэл барилгын яамны харъяа агентлаг болгох. Уухайн тас, нээрээ тэгье, ашиглаж  байж хамгаална гэх биз, тэгвэл монголын байгалиас юм үлдэх үү?

    Хууль зөрчсөн ч бай нэгэнт баригдсан бол гүйцээ. Нэг сая гурван зуун мянган хүнтэй хот байхад Туул гол, Богдхан уул дахиж хэзээ ч 100 байтугай 50, 10 жилийн өмнөх шигээ байхгүй. Гэхдээ дархан цаазат ууланд халдах, Туулын эрэгт ухах бол ядахдаа хуулиа өөрчилсний дараа тэгдэг  байх. Өнөөдрийн үйл явц хэвээр үргэлжилбэл Богдхан уулын амууд Зайсангаасаа эхлээд Улаанбаатарын төв шиг шавааралдсан барилгууд, харин нийслэлийн урдуурх Туулын иргэдийн амралт зугаалгын бүс биш компаниудын хашаа, хашаан доторх барилгууд болж дууслаа.

     
  • Mongold 15:35 on 2017-12-11 Permalink | Reply
    Tags: Улс төр   

    2017 оны онцлох гурван хүн минийхээр 

    2017.12.11.

    “Үндэстний тойм” сэтгүүл асуулга явуулж байна. Сайн, эсвэл муу гээгүй, зүгээр л “онцлох” хүмүүс гэж асуулаа. Миний хариулт:

    1.Монголчуудад татгалзахааргүй санал тавьж Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөр сонгогдож чадсан Х.Баттулга,

    2.Миний дуустал үзсэн цорын ганц нэвтрүүлэг – Shark Tank-ийн эзэн – “Гацуурт”-ын Л.Чинбат,

    3.Тагнуулын ерөнхий газрын даргаас сүр дуулиантай буусан Б.Хурц.

     
  • Mongold 19:24 on 2017-06-14 Permalink | Reply
    Tags: , Улс төр   

    Маргаашийн Ерөнхийлөгчийн хүмүүжил 

    2017.06.14.

    Энэ удаагийн Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хувь заяаг зөвхөн гурван нэр дэвшигчийн халз мэтгэлцээн шийднэ гэсэн хүлээлт бий болжээ. Хэнээр хөтлүүлэх гээд бөөн шалгаруулалт. Урьд нь МҮОНТ онцгой эрхээр тасралтгүй зохион байгуулаад олигтой чаддаггүй байсан бол энэ удаад арилжааны телевизүүд холбоогоороо нийлээд гурван удаа явуулахаар зарласан ч өнгөрөгч Бямба гаригийн үдэш товлосон эхний мэтгэлцээн цуцлагдлаа. Зарим улсад одоо тэр албыг хашдаг, эсвэл илүү рейтингтэй нэр дэвшигч мэтгэлцээнд ирэхгүйгээр томордог тактик бий. Жишээлбэл, Путин хэзээ ч оролцдоггүй. Харин манай гурвын хоёр нь ойролцоо яваа байх, гэхдээ Х.Баттулга М.Энхболдтой нүүр тулахад арай эрт гэж үзсэн. Магадгүй зайнаас балбасаар байгаад мэтгэлцэхгүй дуусгана. Бас нэг тактик.

    Хэрвээ мэтгэлцээн болбол ямар байх вэ? Соёлтой, дайрч давшлаагүй, тэгээд хамгийн гол нь бодлогын мэтгэлцээн байх ёстой гэчихжээ. Бусад улс оронд хөтлөгчийг алгасаад өөр хоорондоо хэрэлдэх бол юу ч биш, үүнийг зурагтаар зөндөө харлаа. Манайх шиг, Ерөнхийлөгч болбол юу хийх вэ гэсэн асуултанд ээлжилж хариулсан үлбэгэр яриа байдаггүй. Ер нь мөрийн хөтөлбөр шиг худал хуурмагаар дүүрсэн хоосон цаас байдаггүй билээ. Манай гэрт хамгийн түрүүнд оруулж өгсөн М.Энхболд, Х.Баттулга хоёрын сурталчилгаа, мөрийн хөтөлбөрийн гарчгууд (“Үндэсний эв нэгдлийг эрхэмлэн бүтээнэ”, “”Иргэдэд чиглэсэн нийгмийн хамгааллын бодлогыг дэмжинэ”, “Ажлын байрыг ахицтай нэмнэ”, “Олон улсын идэвхтэй хамтын ажиллагаа”), тэдгээрийн цаана буй “Иргэдийн. Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах Үндсэн хуулиар олгогдсон эрхийг баталгаажуулж…” гэх мэт өгүүлбэрийн аль нь хэнийх болохыг шууд хэлэх хүн байна уу? Хамгийн сүүлд авсан С.Ганбаатарын мөрийн хөтөлбөр “Есөн хүсэл, есөн зорилт” нэртэй бөгөөд цаашаагаа “Хариуцлагатай засаглалыг буй болгож, ажилгүйдэл ба ядуурлыг арилгана” гэхчлэн үргэлжлэв. Энэ гурваас уйгагүй хайвал, цэргүүдээр ажил хийлгэх зэрэг ганц хоёр содон санаа олдож магадгүй. Ерөнхийдөө, УИХ-ын сонгуулийн үеийн намуудын мөрийн хөтөлбөрөөс ялгаа алга.

    Ер нь манайд Ерөнхийлөгч гэж хэн бэ? Юу хийх ёстой, бас юу хийх ёсгүй бэ? Парламентийн засаглалтай Монгол Улсад энэ хүний хамгийн сайн хийх ёстой зүйл бол – УИХ нь, хууль шүүх нь, Засгийн газар нь хийх ёстой ажлаа хийх, харин ард иргэд амьдралаа өөрсдөө аваад явахад саад болохгүй байх явдал мөн. Зөвлөхөөрөө юмуу тамгын газартаа ажилд авах гээгүй юм бол “Ажлын байрыг ахицтай нэмэх” нь түүний үүрэг яавч биш. Дайн байлдаан, их цэрэг хөдөлгөх гээд онцгой юм тохиолдохгүй бол цэмбийгээд, Үндсэн хуулинд бичээд өгсөн билэг тэмдэг болоод сууж байх. Овоо тахиж, одон тараавал тараасхийгээд. Өмнөх ерөнхийлөгч шиг бүх юманд хөл, гар, хүзүүгээ шургуулж, жонхуу хутгахгүй, гарт таарснаа ийш тийш авч давхихгүй байх. Тогтуун, бат бэх, тайван байх. Дураараа дургидаггүй, хуульд захирагддаг байх.

    Нэр дэвшигчийн өөрсдийнх нь сурталчилгааг үзэх юм бол төгс гурван хүмүүн ажээ. Харин бие биенийхээ муу муухайг дэлгэсэн, эргүүлээд хариу барьсан гурвалжин дөрвөлжин хэрүүлийг үзэх юм бол жинхэнэ авлигач, хулгайч, худалч гурав нэр дэвшжээ. Төсөл сонгон шалгаруулж, эсвэл дуудлагаар худалдах учиртай нийслэлийн газрыг тэгэхгүйгээр баруун солгойгүй зарсан, хэдэн зуун тэрбумыг урсгасан төмөр зам, аж үйлдвэрийн цогцолбор баригдаагүй, ардын намынхны 60 тэрбумын яриа, өчигдөр уржигдар илэрсэн офшор хөрөнгө… Баримттай юм уу? АН-аас нэр дэвшигч “Женко” Х.Баттулга анхныхаа компанийн нэрийг олж авсан гэгдэх “Загалмайлсан эцэг” киноны гол дүрийн жүжигчин Аль Пачино “Хүний үйлдэл нь үгнээс нь үргэлж чухал байдаг. Зарим хүн чам руу хоёр цаг хашгичсан хэрнээ тусалдаг. Зарим хүн чамтай хоёр жил нялуурчихаад урвадаг” гэсэн бий. Өөр нэгэн суутан “Үг ярианд хэзээ ч бүү итгэ. Зөвхөн үйлдлийг нь хар. Тэгвэл бүх юм тодорхой болно” гэжээ. Сурталчилгааны сүүлийн өдрүүдэд улам ихээр цацагдаж буй эдгээр болон бусад “хар пиар”, “гүтгэлэг”, “хов жив”-үүдийн цаана гарцаагүй баримтууд байна. “Үнэний хувь” гэж ойлголт бий. Энэ хувь хэд болох тоон дээр маргаж болно, гэхдээ хараал ерөөл, гуйвуулга, хачрыг хассан ч дан баримтууд.

    Ямар ч хүн нэгэн сайхан өглөө босоод гэнэтхэн авлигач, худалч, хулгайч болдоггүй. Манай гурвын намтрыг сөхөх юм бол үүнд олон жилийг зарцуулж түүхэнд ул мөрөө үлдээжээ. Зах зухаас нь санаж байна. 1999 онд Миеэгомбын Энхболд нийслэлийн дарга болмогцоо хэдэн телевиз дагуулан хоттойгоо танилцах зуураа Хан-Уул дүүрэгт боксын холбооны нэрээр барьсан Сайхансамбуугийн SS клуб гэгдэх барилгууд илт хууль зөрчсөнийг хараад ихэд хилэгнэн шууд буулгах үүрэг өгч, түүний шударгыг дээр доргүй шагшсан билээ. Даанч буулгаагүй, тэр үеэс л эхэлсэн байх даа. Халтмаагийн Баттулга 17 чингэлэг спирт оруулж, Максимпекс, Баянгол, Талх чихэр-ийг хувьчилж авсан хэдэн сар. Сайнхүүгийн Ганбаатар гэдэг залуу “Би Англид банкинд дэд захирлаар дэндүү өндөр цалинтай ажилласаар залхлаа” гэсээр онгоцноос буусан тэр мөч. Энэ гурвыг манай энхрий хайрт намууд сонгогч бидэнд өргөн барьжээ. Уг нь иймэрхүү нөхдөд шүүлтүүр болж, тэртээ доохнуур тогтоож байхын тулд нам гээч юм баймаарсан. Гутармаар, гэхдээ азаар зөвхөн нэг нь Ерөнхийлөгчөөр сонгогдоно. Харин үлдсэн авлигач ба хулгайч, эсвэл хулгайч ба худалч, эсвэл авлигач ба худалч хоёулаа ялагдана гэж тайвширсугай.

    Насанд хүрсэн хүнийг, тэр тусмаа улс төрчийг өөрчилж болно, үгүй бол өөрсдөө засарна гэдэгт би итгэхгүй. Эхлээд нэг худлаа ярьсан бол бол түүнийгээ далдлахын тулд дараа дараачийн худлааг хэлсэн, тэгээд шулуудсан байж таарна. Нэг урвасан бол дахиад урвана гэж үзээд толгойг нь авдаг байсан өвөг дээдэс бидэнд юуг захиж үлдээсэн гэвэл – сурсан юмыг сураар боож болдоггүй. Манай хэвлэл мэдээлэл аль ерээд оноос “Ирээдүйн ерөнхийлөгчийг хүмүүжүүлнэ” хэмээн амалж тун цовоо эхэлсэн ч барсангүй. Ядахдаа зарим нэг булчирхайг нь олигтой хөгжүүлж чадсангүй. Манайд улаан цайм баримтууд ямар ч үр дагаваргүй замхраад байх юм. Улс төрчид сонин хэвлэл, радио, телевизээс айхаа больжээ. Очиж очиж нэр дэвшигчид өөрсдөө баримт дэлгэж, сэтгүүлчдэд захиалга өгөн бусдыгаа илчилж, харин сонин хэвлэл, радио, телевизүүд зүгээр нэг дамжуулагч суваг төдий болжээ. Тэгтэл нийгмийн цахим сүлжээ гарч ирээд гүйцээчихэв..

    Харин энэ сонгуулиар телевизүүд ганц тусгаар ажил хийж магадгүй болсон нь мэтгэлцээн. Гэхдээ бодлогын биш баримтын мэтгэлцээн байвал зүгээр ч юм уу…

     
  • Mongold 20:56 on 2016-11-28 Permalink | Reply
    Tags: Улс төр   

    Бид агуу …. 

    2016.11.28.

    Бид агуу. Хүний түүхийг хэсэг зуур манлайлсан болоод тэр үү, өнөөдөр хоёр гүрний завсарт хавчуулаастай хэрнээ хүзүү сунган шоволзож, юм л бол монгол хүний генээс эхлээд дуучныхаа хоолойг дэлхийд зарлаж, Гиннесийн ном, Дэлхийн банк, стратегийн ордоос доош, их наядаас бага, 2030, 2040 оноос нааш юм ярихаа больжээ. Дээдсийн захиснаар мориноосоо буугаад тогтож хайрлахын оронд сав л хийвэл буцаж мордсоор өдий хүрлээ.

    Бид том үйлтэй улс байж магад. Ер нь зорьсон хэрэг өчүүхэн аваас юу хүлээхэв. Их ашиг том наймаанаас л унах нь гарцаагүй. Оготнын нүх сахивал оготно л гарч ирнэ гэж үг бий. Даанч монголын том, их, агууг дандаа жижигхэн юмаар баллачихаад байна. (Англиар The devil is in the detail, оросууд “Дьявол в деталях” гэдэг, харин манайхны орчуулснаар “Чөтгөр жижиг юмны цаана нуугддаг” гэж яг үнэн) Тэр жижигхээн юм бол ердөө л ганц хүн, өчүүхэн санаа, бяцхан худал хуурмаг сэлт байх юм.

    Бид агуу юм чинь дээрээс эхлэе. 2016 оны УИХ-ын сонгуулиар хэдэн зуун мянган хүний санал гээгдэж нэг нам хэт давамгайлсны шалтгааныг сонгуулийн тогтолцоо гэж бүгд оношлоод байна. Хуулиа эхний удаад батлахдаа сонгуулиас өмнөх 6 сарын дотор өөрчилж болохгүй тухай заалтыг А.Бакей нэртэй ганц гишүүн далд санаагаар сэмхэн хасч мэдэн будлиагүйсэн бол хавар нь УИХ-ын дарга З.Энхболд бүх суудлыг сөрөг хүчиндээ амсуулалгүйгээр хамах ховдог тооцоогоор шургуулсан өөрчлөлтүүд орохгүй, улмаар өөрсдөө онхолдохгүй байсан. “Болохгүй” гэсэн хуулийн ганцхан өгүүлбэрийн үнэ цэнэ!

    Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Риогийн олимпын чөлөөт бөхийн 65 кг-ын төгсгөлийн хэдхэн секундэд хөөрцөглөж байж медальгүй хоцорсон Мандахнаранг шүүгчид шийдчихээд байхад эсэргүүцэн хувцсаа тайлж шидэлсэн хоёр дасгалжуулагчийг зад өмөөрсөн билээ. Ерөнхийлөгчийнхөөр бол, тэд эх орноо нүцгэн цээжээрээ хамгаалсан баатрууд. Золтой л улсын баатрын тэмдэг зүүсэнгүй. Гэхдээ барилдаан яавч 5 мин 41 секунд биш, бүр 5 минут 56 секунд ч биш, яг 06 минут 00 секунд үргэлжилдэг дүрэмтэйг хааш нь хийх вэ? Дөрөвхөн секунд!

    Наймдугаар сарын 30-нд Хөвсгөл нууранд 26 настай залуу хамгийн бага нь зургаан настай дөрвөн жаалыг суулган зугаалж явсан моторт завь хөмөрч бүгд амиа алдсан билээ. Ослын мөрөөр телевизийн хэлэлцүүлэг болов. Хянаж шалгадаг хүмүүсийн тоо цөөддөг хэмээн арай баримжаатай эхэлснээ завины дүрмийг монголоор орчуулья, эрх зүйн орчин дутуу байна, нуурын эргээрх жуулчны баазуудыг холдуулах хэрэгтэй гэхчлэн дээш хөөрсөөр Хөвсгөл нуурын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх Азийн хөгжлийн банкны гурван том төсөл хэрэгжүүлэхийг зарласнаар өндөрлөв. Завинд суусан хүн бүр аврах хантаазийг гэрээсээ гарахдаа гутлаа угладаг шигээ заавал өмсөх, бас өмсүүлж байх аргыг банк манкнаас өмнө олох ёстой байсан биш биз? Нөгөө осолдсон хүүхдүүдийн хэн ч тийм хантааз өмсөөгүй, гэтэл завины урд хайрцагнаас хүүхдийн 4, том хүний 5 хантааз гарч ирсэн гэж тэнд очсон сэтгүүлчид ярьжээ. Азийн хөгжлийн банк уу, аврах хантааз уу? (Найзыгаа уснаас аварсан сурагч хүүгийн нэгэн түүх. Багш нь ангийнхний нь өмнө баатарлаг явдлыг магтахын хажуугаар, ийм сайн хүү хичээлээ давтдаг, үймүүлдэггүй байх ёстой гэх мэтээр далимдуулахад бяцхан гомдсон хүү тэсгэлгүй хэлсэн нь: усанд сайн сэлдэг байхад болохгүй юм уу?)

    Өнгөрсөн наймдугаар сарын сүүлчийн хэдэн өдөр хэвлэл мэдээллээр замын хөдөлгөөний шинэ хууль журам 9-р сарын 1-нээс хэрэгжинэ, зөрчвөл хатуу шийтгэдэг болох тухай шуугисан билээ. Нэг нь эхлүүлж бусад нь давалгаалуулсан хэрэг. Хайлтын системд үлдэж хоцорсон зарим мэдээний гарчгийг огноотой нь дурдваас:
    “Aug 30, 2016 – Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай шинэ хууль нөгөөдрөөс буюу 9-р сарын 1-нээс эхлэн хэрэгжинэ. Шинээр хэрэгжиж эхлэх энэхүү хуулиудтай …”
    “Sep 1, 2016 – Замын хөдөлгөөнд оролцохдоо гар утас хэрэглэхийг хориглосон. 9-р сарын 1-нээс мөрдөгдөх Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хуулийн …”
    Aug 4, 2016 – Есөн сарын 1-нээс мөрдөгдөх Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай Aug 30, 2016 – 9 сарын 1-нээс ЖОЛООЧ таны баримтлах 24 дүрмийг танилцуулж байна
    2016 оны 08-р сарын 30. Есдүгээр сарын нэгнээс Замын хөдөлгөөний дүрмийн хатуу чанга 24 заалт … 1. … Гэрэлтүүлэг бүрэн бус хөдөлгөөнд оролцвол 48.000 төгрөгөөр торгоно…
    Замын цагдаагийн газраас арга буюу залруулга гаргаж Замын хөдөлгөөний аюулгүй байдлын тухай хууль нь 2015 оны 9-р сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн бөгөөд 2016 оны 9-р сарын 01-ний өдрөөс хэрэгжиж эхлэх ямар нэгэн шинэ хууль, дүрэм байхгүйг анхааруулсан. Хүчин төгөлдөр болоод бүтэн жил өнгөрсөн хуулийг бидний нэг хэсэг огт мэдээгүй тууж явсан байна. Юун хэрэгжүүлэх…

    “Хэн нэгнийг буруутгахдаа биш, гол нь тогтолцоог өөрчлөх хэрэгтэй” гэж гоё тайлбар биднийг эзэмджээ. Ингээд хамаг улсаараа бодлого, хөтөлбөр, стратеги, хууль ярих ажилтай. Шинэ хууль батлангуут боловсронгуй биш, цоорхойтой тухай дуугарч эхлэнэ. Яг хэрэгжүүлэх болохоороо өөрчилж орхино. Эцэстээ гол буруутанг олж тогтоогоод давшилж буй нь Үндсэн хууль гуай. Нэгэнт тогтолцооны буруу юм чинь хэн ч хариуцлага хүлээхгүй. Нам дамнасан олигархууд гэж том цоллодог ч нэрлэдэггүй. Эрдэнэт үйлдвэрт 10 жилийн цаас шахсан, шахуулсан нөхдийг зарлахад л бүх асуудал шийдэгдэх байтал “хэн нэгнийг буруутгаад яахав”. Элдэв эрхмүүд зурагтаар “энэ хэний шидсэн чулуу болохыг мэднэ” гэж даналзах авч төдөлгүй мэдэхээ байчихна.

    Нийслэлд барилга байшин чихэлдэж зам бөглөрсөн явдал 30-40 жилийн өмнө зөвлөлтүүд Улаанбаатарыг 600 мянган хүн амьдрахаар тооцоолсноос болсон гэж гомдоллодог монгол заншил дэлгэрчээ. (Нээрээ яагаад 1,3 сая хүний орон сууцыг барьж бэлтгээд түлхүүрийг нь хүлээлгэж өгөөд яваагүй юм бол? Бүр машины зогсоолтой нь!) Ингэж хэлмэгц 1990 оноос хойшхи нийслэлийн бүх Засаг дарга нар хөөрхий хохирогч болцгоож байгаа юм. Газрын мафи гэж байх ч үгүй. Уг нь газар, барилгын зөвшөөрөл тус бүрийн дор гарын үсгээ тавьдаг албан тушаалтнуудаас ядахдаа цор ганц нь хууль, журам, норм стандартын хэдхэн тоог ягштал бариад “үгүй” гэсэнсэн бол нийслэлийн бүх орон сууцны тоглоомын талбай бүтэн, тухайлбал, Зайсангийн ам чигжигдэхгүй байсан. Хуулиараа бол тэндхийн барилга, байгууламж аялал жуулчлалын зориулалтаар олгогдсон учраас хоорондоо 5 км-ийн зайтай байх ёстой, гэхдээ өнөөдөр ядахдаа 5 метрийн зайтай баригдсан нь яамай даа. Бас Туул голын хамгаалалтын бүс дотор хайрга олборлохгүй байсан. Өнөөдөр эксковатораар ус самардах нь холгүй ухаж байгаа. Саяхан УИХ-аас байгуулсан ажлын хэсэг түүгээр үүгээр явж үзээд голын сав газар, түүний ойр орчимд элс хайрга олборлохыг зогсоох хэрэгтэй гэжээ. Агуу нээлт хийсэн байна шүү! Анх зөвшөөрөл хүсэхэд нь Ашигт малтмалын юмуу байгаль орчны хэн нэгэн албан тушаалтан “болохгүй ээ, хууль зөрчинө” гээд зогсоож болох байсан. Хувь хүний түүхэнд гүйцэтгэх үүрэг гэж энэ. Заавал эзэн хаан юмуу жанжин байх албагүй.

    Саяын сонгуулиар нэр дэвшигчид Монгол Улсыг хямралаас аврах аргыг уралдан хэлж өгсөн билээ. Тэр арга бол: НАМАЙГ СОНГОЧИХ. Даанч УИХ-ын орон тоо ердөө 76 тул бусдыг нь унагаад үлдээсэн хэд маань сонгуулийн дараа олигтой мэдэхгүй болж таарлаа. Чухам мэдэхгүй байгаа учраас хаа сайгүй нэвтрүүлэг, чуулган, уулзалт, клуб, өглөө оройны цай ундаар энэ асуудлыг хэлэлцэж, хөрөнгө оруулалт татах, зээлийн хүүг бууруулах талаар уралдаан тэмцээн хүртэл зарладаг болов. Юу хийх ёстойг бүгд хэлж байна, гагцхүү чадах уу? Өнгөрөгч есдүгээр сард нэгэн арга хэмжээн дээр германы элчин сайд Монгол Улс “гайхамшгийг бүтээх” гэхийн оронд “гэрийн даалгавраа сайн хийхэд л хангалттай хөгжинө” хэмээн зөвлөжээ. Учиртай хэлсэн байна. Хууль, дүрэм, журмын яг заалт, түс тас овог нэр, алгасаагүй бүртгэл, хөдөлшгүй тоо цифр, минут, секунд мэтийн “жижиг сажиг” асуудал Монголыг аврах болж байх шиг …

    Бидний агуу арай хэтрээд байна.

     
  • Mongold 10:15 on 2016-01-24 Permalink | Reply
    Tags: Улс төр,   

    Жинхэнэ эзэн нь хэн бэ? 

    2016.01.24.

    Юунаас болсон биш, хэний буруу вэ? Энэ бол өнөөдрийн хамгийн чухал асуулт. Бүх юманд, тэр ч бүү хэл, ардын дуунд хүртэл эзэн байж таарна. Мартагдсан болохоос биш. Манайд юм л бол асуудал хүндээ биш, тогтолцоондоо гэдэг. Үгүй дээ, тогтолцоог хэн нэгэн, сайндаа л хэсэг бүлэг хүмүүс алхам алхмаар бий болгоод байна.

    Төрд хамаатай тогтолцоог яавч гурван саяулаа биш, тэр байтугай яг одоо Төрийн ордонд суугаа хүмүүс бүгд биш. тэр бүү хэл УИХ-ын гишүүд бүгд биш, ерөнхийдгөө төрийн гурван өндөрлөг зохиож байна. Тэд эрх мэдлээрээ яаж ч өөрчилж чадах, бас өөрчлүүлэхгүй байж чадахыг бид харж байна. Нэрлэвээс төрийн тамга дардаг, гарын үсгээ мутарладаг Ц.Элбэгдорж, З.Энхболд, Ч.Сайханбилэг гурав. Энэ жагсаалт доошоогоо нэг их явахгүй… Манай аливаа шийдвэр гайгүй болвол булаацалдана, бүтэлгүйтвэл эзэн олдохгүй. Шилэн данс гэсэн том нэрийн дор Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн нэр гарцаагүй байна. Харин ил тод болгох босго 5 сая төгрөг байсныг 1 сая болгосон эзэн нууц. Энэ хуулийг УИХ-ын 76 гишүүн баталсан ч бай, 1 саяын саналыг эхлээд нэг л хүн гаргасан, эсвэл сэмээрхэн шургуулсан. Тэрнээс биш хоёр хүний толгойд 1 сая гэдэг тоо зэрэг орж ирээд ам булаацалдан дуугараагүй.

    Энэ олон марзан томилгооноос эхлээд хууль болгон, тэр дундаа Өршөөлийн хуулиуд бүгд эзэнтэй. Нууц л байгаа болохоор биш. Хэн баталсан бэ гэвэл Улсын Их Хурал гэдэг. Биш ээ, жинхэнэ эзэн нь хэн бэ?

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Reply
e
Edit
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Cancel